ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩: સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણ ૬ :: ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ – બંગાળના ક્રાન્તિકારીઃ ૧૯૦૮: ખુદીરામ બોઝ અને પ્રફુલ્લ ચાકી

દીપક ધોળકિયા આ બાજુ કોંગ્રેસની મવાળવાદી પ્રવૃત્તિઓ ચાલતી હતી, અને મુસ્લિમ લીગની સ્થાપના થઈ ગઈ હતી તેમ છતાં બંગાળના ભાગલાની અસરો મંદ નહોતી પડતી. મંગલ પાંડેએ બંગાલ આર્મીની બરાકપુર છાવણીમાં વિદ્રોહ કર્યો તેમ છતાં જે બંગાળ ૧૮૫૭ વખતે શાંત રહ્યું…

ફિર દેખો યારોં : પાણી: જબ તૂ ફિરે ઉમ્મીદોં પર, તેરા રંગ સમઝ ના આયે

– બીરેન કોઠારી ચોમાસાનો પ્રવેશ મોડો થયો, અને એ પછી પણ તે ખેંચાયું છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં અતિશય વરસાદ થયો છે, તો ઘણા બધા વિસ્તારોમાં હજી નામનો જ વરસાદ થયો છે. આવા વિસ્તારો હજી બરાબર વરસાદ થાય તેની પ્રતિક્ષામાં છે. આવા…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી : બેલ્જીયમનું કપેલૉઑપ-ડૅનબૉસ

જગદીશ પટેલ ૮,૮૫૯ની વસ્તી ધરાવતું કપેલૉઑપ-ડૅનબૉસ શહેર બેલ્જીયમના પ્રાંત ફલેમીશ બ્રાબેન્ટમાં આવેલું છે. આપણા માટે બેલ્જીયમની રાજધાની બ્રસેલ્સ હીરાના વેપાર માટે જાણીતી છે અને મુંબઇ અને ગુજરાતના હીરાના વેપારીઓ ત્યાં પોતાની ઓફિસ રાખે છે. વીલબ્રોથી બ્રસેલ્સ જતી નહેરના કિનારે આ…

પીવાના પાણીની ખેંચનો પોતીકો ઉકેલ – “ભૂગર્ભ ટાંકો”

હીરજી ભીંગરાડિયા જેને નથી કોઇ રંગ કે નથી ગંધ-સુગંધ, નથી કોઇ ખારો-તૂરો, તીખો કે કડવો-ગળ્યો સ્વાદ કે નથી શરીરને જોઇતાં પોષક તત્વો તેમાં, અને છતાં જીવ માત્રમાં જીવનરસ બની વ્યાપી રહેલું કુદરતનું અદભૂત સર્જન એટલે “પાણી” ! આ પાણીનાં ઘન,…

વ્યંગ્યચિત્રોના વિશ્વમાં : (૧૮) ‘આયા તૂફાન’

– સંકલન:  અશોક વૈષ્ણવ ચોમાસાં પહેલાં પૂર્વ અને પશ્ચિમ ભારતના તટીય વિસ્તારમાં ચક્રવાતી વાવાઝોડાં સર્જાવાની ઘટના હવે વધારે ને વધારે નિયમિત અને નુકશાનકારક બનતી જાય છે. દરિયાની પાણીની સપાટીની આસપાસ થતા ઉષ્ણતામાનના ફેરફારોને કારણે સર્જાતા હવાના દબાણના અતિ પ્રબળ ફેરફારોને…

વ્યંગ્ય કવન : (૩૮) કૌન ગીરા? (વ્યંગ કાવ્ય)

–વલીભાઈ મુસા                                      (અછાંદસ) ‘કૌન ગીરા?’ ‘અરે! કૌન ગીરા?’ બંગલેમેં કોઈ હૈ કિ નહિ! કમબખ્ત સબ નૌકર ચાકર ભી મર ગએ કિ ક્યા? કોઈ સુનતા કયોં નહિં! મૈં પૂછતા હુઁ કિ અભી અભી કિસીકે ગીરનેકી આવાજ આઈ, બતાઓ તો સહી…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : ૧૪ : બેવફા (૧૯૫૨)

– બીરેન કોઠારી શાસ્ત્રીય સંગીતના ઉસ્તાદ તરીકે જાણીતા હોય એવા કલાકારોએ ફિલ્મોમાં સંગીત આપ્યું હોય એવા દાખલા ઓછા નથી, તેમ એટલા વધુ પણ નથી. પંડિત રવિશંકરે પાંચેક હિન્‍દી, છએક બંગાળી અને એકાદ અંગ્રેજી ફિલ્મ મળીને ડઝનેક ફિલ્મોમાં સંગીત આપ્યું છે.…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પ્રસ્તાવના

