‘પ્રજ્ઞા’ ચક્ષુ : હેલન કેલર

ડૉ.દર્શના ધોળકિયા ‘સોનાની કે કોલસાની ખાણ જ્યારે ધસી પડે છે અને માણસો દટાઈ જાય છે ત્યારે એમને શું થતું હશે ? શ્રી હેલન કેલરની આત્મકથા ‘અપંગની પ્રતિભા’નું પ્રાસ્તાવિક નોંધતાં પૂછાયેલો આચાર્ય કાકાસાહેબ કાલેલકરનો આ વેધક પ્રશ્ન હેલન પ્રત્યેની સમગ્ર માનવજાતની…

બંસી કાહે કો બજાઈ : પ્રકરણ ૨

લેખિકા : નિર્મલા દેશપાંડે અનુવાદ : કેપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે ચંદ્રાવતી બે વર્ષની થઈ ત્યારે ડૉક્ટરસાહેબે આ બંગલો બંધાવ્યો હતો. સારંગપુરના મહારાજાએ હૉસ્પિટલના કમ્પાઉન્ડની નજીકનો આ પ્લૉટ તેમને નજીવી કિંમતે આપ્યો હતો. બંગલાની આગળ – પાછળ ખુલ્લી જગ્યા હતી. બંગલાના ચાર…

વિરામ ચિહ્નો

– જ્યોતીન્દ્ર દવે મનુષ્યના આકારમાં જુદાં જુદાં વિરામચિહ્નો સંસારમાં ફરતા માલૂમ પડે છે. દરેક મનુષ્ય વિશિષ્ટ લક્ષણ અમુક વિરામચિહ્ન વડે સહેલાઈથી દર્શાવી શકાય. કેટલાંક મનુષ્યો મૂર્તિમાન આશ્ચર્યનાં ચિહ્નો જ હોય છે. એમનો સ્વભાવ, એમનું વર્તન, એમની વાતચીત એ સર્વ આપણને…

સચિન દેવ બર્મન અને અન્ય પુરુષ પાર્શ્વ ગાયકો :: [૨]

સંકલન અને રજૂઆત: અશોક વૈષ્ણવ સચિન દેવ બર્મનનાં ‘અન્ય’ પુરુષ પાર્શ્વગાયકોનાં ગીતોની આ ત્રિઅંકીય શૃંખલાના પહેલા મણકામાં આપણે તેમની કારકીર્દીની ૧૯૪૬માં થયેલી શરૂઆતથી ૧૯૪૯ સુધીના ગીતો સાંભળ્યા. એ ગીતોની એક ખાસ બાબત એ હતી કે મોટા ભાગનાં ગીતો પરદા પર…

કાચની કીકીમાંથી – ૨૪ – બદ્રીનાથ: બર્ફીલું ધામ

– ઈશાન કોઠારી આ વર્ષે મે મહિનામાં અમને બદ્રીનાથ જવાનો મોકો મળ્યો. અમારા એક સગા (ગૌરાંગ અને ભાવિની શાહ) દ્વારા ત્યાં ભાગવત કથાનું આયોજન કરવામાં આવેલું. અમે તેમાં જોડાયા, પણ અમારો મુખ્ય હેતુ ફરવાનો હતો. બદ્રીનાથ નજીક પહોંચ્યા એવી જ…

બીઝનેસ સૂત્ર | ૭.૧ | માનવ સભ્યતાનો વિકાસ કુદરતી સંસાધનોના ભોગે થાય છે

સંકલન અને રજૂઆત અશોક વૈષ્ણવ બીઝનેસ સૂત્ર | ૭ | પર્યાવરણ સીએનબીસી – ટીવી ૧૮ પર રજૂ થયેલ દેવદત્ત પટ્ટનાઈકની ધારાવાહિક શ્રેણી ‘બીઝનેસ સૂત્ર’ના પહેલા અંકમાં દેવદત્ત પટ્ટનાઈકે ‘કોર્પોરેશન‘ના વિષયની ચર્ચા કોર્પોરેશનનો અર્થ, તેનો હેતુ અને તેના દૃષ્ટિકોણના ફલક એમ…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૭

– ચિરાગ પટેલ पू. ३.१६.४ (२६६) इन्द्र त्रिधातु शरणं त्रिवरुथंस्वस्तये। छर्दिर्यच्छ मघवभ्द्यश्च मह्यं च यावया दिद्युमेभ्यः ॥ હે ઈન્દ્ર ! ધનવાન યાજક અને અમને, ત્રણે ઋતુઓમાં સુખદાયી, આનંદદાયક અને ઉત્તમ ત્રણમાળવાળું રહેઠાણ આપો, અને એ માટે શસ્ત્રોનો ઉપયોગ ના કરશો!…

ફિર દેખો યારોં : મહિલાઉત્કર્ષની દિશા સાચી કે આભાસી?

