ફિર દેખો યારોં :: રાજદ્રોહનો આરોપ: કીડીને કોશના ડામ

– બીરેન કોઠારી સર્વોચ્ચ અદાલત આજકાલ તેના ચુકાદાઓ બદલ સમાચારમાં છે. ગયા સપ્તાહે સજાતીય સંબંધોને માન્ય ઠરાવતા, કલમ 377 ને નાબૂદ કરતા ઐતિહાસિક ચુકાદાને વાજબી રીતે બહોળા વર્ગ દ્વારા આવકાર મળ્યો. કોઈ પણ કાયદો પસાર થાય એને લઈને કંઈ રાતોરાત…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ૧: ગુલામી પ્રકરણ ૩૦: ટીપુનું મૃત્યુ

દીપક ધોળકિયા ટીપુ ધીમે ધીમે પોતાના પ્રદેશો પરથી કબજો ખોતો જતો હતો. નીચે બે નક્શા સરખામણી માટે આપ્યા છે. એક બાજુથી ઈસ્ટ ઇંડિયા કંપની અને બીજી બાજુ કંપનીના સાથમાં મરાઠા સામ્રાજ્ય અને નિઝામ – આમ ટીપુ પર ત્રણ જાતનું દબાણ…

“નથી કરવો અમારે તમારો આ ખેતો !”

ખેડુત જુવાનિયાઓની દોટ – શહેર ભણી કેમ ?   હીરજી ભીંગરાડિયા સાલ 2013 ની વાત છે. વાવણીની શરૂઆતથી જ વરસાદ એમનામ ઓછો-વધુ,ઓછો-વધુ ચાલુ જ રહ્યો. ન થઇ જમીનમાં આંતરખેડના સાંતી ચાલી શકે તેવી યોગ્ય વરાપ, કે ન મળ્યો મોલને સરખી…

વલદાની વાસરિકા : (૬૧) વાણીવિનિમયમાં સંતુલિત અતિશયોક્તિની કળા (૧)

– વલીભાઈ મુસા હું વાણીવિનિમયના શાસ્ત્રનો કોઈ નિષ્ણાત નથી; કે વળી કેવી રીતે વ્યક્તિઓ સાથે વાતચીત કરવી અને કેવી રીતે સભાઓને સંબોધવી તેનો માર્ગદર્શક પણ નથી. મને મારી જાત ઉપર દયા આવે છે કે શા માટે હું મારા નાના મોંઢામાં…

વિશ્વના રહસ્યો : ૧૨ : તારાઓનું ભવિષ્ય

ડૉ.પંકજ જોશી સાભાર સૌજન્ય: ડૉ. પંકજ જોશીની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં શરૂ થયેલી શ્રેણી ‘વિશ્વનાં મહારહસ્યો’નો ૧૫-૦૪-૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ  મણકો સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ વાંચી શકાશે

વાર્તામેળો – ૨ : નસીબદાર ગાંડાલાલ

રાજવી પઢિયા શાળા- આગાખાન શાળા, સિધ્ધપુર એક ગામડું હતું તેમાં એક ગાંડાલાલ રહેતો હતો. એની માનું નામ ટુનટુન હતું. ગાંડાલાલની ચાર પત્ની હતી.પહેલી પત્નીનું નામ ચેરી હતું. બીજી પત્નીનું નામ બેરી હતું. ત્રીજી પત્નીનું નામ જેરી હતું. અને ચોથી પત્નીનું…

Science સમાચાર ૪૭

દીપક ધોળકિયા (૧) રેસાદાર આહાર મગજ માટે પણ લાભકારક સસ્તન જીવોની ઉંમર વધતાં એમના મગજમાં માઇક્રોગ્લિયા નામના ઇમ્યૂન કોશો કાયમ સૂઝેલા રહે છે. આ સ્થિતિમાં એમાંથી એક એવું રસાયણ પેદા થાય છે જેની પરખ શક્તિ અને ચાલક શક્તિ પર ખરાબ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : કરમાઇ કરમાઇને ખર્યા નાનાભાઇ જેબલિયા (૨)

– રજનીકુમાર પંડ્યા (ગત સપ્તાહથી ચાલુ) ભોજરાજગીરીએ કહ્યું: ‘નાનાભાઈ ભણતા હતા ત્યારે બીજા ધોરણમાં ખાલપરને અડીને આવેલા વંડા ગામ ભણવા આવતા રહ્યા. ગરીબી એટલી બધી હતી કે ઘરમાં ક્યારેક એકાદ ટંક જ ખાવાનું જડે. એટલે દાણા-પાણી ને તેલ તુરી સિવાય…

