લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : કહાં ગયે વો લોગ? (૨)

( આઝાદ હિંદ ફોજનાં એક મહિલા સેનાની હીરાબહેન બેટાઇ વિષેના ગયા હપ્તાનું અનુસંધાન ) (હું રાજકોટમાં હતો ત્યારે એમના મહેમાન બનેલાં હીરાબેન બેટાઇના મોંએ મેં પોતે સાંભળેલી અને પુષ્કળ દસ્તાવેજોથી સમર્થિત કેફિયતના આધારે આ લેખ લખાયેલો અને સર્વપ્રથમ ‘ચિત્રલેખા’ ના…

નવલકથા અને ફિલ્મો

નિરંજન મહેતા હિન્દી ફિલ્મોમાં વાર્તાનું મહત્વ બહુ હોય છે. સારી વાર્તાને સારી માવજત મળે તો તે અચૂક સફળ રહે છે અને તેને કારણે તે વાર્તાકારનું પણ નામ થાય છે. પણ એવી કેટલીક હિન્દી ફિલ્મો છે જેને માટે કોઈ વાર્તાકાર પાસે…

સમાજ દર્શનનો વિવેક : એક અમર ત્રિપુટી

કિશોરચંદ્ર ઠાકર હાલ પ્રવર્તતી કોવિદ 19ની મહામારીથી આપણે ભલે ત્રસ્ત હોઈએ, તો પણ છેલ્લી એક સદીથી અને ખાસ કરીને છેલ્લા 50 વર્ષથી આરોગ્ય તથા દીર્ઘાયુષ્ય બાબતે આપણે સબ સલામતની લાગણી અનુભવી રહ્યા છીએ. આપણને આ રીતે નિશ્ચિંત કરવા બાબતે આધુનિક…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૨.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ એક દિવસ ઘાશીરામ કચેરીમાં ઇન્સાફ કરવા બેઠા હતા, ત્યાંહાં એક સંતી નામની એારતે રડીને એવી ફરિયાદ કરી કે મારી પડોસણ જાનબી માહરું છોકરું જબરદસ્તિથી છીનવી લઈને વાનવડીએ પોતાને મોસાળ જતી રહી છે. તે ઉપરથી કોટવાલે સવાર મોકલી…

દેશપ્રેમનાં બે કાવ્યો

             (૧) હું ગુલામ? સૃષ્ટિ–બાગનું અતૂલ ફૂલ માનવી ગુલામ? સ્વચ્છંદ પંખી ઊડતાં, સ્વતંત્ર પુષ્પ ખીલતાં હલાવતાં સુડાળ ઝાડ, ના કહેતું કોઈ ના; સરે સરિત નિર્મળા, નિરંકુશે ઝરે ઝરા; વહે સુમંદ નર્તનો, ન કોઈ હાથ દેતું ત્યાં; સિંધુ ઘૂઘવે કરાળ. ઊછળે…

અજિત મર્ચંટ – કહ દો અગર તુમ મર કર જી લું

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ અજિત મર્ચંટ (જન્મ: ૧૫ – ૮- ૧૯૨૫ । અવસાન: ૧૮-૦૩-૨૦૧૧) એવા સંગીતકારોમાંના છે જેમની પ્રતિભાને ભલે જનસામાન્યને સ્વીકૃત એવી વાણિજ્યિક સફળતા ન મળી હોય, પણ જેમણે સુગમ સંગીતના ચાહકોના એક આખા વર્ગનો સંગીતનો રસ કેળવ્યો…

સમયચક્ર : આપણી દેશભક્તિ સીઝનલ છે?

આપણાં દેશમાં દેશભક્તિના કાવ્યો લખાયા છે. હજુય લખાયા કરે છે. દેશભક્તિની વાર્તાઓ અને સત્ય ઘટનાઓ આપણે ત્યાં છે. મહાનુભાવોના ચરિત્રો આપણા દેશમાં ભણાવાય છે. શૌર્યગીતો અને બલિદાનોની કથાઓ આપણા વિદ્યાર્થીઓને સહેતુક સંભળાવાય છે, ભણાવાય છે. દેશભક્તિની સૌથી વધુ ચર્ચા આપણાં…

