Tag: ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ પ્રકરણ: ૧૧ ક્ચ્છના રાવ ભારમલજી બીજાનો કંપની સામે વિદ્રોહ (૨)

દીપક ધોળકિયા ૧૯મી સદીનાં પહેલાં દસ વર્ષ દરમિયાન બહારવટિયાઓ વાગડમાંથી જઈને કાઠિયાવાડમાં ધાડ માર્યા કરતા. આ એક માથાનો દુખાવો હતો. અધૂરામાં પૂરું, માંડવી જેવા ધીકતા અને સમૃદ્ધ બંદરેથી ચાંચિયાઓ પણ લૂંટફાટ માટે નીકળી પડતા. કંપનીનાં જહાજો વેપાર માટે આવતાં પણ…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ પ્રકરણ: ૧૦ ક્ચ્છના રાવ ભારમલજી બીજાનો કંપની સામે વિદ્રોહ (૧)

દીપક ધોળકિયા હવે આપણે અઢારમી સદીની બીજી કેટલીયે નાની મોટી ઘટનાઓથી આગળ વધીને ઓગણીસમી સદીના કચ્છની મુલાકાતે પહોંચીએ. કમનસીબે, આપણો ઇતિહાસ એવી રીતે લખાયેલો છે કે આવી તો ઘણી ઘટનાઓનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન નથી થયું. ભારમલજી બીજાના વિરોધની એક લાંબી ભૂમિકા…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ પ્રકરણ ૯: વારાણસીનો વિદ્રોહ

દીપક ધોળકિયા આપણે આઠમા પ્રકરણના અંતમાં કહ્યું તે પ્રમાણે અઢારમી અને ઓગણીસમી સદી અંગ્રેજો માટે હતી. પરંતુ હિન્દુસ્તાનીઓ માટે એ સદીઓ પરાજયને પરાજય ન માનવાની હતી. બંગાળ પર કંપની બહાદુરનું રાજ હતું. દક્ષિણના વિદ્રોહની કથાની વિસ્તૃત કથાની એક ઝલક આપણે…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ર :: આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: પ્રકરણ ૮: ડિંડીગળનો વિદ્રોહી સંઘ

દીપક ધોળકિયા વિરૂપાત્ચી (વિરૂપાક્ષી)નો પોલીગાર ગોપાલ નાયક એક સારો ડિપ્લોમૅટ અને લડાયક હતો. ૧૭૮૩માં જ એણેકર્નલ ફુલરટનની બ્રિટિશ ફોજને લલકારી હતી, જો કે એ સફળ ન થયો. ૧૭૯૨માં કંપનીએ ડિંડીગળ જિલ્લાને મૈસૂરથી અલગ કરી લીધો હતો. ગોપાલ નાયકે કંપનીના કરવેરા…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ પ્રકરણ ૭: પહેલો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ દક્ષિણ ભારતમાં? (૩)

દીપક ધોળકિયા આપણે વીર પાંડ્ય કટ્ટબોમ્મન સાથે કલેક્ટર જૅક્સને કરેલા ખરાબ વર્તાવથી વાત શરૂ કરીએ કારણ કે એનું મહત્ત્વ છે. રામનાડના કલેક્ટર કૉલિન જૅક્સનને પોલીગારો પાસેથી ખંડણી વસૂલવાની જવાબદારી સોંપાઈ હતી. ૧૭૯૮ના સપ્ટેમ્બરમાં ક્ટ્ટબોમ્મનના પંજાલમકુરિચિમાંથી ખંડણીની રકમ ઓછી આવી. એણે…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ:: ભાગ ર :: આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: પ્રકરણ ૬ : પહેલો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ દક્ષિણ ભારતમાં? (૨)

દીપક ધોળકિયા અંગ્રેજ કંપનીનું મૂળ લક્ષ્ય પૈસા કમાવાનું હતું. આના માટે કોઈ પણ સાધન એમના માટે અપવિત્ર નહોતું. બે રજવાડાં વચ્ચેના ઝઘડામાં માથું મારવું અને પછી કબજો જમાવી લેવો, ખાસ કરીને નાણાના સ્રોત પોતાના હાથમાં લઈ લેવા – જમીન મહેસૂલ…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ર :: આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: પ્રકરણ ૫:: પહેલો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ દક્ષિણ ભારતમાં? (૧)

દીપક ધોળકિયા ૧૮૫૭ના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામને ભારતનો પહેલો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ માનવામાં આવે છે. પરંતુ દક્ષિણ ભારતમાં ટીપુના મૃત્યુ પછી૧૮૦0-૧૮૦૧માં જે વિદ્રોહ થયો તેને કેટલાક વિદ્વાનો પહેલો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ માને છે. એમનો મત છે કે ૧૮૫૭નો સંગ્રામ બીજો હતો. સંગઠનની દૃષ્ટિએ દક્ષિણ…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ર : : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: પ્રકરણ ૪: બંગાળમાં વિરોધના સૂર

ચુઆડ વિદ્રોહ દીપક ધોળકિયા બંગાળમાં સંન્યાસી વિદ્રોહના સમયમાં જ, પણ એનાથી અલગ બીજો એક વિદ્રોહ પણ શરૂ થઈ ગયો હતો. એ ચુઆડ વિદ્રોહ (Chuar Rebellion) તરીકે ઓળખાય છે. ‘ચુઆડ’ શબ્દ અંગ્રેજી દસ્તાવેજોમાં વપરાયેલો છે અને બંગાળીમાં એનો અર્થ ‘જંગલી’, ‘અસભ્ય’…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ર :: આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ::પ્રકરણ ૩: બંગાળમાં વિરોધના સૂર

સંન્યાસી વિદ્રોહ (૩) દીપક ધોળકિયા આપણે સંન્યાસીઓની ભૂમિકા સમજવા માટે અઢારમી સદીના કૂચબિહારમાં આવ્યા છીએ. કૂચબિહારનું રાજ્ય એ વખતે બંગાળનો ભાગ નહોતું. ૧૭૬૫માં કૂચબિહારના સગીર વયના રાજા દેવેન્દ્ર નારાયણનું એક સંન્યાસી રામાનંદ ગોસાઈંની ઉશ્કેરણીથી કોઈએ ખૂન કરી નાખ્યું રાજ્ય નધણિયાતું…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ર :: આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: પ્રકરણ ૨ બંગાળમાં વિરોધના સૂર્

દીપક ધોળકિયા સંન્યાસી વિદ્રોહ (૨) ‘છિઆત્તેતોરેર મોનોન્તર’ (એટલે કે બંગાળના કૅલેંડર પ્રમાણે ૧૧૭૬નો દુકાળ) એવો ભયંકર હતો કે વૉરેન હેસ્ટિંગ્સના ૧૭૭૨ના રિપોર્ટ પ્રમાણે ઓછામાં ઓછી ત્રીજા ભાગની વસ્તીને ભૂખ ભરખી ગઈ. કેટલાક વિદ્વાનોનું માનવું છે કે મુક્ત બજારના અખતરા બ્રિટને…