ગઝલાવલોકન – ૧૨ – ગઝલમાં સજીવારોપણ

સુરેશ જાની ગઝલ કે ગીતમાં ઉપમા કે રૂપક ઉમેરવાં , એ કવિ પાસે કલ્પના માંગી લે છે. પણ સજીવારોપણ માટે તો કલ્પનાથી ઘણી વધારે માવજત જરૂરી બની જાય છે. નિર્જીવ ચીજમાં જાન રોપી દેવા માટે એક માતાના જેવી કુશળતા આવશ્યક…

ફિર દેખો યારોં : અજ્ઞાન અને અતિજ્ઞાન બન્ને સમાન અવસ્થાઓ છે?

– બીરેન કોઠારી વનવિસ્તાર સતત સંકોચાઈ રહ્યો હોવાના અને તેને પગલે વન્ય સૃષ્ટિ પર વધતા જતા જોખમના અહેવાલો અવારનવાર આવતા રહે છે. પર્યાવરણના નીકળી રહેલા આયોજનબદ્ધ ખોના સમાચાર ચિંતાજનક હોય છે. આવા અહેવાલોની વચ્ચે હમણાં આનંદ થાય એવી વાત જાણવા…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણઃ ૯ :: ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ – ગદર પાર્ટી (૧)

દીપક ધોળકિયા દેશના આઝાદી માટેના સંઘર્ષમાં પંજાબમાં બનેલી ગદર પાર્ટીનો ઇતિહાસ મહત્ત્વનો છે. એનું મૂળ કારણ એ કે ગદર પાર્ટી ભારતની આઝાદી માટે મુખ્યત્વે વિદેશી ભૂમિ પર સ્થપાઈ, વિકસી અને સંઘર્ષ કરતી રહી. એના જીવનમાં મુખ્યત્વે ૧૯૦૭થી ૧૯૧૫ સુધીનાં વર્ષો…

બંદિશ એક, રૂપ અનેક (૫૭) : આપણું રાષ્ટ્ર ગીત – "જન ગણ મન અધિનાયક જય હે, ભારત ભાગ્ય વિધાતા"

નીતિન વ્યાસ (મૂળ રચના શ્રી ગુરુદેવે “ભારતો ભાગ્ય વિધાતા” અને બંદિશ રાગ બિલાવલ – યમની અથવા તો યમન કલ્યાણ, મધ્યલય, બંદિશ બીજા કોઈ રાગ માં મેં સાંભળી નથી) કવિવર શ્રી રવીન્દ્રનાથ રચિત આપણાં રાષ્ટ્ર ગીત નો રસાવિર્ભાવ શ્રી કાકા સાહેબ…

વલદાની વાસરિકા : (૭૨) બેલગામ તરંગતુરંગ – જવલ્લે જ’ આવા લેખ (૪)

– વલીભાઈ મુસા ‘તમે ઓલરાઉન્ડર સાહિત્યકાર જેવા લાગો છો, તો પછી ગઝલ ઉપર તમારો હાથ કેમ અજમાવતા નથી?’ ‘કોઈને ખંખેરવાનો હોય તો હાથ અજમાવવાનું કહેવાય, ભલા માણસ! બિચારી ગઝલ તો સાવ નાજુક કહેવાય અને તેને રૂની પૂણીનો પ્રહાર પણ ભારે…

વિમાસણ : સંપૂર્ણતાનો આગ્રહ ….કે દુરાગ્રહ ?

–  સમીર ધોળકિયા આપણી આજુબાજુ કેટલીય વ્યક્તિઓ એવી હોય છે જેને દરેક વસ્તુ, દરેક પરિસ્થિતિ ‘પરફેક્ટ ‘ એટલે કે આદર્શ જોઈએ છે. સહેજ પણ આઘુંપાછું ચલાવી ન લે ! તે જમવા બેસે તો થાળી એકદમ ચોખ્ખી જોઈએ, ટેબલ ચોખ્ખું જોઈએ,…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૧૫ : ખેવરા સોલ્ટ માઇન

પૂર્વી મોદી મલકાણ ઇતિહાસ ક્યાંથી શરૂ થયો તે ઘણીવાર જરૂરી નથી હોતું, બસ આપણે તે ઇતિહાસનાં પાનાં પર ચાલીને થોડીવાર માટે તે ઇતિહાસ નો ભાગ બની જઈએ એ જરૂરી હોય છે. શેરશાહ સૂરિનાં સમયમાં થોડીવાર ચાલીને અમે એનાથી યે વધુ…

