આપણી ખેડૂતોની “દોડ” ખોટી નહીં – “દિશા” ખોટી છે !

– હીરજી ભીંગરાડિયા ભારે ઝડપથી દોડી રહેલા એક મુસાફરે રસ્તાની બાજુ પરના ઝાડ નીચે બેઠેલા માણસને પૂચ્છ્યું: “ભાઇ ! હું દિલ્હી ક્યારે પહોંચીશ ?” “ક્યારેય નહીં !” એને જવાબ મળ્યો. “ હેં ! આટલી બધી ઝડપે દોડી રહ્યો છું છતાં…

વિજ્ઞાન જગત : મંગળ ફરીથી તેનું ભવ્ય દર્શન કરાવવા આવી રહ્યો છે

– ડૉ. જે. જે.રાવલ સાભાર સૌજન્ય: ડૉ. જે. જે. રાવલની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં નિયમિતપણે પ્રકાશિત થતી શ્રેણી ‘વિજ્ઞાન જગત’માં ૨૨-૦૭-૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ લેખ સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ વાંચી શકાશે

વાર્તામેળો – ૨ : મિયા લટકિયા

રાઠોડ પ્રિયાંશી શાળા – સિલ્વર ગ્રીન અંગેજી માધ્યમ શાળા, વિદ્યાનગરી હિમંતનગર મિયા લબ્બે. પથારીમાં પડેલા પણ ઊંઘ આવે નહીં. વાણિયો અને શેઠાણી મોડી રાત સુધી જાગેલાં. લબ્બેજી સૂતેલા બહાર, પણ કાન અંદર. સોનાની વાત સાંભળી એટલે બેઠા થઈ ગયા. બારણાની…

“ભવિષ્ય જતુ અંધકારમાં”

બિરજુ ગાંધી આજના યુગમાં મા-બાપ દ્વારા તેમના બાળકોનો ઉત્સાહ કેવી રીતે વધારવો તે નાનકડી વાતનો મારો દ્રષ્ટિકોણ શું છે તે કેહવા માંગું છું. આજે દરેક માતા-પિતાની અપેક્ષા બહુ જ વધી ગઈ છે એમાંની હું પણ એક છું. આપણે એ કેમ…

કેળવણીનાં શિલ્પી : કુ. એન સુલીવાન

ડૉ.દર્શના ધોળકિયા ભારતીય ચિંતન મનુષ્યજીવનના ઘડતરમાં માતા, પિતા અને ગુરુ – એ ત્રણ વ્યક્તિઓનું મહત્વ પ્રપત્તિભાવે સ્વીકારે છે. મનુષ્યમાં સુષુપ્ત રીતે પડેલી પ્રતિભા, માતા-પિતા દ્વારા વાવવામાં આવી હોય તો ગુરુ એનું સંમાર્જન કરે છે એને સંકોરે છે. ગુરુનું કાર્ય, આ…

બંસી કાહે કો બજાઈ : પ્રકરણ ૬

લેખિકા : નિર્મલા દેશપાંડે અનુવાદ : કેપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે ગણેશ બાવડીના કાંઠે બેઠેલા વિશ્વાસને જોઈ ચંદ્રાવતીના કાળજામાં ધ્રાસકો પડ્યો. તેનાં પગલાં થીજી ગયાં. કાંઠા પરથી ઉતરી વિશ્વાસ મોટા ઠાઠથી તેની પાસે આવ્યો અને બોલ્યો, “આવો, આપની જ રાહ જોઈ રહ્યા…

મેરે પિયા ચલે પરદેશ

– હરનિશ જાની મારી પત્નીએ જ્યારે પ્રસ્તાવ મૂક્યો કે આ વરસે વેકેશનમાં એવા દેશમાં જવું છે કે જેના સંબંધો અમેરિકા સાથે ફ્રેન્ડલી હોય તો મારે કહેવું પડ્યું કે ફલોરિડા જઈએ. ત્યાં જ આપણને ફ્રેન્ડલી આવકાર મળવાની શક્યતા છે. જો યુરોપ…

સચિન દેવ બર્મન અને અન્ય પુરુષ પાર્શ્વ ગાયકો :: [૩]

સંકલન અને રજૂઆત: અશોક વૈષ્ણવ સચિન દેવ બર્મને રચેલાં પુરુષ ગાયકોના સ્વરમાં ગવાયેલાં સૉલો અને યુગલ ગીતોની આ શ્રેણીમાં આપણે હાલમાં સચિન દેવ બર્મનનાં ‘અન્ય’ પુરુષ પાર્શ્વગાયકોનાં ગીતોની ત્રિઅંકીય શૃંખલાની વાત કરી રહ્યાં છીએ. આપને યાદ હશે કે પહેલા મણકામાં…