લુત્ફ – એ–શેર : મણકો # ૧૨

– ભગવાન થાવરાણી થોડાક સમય પહેલાં પરવીન શાકિર સાહેબાના શેરની વાત કરી આપણે. પરવીન જીનો તો ખેર ! ઉર્દુ શાયરાઓમાં કોઈ જોટો નથી. એ એકમેવ છે, પરંતુ ઉર્દુ ભાષામાં કેટલીક અન્ય કવયિત્રીઓ પણ છે જેમણે સમયાંતરે ખૂબ જ ઉમદા શેર…

ફરી પ્રકૃતિને ખોળે :: શ્વેતકંઠ ટપશિયું / મુનિયા/ પવઈ મુનિયા – *ટૂંકી ડોક લાંબી પૂંછ*

જગત કીનખાબવાલા નર મુનિયા અને માદા મુનિયા દેખાવમાં ઘણા સરખા હોય છે. નર મુનિયાનું માથું માદા મુનિયા કરતાં થોડું વધારે પહોળું હોય છે. મુનિયા જયારે નાના બચ્ચા સ્વરૂપે હોય ત્યારે તેમની પૂંછડી ટૂંકી હોય છે. તેનું માથું આછું કથ્થઈ રંગનું…

સાયન્સ ફેર – અણુઉર્જા : ભારતની ક્ષિતિજો વિસ્તરી રહી છે.

જ્વલંત નાયક માણસજાતને ઉર્જા વિના ક્યારેય ચાલવાનું નથી. વિવિધ પ્રકારે મળતી ઉર્જા આપણા આધુનિક જીવનને ધબકતું રાખવા માટે ‘પ્રાણવાયુ’ જેવી ગરજ સારે છે એમ કહીએ તો ખોટું નથી. પણ ઉર્જાના વપરાશમાં બે સમસ્યા બહુ મોટી છે : એક તો ઉર્જા…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૬૧:: કોમી ચુકાદો અને પૂના પૅક્ટ

દીપક ધોળકિયા ઑગસ્ટ ૧૯૩૨ની ૧૬મી તારીખે બ્રિટનના પ્રધાનમંત્રી રામ્સે મૅક્ડોનલ્ડે પોતાનો નિર્ણય જાહેર કર્યો. એને કોમી ચુકાદો કે કમ્યુનલ ઍવૉર્ડ પણ કહે છે. મૅક્ડોનલ્ડે પોતાના નિવેદનમાં બીજી ગોળમેજી પરિષદ દ્વારા કોમી સમસ્યાનો ઉકેલ ન લાવી શકાયો તેનો ઉલ્લેખ કરીને કહ્યું…

ફિર દેખો યારોં : તારી મૂર્તિ મારી મૂર્તિથી ઉંચી કેમ?

– બીરેન કોઠારી કેટલાય પાઠ એવા હોય છે કે અઘરે રસ્તે પણ આપણે તેને શીખવા માગતા નથી. કોવિડ-19ના પ્રકોપ જેવી, સદીમાં એકાદ વાર જવલ્લે પ્રસરતા વિશ્વવ્યાપી રોગચાળા જેવી ઘટનાથી મોટું બીજું કયું નિમિત્ત એ માટે જોઈએ? માર્ચ મહિનાના અંતથી ત્રણેક…

ચેલેન્‍જ.edu : શાળાનું સામાજિક વિજ્ઞાન

– રણછોડ શાહ હું એવું નથી માંગતો કે ઘર આપ મને, ઈચ્છા એ નથી મારી કે જર આપ મને; દુનિયાને અસલ રૂપમાં હું જોઈ શકું, ભગવાન ફકત તારી નજર આપ મને.                                            –મરીઝ આપણે શિક્ષણમાં પ્રાયોગિક (Practical) કાર્ય કરતાં સૈદ્ધાંતિક…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૬

ચિરાગ પટેલ उ. ७.१.१५ (१०४५) गोषा इन्दो नृषा अस्यश्वसा वाजसा उत। आत्मा यज्ञस्य पूर्व्यः॥ (मेधातिथि काण्व) હે સોમ ! યજ્ઞના આત્માના રૂપમાં આપ ગાય, ઘોડા, અન્ન અને સુસંતતિ આપવાવાળા છો. આ શ્લોકમાં ઋષિએ “આત્મા” શબ્દનો પ્રયોગ કર્યો છે. આત્મા એટલે…

