ફિલ્મસંગીતના નકશીકારો (૫) – મનોહારી સિન્હ

પીયૂષ મ. પંડ્યા આપણે શરૂઆતની કડીઓમાં જાણ્યું કે ફિલ્મી ગીતનું સ્વરનિયોજન કરનારા સંગીતકાર એની ધૂન બનાવી લે પછી એમાં રંગપૂરણીનું કામ જે તે સંગીતકારના સહાયક નિર્દેશક કરે છે. વચ્ચે વાગતા ઈન્ટરલ્યુડ્સ અને ગાયકીની સમાંતરે ચાલતા ઓબ્લીગેટોસ/કાઉન્ટર મેલોડીના નિર્માણમાં આ સહાયકો…

લુત્ફ–એ–શેર : મણકો # ૮

– ભગવાન થાવરાણી જેમને જૂના હિંદી ફિલ્મ સંગીતમાં ઊંડો રસ છે એમણે કિશોર કુમારે ગાયેલું આ ગીત જરુર સાંભળ્યું હશે : મરને  કી  દુઆએં  ક્યોં  માંગું, જીને  કી  તમન્ના  કૌન  કરે યે દુનિયા હો યા વો દુનિયા, અબ ખ્વાહિશે –…

બંદિશ એક, રુપ અનેક (૬૮) : "ઓચિંતું કોઈ મને રસ્તે મળે"

નીતિન વ્યાસ લગ્ન તિથિએ શું આપવું ? અગાઉ તૈયારી ન હતી તેથી ધ્રુવભાઈએ કાગળ એક કવિતા લખી દિવ્યાબેન ને આપી : “મારામાં આરપાર સાત સાત દરિયા દરિયાની આરપાર તું, પળ માં પળ ગૂંથીને તું વારતા વણે તો એને જીવતર નું…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી : દક્ષિણ કોરીઆમાં હ્યુમિડિફાયરને કારણે થતા મરણ

જગદીશ પટેલ દક્ષિણ કોરીઆમાં લોકો પોતાના ઘરમાં હ્યુમિડિફાયરનો ઉપયોગ કરતા હોય છે. વાતાવરણમાં ભેજ ન હોય ત્યારે ભેજ વધારવા આ યંત્રનો ઉપયોગ થતો હોય છે. આ યંત્રમાં પાણી ભરવાનું હોય અને પાણીમાંથી વરાળ બનાવી વાતાવરણમાં ઉમેરે એટલે ભેજ વધે. કોરીઆમાં…

કૃષિ ક્રાંતિ માટે જરૂર છે – ખેડૂતોએ પોતાનો “ધો” -[ દિશા] બદલવાની !

હીરજી ભીંગરાડિયા ખેતી એટલે નિત્ય નવા પડકારો અને તેના ઉપાયો યોજ્યા કરવાનો સંગ્રામ ! એક પ્રશ્ન ઉપર જીત મેળવી લઈએ એટલે કામ પૂર્ણ થતું નથી ખેતીમાં. ખેતી તો જીવંતો સાથે જોડાયેલ વ્યવસાય હોઇ, તેની પર અસર કરનારા વાતાવરણીય અને બીજા…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૫૭::ગોળમેજી પરિષદ (૫)

દીપક ધોળકિયા લઘુમતીઓના અધિકારોનો સવાલ (ભાગ ૪) સર પ્રભાશંકર પટ્ટણીનું નિવેદન સર ચીમનલાલ સેતલવાડે પોતાની રજૂઆતમાં કહ્યું હતું કે કોમી સવાલનો આ રીતે ઉકેલ નહીં આવે અને સરકારે પોતે જ પોતાનો નિર્ણય આપવો જોઈએ. આમ જોઈએ તો એ ગાંધીજીની એ…

ફિર દેખો યારોં : વિકાસયોજનાઓ એટલે બરબાદિયોં કા જશ્ન

– બીરેન કોઠારી વિકાસશીલ ગણાતી આધુનિક માનવસંસ્કૃતિની એ તાસીર રહી છે કે કુદરત યા કોઈ જાતિપ્રજાતિનું પહેલાં નિકંદન કાઢવું અને એ પછી તેના સંવર્ધન માટે પગલાં લેવાં. કોઈ પણ ક્ષેત્ર જુઓ, આ તરાહ સામાન્ય જણાશે. પર્યાવરણની ખો કાઢવામાં આપણે કશી…

