Science સમાચાર (૩૪)

દીપક ધોળકિયા આવજો સ્ટીફન હૉકિંગ..! તમે અમર છો…!   ૦-૦-૦-૦ (૧) થોડા દિવસોમાં ચીનની અવકાશી પ્રયોગશાળા પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પાછી ફરશે! ચીનની અવકાશી પ્રયોગશાળા તિઆંગોંગ-1 સ્પેસ લૅબ (તિઆંગોંગ એટલે સ્વર્ગીય મહેલ) હવે કોઈ પણ ઘડીએ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પાછી પ્રવેશ કરશે. યુરોપીયન…

કુંપળમાંથી કે. લાલ (ભાગ 3)

(ગયા હપ્તાથી ચાલુ) – રજનીકુમાર પંડ્યા મેં જાપાનવાળી વાત કાઢી.’ પૂછ્યું. ‘સાંભળ્યું છે કે ત્યાં તમને સ્ટેજ પર નગ્ન સુંદરીઓને નચાવવાની ફરમાઈશ થયેલી. થયેલી કે નહિ ?સાફા વગરના, ચીતર્યા ન હોય એવા, અસલી કે. લાલ એકાએક રંગમાં આવી ગયા. ‘શું…

કેડી ઝંખે ચરણ : પ્રકરણ-૩૩

નયના પટેલ નીલેશકુમારને બેભાન થયેલા જોઈને સૌ બેબાકળા થઈ ગયાં. મનુભાઈને કળ વળી એટલે ફોન તરફ દોડ્યા અને ૯૯૯ પર ફોન જોડ્યો. ત્યાં સુધીમાં સરલાબહેન રસોડામાંથી કાંદો કાપી લાવી નીલેશકુમારના નાક પાસે ધરી રાખ્યો. અને લતાબહેન નીલેશકુમારને ઢંઢોળતાં ઢંઢોળતા, ‘ઊઠ…

પતિવ્રતા ધર્મની આહુતિ પછી જ ને!

– વલીભાઈ મુસા ‘દૂ…ધ’ એવો સાદ પાડતી મેનાની નજર કમાડના નકુચા ઉપરની સાંકળ પર પડતાં તેણે મને પૂછી નાખ્યું, ‘અનસૂયાબહેન, આ મીનાક્ષીબહેન ક્યાંય બહાર ગયાં છે કે શું ? એમનું દૂધ લઈ લો ને.’ ‘મને ખબર નથી. એમ કર, બૂમ…

સચિન દેવ બર્મન અને અન્ય પુરુષ પાર્શ્વ ગાયકો :: [૧]

સંકલન અને રજૂઆત અશોક વૈષ્ણવ સચિન દેવ બર્મને રચેલાં પુરુષ ગાયકોના સ્વરમાં ગવાયેલાં સૉલો અને યુગલ ગીતોની આ શ્રેણીમાં આપણે કિશોરકુમાર, મુહમ્મદ રફી, મૂકેશ, તલત મહમૂદ, હેમંતકુમાર અને મન્ના ડેનાં ગીતો સાંભળી ચૂક્યાં છીએ. સચિન દેવ બર્મને રચેલાં પુરુષ ગાયકો…

‘ઈન્ટેલિજન્સ ઈઝ એબિલિટી ટુ અડોપ્ટ ચેન્જ’ : સ્ટીફન હૉકીંગ

સોનલ પરીખ   સાભારઃ જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં સોનલ પરીખની નિયમિત પ્રકાશિત થતી કટાર ‘ રિફ્લેક્શન’માં ૧૮ માર્ચ, ૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ લેખ સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ વાંચી શકાશે.

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ (૧૨). બેક્ટેરીયા/જીવાણુઓ

–પીયૂષ મ. પંડ્યા આપણે ગઈ કડીમાં બેક્ટેરિયા – જીવાણુઓ – તરીકે ઓળખાતા સુક્ષ્મ જીવોનો પરિચય મેળવવાની શરૂઆત કરી. આજે અહીંથી એ જ રસ્તે આગળ વધીએ. જેમ ભક્તો ભગવાનને માટે કહે છે કે દુનિયાભરનાં વૃક્ષોમાંથી કાગળ બનાવી, બધા જ સમુદ્રોના પાણીની…

ફિર દેખો યારોં : સર! તમારાં લખાણો નથી વાંચ્યાં. પણ પહેલાં એક ‘સેલ્ફી’ હો જાય!