સુશ્રી દેવિકાબહેન ધ્રૂવ અને નયનાબહેન પટેલ વચ્ચે થયેલા પત્રસંવાદને તેમણે “આથમણી કોરનો ઉજાસ” એ પુસ્તકરૂપે પ્રકાશિત કરેલ. પુસ્તકનાં લોકાર્પણનો પ્રસંગ ૧૧ નવેમ્બર, ૨૦૧૭ના રોજ અમદાવાદમાં યોજાયો હતો. હવે એ પત્રશૃંખલા વેબ ગુર્જરી પર દર રવિવારે હપ્તાવાર પ્રકાશિત થઈ રહી છે.…

ધગધગતી ધરતીના પીળા પથ્થરો અને ઉકળતું સૌંદર્ય [૨]

રેખા સિંધલ બીજા દિવસે સવારે આભમાંથી વરસતા અબીલ છાંટણા જેવા બરફના રજકણોને સ્નેહભરી નજરે નિહાળતા અમે યલોસ્ટોન રીવર તરફ ગાડી હંકારી અને જે અદ્‍ભૂત દૃશ્યો નિહાળ્યા તે અવર્ણનીય છે. આર્ટિસ્ટ પોઈન્ટ અને ઈનસ્પિરેશન પોઈન્ટ નામના સ્થળેથી ૧૦૦ અને ૩૦૦ ફૂટ…

હુસ્ન પહાડી કા – ૧૦ – શ્યામસુંદર – પહાડી સંગે

સાજનકી ગલિયાં છોડ ચલે /\ ક્યા રાત સુહાની હૈ – ભગવાન થાવરાણી સુરો, રાગો અમારે મન વજીફા છે ન ે વાડી છે વળી  લટકામાં  સંગાથે પહાડો છે, પહાડી છે પુનરાવર્તનના ભોગે ફરી લખું કે આ લેખમાળા રાગ પહાડી આધારિત ફિલ્મી…

ગઝલાવલોકન – ૧૧ – ગઝલમાં ગઝલ

સુરેશ જાની ગઝલમાં ગઝલ ! અહીં કોઈ વિશિષ્ઠ અર્થ અભિપ્રેત નથી, માત્ર ગઝલોના એવા શેર ગોતવા પ્રયાસ છે , જેમાં શેરનો એક શબ્દ ‘ગઝલ’ હોય. ૧) ગઝલની ગૂંજતી સરગમ સરળ ભાષામાં કહી દઈએ. મુલાયમ મૌનનું રેશમ, સરળ ભાષામાં કહી દઈએ.…

વાર્તા કેમ કહેવી ? – માર્ક ટ્વૈન,

માણાની સ્ત્રીનાં ઘરેણાં હાસ્ય કથા કહેવા વિષે નિબંધ માર્ક ટ્વૈન, ૧૮૯૭ આપણે આપણા સહકર્મચારીઓ, સાથીઓ તેમજ ઉપરનાં પદના સંચાલકો સાથે વાર્તાલાપ કરતાં જ હોઈએ છીએ. વિષય કોઈ નવી પરિયોજનાનો હોય, હરીફની નવી વ્યૂહરચનાનો હોય, વાર્ષિક પગાર વધારાનો હોય, ગઈ કાલે…

ચંદ્ર પર મનુષ્યનાં પદાર્પણનાં પચાસ વર્ષ

દીપક ધોળકિયા આવતી કાલે દુનિયાના પહેલા માનવીએ ચંદ્રની ધરતી પર પગ મૂક્યો તેને પચાસ વર્ષ થાય છે. ૧૯૬૯ની ૨૦મી જુલાઈએ ઍપોલો-૧૧ના બે અવકાશયાત્રીઓ નીલ આર્મસ્ટ્રોંગ અને ઍડવિન (બઝ) ઑલ્ડ્રીન ચંદ્ર પર ઊતર્યા.[1] ચંદ્રની ધરતી પર પગ મૂકતાં જ આર્મસ્ટ્રોંગે કહ્યું…