-બીરેન કોઠારી ટેકનોલોજીના યુગમાં આધુનિકતા કેવળ વિવિધ ઊપકરણોના ઊપયોગથી જ આવે છે એમ માનવામાં આવે છે. વાસ્તવમાં આધુનિકતાનો સંબંધ કોઈ બાહ્ય બાબત સાથે નહીં, આંતરિક હોય છે, એટલે કે મન યા વિચાર સાથે હોય છે. લિંગભેદ મિટાવવાની વાતો હવે ચાલી…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ૧: ગુલામી પ્રકરણ ૧૭: બંગાળ ગુલામીના માર્ગે

દીપક ધોળકિયા ગેરિયાનો કિલ્લો જીત્યા પછી ઍડમિરલ વૉટ્સન લંડન પાછો જવા માગતો હતો અને ગ્રેટ બ્રિટનના રાજાએ એના માટે પરવાનગી પણ આપી દીધી હતી પરંતુ લંડનથી ઈસ્ટ ઇંડિયા કંપનીએ સંદેશો મોકલાવ્યો કે ફ્રેન્ચ કંપનીનો પ્રેસીડેન્ટ દુપ્લે પોતાની જાળ ફેલાવવાની કોશિશ…

(૬૦) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન–૬- યે ન થી હમારી ક઼િસ્મત (શેર ૪ થી ૬)

– મિર્ઝા ગ઼ાલિબવલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) (ગતાંક આંશિક ભાગ – ૧ ના અનુસંધાને ચાલુ)   યે ન થી હમારી ક઼િસ્મત (શેર ૪ થી ૬) (આંશિક ભાગ – ૨)   કોઈ મેરે દિલ સે પૂછે તિરે તીર-એ-નીમ-કશ કો યે ખ઼લિશ…

ભગવત રાવત : માણસ અને માણસાઈના કવિ === મ ણ કો ૧૯ ===

ભગવાન થાવરાણી ‘ હલફનામા ‘ શબ્દ પ્રથમ દ્રષ્ટિએ ઉર્દૂ ભાષાનો ભલે લાગે , ઉત્તર અને મધ્ય ભારતમાં કોર્ટ – કચેરીના કામોમાં આ શબ્દ રોજીંદા ઉપયોગમાં લેવાય છે. એ ઉર્દૂ ભાષાનો મટીને ગંગા- જમુની તહઝીબનો, હિંદુસ્તાની ભાષાનો શબ્દ બની ચૂક્યો છે.…

હું મહેક…… :: ૪

રવિવાર તો દર અઠવાડિયે આવે છે, પણ આ રવિવાર ખાસ રહ્યો. કારણ કે આજે મારી મમ્મીએ મને મારે બટાકાનું શાક બનાવતાં શીખવાડ્યું અને તેની સાથે મે “મારી પહેલી રસોઈનો અનુભવ” લીધો. સૌ પ્રથમ મે કૂકર મૂક્યું. તેમાં થોડું તેલ નાખ્યું.…

ફાધર રાઈનને કિનારે

પૂર્વી મોદી મલકાણ યુરોપીયન વ્યાપારની અને જર્મનીની જીવન રેખા ગણાતી રાઈનને જર્મનીની મુખ્ય ૬ નદીમાંથી એક માનવામાં આવી છે. (જર્મનીની ૬ નદી:- ડૈન્યૂબ, રાઈન, ઔદર, વેજર કે મોજલ, નેકર અને એલ્બે) લેટિનમાં રેનુસ, ફ્રેંચમાં લે-રાઈન ડચમાં રિઝન તરીકે ઓળખાતી આ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી – નિલકંઠનાં નવાં નયન (ભાગ ૨)

-રજનીકુમાર પંડ્યા (ગયા સપ્તાહથી ચાલુ) “ડૉક્ટર છત્રપતિ, અંધ થઇ જવાથી તમે ડૉક્ટર મટી નથી જતા,સમજ્યા ? ‘ડોક્ટર’એ તમારો હોદ્દો નહોતો” હરિલાલભાઈએ હસીને કહ્યું: “તમારી એકેડમિક લાયકાત હતી.એ તો જિંદગીભર રહે જ. ભલે નોકરિયાત નહીં હો, પણ ડૉક્ટર તો છો જ…

Science સમાચાર (૪૦)