નિરાંતે સૂઈ જાજો શ્યામળા (ગીત)

-ધ્રુવ ભટ્ટ આપણી કંઈ ચિંતાઓ કરશો નહીં રામ અને નિરાંતે સૂઈ જાજો શ્યામળા,અહીંયા તો આવીને પડશે તે દેશું આ તમને ક્યાં અમથા જગાડવા? આપને તો ક્રોડ ક્રોડ ભગતોની ભીડ અને ઉપર જોવાનાં દેવ દેવલાં, એમાં હું મારી ક્યાં વારતાયું માંડું…

બંસી કાહે કો બજાઈ : પ્રકરણ ૧૪

લેખિકા : નિર્મલા દેશપાંડે અનુવાદ : કેપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે ચંદ્રાવતીએ હળવેથી બૅગ જમીન પર મૂકી. ચંપલ પહેરી લીધાં અને પાલવ વડે આંખ – ગાલ પરનાં આંસુ અને પ્રસ્વેદથી ભીનાં થયેલાં હાથ અને પગનાં તળિયાં લૂછી ચંદ્રાવતી બંગલા તરફ પીઠ કરીને…

એક બંદિશ, અનેક રૂપ – ૪૭ – "તેરી કટીલી નિગાહો ને મારા"

– નીતિન વ્યાસ પદ્મશ્રી, પદ્મભૂષણ સહિત અનેક પ્રતિષ્ઠિત સન્માન અને પુરસ્કારથી સન્માનિત ડો. રાહી માસૂમ રાઝાની લખેલી એક નજાકતભરી રચના જે બનારસી થાટની ઠુમરી (દાદરા)રૂપે ખુબ લોકપ્રિય થઇ. તેના શબ્દો છે: तेरी कटीली निगाहों ने मारानिगाहों ने मारा मारा अदाओं…

ફિલ્મીગીતો સાથે સંકળાયેલ ફિલ્મના શીર્ષક (૧૧)

નિરંજન મહેતા આ લેખમાં હવે P અક્ષ્રરથી શરૂ થતી ફિલ્મોનાં શીર્ષક, કે જે અગાઉ આવી ગયેલ કોઈ ફિલ્મગીત પર આધારિત છે તેની રજૂઆત છે. સૌ પ્રથમ યાદ આવે છે ૧૯૫૭ની ફિલ્મ ‘નાગમણી’. જેમાં પ્રદીપજીના દર્દભર્યા કંઠે ગવાયેલું પ્રસિદ્ધ ગીત છે.…

લે ગઈ દિલ, સફર જાપાનકી : ૧ – સફરનો શુભારંભ

– દર્શા કિકાણી ૨૭ માર્ચ ૨૦૧૮ અમદાવાદનું સરદાર પટેલ આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈમથક સાવ સામાન્ય કક્ષાનું છે. જરૂરી સગવડો અને સ્વચ્છતા પણ સાવ સામાન્ય. દુનિયાનાં ઘણાં સારાં હવાઈમથકો જોયાં પછી લાગે કે આપણે હજી ઘણી લાંબી મજલ કાપવાની છે! હવાઈમથક પર ચેક-ઇન…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૦

– ચિરાગ પટેલ पू.ऐ. ४.२९.७ (३९७) अपामीवामप स्त्रिधमप सेधत दुर्मतिम् । आदित्यासो युयोतना नो अँहसः ॥ હે સૂર્ય! અમને રોગો, શત્રુઓ, પાપો અને દુર્મતિના દુર્પ્રભાવથી દૂર રાખો. આ શ્લોકમાં ઋષિ ઈરિમ્બિઠિ કાણ્વ સૂર્યને રોગ દૂર કરવા માટે પ્રાર્થના કરે છે.…

ફિર દેખો યારોં : એક આવકાર્ય પહેલ

– બીરેન કોઠારી અન્ય તમામ શાસનવ્યવસ્થાઓની સરખામણીએ લોકશાહી કંઈ પરિપૂર્ણ અને આદર્શ રાજ્યવ્યવસ્થા નથી, છતાં તેનો સંપૂર્ણ વિકલ્પ ન મળે ત્યાં સુધી તે બહેતર વ્યવસ્થા છે એ બાબતે ઈન્કાર થઈ શકે એમ નથી. આમાં વાત એવી પ્રણાલિ ઊભી કરવા તરફની…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ૧: ગુલામી :: પ્રકરણ ૨૯: ટીપુ, ફ્રેંચ અને બ્રિટિશ કંપનીઓ