શબ્દસંગ : જીવનને સમજવાની યાત્રા આનંદના આકાશ સાથે ……..કુન્દનિકાબહેન કાપડિયા

-નિરુપમ છાયા કુંદનિકા બહેન સાથે શબ્દસંગ કરતાં કરતાં જીવનનું સાર્થક્ય સમજવા યાત્રા કરી રહ્યા છીએ. ગયે વખતે પ્રથમ ભાગમાં એમની સાત પગલાં આકાશ સાથે રહ્યા અને આજે બીજા અંતિમ ભાગમાં થોડો વધુ શબ્દસંગ. અહીં મુકાયેલાં થોડાંક બિંદુઓ અનરાધાર વર્ષાના આનંદ…

વલદાની વાસરિકા : (૮૩) બહલૂલ દાના : ચીંથરે વીંટેલું એક રત્ન

-વલીભાઈ મુસા મારા અગાઉના આર્ટિકલ “દેખીતા દીવાના, પણ શાણા એવા એક માણસની સાચી કહાની!”માં વચનબદ્ધ થયા મુજબ, હું આજે બહલૂલ દાના (શાણા) વિષે વાત કરી રહ્યો છું. બહલૂલ (જેમનું મૂળ નામ વહાબ બિન અમ્ર હતું) ઈરાકના અબ્બાસી ખલીફા હારૂન અલ…

પંખીઓ ને પ્રાણીઓનું આપણા જીવનમાં બદલતું જતું સ્થાન

– વિમળા હીરપરા આપણે જાણીએ છીએ કે આપણે એક કોષી અમીબા જેવા કીટકમાંથી ઉત્ક્રાંતિ પામીને માણસ બન્યા છીએ. આપણા શાસ્ત્રમાં પણ ચોર્યાસી લાખ યોનિમાંથી પસાર થઇને માનવઅવતાર મળે છે એવો ઉલ્લેખ છે. તો વિજ્ઞાન પણ ઉત્ક્રાંતિના નિયમથી સમર્થન કરે છે…

‘શોલે’ની સૃષ્ટિ : વફાદારીની બેનમૂન મિસાલ

(આ શ્રેણીમાં ‘શોલે’ ફિલ્મમાં દેખા દેતા, નાની પણ ચિરંજીવ ભૂમિકા ભજવતા વિવિધ પાત્રોની, ફિલ્મની સ્ક્રીપ્ટમાં ન હોય એવી કાલ્પનિક કથાઓ મૂકવામાં આવી છે.) વફાદારીની બેનમૂન મિસાલ -બીરેન કોઠારી “દશરથલાલ, આ હુક્કો ભરતા આવો.” “જી, માલિક.” દશરથલાલે હુક્કો ભરીને આપ્યો. ઠાકુર…

સમયચક્ર : ભયાવહ અવકાશી સૌંદર્ય – વીજળી

કેટલીક એવી ખગોળીય ઘટનાઓ છે જે સદીઓથી માનવજાતને આકર્ષતી રહી છે. આદિકાળમાં મનુષ્યો જેનાથી હંમેશા ડરતા રહ્યા હતા એ છે ચોમાસામાં લબકારા લેતી અવકાશી વીજળી. ગ્રહણો, વરસાદ, વીજળી, મેઘગર્જના, જેવી ઘટનાઓ પાછળ ભલે ગણિત કે વિજ્ઞાનના કારણો જવાબદાર હોય. તેમ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : એક દેહ, બબ્બે મૃત્યુ…….

– રજનીકુમાર પંડ્યા (૧૮૮૯માં જન્મેલા જૂની રંગભૂમીના મશહૂર અભિનેતા જયશંકર ભુધરદાસ ભોજક ઉર્ફે જયશંકર ‘સુંદરી’એ ૧૯૦૧ માં બાર વર્ષની વયે ‘સૌભાગ્ય સુંદરી’ નાટકમાં પ્રથમ વાર સ્ત્રી-પાઠ ભજવીને ‘સુંદરી’ તરીકેનું બીરુદ પ્રાપ્ત કર્યું. તે પછીના વર્ષોમાં તેમણે પોતાના અભિનય કૌશલ્યથી તેને…

બે ગ઼ઝલ

સાવરકુંડલાના વતની શ્રી દયારામ મહેતા વાંચન, કવિતા, વાર્તાલેખન અને ફોટોગ્રાફીના શોખ ધરાવે છે. તેમના બે ગઝલ સંગ્રહ રન્નાદે દ્વારા  (૧) ઘૂંટ્યો કસુંબ ઘેરો (૨) સ્વચ્છંદી ગઝલ છું ! પ્રકાશિત થયા છે. વેબગુર્જરીમાં તેમનો પરિચય કરાવવા માટે આદરણીય શ્રી વલીભાઈ મુસાનો…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ : પત્ર નં. ૫૧