દીપક ધોળકિયા (૧) ચેતના શરીરથી અલગ છે? સજીવ એટલે શું? ચેતના શરીરથી અલગ છે? અનુભવ શું છે? આપણા શરીરમાં કોણ અનુભવ કરે છે? આ પ્રશ્નો તત્ત્વચિંતકો અને વૈજ્ઞાનિકોને એકસરખી રીતે મુંઝવતા રહ્યા છે. તત્ત્વચિંતકો કહે છે કે અનુભવ કરનારો આત્મા…

બંસી કાહે કો બજાઈ – પ્રકરણ ૧

લેખિકા : નિર્મલા દેશપાંડે અનુવાદ કેપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે   ઘેરા નીલા આકાશમાં તારલા હજી ઝળહળતા હતા. હવામાં સુખદ ઠંડક ફેલાઈ હતી. ચંદ્રાવતીની રુમની બારી બહાર દેખાતી, સામેની જાંબુડીની ડાળીઓ અચાનક જાગી હોય તેમ સળવળવા લાગી. તેનાં પાંદડાઓમાં સંતાયેલી કોયલ એક…

બે પદ્યકૃતિઓ

– ડો. શ્યામલ મુન્શી         [૧] સૌની પાસે સૌની પ્યાલી કોઇ ભરેલી સાવ છલોછલ કોઇની પૂરી કોઇ છે ખાલી. કોણ આ કંઠે પ્યાસ જગાવે ધબકારાનાં ઘૂંટ ભરાવે કેટલી ભરી કોઇ ન જાણે તોય લીધી છે હાથમાં ઝાલી. ઘૂંટ ભરાતાં ખીલતી કાયા…

બંદિશ એક, રૂપ અનેક – ૪૪ – आपको भूल जाएँ हम इतने तो बेवफ़ा नहीं

– નીતિન વ્યાસ आपको भूल जाएँ हम इतने तो बेवफ़ा नहींआपसे क्या गिला करे आपसे कुछ गिला नही                                                     (गिला = शिकायत, उलाहना) शीशा-ए-दिल को तोड़ना उनका तो एक खेल हैहमसे ही भूल हो गयी उनकी कोई ख़ता नहीं काश…

તહેવારોને લગતાં ફિલ્મીગીતો (૩) : ઈદ

નિરંજન મહેતા હોળીના તહેવારને લગતા ગીતોની નોંધ ૩.૩.૨૦૧૮ના લેખમાં અપાઈ હતી. ત્યાર પછી આવે છે ઇદનો તહેવાર જે વર્ષમાં એકથી વધુ વખત આવે છે. તેને લગતા ગીતોનો સમાવેશ મુસ્લિમ સમાજને સ્પર્શતી કથાવાળી હિન્દી ફિલ્મોમાં થાય છે. તેમાંના થોડાકનો અહીં ઉલ્લેખ…

વિશ્વના રહસ્યો : ૭ : પ્રકાશથી પણ વધુ ઝડપે સફર થાય ખરી?

ડૉ. પંકજ જોશી     સાભાર સૌજન્ય: ડૉ. પંકજ જોશીની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં શરૂ થયેલી શ્રેણી ‘વિશ્વનાં મહારહસ્યો’નો ૨૫-૨-૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ  મણકો સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ વાંચી શકાશે

સાયન્સ ફેર : ટોર્નેડો પેદા થાય એ પહેલા જ એની માહિતી મળી શકે છે!

જ્વલંત નાયક ૧-૬-૨૦૧૮ના અંકમાં આપણે જોયું કે મનુષ્ય ૨૦ હર્ટઝથી માંડીને ૨૦,૦૦૦ હર્ટઝ સુધીનો ધ્વનિ સાંભળી શકે છે. પરંતુ કેટલાક સજીવો ૨૦ હર્ટઝ કરતાં ઓછી આવૃત્તિ વાળો ધ્વનિ પણ સાંભળી શકવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આવા, અતિશય ઓછી આવૃત્તિ ધરાવનારા ધ્વનિને…

ફિર દેખો યારોં : કૂવો ખોદવા માટે આગ લાગે તેની રાહ જોવાની જરૂર ખરી?