– બીરેન કોઠારી બીજી ભાષાઓ વિશે ખબર નથી, પણ ગુજરાતીમાં પુસ્તકો વ્યાવસાયિક ધોરણે પ્રકાશિત થવા લાગ્યાં ત્યારથી એક સર્વસામાન્ય માન્યતા રહી છે કે આપણી પ્રજામાં વાંચનનું પ્રમાણ ઓછું છે. આ માન્યતા પણ હવે તો એક સદીથી વધુ પુરાણી થઈ. આજકાલ…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ૧: ગુલામી :: પ્રકરણ ૪: કંપની સૂરતમાં – વિલિયમ હૉકિન્સ

દીપક ધોળકિયા ૧૬૦૩ પછી ૧૬૦૭ સુધી સાત ખેપ થઈ પરંતુ તે પછી, સદીનાં બાકીનાં વર્ષો લંડનની ઈસ્ટ ઇંડિયા કંપની માટે ઇંડોનેશિયામાં લગભગ ખરાબ રહ્યાં. આ દરમિયાન ડચ કંપની સાથે લડાઈઓ થઈ. જો કે, ઇંગ્લૅન્ડના રાજા અને હૉલૅન્ડ વચ્ચે સંધિ થઈ…

વિજ્ઞાન જગત : ૨૧ માર્ચ વસંતસંપાત

ડૉ. જે જે રાવલ     સાભારઃ શૉ. જે. જે. રાવલની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં નિયમિત પ્રકાશિત થતી કટાર ‘વિજ્ઞાન જગત’માં ૧૮ માર્ચ, ૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ લેખ સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ…

વ્યંગ્ય કવન : (૨૨) ધમાચકડી પડે થાળે!

–વલીભાઈ મુસા                                                (અછાંદસ)   ઓપન એર થિયેટર કે બાંધકામે – ઓપન ટુ સ્કાયનો ખ્યાલ વિકસ્યો, ઓપન એર હેર કટીંગ સલુનોમાંથી, પાથરણાં બજારોમાંથી, ખુલ્લી ગટરો અને ફૂટપાથના બકાલાના ટોપલા, પાણીપુરી-દાળવડાં-ચા તણાં હસ્ત ચતુર્ચક્રયાનો, કે પછી એ જ ફૂટપાથિયાં બુટપોલીશનાં ખોખાં…

વિશ્વનાં મહારહસ્યો : ૩ : સૂર્ય-ચંદ્રને બનાવનાર સઘળાં પદાર્થ અને દ્રવ્ય ક્યાંથી આવ્યાં

ડૉ. પંકજ જોશી     સાભાર સૌજન્ય: ડૉ. પંકજ જોશીની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં શરૂ થયેલી શ્રેણી ‘વિશ્વનાં મહારહસ્યો’નો ૨૮-૧-૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ બીજો મણકો સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ વાંચી શકાશે

અવલોકન : બ્લોગર

સુરેશ જાની તે બ્લોગર છે. કેવળ એકવીસમી સદીની, તરોતાજા પેદાશ. માનવ ઈતિહાસમાં ભક્તો, ફિલસૂફો, પેગંબરો, રાજાઓ, મહારાજાઓ, સેનાપતિઓ, યોદ્ધાઓ, કવિઓ, લેખકો, સંગીતકારો, નૃત્યકારો, શિલ્પકારો, વિચારકો, વૈજ્ઞાનિકો, સંશોધકો, સાગરખેડૂઓ, ચાંચિયાઓ, બહારવટિયાઓ, અસામાજિક/ અનૈતિક તત્વો; અરે! સામાન્ય માણસો પેદા થયા છે. પણ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : કુંપળમાંથી કે. લાલ (ભાગ ૨)

-રજનીકુમાર પંડ્યા ( કાંતિલાલ ગીરધરલાલ વોરાનું નામ કે.લાલ કોણે પાડી આપ્યું ? ફૈબા કોણ થયું ? ગયા હપ્તાથી ચાલુ) કે.લાલે અંતે ભેદ ખોલ્યો: ‘અંતે રેશનકાર્ડ મારાં મારાં નવાં નામનું ફઈબા બન્યું’. ‘રેશનકાર્ડ? ફઈબા ?’ મેં પૂછ્યું. ’માણસની ચકલી બને પણ…

વિમાસણ : અંગત જીવનમાં ‘જો અને તો’