સત્યજિત રાયની સૃષ્ટિ – ૧ – આગંતુક

– ભગવાન થાવરાણી સત્યજીત રેની સૃષ્ટિમાં પ્રવેશ તો વર્ષો પહેલાં કરી ચૂક્યો હતો, દાયકાઓ પહેલાં દુરદર્શન પર એમની પથેર પાંચાલી જોઇ ત્યારે. પછી એ ફિલ્મ જોવાના અનુભવને ઘનીભૂત કરવાના આશયથી બિભૂતિભૂષણ બંધોપાધ્યાય બાબૂની એ જ નામની નવલકથાનો હિંદી અનુવાદ પણ…

‘શોલે’ની સૃષ્ટિ : જૂની ચીજોના જબરદસ્ત સંગ્રાહક

આ શ્રેણીમાં ‘શોલે’ ફિલ્મમાં દેખા દેતા, નાની પણ ચિરંજીવ ભૂમિકા ભજવતા વિવિધ પાત્રોની, ફિલ્મની સ્ક્રીપ્ટમાં ન હોય એવી કાલ્પનિક કથાઓ મૂકવામાં આવી છે.) જૂની ચીજોના જબરદસ્ત સંગ્રાહક –બીરેન કોઠારી “નામ?” “બમન!” “અરે પંડિત! મંય તેરી જાત નહીં, નામ પૂછતા!” “એય…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : કહાં ગયે વો લોગ? (૧)

[ધાર્યા મુજબ આ જુલાઇની 27 મીએ સ્વર્ગસ્થ થયેલા રમણીકભાઇ અંબાણી વિષેનો લેખ આ વખતે આપી શકાયો નથી (તે હવે બે સપ્તાહ પછી), પરંતુ આપણા આઝાદી દિન 15 મી ઓગષ્ટના ઉપલક્ષ્યમાં સુભાષબાબુની આઝાદ હિંદ ફોજનાં એક ગુજરાતી મહિલા સેનાની સ્વ. હીરાબહેન…

સમયચક્ર : શું રાજકીય ક્ષેત્ર ખરાબ છે ?

આપણા દેશની વિડબણા ગણો કે પ્રજાનો સ્વભાવ ! આ દેશની સરેરાશ પ્રજા રાજકારણ અને રાજરાણીઓ વિશે છુપી સુગ ધરાવે છે. રાજકારણ એટલે ગંદકી, ખંધાઈ, વિશ્વાસઘાત, અને ક્રુરતા ! મોટાભાગના ભારતીયોની માનસિકતા આવી છે. તેઓ રાજકીય વ્યક્તિઓથી અંજાય છે, મત આપે…

રફુ

પાર્થ નાણાવટી “કાકા કેટલીવાર રફુ કરાવશો.” દરજીનો છોકરો સંચા પર બેઠા બેઠા હસ્યો. “નવું સીવડાઈ લો. ત્રણસોમાં જોડી.” એણે દુકાનની બહાર મુકેલા જાહેરાતના પાટિયા સામે ઈશારો કર્યો. “તારા બાપુજી ક્યારે આવશે?” વડીલે સામુ પૂછ્યું. “એ દવાખાને છે. ખબર નઈ આવે…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૧

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ ઘાશીરામની સાસુ તથા તેનો સસરો હિંદુસ્થાનથી પોતાના જમાઇને મળવા સારુ એક વખત આવ્યાં હતાં. સસરો દેખીતો ભારે ભયંકાર ને શરીરે અગડબંબ હતો. તેઓ જમાઇને ઘેર આવી ઉતર્યાં, તે વખત જમાઇ તથા છેાકરી બંને આવી મળ્યાં, ને ઘાશીરામ…

શૈલેન્દ્ર અને એસ એન ત્રિપાઠી, અનિલ બિશ્વાસ અને સી રામચંદ્ર

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ શૈલેન્દ્ર – મૂળ નામ – શંકરદાસ કેસરીલાલ – (જન્મ: ૩૦-૮-૧૯૨૩ । અવસાન: ૧૪ – ૧૨- ૧૯૬૬)નું – અને તેમના જોડીદાર હસરત જયપુરીનું પણ – શંકર જયકિશન સાથેનું જોડાણ એટલું બધું સર્વસ્વીકૃત બની ગયું છે કે…

લુત્ફ – એ – શેર મણકો # ૧૧

– ભગવાન થાવરાણી ભોપાલી કહેવડાવવા વાળા ઘણા શાયરો છે. અસદ ભોપાલી, તાજ ભોપાલી, મંઝર ભોપાલી. એટલે સુધી કે જે મોહતરમાને આપણે માત્ર કવ્વાલીની મહારાણી તરીકે ઓળખીએ છીએ એ શકીલાબાનો ભોપાલી પણ અચ્છી-ખાસી ગઝલો કહેતા હતા. આવા એક ભોપાલી હતા કૈફ…