દિવાળીબાઈના પત્રો – પત્ર #૧ થી #૪

મણિલાલના જીવનમાં આવેલ સ્ત્રીઓમાં દિવાળીબાઈ નામની પરણિત સ્ત્રીનું સ્થાન અનોખું છે. તેણે તેમના પર પ્રેમપત્રો લખ્યા હતા અને એ પત્રો દ્વારા ઉત્કટ પ્રેમ કેળવીને તેણે મણિલાલને ચરણે આત્મસમર્પણ કર્યું હતું. મણિલાલના વિયોગમાં ઝૂરીને તે છેવટે ક્ષયના રોગથી મૃત્યુ પામી હતી.…

લ્યો. આ ચીંધી આંગળી : એક કલ્પનારંગી સત્યકથા – મેરા બચ્ચા…(૧)

– રજનીકુમાર પંડ્યા મજાકમાં કહેવાતું પણ મજાકની પાછળ કાંઇક સચ્ચાઇ હતી.1940ના એ દાયકાની સચ્ચાઇ એ હતી કે ડૉ. મિસ બોન્ડ ભારતીય નહોતાં, આયર્લેંડનાં આયરીશ સન્નારી હતાં અને એમને હાથે જેતપુરની મોટા ભાગની પ્રસુતાઓની સુવાવડ થતી હતી. કોઇ પણ બાળકના જન્મની…

કાલ હવે …

અમદાવાદના યુવાન કવિ તેજસ દવે વે.ગુ. પર અગાઉ પગરણ માંડી ચૂક્યા છે. તેમની એક કવિતાઃ ‘વેગુ’ સાહિત્ય સમિતિ વતી…દેવિકા ધ્રુવ.                                                              કાલ હવે … કંકુના થાપાની છેલ્લી નિશાની એ દઈ જાશે કાલ હવે આંગણે , અજવાળું ઉગે નૈં આંખોની ખૂંટે…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં ૩

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ, હ્યુસ્ટન યુએસએ. પ્રિય નીના, ગયા શનિવારનો પત્ર ખૂબ ટૂંકો લાગ્યો !! સૌથી પ્રથમ તો તારા પ્રશ્ન વિશે લખું. તું ચિંતા સેવે છે કે, “વિષયોની વિવિધતા, અત્યારના હાસ્યકારો અને સામાન્ય રીતે એવા જોક્સ, ફેઈસબુક પર રાખનાર વ્યક્તિઓમાં ક્યારે…

શૈલેન્દ્ર અને હેમંત કુમાર, રવિ અને કલ્યાણજી (આણંદજી)

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ શંકરદાસ કેસરીલાલ, (જન્મ ૩૦ ઓગસ્ટ, ૧૯૨૩ – અવસાન ૧૪ ડીસેમ્બર, ૧૯૬૬), જે હિંદી ફિલ્મ જગતમાં શૈલેન્દ્રનાં નામથી અમર છે, તે જેટલા જાણીતા ગીતકાર હતા તેટલા જાણીતા કવિ કદાચ ન હતા. તેમનાં ફિલ્મ માટે લખાયેલાં ગીતો…

सावनને લગતાં ફિલ્મીગીતો (૧)

નિરંજન મહેતા શ્રાવણ મહિનાની શરૂઆત થઇ ગઈ છે. શ્રાવણનો મહિનો એટલે તહેવારોનો મહિનો. આ તહેવારનો લગતાં ફિલ્મીગીતોની નોંધ ગયા વર્ષે ૨૫.૦૮.૨૦૧૮ના લેખમાં લેવાઈ ગઈ છે એટલે આ લેખમાં ફક્ત सावनને લગતાં ગીતોને સમાવાયા છે. ૧૯૪૯ની ફિલ્મ ‘લેખ’ના ગીતથી શરૂઆત કરીએ.…

સાયન્સ ફેર : ભવિષ્યની ટેકનોલોજી વિષેની ઘણી વાતો માત્ર ભ્રમણા છે

જ્વલંત નાયક આપણને બધાને વાત કરવી ગમે એવો જો કોઈ વિષય હોય તો એ છે ‘ભવિષ્ય’ની વાતો. દરેક માણસને જુદા જુદા કારણોસર પોતાનું, પોતાના કુટુંબનું, પોતાની કંપનીનું, દેશનું, સમાજનું અને આખી દુનિયાનું ભવિષ્ય જાણવાની તાલાવેલી રહેવાની જ! આની પાછળનું સાયકોલોજીકલ…