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ, હ્યુસ્ટન યુએસએ પ્રિય નીના, જીંદગીની ઘટનાઓના વિવિધ રંગો અને ભાવો વચ્ચે ઝુલતો તારો પત્ર મળ્યો. વાંચતા વાંચતા જ તારા પડોશીને ત્યાં બનેલ ગમખ્વાર બનાવ વિશે જાણીને એ મનોસ્થિતિની કરુણ કલ્પના માત્રથી ઘડીભર આંચકો લાગી ગયો. સારું થયું…

સંગીતકાર સાથેની પહેલી ફિલ્મનું મોહમ્મદ રફીનું સૉલો ગીત : ૧૯૬૪-૧૯૬૬

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ મોહમ્મદ રફીની જન્મતિથિ (૨૪ ડીસેમ્બર, ૧૯૨૪) અને અંતિમ વિદાયની તિથિ (૩૧ જુલાઈ, ૧૯૮૦)ની યાદમાં આપણે, ૨૦૧૬થી જુદા જુદા સંગીતકારો સાથે તેમણે ગાયેલાં પહેલવહેલાં સૉલો ગીતોને યાદ કરવાનો ઉપક્રમ શરૂ કર્યો છે. આ શ્રેણીના લેખોમાં આપણને…

લુત્ફ–એ–શેર : મણકો # ૭

– ભગવાન થાવરાણી મને અત્યંત પસંદ શેરોની વાત હોય અને એમાં બશીર બદ્ર ન આવે એ અસંભવ છે. ખરેખર તો, ગાલિબ પછી અન્ય કોઈ શાયરના સૌથી વધુ શેરો કહેવતરુપ બની ચુક્યા હોય તો તે બશીર સાહેબ છે. દુર્ભાગ્યવશ આજે તેઓ…

‘ચહેરા’ પર રચાયેલા ફિલ્મીગીતો (3)

નિરંજન મહેતા આ વિષય પર અગાઉ બે ભાગમાં (૧૩.૦૬.૨૦૨૦ અને ૨૭.૦૬.૨૦૨૦) કેટલાક ગીતોની નોંધ લેવાઈ હતી. આ ત્રીજા લેખમાં બાકીના ગીતોની માહિતી અપાઈ છે. ૧૯૮૨માં આવેલી ફિલ્મ ‘નિકાહ’ની કવ્વાલી છે चेहरा छूपा लिया है किसी ने हिझाब में સલમા આગાને…

ફરી કુદરતના ખોળે :માનવતા ની વાત: પ્રદુષણ અને ‘ઘર ચકલી’નો ખોરાક

જગત કીનખાબવાલા માનવતાનો સંદેશ આજે એક અલગ જ અભિગમથી આગળ વધી રહ્યો છે ; ત્યારે એ જ ખ્યાલ નથી રહેતો કે કઇ દિશામાં ધ્યાન આપવું ! આપણે ઘણીવાર આપણા સગાવહાલાનું કે જ ધ્યાન સરખી રીતે નથી રાખી શકતા ત્યારે આ…

સાયન્સ ફેર : સદીપુરાણી એ ઘટના વિષે આજેય કોઈ તર્ક નથી જડતો!

જ્વલંત નાયક શું અત્યારે તમે કહી શકો કે અમુક ખાસ ઘટનાઓ અને એની સાથે જોડાયેલી બાબતો એક સદી બાદ કેવું રહસ્ય પેદા કરશે? પ્રશ્ન રસપ્રદ છે પરંતુ ઉત્તર મેળવવો લગભગ અશક્ય છે. કેમકે ભવિષ્યના માણસો અને એમની વિચારશૈલી કેવા પ્રકારની…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૫૬ :: ગોળમેજી પરિષદ (૪)

દીપક ધોળકિયા લઘુમતીઓના અધિકારોનો સવાલ (ભાગ ૩) મુસલમાનો અને બીજી લઘુમતીઓની જુદી યોજના ફરીથી બધા ૧૩મી નવેમ્બરે બધા મળ્યા ત્યારે ચેરમૅન રામસે મેક્ડોનલ્ડે આગ્રહ રાખ્યો કે હવે આપણે કામકાજ આટોપી લેવું જોઈએ અને ખુલ્લા અધિવેશન માટે રિપોર્ટ તૈયાર કરવો જોઈએ…

ફિર દેખો યારોં : ચીની ચીજોનો બહિષ્કાર: વિશ્વાસ કમ, ઉત્સાહ જ્યાદા!