સમીર ધોળકિયા આજકાલ રાજકારણમાં એક પ્રશ્ન સાંભળવા મળે છે કે આઝાદી પછી જો પંડિત નહેરુને બદલે સરદાર પટેલ વડાપ્રધાન થયા હોત તો ? આપણે જાહેર જીવનની આ ‘જો અને તો’ની વાતની ચર્ચા નથી કરવાના પણ અંગત જિંદગીઓમાં ‘જો અને તો’…

કેડી ઝંખે ચરણ : પ્રકરણ-૩૨

નયના પટેલ જમી પરવારીને લતાબહેન અને નીલેશકુમાર સાથે બેઠાં ત્યાં સુધી પ્રીતની વાત કોઈએ કાઢી નહી. ધનુબાની, સ્નેહાની વિગેરે વાતો થતી રહી. લતાબહેનની ધીરજનો અંત આવી ગયો હતો અને તેમાંય આજે પ્રીતે જે તેમને કહ્યું હતું, તે વાતની નીલેશકુમારને તો…

ત્રણ કૃતિઓ

– રક્ષા શુક્લ                       (૧)  વિશ્વાસ એટલે              (અછાંદસ) વિશ્વાસ એટલેએ જોવા મેં જોડણીકોશ ખોલ્યો.પુલ્લિંગ, સંજ્ઞાવાચક,ભરોંસો, શ્રદ્ધા, પ્રતીતિ….વધુ અર્થો જોવા મેં જીવનકોશ ખોલ્યો. વિશ્વાસ એટલેમારે આંખે પાટાં બાંધીને અનેતારે પર્દા પાછળ રહીને રમવાની રમત ! વિશ્વાસ એટલેતેં ટીંગાડેલું સૂર્યોદયનું ગાજરઅને…

બંદિશ એક, રૂપ અનેક – ૪૧- નુક્તા-ચીં હૈ ગ઼મ-એ- દિલ

– નીતિન વ્યાસ મીરઝા અસદદૌલાબેગ ખાન -મીરઝા ગ઼ાલિબ -નાં સ્વર્ગવાસનું આ 150મું વર્ષ છે. શરૂઆત કરીયે દિલ્હીના નિઝામુદ્દીન વિસ્તારમાં આવેલી તેમની મઝારની મુલાકાતથી: “નુક્તા–ચીં હૈ ગ઼મ–એ– દિલ” નું પઠન ગુલઝારના અવાજ માં: આ બહુ પ્રચલિત અને ગમતી ગઝલ વિશેષ રૂપે…

ફિલ્મીગીતો સાથે સંકળાયેલ ફિલ્મના શીર્ષક (૫)

નિરંજન મહેતા આ શ્રેણીમાં હવે વારો આવે છે E પરથી આવેલા ગીતો અને તે શબ્દોના શીર્ષકોવાળી પછીથી બનેલી ફિલ્મો. જો કે આ Eવાળા ગીતો અને તે જ શીર્ષકવાળી ફિલ્મો બહુ ઓછા નજરે પડ્યા છે પણ તેમ છતાયે જેટલા મળ્યા તેની…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : આપણે ખુશખુશાલ વ્યક્તિ શી રીતે બની શકીએ?

ઉત્પલ વૈશ્નવ “આપણા વિચારોને દબાવી દેવાની ટેવ ન પાડીએ.તેને બદલે, વિચારો ને આપણા સુધી પહોંચવા દઇએ અને આપણે એક પ્રકારે નિરીક્ષક બની જઇએ. આપણા પોતાના જ મનને નિરખવાથી શરૂઆત કરીએ. છટકવાનું ન કરશો; તમારા વિચારોથી ડરશો નહીં.” – સ્વામી રામ…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : ઔદાર્ય અને અન્યોનો વિકાસ

તન્મય વોરા લાગતાં વળગતાં લોકોનો વિકાસ એ પોતાના વિકાસમાટે પણ સહુથી સારો રસ્તો છે.બીજાંને આગળ વધારવાની સાથે સાથે તમારે પણ આગળ વધતા રહેવું જોઇએ. પરંતુ, તે માટે તમારે ઔદાર્ય અને વિપુલતાની સ્થિતિએ પહોંચવું પડે. મારા શાળાના દિવસોમાં એક ખેડૂતની વાર્તા…