-બીરેન કોઠારી વિજ્ઞાન કે ટેકનોલોજીના અવનવા આવિષ્કારો જીવનને સરળ બનાવે છે એમ મનાય છે. એ સાચું પણ છે, છતાં તેના અતિરેક અને ખાસ તો ઊપયોગકર્તાના અવિવેકને કારણે આ જ શોધોનાં એવાં માઠાં પરિણામ ભોગવવાનાં આવે છે, જેની કલ્પના પણ ન…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ૧: ગુલામી પ્રકરણ ૧૬ : મરાઠા સત્તાના નૌકાદળનું પતન

દીપક ધોળકિયા છત્રપતિ શિવાજીએ નૌકાશક્તિનો વિકાસ કર્યો અને એમના મૃત્યુ પછી પણ મરાઠા સત્તામાં નૌકાદળનો બહુ મોટો ફાળો રહ્યો. આમાં કોલાબાના કોળીઓના મુખી કાન્હોજી આંગ્રે (જૂનું નામ અંગ્રિયા)નું નામ અચૂક લેવું પડે એમ છે. એ ઈસ્ટ ઇંડિયા કંપની માટે એટલી…

વ્યંગ્યચિત્રોના વિશ્વમાં : (૫) : તબીબી જગતનું વ્યંગ્યાત્મક નિદાન

– સંકલનઃ દીપક ધોળકિયા કાર્ટૂનોની આ શ્રેણીમાં આજે આરોગ્ય વિષયક કાર્ટૂનો પ્રસ્તુત છે. આરોગ્ય એવો વિષય છે કે જે આપણા જીવન સાથે જોડાયેલો છે. આજે આપણે એવાં કેટલાંક કાર્ટૂનો જોઈએ કે જે હૉસ્પિટલો, ડૉક્ટરો, નર્સો અને દરદીઓની સ્થિતિ, દાનત અને…

વ્યંગ્ય કવન : (૨૫) દુનિયા ઝૂકતી હૈ!

-વલીભાઈ મુસા                                                                    (અછાંદસ) જી હા, એણે દુનિયા ઝુકાવી! સંજોગોએ શીખવ્યું, ક્યમ પાર ઊતરવું હેમખેમ? આર્થિક કટોકટી એવી કે કાં ભીખ માગો યા કરો મોત વ્હાલું! વેપારધંધે દામ હાર્યો, પણ ન હામ હાર્યો; ભીખ અને મોતને કર્યાં દિમાગેથી વેગળાં! (૧)…

વિજ્ઞાન જગત : વસંતસંપાત અને ઈતિહાસ

– ડૉ. જે. જે.રાવલ     સાભાર સૌજન્ય: ડૉ. જે. જે. રાવલની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં નિયમિતપણે પ્રકાશિત થતી શ્રેણી ‘વિજ્ઞાન જગત’માં ૧૦-૬-૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ લેખ સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ વાંચી…

વાર્તામેળો– ૨ : કીડી અને હાથી

– રાજપૂત મમતા શાળા- અંધ કન્યા પ્રકાશ ગૃહ, અમદાવાદ એક જીવજંતુ નામનું ગામ હતું. તે ગામમાં ઘણાં બધાં પ્રાણીઓ રહેતાં હતાં. તેમાં કીડી અને હાથી પણ રહેતાં હતાં. તે બંને ખૂબ જ પાકા મિત્ર હતાં. તેઓ સાથે રમતાં, ફરતાં અને…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : નિલકંઠનાં નવાં નયન (ભાગ ૧)

-રજનીકુમાર પંડ્યા “ડૉક્ટર,તમને શું લાગે છે ?” “તમે ખુદ પણ ડૉક્ટર છો, છત્રપતિસાહેબ. એમાં મને શું પૂછો છો ?” “ના, પણ હું આંખોનો નિષ્ણાત નથી. એ તો તમારું જ ક્ષેત્ર ગણાય.” “ઓકે,ચાલો,” ડૉક્ટર બોલ્યા : “આંખોના સ્પેશ્યાલિસ્ટ તો તમારે અમદાવાદમાં…

સોરઠની સોડમ -૨૭-… ઈ બધા જુનાગઢના “અનુપમ”થી હેઠ

ડૉ. દિનેશ વૈષ્ણવ આજથી પાઁસેઠેક વરસ પે’લાં એટલે ૧૯૫૦ના દાયકે અમારા જુનાગઢમાં અને આમતો આખા કાઠિયાવાડમાં બૈરાઓને રોજીંદા જીવનમાં ફેશન કે મેકપ કરવાની ગણીને વસ્તુ હતી. એમાં આંગળીએથી ચાંદલો કરવાની ગુંદિયા લાલ કંકુની “શોભા” નામની શીશી, “કામિની” પાવડરનો ફુલીયાં વાળો…