દીપક ધોળકિયા હૈદર અલી અને એના પુત્ર ટીપુ સુલતાનનો સૂર્ય કર્ણાટકમાં આકાશમાં ચડીને મધ્યાહ્ને પહોંચ્યો એ સમય અને બંગાળ પર અંગ્રેજોએ કબજો કર્યો તે સમય લગભગ એક જ છે, એ કદાચ સંયોગ છે, પણ વ્યૂહાત્મક કારણોસર ટીપુએ એક-બે વાર અંગ્રેજો…

(૬૩) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન–૯ :: વો ફ઼િરાક઼ ઔર વો વિસાલ કહાઁ (શેર ૧ થી ૩)

– મિર્ઝા ગ઼ાલિબવલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) વો ફ઼િરાક઼ ઔર વો વિસાલ કહાઁ (શેર ૧ થી ૩) (આંશિક ભાગ – ૧) વો ફ઼િરાક઼ ઔર વો વિસાલ કહાઁ વો શબ–ઓ–રોજ઼ ઓ માહ–ઓ–સાલ કહાઁ (૧)                        (ફ઼િરાક઼= વિરહ; વિસાલ= મિલન; શબ-ઓ-રોજ઼ ઓ…

વ્યંગ્યચિત્રોના વિશ્વમાં : ૮ : વિશ્વ ઓઝોન દિવસ: ગંભીર મુદ્દો હળવી નજરે

– ચંદ્રશેખર પંડ્યા આપણી પૃથ્વીની ફરતે વાયુઓનું મંડળ આવેલું છે જેને આપણે વાતાવરણ તરીકે ઓળખીએ છીએ. પૃથ્વીની સપાટીથી અંદાજે ૨૦ થી ૩૦ કિલોમીટર ઉંચે ઓઝોન નામના ગેસનું આવરણ આવેલું છે. આ ઓઝોન ગેસ પૃથ્વીવાસીઓ માટે અત્યંત લાભપ્રદ છે. સૂર્ય પ્રકાશમાં…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : કરમાઇ કરમાઇને ખર્યા નાનાભાઇ જેબલિયા (૧)

– રજનીકુમાર પંડ્યા (ગુણવત્તાને લક્ષમાં લો તો ગુજરાતી સાહિત્યના ઉત્કૃષ્ટ કોટીના સાહિત્યકારોમાં જેમની ગણના કરવી પડે એવા સત્વશીલ સર્જનો આપનારા નાનાભાઇ જેબલીયા સંખ્યાબંધ ઉત્તમ કૃતિઓ આપવા છતાં 75 ની વયે અવસાન પામ્યા. પણ ત્યાં લગી ઉન્નતભ્રુ સાહિત્યકારો–વિવેચકો માટે તો માત્ર…

(આ) વિમાસણ (નથી) : વરસાદની બપોરે …….

સમીર ધોળકિયા જયારે બપોરે હું કોમ્પ્યુટર પર બેસું છું ત્યારે બારી હમેશાં ખુલ્લી રહે છે. અત્યારે ઓચિંતાનું વર્ષાનું એક ઝાપટું આવ્યું એટલે બહાર અગાસીમાં બેસવા ગયો. વરસાદી ઋતુમાં ખુલ્લી અગાસીમાંથી વાતાવરણ બહુ સરસ લાગે છે અને સહેજ ઝાપટું ઓછું થતાં…

દ્વેષ

–મરિયમ ધુપલી આજે ભયાવહ પાંચમી રાત્રી હતી. ચુસ્ત દોરડા વડે કસીને બંધાયેલા હાથનાં કાંડાં ઉપર દોરડાનાં લાલ ગાઢાં નિશાન બની ચૂક્યાં હતાં. મોઢામાં દબાવવામાં આવેલું કપડું ફક્ત થોડી ક્ષણો માટે રુકસારના મોઢામાંથી કાઢવામાં આવ્યું હતું. થાળીમાં પિરસેલું ભોજન ગમે કે…