ફિર દેખો યારોં : નજર સામેનો ડુંગર, ડુંગર કોઈ દેખે નહીં

– બીરેન કોઠારી સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણ બે એવા વિષયો છે કે તેમાં જાતે કશું કર્યા વિના તેની અનંત ચર્ચા થઈ શકે છે. આ ચર્ચા કરનાર જાણકાર અને જાગ્રત નાગરિક ગણાય છે. તેમાં બધો દોષ તંત્ર પર નાખી દેવામાં ઝાઝો વિચાર…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩: સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણ ૫:: ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ – મુસ્લિમ લીગની સ્થાપનાઃ ૧૯૦૬

દીપક ધોળકિયા ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ની રાજકીય ઘટનાઓની ચર્ચામાં મુસ્લિમ લીગની સ્થાપનાનો ઉલ્લેખ કરવો જ પડે. દેશના ભવિષ્ય પર એની બહુ મોટી અસર પડી છે અને આજ સુધી વર્તાય છે. પૂર્વભૂમિકા ૧૮૫૭ના વિદ્રોહ પછી ભારતમાં બ્રિટિશ હકુમતે હિન્દુઓ અને મુસલમાનો વચ્ચે ભેદભાવની…

કચ્છનું રણ અને આખ્યાયિકાઓ–૧૩ – ૧૯૭૬-૧૯૭૯: ગુજરાતથી રજૌરી અને તંગધાર (કાશ્મિર)

કૅપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે અમદાવાદમાં આવેલા અમારા ડીઆઈજી હેડક્વાર્ટરમાં જૉઈન્ટ આસિસ્ટંટ ડાયરેક્ટરના પદ પર સેવા બજાવ્યા બાદ મારી બદલી કાશ્મિરમાં પાકિસ્તાનના નિયંત્રણ હેઠળના કાશ્મિરની સરહદ પર આવેલ પૂંચ-રજૌરી સેકટરમાં થઈ. મારાં પત્નિ અનુરાધા અને બાળકો કાશ્મિરા અને રાજેન લંડન હતા. બટાલિયનના…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૧૩ : સૈદપુરનું માટીનું મ્યુઝિયમ

પૂર્વી મોદી મલકાણ “હિન્દુ ધર્મ ઔર ઉનકે ધર્મસ્થાનો પે પાબંદી હોગી તો વોહ લોગ (હિન્દુ) સર ના ઊઠા પાયેંગે.” ઇસ્લામાબાદ પાસે આવેલ મરગલ્લા પર્વતની તળેટીમાં આવેલ સૈદપુર ગામને ૨૦૦૬ માં પાકિસ્તાન સરકાર દ્વારા હિસ્ટોરીક ટૂરિસ્ટ સાઇટનો દરજ્જો આપવામાં આવેલો હતો.…

વિમાસણ : સંતોષી નર (કે નારી) સદાય સુખી ?

–  સમીર ધોળકિયા આપણા વડીલો, ધર્માચાર્યો, વિચારકો હંમેશા કહેતા આવ્યા છે કે “સંતોષી નર સદાય સુખી”. પણ શું આ સાચું છે ? જીવનમાં આ વલણ અપનાવવા જેવું, સ્વીકારવા જેવું છે? આ પ્રશ્નનો ઉત્તર હંમેશા મૂંઝવણભર્યો રહ્યો છે. એક બાજુ સંતોષની…

Science સમાચાર (૬૯)

દીપક ધોળકિયા (૧) આપણી આખી સૂર્યમાળાનો કોળિયો કરી જાય એવડું મોટું ‘ગાર્ગૅન્શુઆ’ બ્લૅક હોલ M-87 ગૅલેક્સીના કેન્દ્ર ભાગમાં વૈજ્ઞાનિકોએ એક જબ્બરદસ્ત બ્લૅક હોલ છે, જેની તસવીર દુનિયાએ સૌ પહેલી વાર આ વર્ષના ઍપ્રિલમાં જોઈ. વૈજ્ઞાનિકોએ એને ગાર્ગૅન્શુઆ (Gargantua) નામ આપ્યું…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : એક અનોખા અખબાર ‘દમણગંગા ટાઇમ્સ’ના અગ્રલેખોનો સરસ સંચય

– રજનીકુમાર પંડ્યા પિસ્તાલીસ વર્ષ પહેલાની એક ઘટના હજુ ભુલી શકાતી નથી. ગુજરાતના એક બહુ મોટા કહેવાય તેવા નેતાના અવસાનના સમાચાર જામનગરના અતિ પ્રતિષ્ઠિત એવા સ્થાનિક, બલકે પ્રાદેશિક સાંધ્ય દૈનિક “નોબત “ના ટેલિપ્રિન્ટર પર સવારે દસેક વાગે ઉતર્યા ત્યારે હું…