ફિર દેખો યારોં : મૌત અંજામ-એ-ઝિંદગી હૈ મગર, લોગ મરતે હૈ જિંદગી કે લિયે

– બીરેન કોઠારી કહેવાય છે કે મૃત્યુ કોઈના હાથમાં નથી હોતું. એ કયા નિમિત્તે, કયા સમયે થાય એ અનિશ્ચિત છે. મૃત્યુની અનિશ્ચિતતા બાબતે કવિઓએ હજારો પંક્તિઓ લખી કાઢી હશે. ગયા સપ્તાહે ખ્યાતનામ સૌંદર્યવતી સિનેઅભિનેત્રી શ્રીદેવીનું માત્ર 54 વર્ષની વયે નિધન…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ૧: ગુલામી :: પ્રકરણ ૩: ભારત પહોંચતાં પહેલાં

દીપક ધોળકિયા પરંતુ ઈસ્ટ ઇંડિયા કંપનીની શરૂઆતના એ દિવસો હતા. ભારત એની મહત્ત્વાકાંક્ષાઓમાં હતું પણ કંપનીએ હજી તો પહેલા પડાવે પહોંચવાનું હતું. હજી તો ફેબ્રુઆરી ૧૬૦૧ છે અને લૅંકેસ્ટર એના ‘રેડ ડ્રૅગન’ જહાજમાં વૂલવિચથી ઈસ્ટ ઇંડીઝ તરફ જવા નીકળી પડ્યો…

ભગવત રાવત : માણસ અને માણસાઈના કવિ == મ ણ કો ૧૨ ==

ભગવાન થાવરાણી   સામાન્યત: આપણે જેને અપરાધ માનતા આવ્યા છીએ એ સ્થૂળ હોય છે. હત્યા, ચોરી, લૂંટ, બળાત્કાર, અત્યાચાર વગેરે. અપરાધનો એક અન્ય સુક્ષ્મ પ્રકાર પણ છે. કોઈ ઘટના, વ્યક્તિ, સમૂહ, જાતિ, કોમ કે ધર્મ પ્રત્યે જડ અને પૂર્વનિર્ધારિત માન્યતાઓ…

વિકલાંગની ક્ષમતા : મુનીબા મઝારી

નિરંજન મહેતા (પાકિસ્તાની મહિલા મુનીબા મઝારી, જે એક વિકલાંગ છે, તેણે પોતાના જીવનમાં કેટલી મુશ્કેલીઓ આવી અને તેનો સામનો કરી કેવી રીતે બહાર આવી તે સ્વની વાત જાહેરમાં કહેવા લાગી જેથી અન્ય લોકોને તે પ્રેરણારૂપ બની શકે. તેઓએ પોતાની વાતને…

વ્યંગ્યચિત્રોના વિશ્વમાં : (૨) : આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિન: ઉજવણી પાછળની વાસ્તવિકતા

– ઉત્કંઠા ધોળકિયા મહિલા સશકિતકરણ ! આ શબ્દ છાપાંની કોલમ અને સરકારી યોજનાઓમાં જેટલો વપરાય છે, એનાથી સોમા ભાગનો અમલ પણ વાસ્તવમાં જોવા મળતો હશે કે કેમ એ સવાલ છે. એનું કારણ પુરુષપ્રધાન સમાજવ્યવસ્થા અને તેને લઈને સ્થાપિત થયેલી એવી…

Science સમાચાર (૩૩)

દીપક ધોળકિયા (૧) બચી ગયા! ગયા અઠવાડિયે સાતમી માર્ચે એક મોટા સ્ટેડિયમ જેવડી ઉલ્કા પૃથ્વીની પાસેથી નીકળી ગઈ. એ માત્ર ૧૪ લાખ કિલોમીટર દૂર હતી. નાસા કહે છે કે પૃથ્વીથી ૭૫ લાખ કિલોમીટરના અંતરેથી પસાર થતી કોઈ પણ ઉલ્કા જોખમી…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : કુંપળમાંથી કે.લાલ – ભાગ (૧)

– રજનીકુમાર પંડ્યા (મૂળ બગસરાના પણ કોલકાતાનિવાસી કાપડના વેપારીના પુત્ર કાંતિલાલ ગિરધરલાલ વોરા મહાન જાદુકલાનિષ્ણાત ( ‘જાદુગર’ શબ્દ એમને માટે નાનો પડે) ‘કે. લાલ’ તરીકે જગવિખ્યાત થયા. 1924ની 14 મી જાન્યુઆરીએ જન્મેલા કે.લાલે શુદ્ધ, સાત્વિક, નિર્વ્યસની અને ચારિત્ર્યવાન એવું ૮૮…