ચેલેન્‍જ.edu :: પુસ્તકાલયની અવગણના

– રણછોડ શાહ અહીં રઝળતા કાગળો છોડીને શબ્દો કયાં ગયા ? વાવને વગડે મૂકી ખાલી, કહો, જળ કયાં ગયાં ?                                                                – રમેશ પારેખ ભારતમાં સાક્ષરતાનું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે. કેરાલા જેવા કોઈ રાજયમાં તો આ આંક નેવું ટકાને આંબી…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણઃ ૮ :: ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ મોર્લે-મિંટો સુધારા

દીપક ધોળકિયા આપણે પ્રકરણ ૫ (અહીં) મુસ્લિમ લીગની સ્થાપના વિશે વાંચ્યું. તે પછી મુસ્લિમ પ્રતિનિધિમંડળ વાઇસરૉય મિંટોને મળ્યું તે પણ જોયું. એમની માગણી એ હતી કે મુસલમાનોને સરકારી નોકરીઓ, મ્યૂનિસિપાલિટીઓમાં અને લેજિસ્લેટિવ ઍસેમ્બલી અને વાઇસરૉયની કાઉંસિલમાં વસ્તીના પ્રમાણમાં પ્રતિનિધિત્વ મળવું…

ફિર દેખો યારોં : ઘણાય એવાં છે જેની દુઆ સારી નથી હોતી

-બીરેન કોઠારી એક તરફ અખબારોમાં અનાવૃષ્ટિ તેમ જ અતિવૃષ્ટિના સમાચારો સાથોસાથ આવી રહ્યા છે, ત્યાં બીજા પણ એક સમાચાર ચમકી રહ્યા છે. આગામી માસમાં આવી રહેલા ગણેશોત્સવ દરમિયાન વગાડાનારી ડી.જે.સિસ્ટમનો અવાજ અમુકથી વધુ રાખી નહીં શકાય. અમુકતમુક મંડળ જળસ્રોત બાબતે…

કચ્છનું રણ અને આખ્યાયિકાઓ – ૧૪ – ૧૯૮૦ : પરમકૃપાની ચરમ સીમા…

કૅપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે કાશ્મિરના સંવેદનશીલ એવા પૂંચ-રજૌરી અને તંગધારના ‘high altitude’ વિસ્તારમાં લગભગ ત્રણ વર્ષ સેવા બજાવી અને બદલીનો હુકમ આવ્યો. સશસ્ત્ર સેનાઓમાં સામાન્ય શિરસ્તો છે કે અતિ પરીશ્રમભર્યા અને દુર્ગમ વિસ્તારમાં ત્રણ વર્ષ સેવા બજાવ્યા બાદ અફસરોને પરિવાર સાથે…

(૭૪) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન – ૨૦ (આંશિક ભાગ – ૨)

મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) દિલ-એ-નાદાન તુઝે હુઆ ક્યા હૈ (શેર ૪ થી ૭) આંશિક ભાગ – ૧ થી ચાલુ જબ કિ તુઝ બિન નહી કોઈ મૌજૂદ ફિર યે હંગામા એ ખુદા ક્યા હૈ (૪)      (હંગામા= તોફાન)…

મોજ કર મનવા : જિજ્ઞાસા

કિશોરચંદ્ર ઠાકર તે દિવસે ઝાડ પરથી સફરજન પડવાનાં બે પરિણામો આવ્યાં. એક તો મહાન વૈજ્ઞાનિક સર આઇઝેક ન્યૂટને ગુરરુત્વાકર્ષણની શોધ કરી અને બીજું, અંગ્રેજી પાઠપુસ્તક અશોક રિડર્સના -ન્યુટન અને બીજા ઘણા વૈજ્ઞાનિકોનાં ઉદાહરણો આપીને જ્ઞાન પ્રાપ્તિ માટે જિજ્ઞાસા હોવી જોઈએ…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : ૧૫ : તરાના (૧૯૭૭)

– બીરેન કોઠારી 1989 માં રજૂઆત પામેલી, ટૂંકમાં ‘એમ.પી.કે.’ તરીકે ઓળખાતી રાજશ્રી પ્રોડક્શનની ફિલ્મ ‘મૈંને પ્યાર કિયા’ અનેક રીતે સીમાચિહ્નરૂપ ગણાવી શકાય. પણ તેના થકી સૌથી મોટું પરિવર્તન ગણાવી શકાય તે હતું રાજશ્રી પ્રોડક્શનની કાયાપલટ. અત્યાર સુધી સીધીસાદી, ઓછા ખર્ચમાં…