બંસી કાહેકો બજાઈ : પ્રકરણ ૧૩

લેખિકા : નિર્મલા દેશપાંડે અનુવાદ : કેપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે બપોર થઈ. હંમેશ મુજબ રામરતન ઘોડાગાડીમાં પહેલાં શેખરની નિશાળે જઈ તેને લઈ ગામની કન્યાશાળામાં જામુની અને મિથ્લાને લેવા ગયો. ત્યાંથી સૌને લઈ બંગલે આવ્યો હતો. ચોપડીઓ – દફતર વરંડામાં નાખી બન્ને…

હસરત જયપુરી રચિત (શંકર)જયકિશનનાં વિસારે પડેલાં ગીતો : ૧૯૫૫-૧૯૫૭

સંકલન અને રજૂઆત : અશોક વૈષ્ણવ જ્યાં સુધી શંકર જયકિશન અને હસરત-શૈલેન્દ્રનું સર્જક ચતુર્વૃંદ નદવાયું નહીં ત્યાં સુધી શંકર જયકિશને અન્ય કોઇ ગીતકારનાં ગીતોને (મોટા ભાગે) બે અપવાદ સિવાય સંગીતબધ્ધ નથી કર્યાં.પહેલો અપવાદ હતો શંકર જયકિશનની પહેલી જ ફિલ્મ ‘બરસાત…

મહેન્દ્ર શાહની વ્ગંગ્ય નજરે – રક્ષા બંધન અને જન્માષ્ટમીના તહેવારોની ઉજવણીનાં લેખાંજોખાં

જન્મદિવસના સંદેશાઓ ચેક કરી રહેલ બાળકૃષ્ણ બેન માટે રક્ષા બંધનનો સંદેશો મહેન્દ્ર શાહ : mahendraaruna1@gmail.com

વિજ્ઞાન જગત : વિજ્ઞાન પ્રચાર શા માટે?

– ડૉ. જે. જે.રાવલ સાભાર સૌજન્ય: ડૉ. જે. જે. રાવલની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં નિયમિતપણે પ્રકાશિત થતી શ્રેણી ‘વિજ્ઞાન જગત’માં ૦૨-૦૯-૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ લેખ સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ વાંચી શકાશે

સાયન્સ ફેર : શું તમારા ફોટોઝ સારા નથી આવતા? …તો તમે ‘બિમાર’ છો!

જ્વલંત નાયક મિત્રોને મળવાથી માંડીને બિમાર સેલીબ્રીટીની ખબર કાઢવા સુધીના દરેક કાર્ય પાછળનું ચાલકબળ એક જ હોય છે – સેલ્ફી પાડીને સોશિયલ મિડીયા પર અપલોડ કરવી! ફેસબુક, સ્નેપચેટ કે ઇન્સ્ટાગ્રામ જેવી નેટવર્કિંગ સાઈટ્સ ખોલીને જુઓ તો એવું લાગે કે જાણે…

ફિર દેખો યારોં : જીવતાની કદર નહીં, મૃત્યુ પછી શબ્દસ્નાન !

– બીરેન કોઠારી ઘણા શબ્દપ્રયોગો સચોટ અને સુયોગ્ય હોય છે, પણ પછી તેનો અતિરેક એ હદે થવા લાગે છે કે તેનો મૂળ અર્થ લપટો પડી જાય, અથવા તે અર્થ ગુમાવી બેસે. આ અતિરેક કરવામાં વ્યક્તિઓ, પ્રસાર માધ્યમો, જાહેર જીવનની વ્યક્તિઓ…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ૧: ગુલામી :: પ્રકરણ ૨૮: કર્ણાટકની લડાઈઓ

દીપક ધોળકિયા બંગાળ તો અંગેજોના હાથમાં ગયું પણ બંગાળ કંઈ આખું હિંદુસ્તાન નહોતું. હજી ઘણું બાકી હતું. દક્ષિણ પર હજી એમનું એકચક્રી રાજ સ્થપાયું નહોતું. હજી આપણે એ નથી ભૂલવાનું કે એમનો મુખ્ય હેતુ તો વેપારનો જ રહ્યો હતો અને…

વ્યંગ્ય કવન : (૨૮) માળી આ મોંઘવારી! (હાસ્યકાવ્ય- સોનેટ)