શિવાજીની સુરતની લૂટ – પરિશિષ્ટ – કેટલીક ઐતિહાસિક માહિતી

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ (૧) શિવાજીની સુરતની લૂટ સંબંધમાં ઐતિહાસિક પુરાવાઓ શા છે, તે વાંચનારની જિજ્ઞાસા તૃપ્ત કરવા માટે અત્રે રજુ કરવામાં આવે છે; ગ્રન્થકર્તાએ વાર્તાનો રસ ઝમાવવા માટે તેમાં શા શા ફેરફાર કર્યા છે તે આ ઉપરથી જણાશે. સુરતનું ભૌગોલિક…

બે ગ઼ઝલ

                      (૧) સૌ પ્રથમ તો ક્યાં જવું છે, એટલું નક્કી કરો,બસ પછી નક્કી કર્યું છે, એટલું નક્કી કરો. આમ તો બેઠા રહીયે તો ય ચાલે જિંદગી,ક્યાં સુધી આ બેસવું છે, એટલું નક્કી કરો? કોઇની નજદીક આવ્યા છો, પરંતુ આટલા?તાપવું કે…

સંગીતકાર સાથે મોહમ્મદ રફીનું પહેલું સૉલો ગીત : ૧૯૫૯-૧૯૬૦

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ ૨૦૧૬ના ડીસેમ્બર મહિનાથી આપણે મોહમ્મદ રફીના જન્મદીવસ [૨૪ ડીસેમ્બર, ૧૯૨૪] અને મૃત્યુતિથિની [૩૧ જુલાઇ, ૧૯૮૦] યાદમાં તેમણે જૂદા જૂદા સંગીતકારો સાથે તેમનાં સૌથી પહેલ વહેલાં સૉલો ગીતોને યાદ કરતી શ્રેણી શરૂ કરી છે. આ માટે…

ફિલ્મીગીતો અને આભૂષણો (૨)

નિરંજન મહેતા પાયલ ઉપરના ગીતો તા. ૭ જુનના લેખમાં અપાયા બાદ આ લેખમાં અન્ય આભૂષણો પર રચાયેલ ગીતોની નોંધ લીધી છે. ૧૯૫૦ની ફિલ્મ ‘મીનાબજાર’માં ચૂડીઓ પર ગીત છે. गोरी बाहों में चूड़िया काली सजालो रानी को, हो सजालो रानी को…

ચેલેન્‍જ.edu :: વિનિમયના પ્રવાહમાં મૂરઝાયો વિનયનપ્રવાહ

– રણછોડ શાહ રમત ચાલી રહી છે, મસ્ત છે સૌ દાવપેચોમાં હવે જિવાડશે કે મારશે સંશય?… સમય કહેશે.                                                                           – હિમાંશુ પ્રેમ આપણો સમાજ રૂઢિવાદી સમાજ છે. પ્રત્યેક પરિસ્થિતિ, સંજોગો કે ઘટનાઓને આપણે કોઈપણ વાદમાં ઢાળી દઈએ છીએ. જ્ઞાતિવાદ, જાતિવાદ…

સાયન્સ ફેર : એક એવું મટિરિયલ જે સ્પેસ શટલને રક્ષણાત્મક આવરણ પૂરું પાડશે

જ્વલંત નાયક કોઈ પણ વાહનની સપાટી પરનું આવરણ કેટલું મહત્વનું છે એ સમજવા નીચેના બે કિસ્સાઓ મમળાવો. કિસ્સો એક : જે લોકો કારમાં મુસાફરી કરે છે, એમનો અનુભવ છે કે ઉનાળાની કાળઝાળ ગરમીમાં તડકાના સીધા કિરણો વેઠતી ગાડીની બાહ્ય સપાટી…

ફિર દેખો યારોં : વ્યવસ્થાપન પાણીનું સહેલું કે માનવપ્રકૃતિનું?