મંજૂષા: ૨૫. વાવાઝોડાની વચ્ચે પણ નાચતા રહેવું

વિનેશ અંતાણી વાવાઝોડું પસાર થઈ જાય ત્યાં સુધી રાહ જોયા કરવાથી કશું વળવાનું નથી, વાવાઝોડાની સાથે વરસતા ધોધમાર વરસાદમાં નાચતાં–ગાતાં શીખી લઈએ તો જીવન જીવવાનો યોગ્ય માર્ગ મળે. · બહુ ચવાઈ ગયેલા સૂત્ર જેવું વાક્ય છે: તમે કેટલાં વર્ષ જીવ્યા…

ખરી ખરીદીની મઝા તો અમદાવાદમાં –

– મિનળ પંડ્યા મોટા ભાગના લોકો માને કે ખરીદી કરવા તો પરદેશ માં જવું. પણ મને લાગે કે ખરી ખરીદીની મઝા તો અમદાવાદ માં છે. આવી રીતે કૈક શરૂઆત થાય. તમે કોઈ સાડી ની દુકાન પાસેથી પસાર થતા હો. સાડી…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં-૨

– નયના પટેલ, લેસ્ટર, યુ.કે. પ્રિય દેવી, થોડી પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓની વચ્ચે તારો પત્ર મળતાં ઘડીભર સારું લાગ્યું.  વર્ષોથી આપણે બંને વિશ્વના બે જુદા જુદા ખંડમાં આવી વસ્યાં છીએ. તું છે અમેરિકામાં અને હું છું યુરોપમાં. તેથી આપણી પાસે ઘણી ઘણી…

હુસ્ન પહાડી કા – ૧૧ – એન. દત્તા અને એમની પહાડી રચનાઓ

ઝુકતી ઘટા ગાતી હવા સપને જગાએ /\ દિલકી તમન્ના થી મસ્તીમેં – ભગવાન થાવરાણી                સકળ  સૃષ્ટિ  રહે  કે  ના  રહે  એક  વાત  નિશ્ચિત  છે                પહાડી   ગુંજતો   રહેશે   સદાકાળે   ગગન – ગોખે … કહે છે, સંતાનને માતા-પિતા સમજી શકે…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : સમાન ધ્રુવો વચ્ચે આકર્ષણ (!)

ઉત્પલ વૈશ્નવ અરીસામાં આપણને શું દેખાય છે? ઘણાં લોકોને પોતાની અધુરાશો તેમાં દેખાય છે, પરિણામે, એ લોકો ઉદાસ બનીને પોતાનાં જીવનમાં વધારે ને વધારે ઉદાસીને આકર્ષે છે. બહુ થોડાં લોકોને તેમાં જગત તરફ પરાવર્તિત થતાં પ્રેમ અને અનુકંપા દેખાય છે.…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : ઘોડાને કદી નક્કી ન કરવા દેશો

તન્મય વોરા ઘોડા પર પૂર ઝડપે સવારી કરી જઈ રહેલા માણસની ઝેનની એક બહુ જુની વાર્તાછે. રસ્તાની બાજુએ બેઠેલો તેનો મિત્ર તેને પૂછે છે, “તું ક્યાં જાય છે?” ઘોડેસ્વાર જવાબમાં કહે છે, “મને ખબર નથી; ઘોડાને જ પૂછો.” આપણે પણ…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩: સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણ ૭ :: ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ (૧) બંગાળના ભાગલા રદ (૨) દિલ્હી બને છે રાજધાની (૩) હાર્ડિંગ પર હુમલો

દીપક ધોળકિયા બંગાળના ભાગલા રદ + દિલ્હી બને છે રાજધાની બંગાળના ભાગલા કરતી વખતે લૉર્ડ કર્ઝને તો એમ માન્યું હતું કે “બંગાળીઓ શરૂઆતમાં કાગારોળ મચાવશે પણ છેવટે શાંત થઈને પડ્યું પાનું નિભાવી લેશે.” પણ હિંદુસ્તાની ફોજના કમાંડર સાથે વિવાદ થયા…

ફિર દેખો યારોં : નદીયા કિનારે ફિરું પ્યાસી

– બીરેન કોઠારી કોઈ રમૂજી ફિલ્મનું દૃશ્ય કલ્પી લો. બે અલગ અલગ વ્યક્તિઓ વિશાળ કદની કોઈ એક જ ચીજના અલગ અલગ હિસ્સા બનાવી રહી છે. પોતાના કામમાં તેઓ એટલી ગળાડૂબ બની ગઈ છે કે આસપાસનું ભાન વીસરાઈ ગયું છે. આખરે…