– વલીભાઈ મુસા                     (અછાંદસ) ગર્વભેર વદતા આપણા ઘઇડિયાઓ, તેઉની સોંઘવારીને બિરદાવતાં અને અવ મોંઘવારીને ભાંડતાં, તોલમોલ વગરનાં કટુ અને કચવાં વેણે! ગર્વભેર વદતા કે ‘મારું વાલીડું, રૂપિયાનું અઢી શેર ઘી, એક રૂપિયે અને બે આને મણ ઘઉં, તક મફત,…

સંસ્કાર એટલે…. સમ્યક

પૂર્વી મોદી મલકાણ આપણી બધી જ પ્રવૃતિઓનું સંપ્રેરક એ આપણાં મનમાં વસનાર સંસ્કાર પર નિર્ભર હોય છે. પણ આપણે આ સંસ્કાર કોને કહીશું? આ શબ્દ મે નાનપણથી સાંભળ્યો છે મારી મમ્મી પાસેથી. મમ્મી એમ કહેતી કે કેવી રીતે બોલવું, કેમ…

વાર્તામેળો – ૨ : જગા પંડિતનું પરાક્રમ

ગોપટ સુરભી શાળા- સિલ્વર ગ્રીન અંગેજી માધ્યમ શાળા, વિદ્યાનગરી હિમંતનગર જગા પંડિતે બૂમ પાડી: ગોરાણી, હવે ખજૂર અને ધાણી જરા લાવો. હોળીનો દિવસ છે. જરા પેટમાં થોડું ખાવાનું નાખીને પૂજામાં બેસીએ. ગોરાણી: જરા વાર લાગશે ! પંડિત: કેમ ? તમારા…

Science સમાચાર (૪૬)

દીપક ધોળકિયા (૧) ભારત માટે ખરાબ સમાચાર હાર્વર્ડની ટી. એચ. ચાન સ્કૂલ ઑફ પબ્લિક હેલ્થના સંશોધકો દુનિયા માટે, અને ખાસ કરીને ભારત તેમ જ દક્ષિણ એશિયાના દેશો માટે ખરાબ સમાચાર લઈને આવ્યા છે. એમણે કાર્બન ડાયોક્સાઇડના વધતા પ્રમાણનો અભ્યાસ કરીને…

વિશ્વના રહસ્યો : ૧૧ : કાળનું ચક્ર પલટી શકાય ખરું ?

ડૉ.પંકજ જોશી સાભાર સૌજન્ય: ડૉ. પંકજ જોશીની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં શરૂ થયેલી શ્રેણી ‘વિશ્વનાં મહારહસ્યો’નો ૦૮-૦૪-૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ  મણકો સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ વાંચી શકાશે

બંસી કાહે કો બજાઈ : પ્રકરણ ૧૨

લેખિકા : નિર્મલા દેશપાંડે અનુવાદ : કેપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે ચંદ્રાવતીને મળી આવ્યાને શીલાને બે દિવસ થયા હશે ત્યાં વિશ્વાસ દિઘે માસ્તરને ઘેર પહોંચી ગયો. રાણીસાહેબના કૃષ્ણમંદિરની ડિઝાઈન લેવાને બહાને તે સીધો મેડી પર ચઢી ગયો. દિઘે માસ્તર હજી ઘેર પહોંચ્યા…

કૃષ્ણ-રાધા- પ્રેમસંવાદ

– દેવિકા ધ્રુવ                 (“રેડિયો આઝાદ”-ડલાસ ઉપર પ્રસારિત) પૂછે છે રાધા,પાસે જઇ કાનાને, વ્હાલપથી કાનમાં,અગર જો રાધા, હોત જરા શ્યામ,સાચુકડું કે’જે, શું ચાહત તું શ્યામ? પૂછે કાં રાધા, આમ અણગમતું કાનમાં,અગર જો રાધા, હોત જરા શ્યામ,સાચુકડું કહેજે, તું જાણે ના…

ફિલ્મીગીતો અને ઘોડાગાડી

નિરંજન મહેતા ફિલ્મીગીતોમાં જે વાહનોનો ઉપયોગ થાય છે તેમાં ઘોડાગાડીમાં ગવાતા ગીતો પણ સામેલ છે. ઘોડાની ચાલ પર તાલ પરનાં ગીતો એ હિંદી ફિલ્મોનાં ગીતોમાં એક બહુ લોકપ્રિય પ્રકાર રહ્યો છે. એક હિસાબ મુજબ , આ પ્રકારનાં ગીતોની અત્યાર સુધીની…