કેડી ઝંખે ચરણ : પ્રકરણ-૩૧

નયના પટેલ ‘ના રે, એને તો એમ છે કે સૂઝાન એની મમને મળવા ગઈ છે.’ ‘સ્નેહુ, આ પગલું ભર્યું ત્યારે તને ભાવિન જેવા આક્રમક માણસની બીક ન લાગી?’ થોડું વિચારી સ્નેહા બોલી, ‘સાચું કહું ફોઈ, હા મને ડર તો લાગ્યો…

છ લઘુકથાઓ

– ચીમન પટેલ ‘ચમન’ (૧) હેપી ફાધર્સ ડે! આ વર્ષે પહેલીવાર ‘ફાધર્સડે’ના દિવસે મારા મિત્રોના ‘ફાધર્સડે વીશ’ કરવાના ફોન સવારના પહોરમાં જ આવવા શરૂ થઈ ગયા હતા. મને પણ થયું કે લાવ મારા નજીકના ખાસ મિત્રો કે જે મારી ધર્મપત્નીના…

એસ એન ત્રિપાઠી – જેટલા યાદ તેનાથી વધારે વિસરાયેલા – ૧૯૫૧ થી ૧૯૫૬

સંકલન અને રજૂઆત : અશોક વૈષ્ણવ ‘૫૦-‘૬૦ના દાયકનાં હિંદી ફિલ્મ સંગીતનાં ઘણાં ચાહકો મારી સાથે સંમત થશે કે એસ એન ત્રિપાઠી (૧૪ માર્ચ, ૧૯૧૩-૨૮ માર્ચ, ૧૯૮૮)ને વિસરાયેલા કહેવા એ માત્ર તેમને જ નહીં, પણ ફિલ્મ સંગીતના ચાહકોની ચાહતનું અપમાન કરવા…

સાયન્સ ફેર : જ્યારે મનોવૈજ્ઞાનિક વલણો તમને સામુહિક આત્મહત્યા કરવા મજબૂર કરે છે…

જ્વલંત નાયક આ લખાય છે ત્યારે સમાચાર છે કે સુરતમાં એક યુવાન વેપારીએ પોતાની પત્ની અને ૪ વર્ષના બાળક સાથે બિલ્ડીંગની અગાસી પરથી પડતું મૂકીને આત્મહત્યા કરી લીધી! અરેરાટી આવી જાય એવા સમાચાર વાંચીને વિચાર આવે કે લોકોના માથે એવી…

પરિસરનો પડકાર :: ૦૯ :: જૈવિક વિવિધતા (બાયો-ડાયવર્સિટી) : ૦૩

ચંદ્રશેખર પંડ્યા નેશનલ પાર્ક (રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન) અને વાઈલ્ડલાઈફ સેન્કચ્યુરી (વન્યજીવ અભયારણ્ય): જૈવિક વિવિધતાની અગત્યતા વિષે આપણે આગળના હપ્તાઓમાં ચર્ચા કરી. પૃથ્વી ઉપર વસવાટ કરી રહેલા તમામ સજીવો પર્યાવરણીય દ્રષ્ટીએ સરખી અગત્યતા ધરાવે છે. ખેતરોમાં, પડતર ભૂમિમાં કે જંગલોમાં જેને નિંદામણ…

ફિર દેખો યારોં : ઉઠો, જાગો, જાગ્રત થાવ, નહીંતર સૂતેલા જ ગણાશો

-બીરેન કોઠારી ચારેક મહિના અગાઉ આ કટારમાં તમિલનાડુના તિરુનેલવેલીના એક પરિવારે કલેક્ટરની કચેરી સામે આત્મવિલોપન કર્યાનો કિસ્સો ચર્ચવામાં આવ્યો હતો, જેના કુલ ચાર સભ્યોમાંથી ત્રણનું મૃત્યુ થયું હતું. નાણાંકીય મામલે થતી હેરાનગતિ બાબતે સત્તાવાળાઓનું ધ્યાન દોરવા છતાં તેમણે દુર્લક્ષ સેવવાનું…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ૧: ગુલામી :: પ્રકરણ ૨: વેપારનું આકર્ષણ

દીપક ધોળકિયા ઈસ્ટ ઇંડિયા કંપનીની સ્થાપના પણ વેપારમાં આંતરરાષ્ટ્રીય હરીફાઈને કારણે જ થઈ. એનો મૂળ હેતુ સંસ્થાનો બનાવવાનો નહોતો. મૂળ તો પૂર્વના દેશોમાંથી મસાલા ખરીદીને ખૂબ ઊંચા ભાવે યુરોપમાં વેચવાનો હતો. ઈસ્ટ ઇંડિયા કંપની પણ માત્ર ઇંગ્લૅન્ડની નહોતી; હૉલૅન્ડ અને…

ખેત ઉત્પાદનમાં કરાતી “ભેળસેળ” – અરે ! ઇતો ….સોનાની થાળીમાં લોઢાની મેખ !