એક સત્યવીરની કથા અથવા સોકરેટીસનો બચાવ : સત્ પુરુષ

મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી સત્ પુરુષ.*[૧] [ધી રાઈટ ઓનરેબલ શ્રીનિવાસ શાસ્ત્રીએ નીચેનો લેખ સર્વે ગ્રાફિક નામના અમેરીકન પત્રમાં સને ૧૯૨૧ માં લખેલો.] રાજપ્રકરણ અને મનુષ્યનું સામાન્ય જીવન એ બંને વાતો એટલી બધી નજીકની છે કે, તે નજીકપણું સહજમાં દૂર થઈ શકે…

સંસારત્યાગ કે દિક્ષા

– વિમળા હીરપરા આપણા હિંદુ ધર્મ ને એ સિવાય જૈન ને બુધ્ધધર્મમાં પણ સંસાર ત્યાગ એટલે કે વૈરાગ્ય પર બહુ ભાર મુકાયો છે. ‘ સંસાર અસાર છે, દુઃખથી ભરેલો છે. મોહમાયાનો ત્યાગ કરો, જપ, તપ ને દેહદમન કરો, કામવાસનાનો ત્યાગ…

બાળવાર્તાઓ : ૯: પનારી જંગલનો કૂકડો

પુષ્પા અંતાણી પનારી જંગલનો રાજા ગુલાબસિંહ ઘરડો થઈને મૃત્યુ પામ્યો. એ ખૂબ પરાક્રમી અને ન્યાયી રાજા હતો. એના મૃત્યુથી જંગલનાં બધાં પ્રાણીઓ દુ:ખી અને નિરાધાર થઈ ગયાં. આવો કાબેલ રાજા હવે મળવો મુશ્કેલ હતો. આ જ જંગલમાં ગોંડુ નામનો એક…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૧૪ : શેરશાહ સૂરિ રોડ

પૂર્વી મોદી મલકાણ સૈદપુરનાં હિન્દુ મંદિરોની મુલાકાત લીધા પછી અમે પાકિસ્તાનના સાંસ્કૃતિક ઈતિહાસનાં બીજાં પાનાં ખંખોળવા તૈયાર થયાં હતાં. ખાસ કરીને મને ઉતાવળ હતી તક્ષિલા જોવાની, પણ કોઈક કારણસર પ્રથમ સપ્તાહનો પ્રવાસ તક્ષિલાને બદલે સિંધુ સંસ્કૃતિ તરફ ફંટાઇ ગયો હતો.…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : ગુજરાતના એક અનોખા બીનવ્યાપારી પુસ્તક પ્રકાશનગૃહ વિવેકગ્રામ પ્રકાશનની રજતજયંતિ યાત્રા

– રજનીકુમાર પંડ્યા (વિચાર કે વૃત્તિ જન્મે ત્યારે તે દરેકનું સ્વગત જ હોય છે. પછી તે મોંએથી બોલાય ત્યારે તે પ્રગટ થયાં કહેવાય, પણ તે જ્યારે કાગળ ઉપર ઊતરે ત્યારે તે પ્રકાશિત થયો કહેવાય. અંગત પત્ર પણ એક પ્રકારનું ખાનગી…

Science સમાચાર (૭૦)

Science સમાચારની શ્રેણીનો આ અંતિમ લેખ છે. વિજ્ઞાન વિશે બહુ ઓછું લખાય છે એટલે દર વખતે મોટા ભાગે તો વિજ્ઞાનનાં લબ્ધપ્રતિષ્ઠ સામયિકોમાં એકાદ મહિનાની અંદર જે કંઈ પ્રકાશિત થયું હોય અને આપણા જેવા સાદા લોકોને રસ પડે તે શોધીને આપવાનો…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં-[૧]

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ, હ્યુસ્ટન યુએસએ. પ્રિય નીના, ૨૦૧૬નું નવું વર્ષ શરુ થયું છે ત્યારથી એક જ વાત વળી વળીને મગજમાં ઘૂમરાયા કરે છે અને તે હાલની ચાલુ પ્રવૃત્તિ ઉપરાંત કંઈક નવું કામ શરૂ કરવું. બ્લોગ પર ખુબ લખ્યું, ફેઇસબૂક પર…