લાડુપુરાણ: સ્વાદથી સ્વાસ્થ્ય સુધી

સાવ અનાયાસે મૂકાયેલી એક વાત શી રીતે સહૃદય મિત્રો દ્વારા આગળ વધતી જાય, તેમાં મૂલ્યવૃદ્ધિ થતી જાય અને એક વાનગીની જ નહીં, માનવમનની, સમાજજીવનની વાતો અનાયાસે ખૂલતી જાય એ દર્શાવવાનો અહીં ઉપક્રમ છે. સમાંતરે રમૂજનાં અનેક સ્તર પણ ભેદાતાં રહે…

બીઝનેસ સૂત્ર |૮.૧| ભાઈઓની ત્રણ જોડી

સંકલન અને રજૂઆત અશોક વૈષ્ણવ બીઝનેસ સૂત્ર | ૮ | કૌટુંબીક ઝઘડા સીએનબીસી – ટીવી ૧૮ પર રજૂ થયેલ દેવદત્ત પટ્ટનાઈકની ધારાવાહિક શ્રેણી ‘બીઝનેસ સૂત્ર’ના પહેલા અંકમાં દેવદત્ત પટ્ટનાઈકે ‘કોર્પોરેશન’ના વિષયની ચર્ચા કોર્પોરેશનનો અર્થ, તેનો હેતુ અને તેના દૃષ્ટિકોણના ફલક…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : લોકોમાં આપણે શું જોઇએ છીએ?

તન્મય વોરા ખેતરમાં રમતા એક છોકરાને સુકી માટીના લાડવાની થેલી મળી આવી હતી, એ વાર્તા મેં એક વાર સાંભળી છે. લાડવાની થેલીનું શું કરવું તે સમજાયું નહીં, એટલે એકે એક કરીને તે લાડવા તળાવમાં ફેંકી, પેદા થતાં તરંગોની તે મજા…

ફિર દેખો યારોં : આપણે સ્વતંત્ર બન્યા કે સ્વચ્છંદ?

-બીરેન કોઠારી આપણા દેશના સ્વાતંત્ર્યસંગ્રામ વખતે અંગ્રેજોની સરકાર હતી. તેમના શાસન અને શાસનકારી નીતિઓના વિરોધનો એક માર્ગ હતો તેમના દ્વારા લદાયેલા કાનૂનના ભંગનો. ગાંધીજીએ સવિનય કાનૂનભંગ જેવું અદ્‍ભુત શસ્ત્ર આપ્યું. ક્રાંતિ માટે હિંસાનો માર્ગ અપનાવનારાઓનો માર્ગ અલગ હતો, પણ આશય…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૧: ગુલામી પ્રકરણ ૨૭: બંગાળમાં કંપનીની લૂંટ ઔદ્યોગિક ક્રાન્તિની મદદે

દીપક ધોળકિયા પ્લાસીનું યુદ્ધ આમ માત્ર ભારતના ઇતિહાસમાં જ નહીં, દુનિયાના ઇતિહાસમાં પણ મહત્ત્વનું છે. બ્રિટિશ સામ્રાજ્યવાદની શરૂઆત પ્લાસીથી જ થઈ. બ્રિટિશ વિસ્તારવાદ માટે ધનની જરૂર હતી તે બંગાળે પૂરું પાડ્યું.મોગલ બાદશાહ શાહ આલમ બીજાએ ૧૭૬૫માં ઈસ્ટ ઇંડિયા કંપનીને બંગાળની…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી – કિંગકોંગ સાથે લડાઇઃ સફળતા માટે સતત ૧૦૨૨ દિવસ સુધી કામદારોએ ધરણા કર્યા !

– જગદીશ પટેલ ૨૫ જુલાઇએ ધરણા સમાપ્ત થયા. કામદારોએ પોતાને મળેલી આ જીતની ખુશી રેલી કાઢીને પ્રગટ કરી. ૨૪ જુલાઇએ “શાર્પ” (Supporters for the Health and Rights of People in the Semiconductor- SHARPS) અને સેમસંગ વચ્ચે કરાર થયા. શાર્પમાં કોરિયાના…

ભગવત રાવત : માણસ અને માણસાઈના કવિ = = મ ણ કો ૨૪ = =

ભગવાન થાવરાણી અને લો, આવી પહોંચ્યા જોતજોતાંમાં અંતિમ પડાવ પર, ફરી આપણા હીરામન સંગે !  ‘ તીસરી કસમ ‘ વાળા હીરામન કે એના જેવા અનેક હીરામનોમાંના ત્રણ એવા ભગવત, શૈલેન્દ્ર અને રેણુ સાથે હાથ મિલાવી ટહેલતાં-ટહેલતાં વિદાય લેવી એનાથી રૂડું…

વલદાની વાસરિકા : (૫૯) ઘણા સમય પહેલાં ….