કાચની કીકીમાંથી – ૨૫ – હરિદ્વાર-ઋષિકેશ: ગંગાદર્શન

– ઈશાન કોઠારી આ ફોટો હરિદ્વારની ગંગા નદીનો છે. અહીંની હરકી પૌડી પરની ગંગા આરતી ખૂબ પ્રખ્યાત છે. રોજ સાંજે ગંગા આરતી થાય છે. એ સમયે મોટી સંખ્યામાં લોકો આવે છે. ખાસ અમે એ ભીડ જોવા જ આવ્યા હતા. ભીડ…

બીઝનેસ સૂત્ર |૭.૨| પ્રલય – કુદરતનો આખીરી વળતો પ્રહાર

સંકલન અને રજૂઆત અશોક વૈષ્ણવ બીઝનેસ સૂત્ર | ૭ | પર્યાવરણ સીએનબીસી – ટીવી ૧૮ પર રજૂ થયેલ દેવદત્ત પટ્ટનાઈકની ધારાવાહિક શ્રેણી ‘બીઝનેસ સૂત્ર’ના પહેલા અંકમાં દેવદત્ત પટ્ટનાઈકે ‘કોર્પોરેશન’ના વિષયની ચર્ચા કોર્પોરેશનનો અર્થ, તેનો હેતુ અને તેના દૃષ્ટિકોણના ફલક એમ…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૮

– ચિરાગ પટેલ पू. ३.२२.१ (३२३) अव द्रप्सो अंशुमतीमतिष्ठदियानः कृष्णो दशभिः सहस्त्रैः। आवत्तमिन्द्रः शच्या धमन्तमप स्नीहितिं नृमणा अधद्राः॥ ત્વરિત દશ હજાર સૈનિકો સાથે આક્રમણ કરનારા, સંસારને દુઃખ આપનારા, અંશુમતી (યમુના) નદી પર વિદ્યમાન, કૃષ્ણ પર સર્વપ્રિય ઈન્દ્રે પ્રત્યાક્રમણ કરી શત્રુઓની…

ફિર દેખો યારોં : વિવિધતામાં એકતાનું વરવું ઉદાહરણ

– બીરેન કોઠારી ‘અફવા ફેલાવે એ દેશદ્રોહી.’ આવું સૂત્ર ક્યારેક જાહેર સ્થળોએ કે એસ.ટી.બસો પર લખાયેલું જોવા મળતું. એક સમય હતો કે અફવા મુખોપમુખ પ્રસરતી. ખાસ કરીને કોમી રમખાણોના સમયમાં અફવાઓનું બજાર એકદમ ગરમ રહેતું અને તેને કારણે જે તે…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ૧ :: ગુલામી :: પ્રકરણ ૨૧ – સિરાજુદ્દૌલા વિરુદ્ધ કાવતરું

દીપક ધોળકિયા સિરાજુદ્દૌલા ચિતપુરમાં એના પડાવ પર હુમલો કરવાના ક્લાઇવના પ્રયાસથી અંદરખાને હચમચી ગયો હતો. પરિણામે, એણે અંગ્રેજો સાથે પણ શાંતિ સમજૂતી કરી લીધી. એ મોગલ હકુમતે કંપનીને આપેલા અધિકારોનો એ વિરોધ કરતો હતો પણ હવે તેનાથીયે વધારે અધિકારો એણે…

ભગવત રાવત : માણસ અને માણસાઈના કવિ = = મ ણ કો ૨ ૧ = =

ભગવાન થાવરાણી ભગવત રાવતની કોઈ કવિતા વિષે લખું છું ત્યારે મનોમન એક ઉક્તિનું સ્મરણ થયા કરે છે.  ” મૌનમાં કશુંક નક્કર ઉમેરી શકો તેમ હો તો જ બોલજો. ” આ જ વાતને જૂદા સંદર્ભમાં એમ પણ કહી શકાય કે ચોમેર…

(૬૧) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન – ૭ :: યે ન થી હમારી ક઼િસ્મત (શેર ૭ થી ૯)

– મિર્ઝા ગ઼ાલિબવલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) (ગતાંક આંશિક ભાગ – ૨ ના અનુસંધાને ચાલુ) યે ન થી હમારી ક઼િસ્મત (શેર ૭ થી ૯) (આંશિક ભાગ – ૩) ગ઼મ અગરચે જાઁ-ગુસિલ હૈ પ કહાઁ બચેં કિ દિલ હૈ ગ઼મ-એ-ઇશ્ક઼ ગર…