બે અછાંદસ રચના

           (૧) નળ કરે છળ તો ત્યજી શકે, દમયંતી. રામ કહે ‘બળ’ તો છોડી શકે સીતા. રચાશે પૃથ્વી પર જ્યારે એવી સંહિતા ત્યારે આકાશગંગાની નક્ષત્રમાલામાં શોભતા સપ્તર્ષિ નક્ષત્રને છેવાડે રવજીની પાછલી રવેશ જેવો ઝાંખું ઝાંખું પ્રકાશતો અરુંધતીનો તારો ખીલી ઊઠશે…

પ્રથમ હરોળના અભિનેતાઓ માટેનાં મન્નાડેનાં ગીતો [૩]

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ મન્ના ડેએ ફિલ્મના નાયક માટે ગાયેલાં ગીતોની આપણી સફરમાં આપણે તેમણે ગાયેલાં દિલીપકુમાર, દેવ આનંદ, રાજ કપૂર, અશોક કુમાર, બલરાજ સાહની, ડેવીડ બ્રાહમ અને ભારત ભુષણ માટેનાં ગીતોને યાદ કરી ચુક્યાં છીએ. મન્ના ડેએ ફિલ્મના…

સંખ્યાને સાંકળતા ફિલ્મી ગીતો (૫)

નિરંજન મહેતા ૨૨.૦૬.૨૦૧૯ના લેખમાં અગિયારથી વીસ સુધીની સંખ્યાને લગતા ગીતો આવરી લેવાયા હતાં હવે ત્યાર પછીની સંખ્યાઓની નોંધ આ લેખમાં લેવાઈ છે.. પંચાવન/સાઈઠ ૧૯૭૧ની ફિલ્મ ‘કલ આજ ઔર કલ’ના ગીતમાં પંચાવન અને સાઈઠ એમ બંનેનો ઉલ્લેખ છે. हम जब होगे…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે : ( ૫) ગામનાં ‘ક્યારેક્ટર’

હવે જ્યારે પાંસઠ વરસ પૂરાં કરી ચૂક્યો છું ત્યારે જીવનના વિવિધ પડાવો ઉપર માણેલા આનંદદાયી અનુભવો યાદ આવતા રહેતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં…

વિજ્ઞાન જગત : પાણી બ્રહ્માંડનું અમૃત

– ડૉ. જે જે રાવલ પાણી બ્રહ્માંડનું  અમૃત જળદેવતા બ્રહ્માંડનું મુખ્ય અંગ પાણી દિવસે દિવસે મોંઘું થતું જાય છે સાભાર સ્વીકાર ‘જન્મભૂમિ પ્રવાસી’ની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં ડૉ. જે જે રાવલની નિયમિત કટારમાં ૨૫-૧, ૧૦-૨ અન્દ ૨૪-૨-૨૦૧૯ના રોજ ત્રણ ભાગમાં આ લેખ…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩: સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણ ૬ :: ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ – બંગાળના ક્રાન્તિકારીઃ ૧૯૦૮: ખુદીરામ બોઝ અને પ્રફુલ્લ ચાકી

દીપક ધોળકિયા આ બાજુ કોંગ્રેસની મવાળવાદી પ્રવૃત્તિઓ ચાલતી હતી, અને મુસ્લિમ લીગની સ્થાપના થઈ ગઈ હતી તેમ છતાં બંગાળના ભાગલાની અસરો મંદ નહોતી પડતી. મંગલ પાંડેએ બંગાલ આર્મીની બરાકપુર છાવણીમાં વિદ્રોહ કર્યો તેમ છતાં જે બંગાળ ૧૮૫૭ વખતે શાંત રહ્યું…

ફિર દેખો યારોં : પાણી: જબ તૂ ફિરે ઉમ્મીદોં પર, તેરા રંગ સમઝ ના આયે

– બીરેન કોઠારી ચોમાસાનો પ્રવેશ મોડો થયો, અને એ પછી પણ તે ખેંચાયું છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં અતિશય વરસાદ થયો છે, તો ઘણા બધા વિસ્તારોમાં હજી નામનો જ વરસાદ થયો છે. આવા વિસ્તારો હજી બરાબર વરસાદ થાય તેની પ્રતિક્ષામાં છે. આવા…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી : બેલ્જીયમનું કપેલૉઑપ-ડૅનબૉસ

જગદીશ પટેલ ૮,૮૫૯ની વસ્તી ધરાવતું કપેલૉઑપ-ડૅનબૉસ શહેર બેલ્જીયમના પ્રાંત ફલેમીશ બ્રાબેન્ટમાં આવેલું છે. આપણા માટે બેલ્જીયમની રાજધાની બ્રસેલ્સ હીરાના વેપાર માટે જાણીતી છે અને મુંબઇ અને ગુજરાતના હીરાના વેપારીઓ ત્યાં પોતાની ઓફિસ રાખે છે. વીલબ્રોથી બ્રસેલ્સ જતી નહેરના કિનારે આ…