– વલીભાઈ મુસા “ઘણા સમય પહેલાં, એક રાજા હતો…રાજકુમારી હતી…પરી હતી!”. સૈકાઓથી ડોશીમાઓ નાનાં છોકરાંઓને કહેતી આવતી વાર્તાઓમાં આવી રીતે શરૂઆત થતી રહી છે. પણ, અહીં અમારા ગામ – કાણોદરની દશકાઓ પહેલાંની અને સૈકાઓ જૂની હાથવણાટ કાપડના સંદર્ભમાં વાત છે.…

લે ગઈ દિલ, સફર જાપાનકી – પ્રસ્તાવના

વેબ ગુર્જરી પર આ પહેલાં પ્રવાસ વર્ણનના એક એક લેખ જેવા પ્રયોગો આપણે માણ્યા છે. દર્શાબહેન કિકાણી માર્ચ /એપ્રિલ, ૨૦૧૮માં જાપાનની એક સફર કરી આવ્યાં. તેમના આ પ્રવાસના અનુભવો તેમણે એક લેખમાળારૂપે દસ્તાવેજ કર્યા છે. સપ્ટેમ્બર મહિનાથી દર બેકી બુધવારે…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : સૌરાષ્ટ્રની એક અનોખી ‘વડીલવંદના’નું આમંત્રણ..

રજનીકુમાર પંડ્યા વર્ષમાં કોઇ એક દિવસ કોઇ એક ખાસ પ્રસંગનું નામ આપીને ઉજવવાનો ચાલ આપણે ત્યાં પશ્ચિમના દેશોના અનુકરણે શરુ થયો છે. મૂળ તો ‘યુનો’ (અનેક દેશોનું વૈશ્વિક સંગઠન) આ વિચારનું પ્રેરક છે. એના અનુષંગે વિશ્વમાં ઘણા બધા દિવસો (Days)…

નીરવ સંવાદિતાનાં સાધિકા : મા શારદાદેવી

ડૉ.દર્શના ધોળકિયા “એક આદર્શ તરીકે કરવું જોઈએ તે કરતાં ઘણું વધારે મેં કર્યું છે.” પોતાને વિશે આ પ્રકારનું નિવેદન કરવાનો હક્ક ગમે તે વ્યક્તિને મળી શકતો નથી. જીવનને પૂર્ણ રૂપમાં પામી લીધા પછીનો, જગતનું અખંડ દર્શન કર્યા પછીનો આ ઉદગાર,…

બંસી કાહે કો બજાઈ : પ્રકરણ ૧૧

લેખિકા : નિર્મલા દેશપાંડે અનુવાદ : કેપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે બીજા દિવસે તડકો ઓસરતાં શીલા ચંદ્રાવતીના બંગલે આવી. ચ્હા – પાણી પતાવી બન્ને બહેનપણીઓ પાછલા આંગણામાં આવેલા તુલસીક્યારા ફરતી પત્થરની પાળ પર બેસીને વાતો કરતી હતી ત્યાં જાનકીબાઈ રસોડાના દરવાજામાંથી બહાર…

જાદુઈ છોકરી

-દુર્ગેશ ઓઝા નવમા ધોરણમાં ભણતી કોશા ભલી લાગણી અને સદબુદ્ધિનો ખજાનો. રમતિયાળ બાળક. કોઈની પણ સાથે ઓળખાણ-પિછાણ વિના સીધી જ વાતો કરવા મંડી પડે ને પેલો અજાણ્યો થોડી જ વારમાં પોતાનો થઈ જાય. પૂર્વી ને અંતરા બેય એની પાકી બહેનપણીઓ.…

એક ગીતનાં અનેક સ્વરૂપ – ૯ – સરખા મુખડા, ફિલ્મો જૂદી, અંતરા અને બીજું ઘણું જૂદું : [૭]