સોરઠની સોડમ : ૨૮- ત્રાઠી હયણી (ભાગ ૧)

ડૉ. દિનેશ વૈષ્ણવ આ લેખ હું એકથી વધુ ભાગે લખીશ જેથી વાંચકો વિષયને સમજી સકે. બીજું, આ લેખમાં સોરઠની તળપદી ભાષા ઉપરાંત સાસણ વિસ્તારના ગર્યના માલધારીઓની ભાષાનો પણ સમાવેશ છે એટલે વાંચકોની સરળતા માટે મેં વાપરેલ માલધારી બાનીના કેટલા શબ્દો…

બાળપણની યાદોને જોડતાં જોડકણાં

–પૂર્વી મોદી મલકાણ મારા નાનપણને વિવિધ વાર્તાઓ, જોડકણાઓ, બાળ ગીતો, ઉખાણા, ખેલ ગીતો વગેરેથી સંવારવામાં ઢાંક ( ઉપલેટા ) ની સરકારી સ્કૂલમાં ભણાવતાં શ્રી જશુમતિબહેન કુરાણીનો મોટો ફાળો રહ્યો છે. આ નાનપણનાં કોઈક સમયે જ્યારે અમે ગપ્પીજીનાં ગપ્પાંનાં આ જોડકણાઓ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી – લીલા ચીટણીસ યાદ આવે છે ?

– રજનીકુમાર પંડ્યા જગતનો આ વિરાટ મેળો પણ એક ભારે અચંબો પમાડનારી ચીજ છે. કોણ એમાં ક્યારે ભેટી જશે અને ક્યારે છૂટું પડી જશે તેનો જરા સરખો પણ વર્તારો કદિ કરી શકાતો નથી. એના કરતાંય ભારે અચરજભરી વાત તો એ…

Science સમાચાર (૪૨)

દીપક ધોળકિયા (૧) હવે ૧.૫૦થી ૨૦ ગરમી વધશે તો સમુદ્ર પણ બે ફુટ ઊંચે ચડશે. યુનાઇટેડ કિંગડમના નૅશનલ ઑશનિક સેંટરના વૈજ્ઞાનિકોએ કહ્યું છે કે વાતાવરણમાંથી ૨૦ ગરમી ઓછી કરવાનો રાષ્ટ્રસંઘનો પ્રસ્તાવ ગંભીરતાથી અમલમાં નહીં મુકાય તો દુનિયાની ગરમી ૧.૫૦થી ૨૦…

બંસી કાહે કો બજાઈ : પ્રકરણ ૫

લેખિકા : નિર્મલા દેશપાંડે અનુવાદ : કેપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે ત્યાર પછી ચંદ્રાવતીની દરેક પરોઢ અસ્ત થતા ચંદ્રપ્રકાશમાં ફૂલ પરથી સરી પડતા ઝાકળની જેમ વીતવા લાગી. વિશ્વાસ રોજ ઘોડેસ્વારી કરવા રાવરાજા સાથે તેમના બંગલા પાસેથી નીકળે ત્યારે ચંદ્રાવતી અને તે એકબીજાને…

બે પદ્યકૃતિઓ

– મુકેશ જોષી                                           (૧) હરિ! તમે તો સાવ જ અંગત સાંભળજો આ મરજી ઘણા મૂરતિયા લખી મોકલે વિગતવાર માહિતી,એમાં તમે કરજો, ફોટા સાથે અરજી! હરિ હવે તો ઉંમર મારી પરણું પરણું થાઉંહરિ, તમોને ગમશે? જો હું બીજે પરણી જાઉં?મને…

બંદિશ એક, રૂપ અનેક – ૪૫ – "મંગળ મંદિર ખોલો"

– નીતિન વ્યાસ “મંગળ મંદિર ખોલો” કોઈ પણ પ્રાર્થના સભાના પ્રારંભમાં કોઈ સુંદર અવાજે રજુ કરે અને એક કરુણામય વાતાવરણ સર્જાઈ જાય. કોઈ રાગ ભીમપલાસ, સિંધ ભૈરવ તો કોઈ પહાડીમાં ગાય છે. કાવ્યના શબ્દો છે: કાવ્યપંક્તિઓની આ ઈમેજ માવજીભાઈ.કોમ પરથી…