-બીરેન કોઠારી પાણી વિશે વાત કરવાની, ચિંતનલેખો ઢસડવાની, તેની ઉપયોગિતા સમજાવતાં વક્તવ્યો આપવાની જેટલી મઝા છે એવી મઝા તેના વ્યવસ્થાપનના અમલમાં નથી એ હકીકત છે. દિવાળી જાય ન જાય કે તરત જળાશયોમાં પાણી ઓછું થઈ રહ્યું હોવાના છૂટક અહેવાલો શરૂ…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩: સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણ ૪:: ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ – કોંગ્રેસના ભાગલા

દીપક ધોળકિયા ૧૯૦૫માં બનારસ (વારાણસી)માં કોંગ્રેસનું અધિવેશન મળ્યું તેમાં ગોપાલકૃષ્ણ ગોખલેએ જાહેરાત કરી કે કોંગ્રેસનું લક્ષ્ય એ છે કે જેમ બીજી બ્રિટિશ વસાહતોમાં સ્થાનિકના લોકો જ શાસન કરે છે તે જ રીતે ભારતમાં પણ ભારતીયોને શાસન મળવું જોઈએ. એમ્ણે એ…

વ્યંગિસ્તાન : મોટરસાઇકલનું સાઈડ સ્ટેન્ડ અને સમાજસેવા

કિરણ જોશી ‘સેવા’ શબ્દનો પ્રાસ જ્યારથી કોઈએ ‘મેવા’ સાથે મેળવી દીધો છે ત્યારથી સેવાની સાથે-સાથે સેવકો,સમાજસેવકો,સ્વયંસેવકો,પ્રધાનસેવકો ઈ.ની કિંમત કોડીની થઇ ગઈ છે.આ લોકો ભલેને ગમે તેટલી નિષ્ઠા અને નિ:સ્વાર્થપણા સાથે સેવાકાર્યમાં જોડાયેલા હોય;સમાજ તેમને ‘સેવાને નામે મેવા ખાનાર’ તરીકે જ…

વલદાની વાસરિકા : (૭૧) ખરેખર દીવાનું કોણ છે? – ‘જવલ્લે’ જ આવા લેખ (૩)

–વલીભાઈ મુસા આજે આપ સૌ સમક્ષ હું મારા ઉપરના શીર્ષકે દર્શાવેલ “જવલ્લે જ આવા લેખ” હેઠળ ત્રીજા આર્ટિકલ સાથે ઉપસ્થિત છું. અહીં આ વિભાગમાં તમે ખાસ પ્રકારના વિષયોને જોઈ શકશો, જે અંગે હું માનું છું કે મારા વાચકો તેમના તરફ…

હું તમને ચાહીશ

વૈશાલી રાડિયા “લેકર હમ દિવાના દિલ… લો ચલી મેં…”ના  અંતાક્ષરીના દેકારા વચ્ચે ભગવાનજી સરનો અવાજ બસમાં ગૂંજી ઉઠ્યો. “હવે આપણે ધોરડો પસાર કરી ખાવડા બોર્ડર પર પહોંચવા આવ્યાછીએ. અહીં પહેલી ચેક પોસ્ટ આવી ગઈ છે. દરેક વ્યક્તિ પોતાના ફોન, કૅમેરા,…

ગઝલાવલોકન -૧૦ – માનવીનો મિજાજ

સુરેશ જાની મેલું ઘેલું મકાન તો આપો !ઘૂળ જેવુંય ધાન તો આપો. સાવ જૂઠું શું કામ બોલો છો,કોક સાચી જબાન તો આપો. થોડો ઝાઝો હિસાબ તો આપો !ખોટો સાચો જવાબ તો આપો ! બાગમાં ભાગ છે અમારો પણ,એક વાસી ગુલાબ…

હાથીને ગોળીએ દીધો (૧૯૩૬) – જ્યોર્જ ઑર્વેલ :: (૧)

જ્યોર્જ ઑર્વેલ (મૂળ નામ એરિક આર્થર બ્લેર – જન્મ ૨૫-૬-૧૯૦૫ /\ અવસાન ૨૧-૧-૧૯૫૦) બહુખ્યાત અંગ્રેજ નવલથાલેખક, નિબંધકાર, પત્રકાર અને વિવેચક છે. સરળતા અને સ્પષ્ટતા, સામાજિક અન્યાય માટેની જાગૃતિ, એકહથ્થુ આપખુદશાહીનો વિરોધ, અને લોકશાહી સમાજવાદ માટે ખુલ્લો ટેકો તેમનાં લખાણોમાં દૃશ્યમાન…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : ૧૩ : મીરા (૧૯૭૯)

– બીરેન કોઠારી કેટલાંક પાત્રો ઈતિહાસનો ભાગ મટીને ક્યારે દંતકથાનો હિસ્સો બની જાય છે એ કહેવું મુશ્કેલ હોય છે. આવાં પાત્રો લેખકોને સદાય આકર્ષતાં રહે છે, અને તેમના જીવનને એક યા બીજા દૃષ્ટિકોણથી દર્શાવવાનો પ્રયત્ન તેઓ કરે છે. કૃષ્ણના પાત્રને…

