Tag: Chandrashekhar Pandya

પરિસરનો પડકાર ૧૩ : કચ્છ કોઈને કેમ ભુલાશે!

– ચંદ્રશેખર પંડ્યા. પરિસ્થિતિ વિજ્ઞાન અને પર્યાવરણ ઉપરાંત સાહિત્યમાં મને ખાસ રૂચી રહી છે. સન ૧૯૯૨-૯૩ દરમ્યાન સરકારી નોકરીના ભાગ રૂપે મારી બદલી ભુજ – કચ્છમાં ઘણા ટૂંકા સમય પુરતી થઇ હતી. કચ્છ જીલ્લા ગ્રામ વિકાસ એજન્સીની કચેરીમાં મારી નિમણુંક…

વ્યંગ્યચિત્રોના વિશ્વમાં : (૬) : પર્યાવરણની ફિકર: રોતે રોતે હસના શીખો…

સંકલન: ચંદ્રશેખર પંડ્યા ૧ .પરવાળાના ખડકો (કોરલ રીફ્સ/Coral Reefs) એક વિશિષ્ટ પ્રકારની પર્યાવરણ પ્રણાલી છે. દરિયાઈ મોજાં અને ઉષ્ણકટિબંધીય વાવાઝોડાંને પરિણામે દરિયા કિનારાને થતા નુકસાન સામે તે રક્ષણ આપે છે, દરિયાઈ સજીવોને એક આદર્શ નિવાસસ્થાન પૂરું પાડે છે, આહાર-શૃંખલામાં નાઇટ્રોજન…

પરિસરનો પડકાર : ૧૨ : કોસ્ટલ અને મરીન વિસ્તાર (મેન્ગ્રોવ ઇકોસિસ્ટમ)

– ચંદ્રશેખર પંડ્યા આપણે જુદી જુદી પર્યાવરણ પ્રણાલીઓ (ઇકોસિસ્ટમ)થી પરિચિત થયાં છીએ. જે પૈકી ગુજરાત અને અન્ય રાજ્યો જેવાં કે મહારાષ્ટ્ર, ગોવા, કર્ણાટક, કેરાલા, તમિલનાડુ, આંધ્ર પ્રદેશ, ઓરિસ્સા, પશ્ચિમ બંગાળ તેમ જ આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ, પોંડીચેરી, લક્ષદ્વીપ વિગેરેને ધ્યાનમાં…

પરિસરનો પડકાર :: ૧૧ :: જૈવિક વિવિધતા (બાયોડાયવર્સિટી) – ૦૫

ચંદ્રશેખર પંડ્યા દોસ્તો, આ લખી રહ્યો છું ત્યારે એટલે કે તારીખ ૨૨ મેના રોજ તમામ રાષ્ટ્રોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય જૈવિક વિવિધતા દિવસની ઉજવણી ચાલતી હશે. આજે આ પરિપેક્ષ્યમાં કેટલીક વાતો કરીએ. ‘ઇન્ટરનેશનલ ડે ફોર બાયોલોજીકલ ડાયવર્સિટી’ અથવા તો ‘વિશ્વ બાયોડાઈવર્સીટી ડે’ સંયુક્ત…

પરિસરનો પડકાર :: ૧૦ :: જૈવિક વિવિધતા (બાયો-ડાયવર્સિટી) : ૦૪

ચંદ્રશેખર પંડ્યા રક્ષિત વિસ્તારો કોઇપણ વિસ્તારમાં અસ્તિત્વ ધરાવતાં સાંસ્કૃતિક મૂલ્યો અને જેતે વિસ્તારમાં પ્રવર્તમાન પર્યાવરણ મારફત લોકોને થતા ફાયદાઓને લાંબા સમય સુધી જાળવી રાખવા માટેના હેતુને સિદ્ધ કરવા માટે, કાયદાકીય તેમ જ અન્ય અસરકારક ઉપાયો દ્વારા વ્યવસ્થાપન સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે…

પરિસરનો પડકાર :: ૦૯ :: જૈવિક વિવિધતા (બાયો-ડાયવર્સિટી) : ૦૩

ચંદ્રશેખર પંડ્યા નેશનલ પાર્ક (રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન) અને વાઈલ્ડલાઈફ સેન્કચ્યુરી (વન્યજીવ અભયારણ્ય): જૈવિક વિવિધતાની અગત્યતા વિષે આપણે આગળના હપ્તાઓમાં ચર્ચા કરી. પૃથ્વી ઉપર વસવાટ કરી રહેલા તમામ સજીવો પર્યાવરણીય દ્રષ્ટીએ સરખી અગત્યતા ધરાવે છે. ખેતરોમાં, પડતર ભૂમિમાં કે જંગલોમાં જેને નિંદામણ…

પરિસરનો પડકાર :: ૦૮ :: જૈવિક વિવિધતા (બાયો-ડાઈવર્સિટી) : ૦૨

ચંદ્રશેખર પંડ્યા કહેવાય છે ને કે જીવનમાં કૈંક ભિન્નતા હોય તો જ જીવવાની મજા આવે. એકવિધતા હમેશા કંટાળાજનક સાબિત થાય છે. આપણે તો સવાર સાંજ એક સરખી વાનગી પણ ભોજનમાં લેતા નથી. વળી, ભોજનને સ્વાદિષ્ટ બનાવવા માટે વિવિધ પ્રકારના મસાલા/તેજાનાનો…

પરિસરનો પડકાર : ૦૭ : જૈવિક વિવિધતા (બાયો ડાયવર્સિટી) – ૦૧

ચંદ્રશેખર પંડ્યા પૃથ્વી ઉપર આવેલી પ્રાણીઓ, વનસ્પતિઓ અને અન્ય સજીવોની ભિન્ન ભિન્ન જાતિઓ, પ્રજાતિઓ અને તેમની વિવિધતામાં રહેલી પરિવર્તનશીલતાને જૈવિક વિવિધતા કહેવામાં આવે છે. યુનાઇટેડ નેશન્સ એન્વાયરમેન્ટ પ્રોગ્રામ (યુ.એન.ઈ.પી.) દ્વારા આપવામાં આવેલ એક વ્યાખ્યા પ્રમાણે જૈવિક વિવિધતા એ જાતિ, પ્રજાતિ…

પરિસરનો પડકાર ૦૬ : ભારતની વનસંપદા [૦૨]

ભારતની વનસંપદા ૦૨ વનોન્મૂલન: (જંગલોનો નાશ; Deforestation) ચંદ્રશેખર પંડ્યા ગયા અંકમાં આપણે ભારતના જંગલોની ઉપયોગિતા વિષે વાત કરી હતી. જંગલ એ એક વિરલ પ્રકારની પર્યાવરણ પ્રણાલી છે જેની વિવિધ-લક્ષી સેવાઓનો સીધો અથવા આડકતરો લાભ સમગ્ર માનવજાતિ અને અન્ય સજીવો અનાદિકાળથી…

પરિસરનો પડકાર :૦૫: ભારતની વન સંપદા – ૦૧

ચંદ્રશેખર પંડ્યા. આપણા ભારત દેશની વનનીતિ અનુસાર દેશના કુલ ભૂ-ભૌગોલિક વિસ્તારનો ૩૩ ટકા વિસ્તાર વૃક્ષ આચ્છાદિત હોવો જરૂરી છે. હાલ આ ૩૩ટકા સૂચિત વિસ્તારથી આપણે ૧૦ ટકા પાછળ છીએ એટલે કે અંદાજીત ૨૩ ટકા વિસ્તાર વન-આચ્છાદિત છે. માત્ર સઘન પ્રયત્નો…