बचपन સાથે સંકળાયેલા ફિલ્મીગીતો

નિરંજન મહેતા बचपन એટલે બાળપણ, શૈશવ. તેની નિર્દોષતા માટે કોઈ બે મત નથી. પણ બાળપણ વિતતા અને યુવાનીમાં અને ત્યારબાદ ઘડપણમાં તેની મધુર યાદો આવે ત્યારે બોલાઈ જવાય કે કાશ તે દિવસો ફરી પાછા મળી જાય. પણ તે તો આપણા…

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ (૧૫). બેક્ટેરીયા/જીવાણુઓ

– પીયૂષ મ. પંડ્યા; અગાઉની કડીઓમાં આપણે જોયું કે પૃથ્વી ઉપર સજીવ સૃષ્ટિની ઉત્પત્તિ માટે, એમાં થયેલી ઉત્ક્રાંતિ માટે અને એનાં અગણિત પ્રકારનાં સભ્યોના ટકી રહેવા માટે વિવિધ પ્રકારનાં બેક્ટેરિયાએ કેવો અમૂલ્ય ફાળો આપ્યો છે. એ જ રીતે આપણા આ…

સાયન્સ ફેર : ‘ક્રિસ્પર’ : એક એવી શોધ જે આનુવંશિક રોગોથી મુક્તિ અપાવશે!

જ્વલંત નાયક “જો ચુનીયા નીચુ જો.” આ વાક્યની ખાસિયત શું છે, કહી શકો? થોડી મગજમારી કરશો તો સમજાશે કે આ વાક્ય ડાબેથી જમણે વાંચો કે જમણેથી ડાબે વાંચો… બન્ને વખતે એનો અર્થ એક જ થાય છે! આ પ્રકારના વાક્યો કે…

ફિર દેખો યારોં : નરી આંખે જોયેલું પણ અર્ધસત્ય હોઈ શકે

– બીરેન કોઠારી એક શેરીમાં ટાબરિયાં ક્રિકેટ રમી રહ્યાં છે. એવામાં બાઈક પર હેલ્મેટધારી બે યુવકો આવે છે અને રમતાં ટાબરિયાંની આસપાસ બાઈક પર ચક્કર મારે છે. પાછલી સીટ પર બેઠેલો હેલ્મેટધારી અચાનક એક ટાબરિયાને ઊઠાવી લે છે અને બાઈક…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ૧ : : ગુલામી :: પ્રકરણ ૨૦ : કલકતા પાછું અંગ્રેજોના હાથમાં

દીપક ધોળકિયા બજ બજનો કિલ્લો ૧૭૫૬ની ૨૯મી ડિસેમ્બરની રાતે ક્લાઇવની સરદારી હેઠળની અંગ્રેજી ફોજે બજ બજના કિલ્લાનો કબજો લઈ લીધો. આમ તો સવારે છ વાગ્યાથી જ લડાઈ શરૂ થઈ ગઈ હતી અને સિરાજુદ્દૌલાને વફાદાર દળોએ કિલ્લાના બચાવ માટે જોરદાર તોપમારો…

યૂં કિ સોચનેવાલી બાત : મિટીંગ નીરસ ન બનવા દેવી હોય તો….

આરતી નાયર મોટા ભાગના કાર્યાલયોમાં નિયમિત સભાઓ (meetings) ભરાતી જ હોય છે. અને ઘણી વાર તે સાવ નીરસ પણ બની જતી હોય છે. શું સભાનો મુખ્ય હેતુ તો ચર્ચા-વિચારણા, સંવાદ અને બહુલતા સાધવાનો નથી? તેમ છતાં શું કામ તે આટલી…

વ્યંગ્ય કવન : (૨૬) ‘થાઓ જો મુજ ધંધા તણા ભાગીદાર!’

– વલીભાઈ મુસા                                               (અછાંદસ) બિચારા એ કાકા, હાથવણાટની સાડીના લઈ તાકા, બાંધે પોટલું અને કરી ખભે ફેરી ફરે, વજને એ ચાલતા વાંકા, રોજીરોટીનો તકાજો જ તો, ફેરી ન કરે તો ઘરમાં થાયે સૌને ફાકા! (૧)   ઉધાર મળે માલ,…

‘સાર્થક – જલસો’ :: પુસ્તક – ૧૦ :: મે, ૨૦૧૮

પરિચયકર્તા : અશોક વૈષ્ણવ ‘સાર્થક જલસો’ના નિયમિત વાંચકોના દર છ મહિને પરાકાષ્ટાએ પહોંચતા ઈંતઝારનો અંત લાવતો ‘સાર્થક જલસો’નો ૧૦મો અંક મે, ૨૦૧૮માં પ્રકાશિત થઈ ચૂક્યો છે. દર છ મહિને પ્રકાશિત કરવાની, વેંચાણ માટે લવાજમનાં માધ્યમનો ઉપયોગ કર્યા સિવાય અને વર્તમાનમાં…