બંસી કાહે કો બજાઈ : પરિચય…

નિર્મલા દેશપાંડેની લઘુ નવલકથા बंसी काहे को बजाई નો કેપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે દ્વારા કરાયેલો અનુવાદ આપણે હવેથી દર અઠવાડીઇએ વાંચીશું અને માણીશું. -સંપાદક મંડળ – વેબ ગુર્જરી પરિચય… મરાઠી સાહિત્યમાં નિર્મલાબહેન દેશપાંડેનું સ્થાન વિશીષ્ઠ અને માનપૂર્ણ ગણાય છે. જેમ ખાનોલકરે…

જત લખવાનું રે ખતમાં…

– લતા ભટ્ટ (તાજેતરમાં ‘પ્રતિલિપિ’ આયોજિત ‘પત્રલેખન સ્પર્ધા’માં નિર્ણાયક મતે પ્રથમ સ્થાને ઈનામ વિજેતા એવો લતાબહેન ભટ્ટનો આ પત્ર સાહિત્યિક સ્પર્શ ધરાવવાની સાથે સાથે તેમાં વધુ નોંધપાત્ર બાબત તો એ છે કે એ પત્ર ‘પત્ર’ને સંબોધીને લખાયો છે.) જત લખવાનું…

દત્તારામ – અબ દિલ્લી દૂર નહીં??

સંકલન અને રજૂઆત : અશોક વૈષ્ણવ દત્તારામ (લક્ષ્મણ વાડકર ) – ?-?-૧૯૨૯ / ૮-૬- ૨૦૦૭ – હિંદી ફિલ્મ સંગીત દુનિયાની જેટલી જાણીતી, તેટલી જ ઓછી દસ્તાવેજિત થયેલ, ગોવાના અરેંજર ક્લબના એક એવા સભ્ય હતા જેમને સ્વતંત્ર સંગીતકાર બનવાની તક મળી,…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : આજે કંઈ સારૂં કામ કરીએ!

તન્મય વોરા જિંદગીની જેમ જ રૅલ્વૅ પ્લૅટફોર્મ પર પણ લોકો તેમનાં ગંતવ્ય સ્થાને પહોંચવાની લ્હાયમાં, દોડભાગ કરતાં જ હોય છે. હુ ત્યાં ઉભો હતો. હમણાં જ આવેલી ટ્રેનમાંથી તેઓ ઉતરી રહ્યાં હતાં તે મારી નજરમાં કેન્દ્રીત બની રહ્યું.તેમના કરચલીવાળા, થાકેલા…

ઉદ્યોગસાહસિકતા : 6 સિગ્મા

– હિરણ્ય વ્યાસ અગાઉ આપણે ગુણવત્તાની માહિતી મેળવી. આજે 6 સિગ્મા ની વાત કરીએ. 6 સિગ્મા ગુણવત્તા સંદર્ભે ચોક્કસાઇનું માપ છે, ચોક્ક્સાઇપુર્ણ પ્રક્રિયાની ક્ષમતા દ્વારા થયેલ કાર્ય છે તથા ઉણપ-ખામી યા કોઇ ભુલ નાં પરિણામે ગાહકનો અસંતોષ લાવી શકે તે…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ૧: ગુલામી પ્રકરણ ૧૫: દુપ્લે અને ક્લાઇવ

દીપક ધોળકિયા ૧૭૪૮માં ઑસ્ટ્રિયામાં હૅબ્સબર્ગ વંશના રાજા ચાર્લ્સ ચોથાનું અવસાન થયું. વારસામાં ગાદી કોને મળે એ વિવાદ થયો, પણ રાજકુમારી મારિઆ થેરેસાએ ગાદી સંભાળી. એનો વિરોધ થયો કે સ્ત્રી વારસદાર ન બની શકે. આમાંથી મોટું યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું અને યુરોપના…

ફિર દેખો યારોં : મેરા પઢને મેં નહીં લાગે દિલ…..

–બીરેન કોઠારી ગુજરાતની સ્વનિર્ભર શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં ઈજનેરી શિક્ષણની સ્થિતિની વાસ્તવિકતા ગયા સપ્તાહે આ કટારમાં જાણ્યા પછી હવે શાળાકીય સ્તરે તેની સ્થિતિની જાણકારી મેળવવા જેવી છે. ગુજરાત સરકારના દાવા મુજબ શિક્ષણની ગુણવત્તામાં સુધારો થયો છે. કઈ સરકારને આવો દાવો કરવાનું મન…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી : બેદરકાર કામદાર