શિવાજીની સુરતની લૂટ – પ્રકરણ ૨૫ મું – બાદશાહી દરબાર

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ પાછું ફરેલું લશ્કર, નવાબના બાકી રહેલા લશ્કર સાથ ભેળું થયું, નવાબે પોતાની તરવાર હવે ફેંકી દીધી, અને બાજુએ જઈ પોતાની પ્રિયાને બગલગીરી કીધી, અને છાતી સરસી ચાંપી ચુંબન કરી પોતાના પ્રેમનો ઉભરો ખાલી કીધો, પણ આ વેળાએ…

ધગધગતી ધરતીના પીળા પથ્થરો અને ઉકળતું સૌંદર્ય [૧]

રેખા સિંધલ એક બાજુ ઉકળતા પાણીના ગરમ ઝરણાં અને બીજી બાજુ ઓગળેલી હિમનદીઓના વહેતા ઠંડાગાર નીર વચ્ચે ધરતીના હૈયામાં વહેતા લાવા અને ગરમ વાયુના દબાણને કારણે ઊંચે ઊછળતા ગરમ પાણીના અનેક ફૂવારાઓથી શોભતી અદભૂત સૌંદર્યવાન ધરતીના ખોળે રમતા જંગલી હરણાં,…

હુસ્ન પહાડી કા – ૯- રોશન નાગરથના પહાડી ગીતો

સખી રી મેરા મન ઉલઝે તન ડોલે /\ રહેં ન રહેં હમ મહકા કરેંગે – ભગવાન થાવરાણી પ્રથમ અઘરા ચડાણો સર કરી ઊંચાઈને આંબો પહાડી  આપમેળે  એ  પછી  પસવારશે તમને .. હિંદીમાં એક અનોખો શબ્દ છે  ‘ बतरस ‘ .…

“વી.યુ.સી.એ. – VUCA. સિધ્ધાંત”

હિરણ્ય વ્યાસ પ્રવર્તમાન ઉદ્યોગજગત એટલે જાણે કે યુધ્ધભુમિ. બદલાતી જતી નવીન તકનીક સાથે સ્પર્ધકો જાત જાતની વ્યૂહરચનાઓ કરી તરેહ તરેહની અદ્યતન ચીજવસ્તુઓ અને સેવાઓથી બજારોને ઊભરાવી રહ્યાં છે. ગ્રાહકોને આકર્ષવા વિવિધ વિજ્ઞાપનોની ઝુંબેશો ચલાવી ગળાકાપ સ્પર્ધામાં સપડાયેલું જગત. નવી નવી…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : સુધારણા અને બગીચાનું જતન

તન્મય વોરા સુધારણા ક્યારે પણ કોઈ એક ગંતવ્ય મુકામ નથી, તે તો એક કુદરતી,સતત, અને અનંત સફર છે. આ વાતને સમજવા સુબ્રોતો બાગચીનાં પુસ્તક “ઉચ્ચ કામગીરી કરતો વ્યાપાર સાહસિક \The High Performance Entrepreneur”માંનું આ દ્રષ્ટાંત જોઇએ. એક જાપાની સાધુ બગીચાની…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩: સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણ ૩:: ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ – કર્ઝન અને બંગભંગ (૨)

દીપક ધોળકિયા ૧૮૮૬માં કોંગ્રેસનું બીજું અધિવેશન કલકત્તામાં મળ્યું તેમાં દેખાયું કે કોંગ્રેસ ધીમે ધીમે રાષ્ટ્રીય સંસ્થા બનવાની દિશામાં આગળ વધતી હતી. પહેલા અધિવેશનમાં માત્ર ૭૨ પ્રતિનિધિઓ હતા પણ બીજા અધિવેશનમાં ૪૩૬ પ્રતિનિધિઓ આવ્યા અને એ બધા કોઈ ને કોઈ સંસ્થા…

ફિર દેખો યારોં : ઐસે મનમૌજી કો મુશ્કિલ હૈ સમઝાના……

– બીરેન કોઠારી ‘બેગાની શાદી મેં અબ્દુલ્લા દિવાના’ જેવો રૂઢિપ્રયોગ પારકા લગ્નમાં ઊછળકૂદ કરતા, ગજા બહારનો ખર્ચ કરીને લાંબા થઈ જતા લોકો માટે કરવામાં આવે છે. ઊછળકૂદ અમુક અંશે વાજબી ગણીને ચલાવી લેવામાં આવે, પણ લગ્નમાં મૂળ ઉમેદવાર કરતાં બમણો…