વાર્તામેળો – ૨ : દાદા – દાદી અને હું

શાહ રિયા શાળા- દિવાન બલ્લુભાઈ શાળા, કાંકરિયા મારું નામ રીયા. હું મારા દાદા, દાદી, મમ્મી, ડેડી તથા મારો નાનો ભાઈ એ અમારું કુટુંબ. બધાં દિવસે પોતાના કામે જાય. પરંતુ બધાં રાત્રે સાથે બેસીને વાતો કરીએ. આમેય બધાંને બોલવાની તથા વાતો…

મંજૂ ષા – ૧૩ – અસુરક્ષાનો ભાવ એક પ્રકારની કેદ છે

– વીનેશ અંતાણી હાઇસ્કૂલમાં ભણતો મહેશ વર્ગમાં અંગ્રેજીના શિક્ષકની હાજરી માત્રથી પોતાને અસુરક્ષિત અનુભવતો હતો. ખાસ કારણ પણ નહોતું. શિક્ષકનો અવાજ મહેશના મોટા કાકા જેવો હતો. મોટા કાકા મહેશને ઘરમાં કારણ વિના અપમાનિત કરતા. ક્યારેક થપ્પડ પણ મારતા. અંગ્રેજીના શિક્ષક…

વિમાસણ : ૧૭ અને ૭૦નો સંઘર્ષ

– સમીર ધોળકિયા થોડા સમય પહેલા એક મિત્ર મળ્યા ત્યારે મેં ઔપચારિક રીતે પૂછ્યું ” કેમ છો ?” તો એમણે બહુ જ વિલક્ષણ જવાબ આપ્યો કે બધું બરાબર છે પણ તકલીફ ફક્ત ૧૭ અને ૭૦ના સંઘર્ષની છે. મેં કહ્યું કે…

રોંગ નંબર

– નીલમ દોશી જીવનની અંતિમ સાંજ…! બસ…હવે બહુ થયું. આ જીવનનો કોઈ અર્થ નથી. કોઈને મારી પડી જ નથી. આખી જિંદગી શું બધાંનું સાંભળ્યા કરવાનું અને સહન કર્યા કરવાનું? કોઈને મારી જરૂર નથી. હું જાણે વધારાની થઈ ગઈ છું…નકામી..સાવ નકામી…

બંસી કાહે કો બજાઈ : પ્રકરણ ૪

લેખિકા : નિર્મલા દેશપાંડે અનુવાદ : કેપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે ફાટક ખુલવાનો અવાજ સાંભળી ચંદ્રાવતીએ પાછા વળીને જોયું તો શ્યામ વર્ણનો, ઘાટદાર કોરેલી મૂછોવાળો રુવાબદાર યુવાન તેની સામે આવીને ઉભો હતો. “ડૉક્ટરસા’બ ઘેર છે?” કમાનદાર ડાબી ભમર થોડી ઉપર ખેંચી, ચંદ્રાવતીની…

સંગીતકાર સાથેની પહેલી ફિલ્મનું મોહમ્મદ રફીનું સૉલો ગીત : ૧૯૫૪-૧૯૫૫

સંકલન અને રજૂઆત : અશોક વૈષ્ણવ ૨૦૧૬ના ડીસેમ્બર મહિનાથી આપણે મોહમ્મદ રફીના જન્મદીવસ [૨૪ ડીસેમ્બર, ૧૯૨૪] અને મૃત્યુતિથિની [૩૧ જુલાઇ, ૧૯૮૦] યાદમાં તેમણે જૂદા જૂદા સંગીતકારો સાથે સૌથી પહેલ વહેલાં સૉલો ગીતોની શ્રેણી શરૂ કરી છે. ૧૯૪૪થી ૧૯૪૮નાં પાંચ વર્ષના…

"સેમસનની ડેલીલાહ"

– નીતિન વ્યાસ કોઈ પણ છોકરી ચિત્તાકર્ષક દેખાઈ શકે છે, તેણે બસ ઊભા થઈને થોડાં મુર્ખાં દેખાવાનું છે.- હેડી લામાર્ર / “Any girl can look glamorous. All she  has to do is stand still and look stupid.” – Hedy Lamarr…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : માઠું કે મીઠું?