સમાજના કેટલાક વર્ગોમાં અમુક દંતકથાઓ નિરંતરપણે, બેરોકટોક ચાલ્યા જ કરતી હોય છે. આ દંતકથા કે પુરાણ કલ્પનોમાંની એક એવી છે કે અકસ્માત થાય તો તેને માટે દોષી કોણ એ નક્કી જ હોય. ઘરમાં કે ઘરના આંગણામાં રમતા-રમતા બાળક પડી જાય…

ભગવત રાવત : માણસ અને માણસાઈના કવિ = મ ણ કો ૧૮ =

ભગવાન થાવરાણી કવિ ભગવત રાવત એમની અનેક કવિતામાં પરંપરાના પ્રબળ સમર્થક અને એ જ કારણસર આધૂનિકતાના વિરોધી હોય એવું લાગે.  ‘ દેશ એક રાગ હૈ ‘ નામની એમની એક લાંબી કવિતામાં એમણે  ‘ રાષ્ટ્ર ‘ શબ્દ અને વારે વારે એ…

વિશ્વના રહસ્યો : ૬ : પૃથ્વી પર જીવનનો પ્રારંભ શી રીતે થયો?

ડૉ. પંકજ જોશી           સાભાર સૌજન્ય: ડૉ. પંકજ જોશીની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં શરૂ થયેલી શ્રેણી ‘વિશ્વનાં મહારહસ્યો’નો ૧૮-૨-૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ  મણકો સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ વાંચી…

ગઝલાક્ષરી ૨૮

હર મુલાકાતનો અંજામ કંઈ જુદાઈ ન હોય શકે !મળવા આવે પણ સાથે તારી જાતને ન લાવે તો?                                                                             નટવર મહેતા જાતને લાવે યા ન લાવે, મુલાકાતનો અંજામ તો ત્યારે જ બૂરો આવી શકે જો હદ કરતાં વધારે કોઇ એને સતાવે…

Science સમાચાર (૩૯)

દીપક ધોળકિયા (૧) ભારત માટે નાસા તરફથી ચોંકાવનારા સમાચાર નાસાનાં GRACE (Gravity Recovery and Climate Experiment) મિશને ઍપ્રિલ ૨૦૦૨થી માર્ચ ૨૦૧૬ સુધીના ૧૪ વર્ષના જળસ્રોતોનું અધ્યયન પ્રકાશિત કર્યું છે. એકંદરે દુનિયામાં જ્યાં જળ વિપુલ પ્રમાણમાં છે તે સુકાવા લાગ્યા છે.…

મંજૂષા: ૧૨. જાતીય આવેગ પ્રેમ નથી

-વીનેશ અંતાણી થોડાં વરસ પહેલાં બ્રિટનમાં એક સર્વેક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. પુખ્ત વયની ત્રણ હજાર વ્યક્તિઓને મળીને કરવામાં આવેલા આ સર્વેક્ષણમાં પાંચમાંથી એક વ્યક્તિએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ એમના પાર્ટનર સિવાયની બીજી વ્યક્તિ સાથે પ્રેમમાં છે. એ સર્વેક્ષણ કરનાર સંસ્થાના…

કેડી ઝંખે ચરણ : પ્રકરણ-૪૨

  નયના પટેલ સરલાબહેન કોઈનું આંધળું અનુકરણ ન કરે, જે કાંઈ કરે તે વિચારપૂર્વક કરે છે અને તટસ્થ દ્રષ્ટિની સાથે સાથે યોગ્ય-અયોગ્યને સુપેરે પારખી શકે છે, એનો સંતોષ લઈને વીણાબહેન સૂવા માટે ગયાં. કાલે લગ્ન છે એટલે ખાસ કામ ન…

કવિશ્રી કૃષ્ણ દવેની કવિતા “ફેસબુક!”નું રસદર્શન

-દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ કૃષ્ણ દવેની કવિતા “એની લાઈકથી જીવી જવાય છે.” એ કવિના જણાવ્યા મુજબ આપણી માતૃભાષા ગુજરાતી તરફથી ફેસબુકને અર્પણ કરીને લખાયેલી છે. કારણ કે, ફેઈસબુકના માધ્યમથી આપણે સૌ એકબીજાની રચનાઓને માણી શકીએ છીએ. તેથી ફેસબૂકને અર્પણ”. સૌથી પ્રથમ…

એક ગીતનાં અનેક સ્વરૂપ – ૯ – સરખા મુખડા, ફિલ્મો જૂદી, અંતરા અને બીજું ઘણું જૂદું : [૪]

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ મુખડાના કેટલાક શબ્દો એક સરખા હોય પણ બાકીનું ગીત સાવ અલગ હોય, ફિલ્મ અલગ હોય, ગીતની રજૂઆત પણ સાવ જ અલગ હોય એ પ્રકારનાં ગીતો આપણે ત્રણ અંકથી સાંભળી રહ્યાં છીએ. બીજા અને ત્રીજા અંકમાં…