કચ્છનું રણ અને આખ્યાયિકાઓ–૧૨ – વહ કૌન થી? ભાગ ૩

કૅપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે ત્રણેક મહિનાનો સમય વીત્યો. અરવિંદને વાર્ષિક રજા પર જવાનું થયું અને બટાલિયનનો ચાર્જ મારી પાસે આવ્યો.  એક દિવસ મને રીપોર્ટ મળ્યો કે એક રહસ્યમયી સ્ત્રી ટપકેશ્વરીના વગડામાંથી મહિનામાં કોઈક વાર રાતના બાર-એક વાગ્યાના સુમારે બટાલિયનના વિસ્તારમાં આવે…

(૭૩) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન – ૧૯ : દિલ-એ-નાદાન તુઝે હુઆ ક્યા હૈ (આંશિક ભાગ – ૧)

મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) દિલ-એ-નાદાન તુઝે હુઆ ક્યા હૈ (શેર – ૧ થી ૩) પ્રાસ્તાવિક ગ઼ાલિબનાં સુખ્યાત સર્જનોમાં જેની ગણના થાય છે, તેવી આ ગ઼ઝલ નોંધપાત્ર છે અને લગભગ તમામ શેરની સરળ ભાષા હોઈ ઘણાને એ ગ઼ાલિબની…

સમાજ દર્શનનો વિવેક : આપણી લોકશાહી અને મતદાન: એક દૃષ્ટિકોણ

કિશોરચંદ્ર ઠાકર ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન અટલ બિહારી બાજપાઈએ આપણા દેશનાં શાસન માટે પ્રમુખ પદ્ધતિની લોકશાહી અંગે ચર્ચા કરવાનું સૂચન એક વખત કરેલું. કેટલાક લોકોને એ પસંદ પણ પડેલું. પરંતુ એ ચર્ચા લાંબી ચાલેલી નહિ. એવો અભિપ્રાય જ સ્વીકૃત રહ્યો કે દેશમાં…

Science સમાચાર (૬૮)

દીપક ધોળકિયા (૧) ૧૫મી જુલાઈએ ચંદ્રયાન-૨ સફર માટે તૈયાર! આ મહિનાની ૧૫મીએ શ્રીહરિકોટાથી રાતના સવા-બે વાગ્યે ઈસરો ચંદ્રયાન-૨ છોડશે.. એ ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર ઊતરશે અને ત્યાં પાણીની શોધ કરશે. પાણી મળે કે ન મળે ભારત માટે છતી ફુલાવીને કહેવાની…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : એક હાસ્યકલાકારની અતિગંભીર પ્રતિજ્ઞા

– રજનીકુમાર પંડ્યા હાસ્યકલાકાર જગદીશ ત્રિવેદીએ ૧૫ મી ઓક્ટોબર ૨૦૧૭ના દિવસે એના એકાવનમા વર્ષમાં પ્રવેશ કર્યો. સુરેન્દ્રનગરના એ દિવસના એક અનોખા સમારંભમાં એના અનોખા વાનપ્રસ્થ પ્રવેશ વિષે જે કોઇ બોલ્યા, એ બધાની સારવણી અને તારવણી થવી જોઇએ-થઇ. એ નિમિત્તે એક…

ખેતી (હિંદદેવીની પોતાના બાળકોને શીખામણ)

બ. ક. ઠાકોર રાજકાજ મૂકો ને પડતાં, નાખિ નજર જ્યાં પુગે નહિ. દરિયાપારે ગિરિયો પાછળ રાજરમત સંતાઈ રહી, બાલક મ્હારાં. શસ્ત્રઅસ્ત્ર ફેંકી દ્યો અગળાં, કર્યો ઘાવ જ્યાં ફળે નહીં : આગ વીજના ગોળા ફાડે પર્વત, તમ ક્યમ શકો સહી ?…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૨૪ મું – બેવડો હુમલો – મણીનું પડવું – શિવાજીનું પાછું હટવું

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ દુમાલ આગળ સઘળી સેના લડવાને પાછી તૈયાર થઈ હતી. કંઈક નવરોઝના કાનમાં જણાવી સુરલાલ પોતાની સેનાને છૂટી પાડી બીજી બાજુએ વળ્યો. એટલામાં સાંઝ પડવા આવી ને બંને સેનાને વિશ્રામ લેવાની વધારે જરૂર પડી. સિપાઈઓ, હવે તો સઘળી…