‘પિયા’ને લગતાં ફિલ્મીગીતો (૨)

નિરંજન મહેતા આગલા લેખમાં ‘પિયા’ને લગતાં થોડા ગીતોનો રસાસ્વાદ માણ્યો. ગીતોની યાદી લાંબી હતી એટલે તે લેખમાં જેટલાં ગીતો સમાવી શકાયા તે મુક્યા હતાં. જે ગીતો તેમાં સમાવાયા નથી તેની વિગતો આ લેખમાં મૂકી છે. ૧૯૬૨ની ફિલ્મ ‘સાહેબ બીબી ગુલામ’નું…

ઉદ્યોગસાહસિકતા : પ્રેરણા

હિરણ્ય વ્યાસ પ્રાસ્તાવિક: પ્રેરણા પરનાં જુદા જુદા સિધ્ધાંત-થીયરી ઇ.સ. ૧૯૫૦ બાદ અલગ અલગ મનોવૈજ્ઞાનિકો દ્વારા રજુ થયા આ અંગે તેનાં બૃહદ સંશોધનો ઉદ્યોગ-ધંધા પર હાથ ધરવામાં આવ્યા અને ફલ: સ્વરુપ પ્રેરણા પર વિવિધ થીયરીઓ પ્રતિપાદીત થયેલ છે. આમ પ્રેરણા-મોટીવેશનનો અભ્યાસ…

૧૦૦ શબ્દોમાં : સફળતાનું સૂત્ર

તન્મય વોરા જે પી મૉર્ગન પાસે એક વ્યક્તિ પરબીડિયું લઈને આવ્યો. તેણે કહ્યું કે આમાં સફળતાનું ખાત્રીબંધનું સૂત્ર જણાવ્યું છે. હું તમને તે ૨૫૦૦૦ રૂપિયામાં વેંચી શકીશ. મૉર્ગને કહ્યું,’એમાં જે કંઈ છે તે જો મને પસંદ પડશે તો હું તને…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૬૦:: ગાંધીજીની ધરપકડ અને તે પછી

દીપક ધોળકિયા ગાંધીજી ૧૯૩૧ની ૨૮મી ડિસેમ્બરે લંડનથી પાછા ફર્યા તેનાથી પહેલાં જ સરકારે દમનનાં પગલાં શરૂ કરી દીધાં હતાં. ૨૧મી ડિસેમ્બરેપુરુષોત્તમ દાસ ટંડન, ૨૫મીએ અબ્દુલ ગફ્ફાર ખાનને પકડી લેવાયા. ૨૬મીએ જવાહર લાલ અને ટી. એ. કે. શેરવાની ગાંધીજીને આવકારવા મુંબઈ…

ફિર દેખો યારોં : કૈદ કિયા જાય કિ છોડ દિયા જાય?

– બીરેન કોઠારી ‘બેઈલ ઈઝ રુલ એન્‍ડ જેલ ઈઝ એન એક્સેપ્શન’ એટલે કે જામીન આપવા એ નિયમરૂપ છે અને જેલની સજા અપવાદરૂપ. હજી માર્ચ મહિનામાં જ વડી અદાલત દ્વારા જેની જામીનઅરજી નકારવામાં આવેલી એવી એક વ્યક્તિના જામીન મંજૂર કરતાં સર્વોચ્ચ…

શબ્દસંગ – વર્તમાનને જીવંત બનાવતો, સ્મરણોનો ઉછળતો ‘દરિયો’: એક દીર્ઘ નવલિકા (૨)

– નિરુપમ છાયા (ગતાંકથી ચાલુ…) જેમાં પોતીકું કશુંક હોય,ઉછીના ભાવ નહિ પણ આપણી જીવનશૈલી સાથે જેનો મેળ હોય, અને ઘટનાની રીતે પરંપરાગત નહીં છતાં આધુનિકતાની શુષ્કતા ન હોય એવી આગવી વીનેશ શૈલીમાં કચ્છની દૃઢતાથી અંકાયેલી પ્રાદેશિકતા ધરાવતી વીનેશ અંતાણીની દીર્ઘ…