— હીરજી ભીંગરાડિયા પ્રસંગ છે થોડાં વરસો પહેલાંનો. સવારના છ ની રાજકોટથી જામનગર જતી ટ્રેનમાં અલિયાબાડાના સ્ટેશને એક માલધારી બહેન દૂધ-પાણીના ભરેલાં બે હાંડા લઇ ટ્રેનમાં ચડી, અને હું જે બાકડા પર બેઠો હતો તેની પાસેની જગાએ નીચે બેસી જઇ,…

વલદાની વાસરિકા : (૫૪) હતાશા કે ઉત્સાહભંગ

-વલીભાઈ મુસા હતાશા કે ઉત્સાહભંગ એ મનની નકારાત્મક સ્થિતિ છે. મારા મતે આ કોઈ નવીન બાબત નથી; કેમ કે આવું મને, તમને કે અન્ય કોઈને પણ પોતાના જીવનમાં બની શકે. હતાશાની પડકારજનક આ સમસ્યા આજકાલ જગત આખાયમાં ચેતવણીરૂપ પ્રમાણમાં વધતી…

સ્ત્રીનું સૌથી મોટું શસ્ત્ર નૈતિક હિંમત છે – મહિલા દિનનો સંદેશ

સોનલ પરીખ       સાભારઃ સોનલ પરીખની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની નિયમિત કટાર ‘રીફ્લેક્શન’માં ૪ માર્ચ, ૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ લેખ સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ વાંચી શકાશે

નૂતન ભારત – ભેખધારી ડોક્ટર દંપતી

સંકલનકાર – : સુરેશ જાની સાત વરસની દક્ષાને ભમરડો ફેરવતાં અને કોક વાર ગિલ્લી દંડા રમતી જોઈ એનાં દાદીમા બોલી ઊઠ્યાં,” આ છોકરી વ્યતિપાતમાં જન્મી છે. એ મોટી થઈને અવનવા ખેલ કરશે.” અને એમ જ થયું. ૧૯૫૦માં મોહમયી નગરી મુંબાઈમાં…

ધોરણ ૬ થી ૧૦માં ભણતાં દિવ્યાંગ વિદ્યાર્થીઓ માટેની હાસ્ય વાર્તા લેખન સ્પર્ધા ૨૦૧૮ – ઈનામ વિતરણ સમારોહ

ધોરણ ૬ થી ૧૦માં ભણતાં વિદ્યાર્થીઓની ગુજરાતી ભાષાની અભિવ્યક્તિની ક્ષમતા વધે અને તેઓ મૌલિક રીતે સર્જનાત્મક લખાણ લખતા થાય તે હેતુથી માતબાર ઇનામો સાથેની હાસ્ય વાર્તાલેખન સ્પર્ધાનું આયોજન જાન્યુઆરી માસમાં કરવામાં આવ્યું હતું. ૫૦થી વધુ શાળાઓમાંથી ૪૫૦ થી વધારે વિદ્યાર્થીઓએ…

જળમાં વમળ : ૪૧ : રાધિકા જો મળી, તો થયો માધવ!

દર્શા કિકાણી આમ તો એ હતો એકલો યાદવ, રાધિકા જો મળી, તો થયો માધવ!                                                …. કવિતા રાવલ સંસાર-રથનાં બે પૈડાં છે : સ્ત્રી અને પુરુષ. પુરુષ વગર સ્ત્રી અધૂરી છે અને સ્ત્રી વગર પુરુષ અધૂરો છે. જેમ સ્ત્રીને આગળ…

કેડી ઝંખે ચરણ : પ્રકરણ ૩૦

નયના પટેલ સરલાબહેને સાંભળ્યુ લાગતું નહોતું. ‘ કેમ છોકરીને હેરાન કરે છે ? ચા બને એટલે લાવે છે, જા, તારું બધું આવી ગયું કે નહી તે ચેક કરી લે.’ સ્નેહા અને કિશને નિરાંતનો શ્વાસ લીધો! આમ તો ત્રણે જણની યુનિ.…