-બીરેન કોઠારી રેડિયો પર ક્રિકેટ કોમેન્ટરી પ્રસારિત થતી હતી એ સમયે કેટલાક શબ્દપ્રયોગોનો તેમાં બહોળો ઉપયોગ થતો. આજે મેદાન પરની એકે એક હિલચાલ ટી.વી.ના પડદે જોઈ શકાય છે તેની સરખામણીએ એ સમયે કોમેન્ટેટર પોતાના વર્ણન વડે મેદાનનું ચિત્ર ખડું કરતા.…

ચેલેન્જ.edu : વાલીની તીસરી આંખ, બાળકની કાપે પાંખ…

– રણછોડ શાહ આજે સંતાન અને વાલીના સંબંધમાં ગૂંચવાડો ઊભો થયો છે. વર્તમાન વાલી પોતાને આગળ વધવામાં જે જે તકલીફો પડી તે તેના બાળકને ન પડે તે માટે સજાગ અને સક્રિય થઈ ગયા છે. આથી તે બાળકને વધારે પડતું રક્ષણ…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૫

ચિરાગ પટેલ उ. ६.१.५ (९५९) केतुं कृण्वन्दिवस्परि विश्वा रुपाभ्यर्षसि । समुद्रः सोम पिन्वसे ॥ (कश्यप मारिच) હે વિશ્વવ્યાપી સોમ! વિશ્વમાં ચેતનારૂપે સંવ્યાપ્ત તમે સમુદ્ર જેમ અમને વિભિન્ન પ્રકારના વૈભવ પ્રદાન કરો છો. આ શ્લોકમાં ઋષિ સોમ માટે સમગ્ર વિશ્વના પદાર્થને…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : (૩૭) દો ગજ઼ જમીન કે નીચે (૧૯૭૭)

– બીરેન કોઠારી ‘અમારે જોઈએ એવાં એકે એક લોકેશન ત્યાં તૈયાર હતાં- ગેસ્ટ હાઉસ, જૂની બાંધણીનો બંગલો, બ્રિટીશ બાંધણી ધરાવતો બંગલો, ખ્રિસ્તી, કેથલિક, મુસ્લિમ એમ તમામ પ્રકારનાં કબ્રસ્તાન, બગીચો, તળાવ, ડુંગરા, વગડો- ગણવા બેસીએ તો બધું મળીને કુલ પાંત્રીસ અલગ…

સમયચક્ર : રાજાઓની શાન અને સામાન્ય માણસનું રક્ષણ – છત્રી

ચોમાસું ચાલે છે. ભલે વરસાદ આવે કે ન આવે, લોકોને છત્રી યાદ આવે છે. આજે સરળતાથી ઉપલ્બ્ધ છત્રીની શરુઆત વરસાદ માટે થઈ નથી. વાસ્તવમાં રાજા મહારાજાઓ અને સમાજમાં વિશિષ્ઠ દરજ્જો ભોગવતા લોકોએ પોતાને અન્યો થી અલગ પાડવા છત્ર પકડીને ચાલતા…

વાંચનમાંથી ટાંચણ : ભારતીય એડિસન

સુરેશ જાની ભારતીય અને એડિસનની જ ધરતી અમેરિકામાં! હા! ગુરતેજ સાંધુએ અમેરિકામાં આલ્બર્ટ આલ્વા એડિસન કરતાં ૩૦% વધારે પેટન્ટો હાંસલ કરી છે – ૧૩૪૦ પેટન્ટ [ એડિસનની પેટન્ટો – ૧૦૯૩] ૨૪, ઓક્ટોબર – ૧૯૬૦ ના રોજ લન્ડનમાં ભારતીય માબાપ સરજિત…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ : પત્ર નં. ૫૦

નયના પટેલ, લેસ્ટર, યુકે પ્રિય દેવી, તારો પત્ર વાંચવાની ખૂબ મઝા આવી. બાલ્યાવસ્થાનાં સ્મરણો અને વતનનો ઝુરાપો-બન્ને વિષયો સ-રસ રીતે તેં સાંકળ્યા. હું શહેરમાં જ જન્મી અને ઉછરી પરંતુ પટેલ રહ્યા એટલે ગામ સાથે અતૂટ નાતો! ‘પાલ’ નામનાં માસીના ગામ…