(૮૬) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન – ૩૨ (આંશિક ભાગ – ૪)

– મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) ફિર કુછ ઇક દિલ કો બે-ક઼રારી હૈ (શેર ૯ થી ૧૧) ગતાંકના શેર ૬,૭ અને ૮થી આગળ કત’અ: (ખંડ) ફિર ખુલા હૈ દર-એ-અદાલત-એ-નાજ઼ ગર્મ-બાજ઼ાર-એ-ફ઼ૌજદારી હૈ  (૯) [ખુલા = ખુલ્લું; દર-એ-અદાલત-એ-નાજ઼= સૌંદર્ય (નખરાંબાજી)ની…

ટાઈટલ મ્યુઝીક (૩૯ ) – રતન (૧૯૪૪)

બીરેન કોઠારી માસ્ટર ગુલામ હૈદરે હિન્‍દી ફિલ્મસંગીતમાં પંજાબી શૈલી ‘ખજાનચી’થી આરંભી. અલબત્ત, ગુલામ હૈદર અને તેમના સમકાલીન અન્ય પંજાબી સંગીતકારોએ તેને આગળ વધારી, છતાં મૂળભૂત ફરક એ હતો કે તેમાં માત્ર તાલ કે ઠેકાનું જ મહત્ત્વ નહોતું, બલ્કે માધુર્ય પણ…

મંજૂષા – ૩૭ : સિનિયર ટુરિઝમ: નવી ક્ષિતિજનો ઉઘાડ

– વીનેશ અંતાણી અત્યારના ઘણા વડીલો ઘરમાં ગોંધાઈ રહેવાને બદલે પ્રવાસ કરવાનું પસંદ કરે છે. બાકી બચેલું જીવન આનંદથી જીવી લેવાનો ખ્યાલ વિસ્તરવા લાગ્યો છે · એક મહિલાના પતિનું પ્રમાણમાં નાની વયે અવસાન થયું. તે પછી એણે નોકરી કરી, દીકરાને…

સમયચક્ર : ચા પીશો ને ?

જગતમાં જે ઝડપે વસ્તુઓ અને વ્યવહારોનાં મુલ્ય બદલી રહ્યા છે તે જોતાં શું ટકશે અને શું શું ખોવાઈ જશે તે કહેવું મુશ્કેલ છે. તેમ છતાં કેટલીક ચીજો એવી છે જેનો ફેલાવો થતો જશે અને તેનો ઈતિહાસ કદી ભુલાશે નહીં. ભારત…

વાંચનમાંથી ટાંચણ : પ્રતિકૂળમાંથી અનુકૂળ

સુરેશ જાની બાળપણથી જ તેની કેટલી બધી યશસ્વી કારકિર્દી હતી? કેટકેટલાં સપનાં હતાં? હા! ભુપેન્દ્ર ત્રિપાઠી બહુ તેજસ્વી વિદ્યાર્થી હતો. સુરતમાંથી એનું ભણતર શરૂ થયું પણ પિતાને મુખ્ય ઇન્કમ ટેક્સ કમિશ્નર તરીકે બઢતી મળતાં કુટુંબ સાથે એ કલકત્તા પહોંચી ગયો.…

ઘાશીરામ કોટવાલ – પ્રવેશક પરિચય

ઘાશીરામ કોટવાલ ઃ ઈ.સ. ૧૮૬૫માં દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ દ્વારા મેારુબા કાહ્નોબાજી ની મરાઠી નવલકથાનો અનુવાદ છે. ૧૮૬૩માં લખાયેલ મૂળ મરાઠી નવલકથા પરથી ૧૯૭૨માં ખ્યાતનામ નાટ્યકાર વિજય તેડુંલકરે એ જ નામનું  મરાઠી નાટક લખ્યું, જેને પ્રસિધ્ધ દિગ્દર્શક જબ્બાર પટેલે રંગમંચ પર…

ત્રણ કવિતા

‘રસિક’ તખલ્લુસથી ગઝલ સર્જન કરતા ‘રસિક’ મેઘાણીનું મૂળ નામ અબ્દુલ રઝાક મેઘાણી. તેઓ જુલાઈ મહિનાની ૧૬મી તારીખે આ જગતમાંથી વિદાય થયા. હ્યુસ્ટનની ‘ સાહિત્ય સરિતા’ નો એક સિતારો કરાંચીમાં ખર્યો. શ્રી અબ્દુલ રઝાક મેઘાણી પાકિસ્તાનથી ૨૦૦૦ ની સાલમાં હ્યુસ્ટન આવી…