તન્મય વોરા નીક વૂયૂસિક ઝીદાદીલ ઈન્સાન છે. જન્મથી જ તેમને હાથ કે પગ ન હતાં! એક હતાશ બાળક તરીકે શરૂઆતનો થોડો સંધર્ષ તેમને આત્મહત્યા સુધી દોરી ગયેલ. પરંતુ,તેમના જેવી જ પંગુતાથી પીડાતા એક વ્યક્તિની લડત વિષેના, તેમની માતાએ વંચાવેલા પ્રેરણાદાયી…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : ચાલો, આજે કંઈક તો કરીએ જ

ઉત્પલ વૈશ્નવ આપણા દરેકમાં જીવનને પ્રેરક રૂપે જીવવવાની કોઈને કોઈ ખૂબી રહેલ છે. ક્યારેક આપણા ભૂતકાળના અનુભવો આપણને નાના અને બિનમહત્ત્વના બનાવી નાખે છે.પરંતુ એટલું ન ભૂલીએ કે, નાનાં દેખાતાં પાણીનાં ટીપે ટીપામાં નદી બનવાની ક્ષમતા છે. નાનાં પગલાંથી શરૂઆત…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ૧ – ગુલામી :: પ્રકરણ ૧૯ -:બ્લૅક હોલ

દીપક ધોળકિયા સિરાજુદ્દૌલાના ભયથીકલકતાની ફૅક્ટરીમાંથી બધાએ છૂટવાની કોશિશ કરી પરંતુ માત્ર ત્રણ જ જણ દૂર લાંગરેલાં જહાજ સુધી પહોંચી શક્યા. આ જહાજના સૈનિકો કાયર નીકળ્યા. એમણે ફૅક્ટરીને બચાવવા માટે કશા જ પ્રયત્ન નહોતા કર્યા. જે લોકોને સ્ત્રીઓ અને બાળકોને સલામત…

જીવનસફર

નિરંજન મહેતા જીવન એટલે જન્મથી મૃત્યુ સમયનો ગાળો. આ સમય દરમિયાન મનુષ્ય વિવિધ પ્રકારના સંજોગોમાંથી પસાર થાય છે, જેમાના થોડાક તેના કાબુમાં હોય છે તો થોડાક તેના કાબુ બહાર હોય છે. કેટલીક રીતે આપણે આપણી જીવનયાત્રાને વિમાનની મુસાફરી સાથે પણ…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી : કલ્યાણ કોનું?

– જગદીશ પટેલ કામદાર રાજ્ય વીમા કાયદો ૧૯૪૮મા બનાવાયો. તત્કાલીન વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુ બ્રીટનની આરોગ્ય સેવા નેશનલ હેલ્થ સર્વિસથી બહુ પ્રભાવિત હતા. તે મોડેલ પર આ કાયદાની રચના કરવામાં આવી. દિલ્હી અને કાનપુરમાં કામદારો માટે અલાયદા દવાખાના શરુ કરાયા અને…

ભગવત રાવત : માણસ અને માણસાઈના કવિ = = મ ણ કો ૨૦ = =

ભગવાન થાવરાણી વાત ફરી જૂના મિત્રોની, બલ્કે દોસ્તારોની. દોસ્તાર શબ્દમાં જે મીઠાશ અને પોતીકાપણું છે એ મિત્રમાં ક્યાં છે ! જીવનના દીર્ઘ પ્રવાસમાં આપણે ઘણું બધું પાછળ છોડતા આવીએ છીએ. ખરેખર તો સમય અને સંજોગો આપણને ઘણું બધું પાછળ છોડી…

વ્યંગ્યચિત્રોના વિશ્વમાં : (૬) : પર્યાવરણની ફિકર: રોતે રોતે હસના શીખો…

સંકલન: ચંદ્રશેખર પંડ્યા ૧ .પરવાળાના ખડકો (કોરલ રીફ્સ/Coral Reefs) એક વિશિષ્ટ પ્રકારની પર્યાવરણ પ્રણાલી છે. દરિયાઈ મોજાં અને ઉષ્ણકટિબંધીય વાવાઝોડાંને પરિણામે દરિયા કિનારાને થતા નુકસાન સામે તે રક્ષણ આપે છે, દરિયાઈ સજીવોને એક આદર્શ નિવાસસ્થાન પૂરું પાડે છે, આહાર-શૃંખલામાં નાઇટ્રોજન…

Science સમાચાર (૪૧)