પ્રથમ હરોળના અભિનેતાઓ માટેનાં મન્નાડેનાં ગીતો [૨]

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ ‘પ્રથમ હરોળના અભિનેતાઓ માટેનાં મન્નાડેનાં ગીતો’ની લેખમાળાના પહેલા મણકામાં આપણે મન્ના ડે એ દેવ આનંદ, રાજ કપૂર અને અશોક કુમાર માટે ગાયેલાં ગીતો સાંભળ્યાં છે. ‘૪૦ના દાયકાના અંત સુધીમાં મન્ના ડેનું શાસ્ત્રીય ગાયકીના ગાયક તરીકે…

पलને લગતાં ફિલ્મીગીતો

નિરંજન મહેતા पल એટલે કે ક્ષણ. અથવા બીજા અર્થમાં पल पल એટલે નિરંતર. આવા અર્થના કેટલાક ફિલ્મીગીતોની આ લેખમાં નોંધ છે. ૧૯૬૫ની ફિલ્મ ‘વક્ત’નું આ ગીત पल માટે સદાબહાર અને ફિલસુફીભર્યું ગણી શકાય. आगे भी जाने ना तू, पीछे भी…

સાયન્સ ફેર : ડેટા સાયન્સનું ભવિષ્ય ઓટોમેટેડ મશીન લર્નિંગમાં રહેલું છે

જ્વલંત નાયક ઇલેક્શન વખતે સેફોલોજીસ્ટ્સની જાતજાતની આગાહીઓ વિષે ચર્ચાઓ ચાલતી રહી. પરંતુ આવી ચર્ચાઓમાં ઘણીવાર મહત્વનો મુદ્દો વિસરાઈ જાય છે! દાખલા તરીકે પરિણામોની આગાહીઓ વિષે વાત થઇ પણ એ આગાહીઓ જેના આધારે થતી હોય છે, એ “ડેટા સાયન્સ” વિષે ભાગ્યે…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે : (૪) મ……..જ્જા!

હવે જ્યારે પાંસઠ વરસ પૂરાં કરી ચૂક્યો છું ત્યારે જીવનના વિવિધ પડાવો ઉપર માણેલા આનંદદાયી અનુભવો યાદ આવતા રહેતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં…

ફિર દેખો યારોં : નવી શિક્ષણનીતિ ઘડાઈ રહી હોય ત્યારે….

– બીરેન કોઠારી ‘આજની પ્રાથમિક શાળાઓમાં જે શિક્ષણ અપાય છે તે શિક્ષણની પદ્ધતિઓ બાળકોને નુકસાન કરનારી છે. આજના શિક્ષણનું માપ પરીક્ષાઓ, ઈનામો અને હરીફાઈથી કાઢવામાં આવે છે. આજનાં શિક્ષણનાં પરિણામો વેરઝેર, મારામારી, અશાંતિ અને અવ્યવસ્થામાં આવે છે.’ વર્તમાન શિક્ષણપ્રણાલિ વિશે…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩: સંઘર્ષનો નવો માર્ગ પ્રકરણ ૨:: ૧૮૮૫થી ૧૯૧૫ કોંગ્રેસનો જન્મઃ(૧)

દીપક ધોળકિયા ૧૮૮૪માં એક અંગ્રેજ આઈ. સી. એસ. અધિકારી જ્હૉન સ્ટ્રેચી નિવૃત્ત થઈને ઇંગ્લૅન્ડ પાછો ગયો. ત્યાં કૅંબ્રિજ યુનિવર્સિટીની વ્યાખ્યાનમાળામાં બોલતાં એણે કહ્યું કે “ ભારત વિશે જાણવાની સૌથી પહેલી અને મહત્ત્વની વાત એ છે કે ભારત જેવું કંઈ છે…

કચ્છનું રણ અને આખ્યાયિકાઓ – ૧૧ – છ મહિના બાદ……

કૅપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે ભુજમાં મારા સાથી ડેપ્યુટી કમાન્ડન્ટ અરવિંદ વૈષ્ણવ નામના ગઢવાલી અફસર હતા. અમારા કમાન્ડન્ટ રીટાયર થયા બાદ તેમનો ચાર્જ અરવિંદ પાસે હતો. અતિ લોકપ્રિય એવા આ અફસરને ભુજમાં હજી પણ ઓળખતા હોય તેવા ઘણા લોકો છે.  દર વર્ષે…