બળતરાનાં બીજ

હિમાંશીબેન શેલત નામથી સાહિત્ય રસિકો ક્યાં અજાણ છે ? તેમનો જન્મ સુરતમાં થયો હતો. તેમણે અંગ્રેજી વિષયમાં સ્નાતક અને અનુસ્નાતકની પદવીઓ મેળવીને ‘વિ. એસ. નાયપોલની નવલકથા’ પર પીએચ.ડી. નો અભ્યાસ કર્યો હતો. ૧૯૬૮ થી તેઓ સુરતની એમ. ટી. બી. આર્ટ્સ…

ઈના મીના ડીકા… કિશોર કુમારે ગાયેલાં સી. રામચંદ્રનાં ગીતો :: ૧ ::

– મૌલિકા દેરાસરી “મૈં યા તો એક્ટર બનના ચાહતા થા, યા સી.આઇ. ડી. ઇન્સ્પેક્ટર”: આ શબ્દો કોના હશે એ કહી શકો છો? ઘણું વિચાર્યા પછી પણ એવું તો કદાચ દિમાગમાં ના જ આવે, કે આવું એક ઉત્તમ સંગીતકારે કહ્યું હોય!…

લુત્ફ–એ–શેર : મણકો # ૬

– ભગવાન થાવરાણી વોટ્સએપ અને ફેસબુકના આ યુગમાં જે રીતે, કોણ કયા દેશમાં રહે છે એનું કોઈ મહત્વ નથી રહ્યું, બિલકુલ એ જ રીતે શેરો-શાયરીના મામલામાં કયો શાયર હિંદુસ્તાનનો છે અને કયો પાકિસ્તાનનો, એનો કોઈ અર્થ નથી. સાચા ભાવકને એ…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : તાજગીમય પ્રકાશ પ્રસારક યોદ્ધો

ઉત્પલ વૈષ્ણવ પ્રકાશપુંજની તાજગી પ્રસારવા માગતા યોદ્ધામાં હિંમત અને ચપળતા એક સાથે હોવાં જોઈએ. ત્રુટિયુક્ત વ્યૂહરચનાના બે નિશ્ચિત માર્ગ છે : ૧. વિના વિચારે કુદી પડવું ૨. બહુ વિચારે ચડી અમલ ઢીલમાં મુકવો ત્રુટિનાં છટકાંમાં ન ફસાવા માટે યોદ્ધો દરેક…

૧૦૦ શબ્દોમાં : સુખની શોધ

તન્મય વોરા મારો બે વર્ષનો દીકરો હંમેશાં ખુશખુશાલ જ હોય છે. તેની રમતિયળ હાજરી અને સ્ફુર્તિસભર ઉર્જા તેની આસપાસનાંને પણ ખુશ રાખે છે. નાનામાં નાની વાતને પણ કેમ માણવી તે જાણે તે કેમ તે બરાબર જાણતો ન હોય !. ‘આની…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૫૫ :: ગોળમેજી પરિષદ (૩)

દીપક ધોળકિયા લઘુમતીઓના અધિકારોનો સવાલ (ભાગ ૨) ગાંધીજીએ અચોક્કસ સમય માટે લઘુમતી સમિતિની બેઠક મુલતવી રાખવાનું સૂચન કર્યું તેનું કારણ એ હતું કે એ સવાલ હિન્દુસ્તાનીઓનો હતો એટલે હિન્દુસ્તાનીઓ જ જાતે કોશિશો કરીને, બ્રિટિશ સરકારની દરમિયાનગીરી વગર એનો ઉકેલ લાવે,…

ફિર દેખો યારોં : ‘બાબુજી મૈં ચીન સે આઈ, ચીની જૈસા દિલ લાઈ’ પંક્તિનો બહિષ્કાર કરીશું?

– બીરેન કોઠારી “અરે! આ શું? આને તું આલૂ પરાઠા કહે છે? આમાં તને ક્યાંય આલૂ દેખાય છે?” “કેવી વાહિયાત વાત કરો છો? કાશ્મીરી પુલાવમાં તમને કાશ્મીર દેખાય છે કદી? માટે ચૂપચાપ ખાઈ લો.” પતિ-પત્ની વચ્ચેના સંવાદનો આ છે તો…

મંજૂષા – ૩૬ : વૃદ્ધાવસ્થાની ઝીણી ઝીણી ટીસ

– વીનેશ અંતાણી હું મારી જરૂરિયાતો સંતોષે તેવી થોડી સગવડો સાથે, સુખેથી અને મારી શરતે, કોઈ શાંત જગ્યામાં રહેવા માગું છું, જ્યાં મારા જેવા વૃદ્ધ લોકોનો સંગાથ મને મળે · બદલાયેલા સમયમાં વૃદ્ધોની પરિસ્થિતિ બદલાઈ છે. સંતાનોને વૃદ્ધ માતાપિતા ભારરૂપ…