દીપક ધોળકિયા (૧) મધમાખી શૂન્ય એટલે શું તે જાણે છે! માણસ અને ડોલ્ફિનની જેમ મધમાખીને પણ ખ્યાલ હોય છે કે શૂન્ય (૦) એટલે શું. લંડનની ક્વીન મૅરી યુનિવર્સિટીના બિહેવિયરલ બાયોલૉજિસ્ટ લાર્સ ચિટ્કા કહે છે કે “આ પહેલાંનાં સંશોધનો દ્વારા એવું…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : અંબાજીની એલિઝાબેથ ટેલર અને એનો અનોખો પુત્ર

–રજનીકુમાર પંડ્યા ‘ખબરદાર!’ રસોડામાંથી માની ત્રાડ આવી એટલે છ વરસનો કમલેશ થથરી ગયો. હેતભર્યું સંબોધન નહીં, પણ હૃદયના એક બે ધબકારા ચૂકાવી દે તેવી ત્રાડ એ માતાની કાયમી ઓળખ હતી. પણ આજની ત્રાડ ત્રીજા નેત્રની કોટીની હતી. કમલેશ એ વખતે…

બંસી કાહે કો બજાઈ : પ્રકરણ ૩

લેખિકા : નિર્મલા દેશપાંડે અનુવાદ : કેપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે વરંડાના પગથિયાં ચઢતાં ચઢતાં હૉલમાંના ટેબલ પર થાળી વાટકા ગોઠવતી દીકરી તરફ જોઈ ડૉક્ટરસાહેબ બોલ્યા, “ચંદા બેટી, આજે અમારી રવાનગી હૉલમાં શા માટે કરવામાં આવી છે?” “બાએ પાપડ બનાવવા કાઢ્યાં છે.…

મળતો નથી

-દેવિકા ધ્રુવ માણસ હવે, માણસને કૈં મળતો નથી.ને જો મળે, તો એ હવે હસતો નથી. બેસી રહે છે ‘ફેસબુક’ના જ ફળિયે,કોઈ તમારા આંગણે જડતો નથી. દેખાય છે એ ‘ઓન લાઈનો’ ઉપર,એકલો પડે,પણ એ સૂનો પડતો નથી. રોજે મઝા માણે છે…

એક ગીતનાં અનેક સ્વરૂપ – ૯ – સરખા મુખડા, ફિલ્મો જૂદી, અંતરા અને બીજું ઘણું જૂદું :: [૫]

સંકલન અને રજૂઆત અશોક વૈષ્ણવ મુખડાના શબ્દો મહદ અંશે સરખા હોય પણ બાકીની આખી રચના જૂદી જ ફિલ્મમાં પ્રયોજવામાં આવી હોય એવાં અલગ અલગ વર્ઝનનાં હિંદી ફિલ્મ ગીતો આપણે આ શૃંખલામાં સાંભળી રહ્યાં છીએ. આજે એક વધારે મણકાને ન્યાય આપીશું.…

ફિલ્મીગીતો સાથે સંકળાયેલ ફિલ્મના શીર્ષક (૯)

નિરંજન મહેતા આ શ્રેણીમાં આગળ વધતાં આ લેખમાં L અને M અક્ષરથી શરૂ થતાં ગીતો અને તે શીર્ષકવાળી ફિલ્મોની વાત કરશું. L ૧૯૪૯મા આવેલી ફિલ્મ ‘બરસાત’નું ગીત છે हवा में उड़ता जाए मेरा लाल दुपट्टा मलमल का આ ગીતના શબ્દો…

પરિસરનો પડકાર : ૧૨ : કોસ્ટલ અને મરીન વિસ્તાર (મેન્ગ્રોવ ઇકોસિસ્ટમ)

– ચંદ્રશેખર પંડ્યા આપણે જુદી જુદી પર્યાવરણ પ્રણાલીઓ (ઇકોસિસ્ટમ)થી પરિચિત થયાં છીએ. જે પૈકી ગુજરાત અને અન્ય રાજ્યો જેવાં કે મહારાષ્ટ્ર, ગોવા, કર્ણાટક, કેરાલા, તમિલનાડુ, આંધ્ર પ્રદેશ, ઓરિસ્સા, પશ્ચિમ બંગાળ તેમ જ આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ, પોંડીચેરી, લક્ષદ્વીપ વિગેરેને ધ્યાનમાં…

સાયન્સ ફેર : એક્ઝોપ્લેનેટ્સ : સૃષ્ટિના ‘સર્જનહાર’ કયા ગ્રહ પર રહેતા હશે?