બે ગ઼ઝલ

– ભાવેશ ભટ્ટ                                      (૧)            (છંદ વિધાનઃગાગાગાગા ગાગાગાગા ગાગાગાગા ગાગાગાગા) તરછોડી દો દુનિયા કે અપનાવો દુનિયા, જે છે આ છે!શું કરવાનું છે બોલો હમણાં ને હમણાં, જે છે આ છે! સાચુકલાં દર્શન આપી પણ દેશે ને તો જીરવાશે નહિડાહ્યો…

એક ગીતનાં અનેક સ્વરૂપ – ૯ – સરખા મુખડા, ફિલ્મો જૂદી, અંતરા અને બીજું ઘણું જૂદું : [૧]

સંકલન અને રજૂઆત: અશોક વૈષ્ણવ ‘એક ગીતનાં અનેક સ્વરૂપ‘ શ્રેણીમાં આપણે પુરુષ સૉલો ગીત અને તેનું સૉલો કે યુગલ વર્ઝન અને તે જ રીતે સ્ત્રી સૉલો ગીત અને તેનું સૉલો અથવા તો યુગલ વર્ઝન અને એવાં જૂદાં જૂદાં સ્વરૂપનાં વર્ઝન…

તહેવારોને લગતાં ફિલ્મીગીતો (૨) : હોળી

નિરંજન મહેતા આપણે વર્ષના તહેવારોના સંદર્ભમાં ૦૬.૦૧.૨૦૧૮ના લેખમાં વર્ષની શરૂઆતના તહેવારો વિષેનાં ગીતો માણ્યા. હવે આવે છે રંગરંગીન તહેવાર હોળી. હોળી પર તો કેટલાય ગીતો આપણી ફિલ્મોમાં છે અને તે સાંભળતાં કે જોતાં રસિકજન પણ તેમાં રંગાઈ જાય છે.  …

બીઝનેસ સૂત્ર | ૫.૩| વિક્રમ અને વેતાલ

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ બીઝનેસ સૂત્ર | ૫ | શિક્ષણ સીએનબીસી – ટીવી ૧૮ પર રજૂ થયેલ દેવદત્ત પટ્ટનાઈકની ધારાવાહિક શ્રેણી ‘બીઝનેસ સૂત્ર’ના પહેલા અંકમાં દેવદત્ત પટ્ટનાઈકે ‘કોર્પોરેશન‘ના વિષયની ચર્ચા કોર્પોરેશનનો અર્થ, તેનો હેતુ અને તેના દૃષ્ટિકોણના ફલક એમ…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૫

– ચિરાગ પટેલ   पू. २.८.५ (१९८) इन्द्रमिद्गाथिनो बृहदिन्द्रमर्केभिरर्किणः । इन्द्रं वाणीरनूषत ॥ સામના સાધકોએ, ગાવા યોગ્ય બૃહદ સામની સ્તુતિઓથી ઇન્દ્રને પ્રસન્ન કર્યા. એ જ રીતે યાજ્ઞિકોએ મંત્રોચ્ચારણ દ્વારા ઇન્દ્રની પ્રાર્થના કરી છે. આ શ્લોકમાં “ગાવા યોગ્ય બૃહદ સામ”નો ઉલ્લેખ…

ફિર દેખો યારોં : લાગણી દુભાવાની મોસમ બારે માસ

– બીરેન કોઠારી એમ લાગે કે આપણા દેશની પ્રજામાં અચાનક ઈતિહાસગૌરવ જાગ્રત થઈ ગયું છે. વર્તમાન ભૂલીને તે માની લીધેલા ભવ્ય ભૂતકાળની ફિકર કરવા લાગી છે. રખે કોઈ એમ માની લે કે સમયાંતરે જે તે શાસકો દ્વારા ઈતિહાસનાં પાઠ્યપુસ્તકો સાથે…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ૧ ગુલામી :: પ્રકરણ ૧ : પરતંત્રતાનાં બીજ

આજથી હું આ નવી લેખમાળા શરૂ કરું છું. એના બે ભાગ છેઃ પહેલો ભાગ ‘ગુલામી’ – એમાં આપણે કઈ રીતે પરતંત્ર બન્યા તેનું વિવરણ હશે. બીજો ભાગ છે, ‘આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ’ – એમાં આઝાદ થવા માટે દેશવાસીઓએ અંગ્રેજ શાસનનાં ૧૯૦…