પીવાના પાણીની ખેંચનો પોતીકો ઉકેલ – “ભૂગર્ભ ટાંકો”

હીરજી ભીંગરાડિયા જેને નથી કોઇ રંગ કે નથી ગંધ-સુગંધ, નથી કોઇ ખારો-તૂરો, તીખો કે કડવો-ગળ્યો સ્વાદ કે નથી શરીરને જોઇતાં પોષક તત્વો તેમાં, અને છતાં જીવ માત્રમાં જીવનરસ બની વ્યાપી રહેલું કુદરતનું અદભૂત સર્જન એટલે “પાણી” ! આ પાણીનાં ઘન,…

વ્યંગ્યચિત્રોના વિશ્વમાં : (૧૮) ‘આયા તૂફાન’

– સંકલન:  અશોક વૈષ્ણવ ચોમાસાં પહેલાં પૂર્વ અને પશ્ચિમ ભારતના તટીય વિસ્તારમાં ચક્રવાતી વાવાઝોડાં સર્જાવાની ઘટના હવે વધારે ને વધારે નિયમિત અને નુકશાનકારક બનતી જાય છે. દરિયાની પાણીની સપાટીની આસપાસ થતા ઉષ્ણતામાનના ફેરફારોને કારણે સર્જાતા હવાના દબાણના અતિ પ્રબળ ફેરફારોને…

વ્યંગ્ય કવન : (૩૮) કૌન ગીરા? (વ્યંગ કાવ્ય)

–વલીભાઈ મુસા                                      (અછાંદસ) ‘કૌન ગીરા?’ ‘અરે! કૌન ગીરા?’ બંગલેમેં કોઈ હૈ કિ નહિ! કમબખ્ત સબ નૌકર ચાકર ભી મર ગએ કિ ક્યા? કોઈ સુનતા કયોં નહિં! મૈં પૂછતા હુઁ કિ અભી અભી કિસીકે ગીરનેકી આવાજ આઈ, બતાઓ તો સહી…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : ૧૪ : બેવફા (૧૯૫૨)

– બીરેન કોઠારી શાસ્ત્રીય સંગીતના ઉસ્તાદ તરીકે જાણીતા હોય એવા કલાકારોએ ફિલ્મોમાં સંગીત આપ્યું હોય એવા દાખલા ઓછા નથી, તેમ એટલા વધુ પણ નથી. પંડિત રવિશંકરે પાંચેક હિન્‍દી, છએક બંગાળી અને એકાદ અંગ્રેજી ફિલ્મ મળીને ડઝનેક ફિલ્મોમાં સંગીત આપ્યું છે.…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પ્રસ્તાવના

સુશ્રી દેવિકાબહેન ધ્રૂવ અને નયનાબહેન પટેલ વચ્ચે થયેલા પત્રસંવાદને તેમણે “આથમણી કોરનો ઉજાસ” એ પુસ્તકરૂપે પ્રકાશિત કરેલ. પુસ્તકનાં લોકાર્પણનો પ્રસંગ ૧૧ નવેમ્બર, ૨૦૧૭ના રોજ અમદાવાદમાં યોજાયો હતો. હવે એ પત્રશૃંખલા વેબ ગુર્જરી પર દર રવિવારે હપ્તાવાર પ્રકાશિત થઈ રહી છે.…

ધગધગતી ધરતીના પીળા પથ્થરો અને ઉકળતું સૌંદર્ય [૨]

રેખા સિંધલ બીજા દિવસે સવારે આભમાંથી વરસતા અબીલ છાંટણા જેવા બરફના રજકણોને સ્નેહભરી નજરે નિહાળતા અમે યલોસ્ટોન રીવર તરફ ગાડી હંકારી અને જે અદ્‍ભૂત દૃશ્યો નિહાળ્યા તે અવર્ણનીય છે. આર્ટિસ્ટ પોઈન્ટ અને ઈનસ્પિરેશન પોઈન્ટ નામના સ્થળેથી ૧૦૦ અને ૩૦૦ ફૂટ…