જ્વલંત નાયક હરિ તારા નામ છે હજાર, ક્યા નામે લખવી કંકોતરીરોજ રોજ બદલે મુકામ, ક્યા ઠામે લખવી કંકોતરી પ્રભુ સૃષ્ટિના કણ-કણમાં વસેલો છે, તેમ છતાં તમારે એને ટપાલ મોકલવી હોય તો તમે ક્યાં મોકલો? પ્રભુનું કોઈ ચોક્કસ સરનામું ખરું? ઘણા…

ફિર દેખો યારોં : અગાઉના વરસોમાં દેશમાં જે નથી થયું એ હવે થાય ?

– બીરેન કોઠારી માનવીય વર્તન, માનવતા, શ્રમની ગરિમા જેવા શબ્દો લખવા, બોલવા કે વાંચવામાં બહુ રૂપાળા લાગે છે. ખરેખરા શ્રમિકોને મળતું મહેનતાણું તેમજ તેમની સાથે આપણામાંના મોટા ભાગનાઓનો વહેવાર કેવો હોય છે એ લખવાની ભાગ્યે જ જરૂર હોય! શ્રમિકોનો અવતાર…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ૧: ગુલામી પ્રકરણ ૧૮: કાસિમબજારનો કિલ્લો સિરાજુદ્દૌલાના હાથમાં

દીપક ધોળકિયા કંપનીએ હિંદુસ્તાનમાં વેપાર કરવાનું શરૂ કર્યું ત્યારથી જ કિલ્લેબંધીનું પણ ધોરણ રાખ્યું હતું. આવા કિલ્લાઓમાં, કે એની બહાર વણકરો બેસતા અને કાપડ વણી આપતા. આમાં એમનો માલસામાન પણ સલામત રહેતો. બંગાળમાં પણ એમણે એવું જ કર્યું હતું પરંતુ…

વલદાની વાસરિકા : (૫૮) પસ્તાવો

– વલીભાઈ મુસા આપણા શાળાજીવનના દિવસોમાં આપણાઓમાંના ઘણાએ એક ગુજરાતી કાવ્ય વાંચ્યું હશે, જેમાં પસ્તાવાને આલંકારિક શબ્દોમાં સ્વર્ગમાંથી ઊતરી આવેલા ઝરણા તરીકે ઓળખાવ્યું છે અને તેમાં ડુબકી લગાવીને માણસ નિષ્પાપી અને પવિત્ર બની શકે છે. સામાન્ય રીતે પાપ અને ગુનો…

ખેતી કરવી જ છે ? તો સાવ રેઢેરેઢી નહીં થાય ભૈ !

– હીરજી ભીંગરાડિયા “વેપારી પેઢીએ અને ખેડૂત શેઢીએ” એ કહેવતનો ભાવ બસ એવો જ છે કે વેપાર હોય કે ખેતી, અરે ! કહો ને કોઈ પણ વ્યવસાય રેઢો તો ન જ હોવો જોઈએ-માલિકની નજર નીચે જ ચાલવો જોઈએ. તમે જુઓ…

યૂં કિ સોચનેવાલી બાત : ચાલો યોગ કરીએ ! પરંતુ કરીએ શા માટે?

આરતી નાયર મારો જન્મ ૧૯૯૧માં થયો હતો. આ એ સમય હતો જે સમયે જન્મેલ પેઢીનાં બાળકોને રમવાનું ઓછું મળતું, અને તેમાંય ઘરની બહાર રમવાનું તો વળી સાવ ઓછું મળતું. મારા માટે રમતગમતથી દૂર થતાં જવાનું શાળાએ જવાનું શરૂ થયું ત્યારથી…

વાર્તામેળો– ૨ : ઉત્તર-રાયણ

ઠાકોર મિતિ શાળા- શ્રેયસ પ્રતિષ્ઠાન “બસ, હવે કંટાળ્યા આનાથી.” મંજરી બોલી. “કોનાથી?” માલતીએ પૂછયું. “મેઘાથી ! ક્યારની પાછળ પડી છે. રિસેસમાં આપણી પાસેથી નિબંધ લખાવવો છે.” મંજરીએ જવાબ આપ્યો. “આજે પણ નથી લખ્યો એણે?” “ના રે ના. ક્યારે લખે છે?”…

વિશ્વના રહસ્યો : ૮ : આપણા બર્હ્માંડનું ભવિષ્ય શું હશે?

ડૉ. પંકજ જોશી       સાભાર સૌજન્ય: ડૉ. પંકજ જોશીની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં શરૂ થયેલી શ્રેણી ‘વિશ્વનાં મહારહસ્યો’નો ૦૪-૦૩-૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ  મણકો સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ વાંચી શકાશે