ભગવત રાવત : માણસ અને માણસાઈના કવિ == મણકો ૧૧ ==

ભગવાન થાવરાણી સામાન્ય રીતે ભગવત રાવતની કવિતાઓ પૂર્વભૂમિકાની મોહતાજ નથી. આજની કવિતા એમાં નાનકડો અપવાદ એટલા પૂરતો કે કવિતાની નાયિકા તીજનબાઈ નામના જગવિખ્યાત છતીસગઢી પંડવાની ગાયક કલાકાર છે. આ તીજનબાઈ કોણ અને પંડવાની એટલે શું એનો સંક્ષિપ્ત પરિચય મેળવવો જરૂરી…

(૫૭) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન- ૩ (આંશિક ભાગ – ૩)

– મિર્ઝા ગ઼ાલિબવલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર)                                                                                                                            (ગતાંક આંશિક ભાગ – ૨ ના અનુસંધાને ચાલુ)                        દિલ હી તો હૈ ન સંગ-ઓ-ખ઼િશ્ત (શેર ૭ થી ૯) વાઁ વો ગ઼ુરૂર-એ-ઇજ્જ઼-ઓ-નાજ઼ યાઁ યે હિજાબ-એ-પાસ-એ-વજ઼અ રાહ મેં હમ મિલેં કહાઁ બજ઼્મ મેં…

વિજ્ઞાન જગત : બેથ્લેહેમનો તારો અને ઈશુનો જન્મસમય

ડૉ. જે.જે. રાવલ   સાભાર- સૌજન્યઃ ૧૮ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૧૮ની જન્મભૂમિ -પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં ડૉ. જે જે. રાવલની નિયમિત શ્રેણી ‘વિજ્ઞાન જગતમાં પ્રકાશિત લેખ સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ વાંચી શકાશે

મારો સ્કાઉટ કૅમ્પ

– પૂર્વી મોદી મલકાણ હું, મિ.ચાર્લ્સ અને મિ.ફેક્સ અમે ત્રણેય સ્તબ્ધ થઈને સ્ટેચ્યુ બની ઊભા હતાં. મિ.ફેકસે મારા મોં પર પોતાનો હાથ દાબી રાખ્યો હતો, જેથી કરીને મારા ગળામાં અટવાયેલી એ ચીસ બહાર ન નીકળી જાય.  અમારી આંખની સામે બહારની…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : ચાડિયાઓની એક આખી કોમ હતી એક જમાનામાં…

– રજનીકુમાર પંડ્યા ‘એમ કહેવાય છે કે અમદાવાદમાં સુબાના સમયમાં ચાડિયાનું ટોળું થયું હતું. એ ચાડિયા ગામના દરેકની દરેક જાતની ચાડી ખાતા. કોઈના ઘરની ગમે એવી વાત કરતા. કોઈની પુંજી કેટલી છે અને ફલાણો ફલાણોઢીંકણો ધનવાન છે એમ સુબાને કહેતા.…

Science સમાચાર (૩૨)

દીપક ધોળકિયા (૧) આદિમ માછલીએ કરી ચાલવાની ક્રિયાની શરૂઆત ‘લિટલ સ્કેટ’ ( લ્યૂકોરેજા એરિનેસિયા) એક આદિમ માછલી છે. એના જીન અને જ્ઞાનતંતુઓ સ્તનપાયી જીવોના જીન અને જ્ઞાનતંતુઓ જેવા જ છે. એટલે કે આપણે જેમ ચાળી શકીએ છીએ તેમ એ પણ…

કેડી ઝંખે ચરણ : પ્રકરણ-૨૯

નયના પટેલ સરલાબહેન રસોડામાં જતાં જતાં ‘પોલીસ સ્ટેશન’ શબ્દ સાંભળી, ઊભાં જ રહી ગયાં ! કિશન ફોન પર પોલીસને કહેતાં સાંભળ્યો, ‘યસ્ટરડે અરાઉંડ ૧૨.૩૦ એટ નાઈટ, વી લેફ્ટ …….રેસ્ટોરંટ એંડ વેંટ ટુ ધ કાર પાર્ક, ધેર વી સૉ ધેટ સમવન…

એક ખુમારી

– લતા ભટ્ટ પોતાના વિસ્તારમાં આવતાં અન્ય શેરીનાં કૂતરાંને આ શેરીનાં કૂતરાં કેવાં ભસીને ભગાડી રહ્યાં હતાં! જમુના બારીમાંથી જોઈ રહી હતી, એટલામાં ભાભી આવ્યાં. તેમણે કહ્યું,‘જમુનાબેન, આ તમારાં કપડાં આ કબાટમાંથી લઈ લો ને. મુન્નીનાં કપડાં મારા કબાટમાં સમાતાં…