ઈના મીના ડીકા… કિશોર કુમારે ગાયેલાં સી. રામચંદ્રનાં ગીતો :: ૨ ::

– મૌલિકા દેરાસરી સંગીતની સફર કરી રહ્યા છીએ આપણે અને આ સફરમાં સંગીતકાર સી. રામચંદ્ર અને નાયક, ગાયક કિશોરદાની જુગલબંદી માણી રહ્યા છીએ. સી. રામચંદ્ર વિશે કેટલીક વાતો આપણે પ્રથમ ભાગમાં કરી. તેઓને સંગીતકાર તરીકે હંમેશા નામના મળી પણ પ્લેબેક…

લુત્ફ – એ–શેર : મણકો # ૧૦

– ભગવાન થાવરાણી અહમદ ફરાઝ પછી તુરંત પરવીન શાકિરની રચના આવે એ લાઝમી છે. લોકવાયકા એવી છે કે આ બન્ને એકબીજાની ખૂબ નિકટ હતાં. જોકે પરવીન શાકિર સ્વતંત્રપણે પણ ઉર્દૂ સાહિત્યમાં એક ઊંચું નામ છે. અકસ્માતમાં એ અકાળે અવસાન પામ્યા…

યૂં કિ સોચનેવાલી બાત : ભારતમાં ગૃહિણી કે ઘરેથી કામ કરતાં વ્યાપારઉદ્યમી સ્ત્રીઓનું મૂલ્ય ઓછું અંકાય છે

આરતી નાયર આજના લેખમાં મારે જે કહેવું છે તે વિષે વાત શરૂ કરતાં પહેલાં એક ચોખવટ જરૂરી છે – આજના આ લેખમાં ‘ગૃહિણી’ શબ્દપ્રયોગ બધી જ ગૃહિણીઓના સંદર્ભમાં નથી કરાયો. પરંતુ હું એટલું કહેવાની છૂટ પણ જરૂર લઈશ કે અહીં…

સુગરીનો સ્વયંવર

– રક્ષા શુક્લ શાળાના એ સુવર્ણ દિવસોમાં રિસેસના નાસ્તા માટે મળતા પચ્ચીસ પૈસાની ખારી શીંગ તો લેવાની જ. એ હું ય ખાઉં ‘ને મારા કબૂડાં પણ. સ્હેજ આછો ચકરાવો લેતા લેતા પગલીઓની છાપ ધૂળમાં છોડતા એ આગળ વધી મારી હથેળીમાંથી…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૫૯:: ગોળમેજી પરિષદ (૭)

દીપક ધોળકિયા સંઘીય માળખાનો સવાલ (૨) બીકાનેરના મહારાજાએ ડૉ. આંબેડકરની વાત કાપી. એ જ વલણ બધા રાજા-મહારાજાનું હતું. વડોદરાના ગાયકવાડે તો પોતાના ટૂંકા ભાષણમાં એક પણ તાત્ત્વિક મુદ્દાને સ્પર્શ ન કર્યો પણ એમનાથી પહેલાં રીવાના મહારાજાએ પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા.…

ફિર દેખો યારોં : આર.ઓ.ફિલ્ટરનું પાણી મપાઈ ગયું

-બીરેન કોઠારી “અમે પાણીનો જરાય વેડફાટ કરતા નથી. તેને એકદમ જાળવીને, આર.ઓ. ફિલ્ટર વડે શુદ્ધ કરીને જ વાપરીએ છીએ.” આમ કહેનાર, માનનાર અને અમલ કરનાર વર્ગ મોટો હશે. દરેક જણ ઈચ્છે કે પોતાને શુદ્ધ પાણી પીવા મળે. અલબત્ત, આપણા દેશમાં…

સત્યજિત રાયની સૃષ્ટિ : આ મુ ખ

ભગવાન થાવરાણી બધી જ કળાઓમાં ફિલ્મોનું એક અનોખું સ્થાન છે. કંઈ કેટલીય કળાઓનો સમન્વય છે આ એક વિધામાં. અન્ય કળાઓની જેમ એ પણ સંપ્રેષણનું માધ્યમ છે એટલું જ નહીં, સર્વોત્તમ માધ્યમ છે ! અભિનય, કવિતા, સંગીત, સાહિત્ય, સંકલન, ફોટોગ્રાફી જેવી…