(૮૫) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન – ૩૧ (આંશિક ભાગ – ૩)

– મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) ફિર કુછ ઇક દિલ કો બે-ક઼રારી હૈ (શેર ૬ થી ૮) ગતાંકના શેર ૩,૪ અને ૫થી આગળ દિલ હવા-એ-ખ઼િરામ-એ-નાજ઼ સે ફિર મહશરિસ્તાન-એ-સિતાન-એ-બેક઼રારી હૈ (૬) [ખ઼િરામ = મસ્ત ચાલ; નાજ઼= નખરાં, હાવભાવ; હવા-એ-ખ઼િરામ-એ-નાજ઼=…

‘શોલે’ની સૃષ્ટિ : ફિલ્મની અંદર, સ્ક્રિપ્ટની બહાર

-બીરેન કોઠારી રામાયણ કે મહાભારત જેવાં મહાકાવ્યોમાં અનેક પાત્રો છે. એ દરેક પાત્રનું પાત્રાલેખન એટલું ખૂબીપૂર્વક કરાયેલું છે કે તેની ભૂમિકા સાવ નાની હોવા છતાં એ ચિરંજીવ છાપ છોડી જાય. એવાં પાત્રો ગણાવવા બેસીએ તો યાદી ઘણી લાંબી થાય. ‘શોલે’…

સમયચક્ર : તલાટી – ગ્રામ્ય ભારતનો વહીવટી ભોમિયો

ભારતના ગ્રામ્ય વિસ્તારનો ખેડૂત હોય કે સામાન્ય મજુર, એ તલાટી શબ્દથી પરિચિત હશે. મહેસુલ વિભાગની અત્યંત મહત્વની આ જગ્યા જેટલી અગત્યની છે એટલી જ વિવાદોથી ઘેરાયેલી રહી છે. છેક મોગકાળથી ચાલ્યા આવતા આ મહેસુલી પદના કાર્યો અને સત્તામાં સમયાંતરે ફેરફારો…

નવી લેખન-શોધ : ‘મારી જીવન સંજીવની’

વૈશાલી રાડિયા કોઈ કાળું, કોઈ રૂપાળું, કોઈ લાંબુ, કોઈ ઠીંગણું, કોઈ મૂક, કોઈ બધિર, કોઈ પાગલ, કોઈ ડાહ્યું, કોઈ સાક્ષર, કોઈ નિરક્ષર, કોઈ બોલકું, કોઈ મીંઢું. કોઈ પણ પ્રકારના માણસો આ પૃથ્વી પર હોય, એક વાત દરેકમાં કોમન હોય, એ…

ગઝલાવલોકન ૩૨ – આયનાની જેમ

સુરેશ જાની આયનાની જેમ હું તો ઊભી ‘તી ચૂપગયું મારામાં કોઇ જરા જોઇને ભાનનો તડાક દઇ તૂટી જાય કાચએના જોયાની વેળ એવી વાગેછુંદણાના મોર સાથે માંડું હું વાતમને એટલું તો એકલું રે લાગે આજ તો અભાવ જેવા અંધારે ઊભી છુંપડછાયો…

ત્રણ કાવ્યો

ગુજરાત સરકાર તરફથી કવિ તરીકેનો ‘યુવા ગૌરવ પુરસ્કાર-૨૦૦૯’ પ્રાપ્ત કરનાર શ્રી હરદ્વાર ગોસ્વામી અગાઉ વેબગુર્જરીમાં પગલાં માંડી ચૂક્યા છે. દેશ-વિદેશની ઘણી સંસ્થાઓએ તેમને સન્માન્યા છે. તેમની રચનાઓ ‘વેબગુર્જરી’ પર પ્રસિધ્ધ કરવાની અનુમતિ બદલ ‘વેગુ’ પરિવાર આનંદ સાથે આભારની લાગણી વ્યક્ત…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ : પત્ર નં.૪૯

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ, હ્યુસ્ટન યુએસએ પ્રિય નીના, Cruiseની વાતો અંગે આતુરતાપૂર્વક રાહ જોતી હતી ને ત્યાં તો ધાર્યા કરતા વહેલો, તારો રસથી ભર્યો ભર્યો પત્ર મળ્યો. સડસડાટ વાંચી ગઈ. સમુદ્રના પાણી અને એના બદલાતા રંગોમાં ઝબોળાયેલાં અને લજામણીથી પરિતૃપ્ત થયેલ…