ફિલ્મીગીતો સાથે સંકળાયેલ ફિલ્મના શીર્ષક (૮)

નિરંજન મહેતા આ લેખમાં Kથી શરૂ થતી ફિલ્મોના શીર્ષકવાળી ફિલ્મોને આવરી લેવાઈ છે જેનું શીર્ષક એ પહેલા આવેલ કોઈ ગીત પર આધારિત છે. ૧૯૫૪માં આવેલી ફિલ્મ ‘નાસ્તિક’નું અત્યંત પ્રખ્યાત ગીત છે જે આજે પણ પ્રસંગોપાત ગવાય છે. देख तेरे संसार…

સાયન્સ ફેર : ઇન્ફ્રાસાઉન્ડ ‘સાંભળી’ને ચક્રવાતને રોકી શકાય તો?!

જ્વલંત નાયક મે મહિનાની બે ઘટનાઓ આજે વિષે વાત કરવાની છે. એક તો વીસેક વર્ષ પહેલા – ઇસ ૧૯૯૮માં ૧૧ મે અને ૧૩ મેના દિવસે આખી દુનિયાને અંધારામાં રાખીને પોખરણમાં ભારતે કરેલા અણુપરીક્ષણોની એનીવર્સરી આવી ગઈ. અને બીજી વાત એ…

પરિસરનો પડકાર :: ૧૧ :: જૈવિક વિવિધતા (બાયોડાયવર્સિટી) – ૦૫

ચંદ્રશેખર પંડ્યા દોસ્તો, આ લખી રહ્યો છું ત્યારે એટલે કે તારીખ ૨૨ મેના રોજ તમામ રાષ્ટ્રોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય જૈવિક વિવિધતા દિવસની ઉજવણી ચાલતી હશે. આજે આ પરિપેક્ષ્યમાં કેટલીક વાતો કરીએ. ‘ઇન્ટરનેશનલ ડે ફોર બાયોલોજીકલ ડાયવર્સિટી’ અથવા તો ‘વિશ્વ બાયોડાઈવર્સીટી ડે’ સંયુક્ત…

ફિર દેખો યારોં : પહેલો નંબર મેળવી લીધા પછી શું?

– બીરેન કોઠારી આપણા આખા સમાજમાં એક બિમારી વ્યાપકપણે જોવા મળે છે, પણ તેને બિમારી નહીં, સ્વાસ્થ્યવર્ધક લક્ષણ ગણવામાં આવે છે. એ બિમારી એટલે ‘પહેલો નંબર’ અથવા ‘નંબર વન’નું લક્ષણ. પોતાનું રાજ્ય નંબર વન હોવાના વહેમથી માંડીને પોતાનું સંતાન પણ…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ૧: ગુલામી પ્રકરણ ૧૪: શિવાજી અને કંપની (૨)

દીપક ધોળકિયા ૧૬૬૩ના અંતમાં શિવાજી નાસિકની યાત્રાએ નીકળ્યા હોવાના સમાચાર વહેતા થયા. એ જ અરસામાં મોરોપંત ત્ર્યંબકે કેટલાક કિલ્લાઓ સર કરી લીધા હતા અને શિવાજી એમની પણ મુલાકાત લેવાના હતા. પણ યાત્રાનું બહાનું હતું. ખરેખર તો એમણે સૂરત પર છાપો…

વલદાની વાસરિકા : (૫૭) સહજ વિનોદવૃત્તિ

– વલીભાઈ મુસા સર્વ પ્રથમ તો આપણે માર્ક ટ્વેઈન (Mark Twain)ના અવલોકનને તપાસીએ કે વિનોદ અથવા રમુજનો અભ્યાસ કરવો એટલે જીવવિજ્ઞાનના અભ્યાસમાં દેડકાને ચીરવું કે જ્યાં આપણે દેડકા વિષે ઘણું બધું જાણી તો શકીએ, પણ તેનો અંત તો મરેલા દેડકાથી…

“વાંકે-વહમે” આપણા “બળ” કરતાં અનુભવીઓની લગાડીએ “કળ” !