શબ્દસંગ – વર્તમાનને જીવંત બનાવતો, સ્મરણોનો ઉછળતો ‘દરિયો’: એક દીર્ઘ નવલિકા (૧)

– નિરુપમ છાયા ‘ગુજરાતી નવલિકા ચયન ૨૦૦૭’નાં સંપાદક હિમાંશી શેલતે એ સંપાદનમાં સમાવિષ્ટ શ્રી વીનેશ અંતાણીની ‘બાજુનું ઘર’ વાર્તાને ‘વીનેશશૈલીની’ વાર્તા તરીકે ઓળખાવી. એતદ સામયિક (ક્ષિતિજ સંશોધન પ્રકાશનકેન્દ્ર. સંપાદકો: કમલ વોરા-નૌશિલ મહેતા-કિરીટ દૂધાત)ના ડિસેમ્બર ૨૦૧૯ના અંકમાં પ્રકાશિત વિનેશભાઈની દીર્ઘ નવલિકા…

વિજ્ઞાન જગત : વીસમી સદીના વિજ્ઞાનની અલ્ટ્રા મોડર્ન થીયરીઓ અને ભારતીય મનીષીઓની જ્ઞાનગંગા

ડૉ. જે જે રાવલ સાભાર સ્વીકાર ‘જન્મભૂમિ પ્રવાસી’ની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં ડૉ. જે જે રાવલની નિયમિત કટારમાં ૨૬–૦૪- ૨૦૨૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ.લેખ

અસંગ લીલા પુરુષ રામ – ડૉ. દર્શના ધોળકિયાનું દૃશ્ય અને શ્વાવ્ય વ્યકત્વ્ય

ઓગસ્ટ ૨૦૧૯થી આપણે ડૉ. દર્શના ધોળકિયાનાં પુસ્તક ‘અસંગ લીલા પુરુષ’નાં નીચે મુજબનાં અલગ અલગ પ્રકરણો વેબ ગુર્જરી પર વાંચી રહ્યાં હતાં – પુત્ર ભર્તા ભ્રાતા-સખા રાજનીતિજ્ઞ રાજાની દૃષ્ટિએ રામ રામ – શત્રુનજરે શત્રુ પ્રિયદર્શન પુરુષ : રામ લીલાપુરુષ: રામ અસંગ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી – ‘ભારી બેડા ને હું તો નાજુકડી નાર..’ :: અતીતમાંથી પણ સાદ પાડે છે અમૃત જાની

– રજનીકુમાર પંડ્યા રાજકોટ રેડિયો સ્ટેશન શરુ થયું ૧૯૫૫ ની સાલમાં, પણ એનો સુવર્ણયુગ શરુ થયો ૧૯૬૦ પછી. ઓછામાં ઓછો એ પૂરો એક દસકો ચાલ્યો. હેમુ ગઢવી, દિવાળીબેન ભીલ અને ભજનિકો પ્રાણલાલ વ્યાસ અને મુગટલાલ જોશી એ બધા જ સિતારાઓ…

સમયચક્ર : ડ્રાઈવર – રોજિંદા જીવનના ચાલક બળ

સરકારના મંત્રી હોય કે બસના પેસેન્જર. મુસાફરી દરમિયાન એમના જીવની સલામતિ તો પેલા ડ્રાઈવરના હાથમાં હોય છે. જે વાહન ચલાવે છે. મોટા મોટા અધિકારીઓ કરતા એમના ડ્રાઈવરનો પગાર ઘણો જ ઓછો હોય છે. તેમ છતાં એમને સહિ સલામત ઘેર પહોંચાડનાર…

શી ઈઝ ધ બોસ……

વિજય ઠક્કર સોડિયમ લાઈટનાં અજવાળાથી આખું એરપોર્ટ ઝગમગી રહ્યું હતું….હજુતો રાતના બે વાગ્યા છે..ન્યુયોર્કથી અમદાવાદની ફ્લાઈટનો અરાઈવલ ટાઈમ રાતના ૩.૩૫નો છે, એટલે આવી રહેલા પેસેન્જર્સને રીસીવ કરવા આવનારા હવે ધીમે-ધીમે આવશે…પણ અત્યારે અમદાવાદથી ન્યૂયોર્કની ફ્લાઈટનાં પેસેન્જર્સને સી-ઓફ કરવા આવનારાઓથી એરપોર્ટ…