હેમંત કુમાર જન્મશતાબ્દી સ્મરણાંજલિ – …. મગર હમ તુમ્હારે રહેંગે :: અંક ૧ : ૧૯૨૦ -૧૯૪૦

એન. વેન્કટરામન અનુવાદ – અશોક વૈષ્ણવ લતા મંગેશકર કહેતાં, ‘હેંમંતદાના સ્વરમાં મને મંદિરમાં બેઠેલા સાધુના ભજનની પુણ્ય અનુભૂતિ થાય છે.’ તેનાથી પણ આગળ વધીને સંગીતકાર સલિલ ચૌધરીનું કહેવું છે કે, ‘ઈશ્વરે જો ગાવાનું નક્કી કર્યું હોત તો તે હેમંતદાના સ્વરમાં…

લુત્ફ – એ – શેર : મણકો # ૫

– ભગવાન થાવરાણી મોમિન ખાં  ‘ મોમિન ‘ ગાલિબના સમકાલીન હતા. કહે છે, એમના આ શેર પર ગાલિબે પોતાનું આખું દીવાન ન્યોછાવર કરવાની વાત કરી હતી : તુમ  મેરે  પાસ  હોતે  હો  ગોયા જબ  કોઈ  દૂસરા  નહીં  હોતા .. બહરહાલ,…

‘ચહેરા’ પર રચાયેલા ફિલ્મીગીતો (૨)

નિરંજન મહેતા ચહેરા પરના ગીતોનો પ્રથમ ભાગ ૧૩.૦૬.૨૦૨૦ના રોજ અહી મુકાયો હતો ત્યારે જણાવ્યું હતું કે ઘણા ગીતો હોવાથી બાકીના ગીતો બીજા લેખમાં. પણ ત્યારબાદ અશોકભાઈ પાસેથી આ વિષયને લગતાં મને કેટલાક ગીતોની માહિતી મળી જેમાંથી થોડાક તો મારી યાદીમાં…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે – ૧૫ – ઘૂઘો

જીવનના એ પડાવ ઉપર પહોંચ્યો છું જ્યાં ભૂતકાળમાં માણેલા વિવિધ પ્રકારના અનુભવો યાદ આવતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં નામ ચોક્કસ કારણોસર બદલેલાં હશે.…

સાયન્સ ફેર : ૩D વિઝ્યુઅલાઇઝેશન માટેના ૩D મોડેલ્સ કઈ રીતે બને છે?

જ્વલંત નાયક સામાન્ય રીતે આર્કિટેક્ટ કે ઇન્ટીરિયર ડિઝાઈનર, જે-તે મકાન બનાવવા માટેના પોતાના વિચારો કાગળ ઉપર, ‘ટેકનીકલ ડ્રોઈંગ’ સ્વરૂપે ઉતારે છે. ત્યારબાદ આ ટેકનીકલ ડ્રોઈંગ્સ મુજબ કારીગરો મકાનનું બાંધકામ કરતાં હોય છે. આજથી પંદર કે વીસ વર્ષ પહેલાં સુધી, એટલે…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૫૪:: બીજી ગોળમેજી પરિષદ (૨)

દીપક ધોળકિયા લઘુમતીઓના અધિકારોનો સવાલ (ભાગ ૧) ભૂમિકા આપણે હવે બીજી ગોળમેજી પરિષદના ગંભીર અને મહત્ત્વના પ્રકરણમાં પહોંચ્યા છીએ. આમ તો ગોળમેજી પરિષદની આખી પ્રક્રિયા નિષ્ફળ રહી, પરંતુ એમાં કેટલાયે સિદ્ધાંતો સ્થાપિત થયા અને એ પછી ૧૯૩૫ના કાયદામાં આવ્યા અને…

ફિર દેખો યારોં : હે શેક્સપિયર! તને અમે નીરો કહીએ તો ચાલે?