હુસ્ન પહાડી કા – ૧૦ – શ્યામસુંદર – પહાડી સંગે

સાજનકી ગલિયાં છોડ ચલે /\ ક્યા રાત સુહાની હૈ – ભગવાન થાવરાણી સુરો, રાગો અમારે મન વજીફા છે ન ે વાડી છે વળી  લટકામાં  સંગાથે પહાડો છે, પહાડી છે પુનરાવર્તનના ભોગે ફરી લખું કે આ લેખમાળા રાગ પહાડી આધારિત ફિલ્મી…

ગઝલાવલોકન – ૧૧ – ગઝલમાં ગઝલ

સુરેશ જાની ગઝલમાં ગઝલ ! અહીં કોઈ વિશિષ્ઠ અર્થ અભિપ્રેત નથી, માત્ર ગઝલોના એવા શેર ગોતવા પ્રયાસ છે , જેમાં શેરનો એક શબ્દ ‘ગઝલ’ હોય. ૧) ગઝલની ગૂંજતી સરગમ સરળ ભાષામાં કહી દઈએ. મુલાયમ મૌનનું રેશમ, સરળ ભાષામાં કહી દઈએ.…

વાર્તા કેમ કહેવી ? – માર્ક ટ્વૈન,

માણાની સ્ત્રીનાં ઘરેણાં હાસ્ય કથા કહેવા વિષે નિબંધ માર્ક ટ્વૈન, ૧૮૯૭ આપણે આપણા સહકર્મચારીઓ, સાથીઓ તેમજ ઉપરનાં પદના સંચાલકો સાથે વાર્તાલાપ કરતાં જ હોઈએ છીએ. વિષય કોઈ નવી પરિયોજનાનો હોય, હરીફની નવી વ્યૂહરચનાનો હોય, વાર્ષિક પગાર વધારાનો હોય, ગઈ કાલે…

ચંદ્ર પર મનુષ્યનાં પદાર્પણનાં પચાસ વર્ષ

દીપક ધોળકિયા આવતી કાલે દુનિયાના પહેલા માનવીએ ચંદ્રની ધરતી પર પગ મૂક્યો તેને પચાસ વર્ષ થાય છે. ૧૯૬૯ની ૨૦મી જુલાઈએ ઍપોલો-૧૧ના બે અવકાશયાત્રીઓ નીલ આર્મસ્ટ્રોંગ અને ઍડવિન (બઝ) ઑલ્ડ્રીન ચંદ્ર પર ઊતર્યા.[1] ચંદ્રની ધરતી પર પગ મૂકતાં જ આર્મસ્ટ્રોંગે કહ્યું…

ફિર દેખો યારોં : નજર સામેનો ડુંગર, ડુંગર કોઈ દેખે નહીં

– બીરેન કોઠારી સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણ બે એવા વિષયો છે કે તેમાં જાતે કશું કર્યા વિના તેની અનંત ચર્ચા થઈ શકે છે. આ ચર્ચા કરનાર જાણકાર અને જાગ્રત નાગરિક ગણાય છે. તેમાં બધો દોષ તંત્ર પર નાખી દેવામાં ઝાઝો વિચાર…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩: સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણ ૫:: ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ – મુસ્લિમ લીગની સ્થાપનાઃ ૧૯૦૬

દીપક ધોળકિયા ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ની રાજકીય ઘટનાઓની ચર્ચામાં મુસ્લિમ લીગની સ્થાપનાનો ઉલ્લેખ કરવો જ પડે. દેશના ભવિષ્ય પર એની બહુ મોટી અસર પડી છે અને આજ સુધી વર્તાય છે. પૂર્વભૂમિકા ૧૮૫૭ના વિદ્રોહ પછી ભારતમાં બ્રિટિશ હકુમતે હિન્દુઓ અને મુસલમાનો વચ્ચે ભેદભાવની…

કચ્છનું રણ અને આખ્યાયિકાઓ–૧૩ – ૧૯૭૬-૧૯૭૯: ગુજરાતથી રજૌરી અને તંગધાર (કાશ્મિર)

કૅપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે અમદાવાદમાં આવેલા અમારા ડીઆઈજી હેડક્વાર્ટરમાં જૉઈન્ટ આસિસ્ટંટ ડાયરેક્ટરના પદ પર સેવા બજાવ્યા બાદ મારી બદલી કાશ્મિરમાં પાકિસ્તાનના નિયંત્રણ હેઠળના કાશ્મિરની સરહદ પર આવેલ પૂંચ-રજૌરી સેકટરમાં થઈ. મારાં પત્નિ અનુરાધા અને બાળકો કાશ્મિરા અને રાજેન લંડન હતા. બટાલિયનના…