બે ગ઼ઝલ

સપના વિજાપુરા અગાઉ વે.ગુ. પર પગરણ માંડી ચૂક્યા છે. આજે તેમની બે ગઝલ અત્રે પ્રસ્તુત છે. દેવિકા ધ્રુવ,  વે.ગુ. સંપાદન સમિતિ વતી—-               (૧) હવે નક્કી કોઈ વાતે નથી રડવું ઉઝરડાની ટશર ભાતે નથી રડવું. ખભો કોઈ મળે તો ઠીક…

હેમંત કુમાર જન્મશતાબ્દી સ્મરણાંજલિ ઃ …. મગર હમ તુમ્હારે રહેંગે – અંક ૨ ૧૯૪૧ – ૧૯૫૦ :: પ્રભુતામાં પગલાં અને કારકિર્દીનો ઉષઃકાળ

એન. વેન્કટરામન અનુવાદ – અશોક વૈષ્ણવ અક ૧ થી આગળ સંગીતમાધુર્યનો કેફ હવે યુવાન હેમંતકુમારને દિલમાં ચડી ચુક્યો હતો. એ કેફની મસ્તીમાં હવે તેમણે સંગીતની દુનિયાના માર્ગ પોતાની આગવી કેડી કંડારવાની શરૂઆત કરી. ‘નેમાઈ સન્યાસી’ અને ‘રાજકુમારેર નિર્બાસન’ની સફળતાને પગલે…

લુત્ફ–એ–શેર : મણકો # ૯

– ભગવાન થાવરાણી અહમદ  ‘ ફરાઝ ‘ આપણા યુગના બહુ મોટા ગજાના કવિ છે. પ્રેમ, વિરહ અને સંબંધો-વિષયક એમની સેંકડો ગઝલો બધા જ દિગ્ગજ ગઝલ-ગાયકોએ ગાઈ છે. એમના સર્જનનો વ્યાપ પણ એટલા વિશાળ ફલક ઉપર ફેલાયેલો છે કે એમના કોઈ…

‘પિયા’ને લગતાં ફિલ્મીગીતો (૧)

નિરંજન મહેતા પિયા શબ્દ વાંચતા જ આપણને આપણા પ્રિય પાત્રની યાદ આવી જાય. એવા કેટલાક ફિલ્મી ગીતો મળ્યા છે જેમાં આ શબ્દનો ઉપયોગ કરાયો હોય. શોધતા શોધતા ઘણા ગીતો મળ્યા એટલે થોડાક ગીતો આ લેખમાં અને બાકીના હવે પછીના લેખમાં.…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે–૧૬ – ઘૂઘો : અન્ય રોચક સ્મરણો

જીવનના એ પડાવ ઉપર પહોંચ્યો છું જ્યાં ભૂતકાળમાં માણેલા વિવિધ પ્રકારના અનુભવો યાદ આવતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં નામ ચોક્કસ કારણોસર બદલેલાં હશે.…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૫૮:: ગોળમેજી પરિષદ (૬)

દીપક ધોળકિયા સંઘીય માળખાનો સવાલ (૧) દેશની રાજ્ય વ્યવસ્થા માટે સંઘીય માળખું જ ચાલશે એમ તો સૌ માનતા હતા. આ બાબતમાં બ્રિટિશ ઇંડિયાના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે કોઈ પાયાના મતભેદો નહોતા. કોમી પ્રતિનિધિત્વ બાબતમાં બધા સામસામે હતા પણ સંઘીય માળખું જ હોય…

ફિર દેખો યારોં : ઓ સમિતિ! હજી તું આપીશ અકસ્માતના અહેવાલ કેટલા?

-બીરેન કોઠારી વિશાખાપટણમમાં વીતેલા મે મહિના દરમિયાન ‘એલ.જી.પોલિમર્સ’ ફેક્ટરીમાં થયેલા ઝેરી વાયુના ચૂવાકની દુર્ઘટના અંગે આ કટારમાં લખવામાં આવ્યું હતું. દુર્ઘટનાને પગલે નેશનલ ગ્રીન ટ્રીબ્યુનલ દ્વારા આ અકસ્માતની તપાસાર્થે નિવૃત્ત ન્યાયમૂર્તિ બી.સેશાયન રેડ્ડીના વડપણ હેઠળ એક તપાસસમિતિ નીમવામાં આવેલી. આ…