-બીરેન કોઠારી ઈસુની પ્રથમ સદીમાં થઈ ગયેલો રોમનસમ્રાટ નીરો દંતકથારૂપ પાત્ર બની રહ્યો છે. ‘રોમ ભડકે બળતું હતું ત્યારે નીરો ફીડલ વગાડી રહ્યો હતો’ જેવો રૂઢિપ્રયોગ તેના થકી એવો પ્રચલિત બન્યો છે કે તેમની વિદાયના બે હજાર વરસ પછી પણ…

ગઝલાવલોકન ૩૧ – ચાલ અજવાળું અજવાળું રમીએ

સુરેશ જાની ઉગમણે ઝળહળ ઉગ્યાનું સુખ લઈ પછી આથમણે જઈને આથમીએ. ચાલ,અજવાળું અજવાળું રમીએ. તમરાની ત્રાડથી ચિત્કારી રાતભર અંધારું સીમને ધમરોળે. ભટકેલી ઝંખનાનું ભૂતાવળ સરનામું જઈ બેઠું ખીજડાને ખોળે. ચાલ,અજવાળું અજવાળું રમીએ. કાળાધબ્બ સપનાનો પડછાયો પકડીને કાળમીંઢ નીંદરમાં ભમીએ. ચાલ,અજવાળું…

વ્યંગ્ય કવન : (૪૯) : વ્યંગ્ય-લઘુકાવ્ય..

–હર્ષદ ત્રિવેદી પિંજરાનું બારણું ખોલીનેપંખીને કહેવામાં આવ્યું,‘હવે તું મુક્ત છે.’પંખીએ બહાર નીકળીનેમાણસ સામે જોયું-અને-પાછું પિંજરામાં ભરાઈ ગયું.                     માનવજાત પરની અવિશ્વસનીયતા પર વ્યંગ..                      ગુજરાતી વાચનમાળામાંથી …                               દેવિકા ધ્રુવ, , http://devikadhruva.wordpress.com –   વેબગુર્જરી સંપાદન સમિતિ ,  પદ્ય સાહિત્ય સમિતિ…

સમયચક્ર : શસ્ત્ર જગતની કાતિલ કામિની – A K 47

આપણે ભલે શાંતિની વાતો કરતા હોઈએં. પરંતુ આ જગતમાં ક્યારેય લાંબો સમય શાંતિ રહી નથી. પથ્થર અને લાકડાં જેવા અણઘડ પદાર્થો હથિયાર તરીકે વાપરી શકાય છે, એવી જ્યારથી માણસને ખબર પડી ત્યારથી શરુ થયેલી હથિયારની દોડ હજુ અટકી નથી. હથિયારને…

પૂર્ણ સત્યના ઉદગાતા : ઋષિકવિ વાલ્મીકિ

દર્શના ધોળકિયા ભારતીય સાહિત્યમાં વાલ્મીકિનું નામ ભારે આદરથી સ્વીકારાયું છે. એક જ કૃતિથી તેઓ કવિકુલગુરુનું માનભર્યું સ્થાન પામ્યા છે. ‘વાલ્મીકિ રામાયણ’ આપણું રાષ્ટ્રીય મહાકાવ્ય બન્યું છે એમાં રહેલી પ્રસન્ન જીવનાભિમુખ દ્રષ્ટિને લીધે, વિધાયક અભિગમને લીધે, વાસ્તવમાં રહીને કાવ્યાત્મકતા સિદ્ધ કરવા…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : (૩૬) સસુરાલ (૧૯૬૧)

– બીરેન કોઠારી ઘણી જૂની ફિલ્મો જોવાનું બન્યું નથી, કેમ કે, મારા જન્મ પહેલાં એ આવી હતી. હવે એ આસાનીથી જોવા મળી શકે એમ છે, પણ એ માટેની માનસિકતા અને સમય નથી. પણ ગીતો માટે એમ કહી શકાય એવું નથી.…

મારું વાર્તાઘર : કંપન જરા જરા

–રજનીકુમાર પંડ્યા છોકરાની નોટમાંથી કવિતા નીકળી. બાપ તરીકે વાંચવાની મારી ફરજ. વાંચી ગયો તો એમાં કોઈ બિનામી છોકરી પ્રત્યેના થોડાંક મુક્તકો હતાં. આ જમાનામાં કોઈને નવી કવિતા બનાવવાની તરખડ કરવાની રહેતી નથી. ફિલ્મોનાં ગીતો જ એનાં તૈયાર ચોસલાં જોઇએ તેટલાં…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ : પત્ર નં ૪૮

નયના પટેલ, લેસ્ટર, યુકે પ્રિય દેવી, કેરેબિયન ક્રુઝમાંથી પાછી આવી ગઈ અને સાવ બે અંતિમ છેડાની ઋતુનો અનુભવ લઉં છું. આવ્યા તે દિવસથી વરસાદી ઝરમર ઝરમર અને ગોરંભાયેલા આકાશ નીચે ફરી જીવનની રફતારમાં ગોઠવાઈ ગઈ. આ દેશમાં આવ્યે ૪૮ ૪૮…