સંકલન અને રજૂઆત: અશોક વૈષ્ણવ મુખડાના શબ્દો મહદ અંશે સરખા હોય પણ બાકીની આખી રચના જૂદી જ ફિલ્મમાં પ્રયોજવામાં આવી હોય એવાં અલગ અલગ વર્ઝનનાં હિંદી ફિલ્મ ગીતોની આ શૃંખલામાં છેલ્લા બે એક હપ્તાથી આપણે સમાંતરે ચલી રહેલ અન્ય શ્રેણીઓમાંથી…

તહેવારોને લગતાં ફિલ્મીગીતો (૪) : રક્ષાબંધન, જન્માષ્ટમી અને ગણેશોત્સવ

નિરંજન મહેતા ઈદ પછી યાદ આવે ભાઇબહેનના પ્રેમના પ્રતીકરૂપ રક્ષાબંધનનો તહેવાર. હિંદી ફિલ્મોમાં પણ આ પ્રેમને નવાજતા કેટલાય ગીતોનો સમાવેશ થયો છે. આમાંનું પ્રખ્યાત ગીત છે ૧૯૫૯ની ફિલ્મ ‘છોટી બહેન’નું જે આજે પણ રક્ષાબંધનનાં દિવસે યાદ કરાય છે. भैया मेरे…

સાયન્સ ફેર : સૂર્યને સમજવા માટે નાસા મોકલી રહ્યું છે ‘પાર્કર સોલાર પ્રોબ’

જ્વલંત નાયક અમેરિકાના ઓકલાહામા રાજ્યમાં ટુલસા નામના સ્થળે એક જગ્યા છે, જે ‘સેન્ટર ઓફ ધી યુનિવર્સ’ (સમગ્ર બ્રહ્માંડનું કેન્દ્રબિંદુ) તરીકે ઓળખાય છે. આ સ્થળની વિશેષતા એ છે કે અહીં બનાવેલા એક ગોળાકાર ફ્લોર ઉપર ઉભા રહીને તમે કંઈ પણ બોલો,…

પરિસરનો પડકાર : ૧૪ – ભારતમાં મળી આવતાં હરણ

ચંદ્રશેખર પંડ્યા દોસ્તો, ગયા લેખમાં, કચ્છમાં મળી આવતી જૈવિક અને અજૈવિક વિવિધતાથી આપણે પરિચિત થયાં. આ લેખમાં આપણા ભારત દેશના જંગલોમાં મળતી વિવિધ પ્રકારના હરણની જાતોથી માહિતગાર થશું. સામાન્ય પણે હરણની વાત આવે ત્યારે સૌના માનસપટ પર રામાયણના સુવર્ણ મૃગની…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૧: ગુલામી પ્રકરણ ૨૬: કંપની રાજની બંગાળ પર અસર

દીપક ધોળકિયા બક્સરની લડાઈ પછી ૧૭૬૫માં મોગલ બાદશાહે કંપનીને બંગાળની દીવાન બનાવી દીધી. મોગલ સલ્તનતમાં બંગાળ, સૌથી વધુ સમૃદ્ધ પ્રદેશ હતો. બ્રિટન માટે આ દીવાની આશીર્વાદ સમાન નીવડી. કંપની અને એના નોકરોને એનાથી બહુ મોટો લાભ થયો. નદીઓથી સમૃદ્ધ આ…

હાસ્યલેખક શ્રી હરનિશભાઈ જાનીનું દુ:ખદ અવસાન

–વલીભાઈ મુસા સાહિત્યપ્રેમી મિત્રો, એક દુ:ખદ સમાચર શેર કરવાના કે અમેરિકાસ્થિત હાસ્યલેખક અને મારા પરમ મિત્ર એવા હરનિશભાઈ જાની હવે આપણી વચ્ચે રહ્યા નથી. અમે બંને રૂબરૂ તો કદીય મળ્યા ન હતા, પણ હજારો માઈલ દૂર હોવા છતાં અમે સાવ…

ખેતી નહીં,… તો સિમેંટ-લોખંડ-પ્લાસ્ટિક અને કાચ ખાવાની આદત કેળવવી પડશે

હીરજી ભીંગરાડિયા લેખનું મથાળું વાંચતાં જ “ આ તે ક્યા પ્રકારનું લખાણ ?” એવો પ્રશ્ન વાચકના મનમાં સહેજે ઊભો થવાનો જ, એની મને ખાતરી હોવા છતાં આગળ વિગત જણાવી રહ્યો છું કે સૌરાષ્ટ્રના કોઇ પણ ગામડાની તમે મુલાકાત લ્યો અને…