હીરજી ભીંગરાડિયા ‘ બળ ’ અને ‘ કળ ’ એ બે શબ્દોમાં બોલ્યે ઝાઝો ફેર દેખાતો નથી. પણ બન્નેના વપરાશથી નિપજતાં પરિણામોમાં લાખ ગાડાનો ફેર હોય છે. કામ ખેતીનું હોય કે બીજું, એમાં શરીરશ્રમ એટલે કે બળ તો વાપરવું જ…

વાર્તામેળો– ૨ : હાસ્ય વાર્તા

શાહ નરેશ શાળા- હિન્દુ અનાથ આશ્રમ, નડિયાદ વરસો પહેલાંની વાત છે. કોઈ એક રામપુર નામનું ગામ હતું. ગામમાં રાજાનો મહેલ હતો. ત્યાં ત્રણ ચોર પણ રહેતા હતા. રાજાના મહેલમાં નસરુદ્દીન પણ રહેતા હતા. એક દિવસ ગામમાં અંધારી રાત હતી. ત્યારે…

યૂં કિ સોચનેવાલી બાત : સોહામણો ચહેરો

– આરતી નાયર હું નાની હતી ત્યારે મોટાં થવાની મને હંમેશાં તાલાવેલી રહેતી. પરંતુ જેવી હું કિશોરાવસ્થામાં આવી તે સાથે મને મોટો ધક્કો લાગ્યો.મારી આસપાસની મારી ઉમરની ઘણી છોકરીઓની હાલત એવી જ હતી. જોકે એ બધીઓમાં ખીલનાં ક્ષેત્રે મારૂં સ્થાન…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : આપ્યાં વરદાન ભગવાન પાછાં ખેંચી લે તો એ ભગવાન કેવો ?

– રજનીકુમાર પંડ્યા (ખટકાની જેમ યાદ આવી ગયો એ પ્રસંગ. સાલ હતી 1976ની. હું વેરાવળમાં વિજયા બેંકમાં બ્રાંચ ઓપનર મેનેજર હતો એ વખતની એ ઘટના) મારા સાઢુભાઇ નવીનચંદ્ર શુક્લ એમ બોલ્યા કે આ મારો ભત્રીજો થાય. ત્યારે જ ખબર પડી…

ઊર્ધ્વ ચેતનાનાં આરોહી : માતાજી

ડૉ.દર્શના ધોળકિયા ભારતના મહાન જ્ઞાનપુરુષ શંકરાચાર્યે મનુષ્યનાં ત્રણ પારનાં ભાગ્ય ગણાવ્યાં છે : દુર્લભ ત્રયમેવૈતદ્ દેવાનુગ્રહ હેતુકમ્ મનુષ્યત્વં મુમુક્ષત્વં મહાપુરુષ સંશ્રય અર્થાત્ મનુષ્યત્વ, મુક્તિ માટેની ઉત્કટ અભિલાષા અને કોઈ મહાત્માનો આશ્રય પ્રાપ્ત થવો – આ ત્રણેય દુષ્પ્રાપ્ય જ છે. અને…

કેડી ઝંખે ચરણ : પ્રકરણ – ૪૧

નયના પટેલ સાદાઈથી બધા જ પ્રસંગો કરવાના હોવાથી સરલાબહેનને કામનો ભાર ખાસ અનુભવાતો નહોતો. આમ તો સૌ રીલેક્ષ હતાં. સરલાબહેનને સ્નેહાને મહેંદી કરાવવાના કોડ હતાં. તેથી લગ્નના બે દિવસ આગળ જ એમણે પોતાને ત્યાં જ એની ગોઠવણ કરી. નંદા પણ…

ખરે જ, હદ કરી નાખી!

–વલીભાઈ મુસા કરસનદા ભીંતને અઢેલીને ઉભડક પગ વચ્ચે આંગળાં ભિડાવેલા હાથ રાખીને ફર્શ ઉપર નજર ખોડીને શૂન્યમનસ્ક બેઠા હતા. તેમની બન્ને બાજુએ દીકરાઓ અને ઓરડાના ખૂણે વહુવારુ અને સાવ નિકટનાં સગાં શ્વેત વસ્ત્રે બેઠાં હતાં. છત ઉપર ફરતા પંખાના હળવા…

કિશોરકુમારે ગાયેલાં મદનમોહનનાં ગીતો : દિલ દિલ સે મિલાકર દેખો – ૨

– મૌલિકા દેરાસરી આ સંગીતમય શૃંખલામાં કિશોર કુમાર અને મદનમોહનની જુગલબંધી આપણે માણી રહ્યાં છીએ, એક ગાયકીના મહારથી અને બીજા સંગીતમાં શિરમોર. કિશોરકુમારની તો આપણે ઘણી વાત કરી, હવે મદન મોહનને યાદ કરીએ. મદન મોહનના ઘણાં એવાં યાદગાર ગીતો છે,…