ફિર દેખો યારોં : તાવ, પરીક્ષા, ચૂંટણી વગેરે….

– બીરેન કોઠારી તાવ એ બિમારી નથી, પણ બિમારીનું લક્ષણ છે. એ જ રીતે પરીક્ષા કોઈ સિદ્ધિ નથી, પણ પ્રગતિને માપવાનો એક જાતનો માપદંડ છે. બિલકુલ એ ન્યાયે ચૂંટણી પણ કોઈ પ્રાપ્તિ નથી. આમ છતાં, આપણું સામાન્ય વલણ કેવું હોય…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ::પ્રકરણ ૨૬ : દિલ્હીમાં અરાજકતા (૬)

દીપક ધોળકિયા ઝહીર દહેલવી જ્યારે બળવાના સમાચાર જાણીને છોટા દરીબાંના દરવાજેથી બહાર નીકળ્યો ત્યારે એણે બે ઘોડેસવારોને જોયા. સામેથી મહોલ્લાનો ગુંડો, પહેલવાન ગામી નાહરવાલા આવતો હતો, એની પાછળ પચાસેકનું ટોળું હતું. એ બધા લૂંટફાટ માટે નીકળ્યા હતા. ઝહીર કોટવાલી અને…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી – શાપિતનગર : મોન્ટાનાનું લીબ્બી

જગદીશ પટેલ મોન્ટાના રાજય કેનેડાને વેચી પૈસા ઉભા કરવાનો મુદ્દે સહી ઝુંબેશ હાલ અમેરિકામાં સમાચારોમાં છે. અમેરિકાની ઉત્તરે કેનેડાની સરહદે આવેલા આ મોન્ટાના રાજયનું લીબ્બી નામનું ગામ. નજીકના જંગલમાંથી લાકડું કાઢી તે વેચવાનો મુખ્ય વ્યવસાય. ૨૦૧૦માં ગામની વસ્તી હતી ૨,૬૨૮.…

ખેડૂતોને યે સવારે “વોકીંગ” ની જરૂર કેમ પડવા માંડી ?

હીરજી ભીંગરાડિયા હમણા આઠેક દિવસ પહેલાં થોડા કામ સબબ હું ગઢડામાં મારા ડોક્ટર મિત્ર શેટા સાહેબની લેબનાં પગથિયાં ચડતો હતો ત્યાં ગઢાળી ગામનું મારું એક ઓળખીતું ખેડૂત કપલ બારણાંમાં જ સામું મળ્યું. મેં એમને પૂછ્યું કે “કેમ ભાઇ ! શું…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૬ : કાર્નિવલનો આગાજ

પૂર્વી મોદી મલકાણ બીજે દિવસે મી. મલકાણ અને મહેરીનનાં ઓફિસ ગયાં બાદ હું પણ મારો કેમેરો લઈ સિટી ટૂર કરવા નીકળી પડી. મે મારી ટૂરની શરૂઆત મારી હોટેલની પાછળથી વહેતી રાઈનથી કરી. રાઈનને કિનારે ચાલતાં ચાલતાં જોયું કે રાઈનમાં ઘણી…

બાળવાર્તાઓ : ૫ : ચટકાઉ કીડી

પુષ્પા અંતાણી એક હતી કીડી. બહુ લુચ્ચી અને સ્વાર્થી. બધા જોડે ઝઘડ્યા કરે, કારણ વિના ચટકા ભરે. બધાં જીવ-જંતું એનાથી દૂર ભાગે. એના કોઈ દોસ્ત નહોતા. એક દિવસ કીડી ફરતી ફરતી એક ઝાડ પાસે આવી. ઝાડ બહુ મોટું અને ઊંચું…

કાન ધરે એવા માણસ…ગુલાબદાસ બ્રોકર

ડૉ.દર્શના ધોળકિયા આપણે ત્યાં, ને કદાચ સર્વત્ર, ગમે એટલું કહીએ તો પણ, ‘Style is the man’ એ સૂત્રનો મહિમા થયો છે. સતત વંચાતા ને એ કારણે લોકચાહના પ્રાપ્ત કરતા સર્જક માટે ભાવકની એક અપેક્ષા રહેલી હોય છે – તેનામાં માણસાઈ…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : ૬ : લહુ કે દો રંગ (૧૯૭૯)

-બીરેન કોઠારી આજે ફિલ્મ માટે ‘એડલ્ટ’ એટલે કે ‘પુખ્ત વયનાઓ માટે’ની શ્રેણીની સૌને જાણ છે, પણ મહેમદાવાદમાં અમે રહેતા ત્યારે આવી કશી ખબર નહોતી. મુખ્ય કારણ એ હોઈ શકે કે ગામમાં એક જ થિયેટર, અને એમાં પણ જે ફિલ્મ આવે…

જયા-જયંત : અંક ૨ : પ્રવેશ ચોથો

– ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ પાત્રપરિચય સ્થલ : ગિરિદેશ, વન, ને વારાણસી. કાલ : દ્વાપર ને કલિની સન્ધ્યા. મુખ્ય પાત્રો : દેવર્ષિ : દેવોના ઋષિરાજ. ગિરિરાજ : ગિરિદેશના રાજવી. જયન્ત : ગિરિરાજનો મન્ત્રીપુત્ર. કાશિરાજ : વારાણસીના રાજવી. વામાચાર્ય : યોગભ્રષ્ટ યોગી.…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૧૧ મું : પ્યારની વૃદ્ધિ

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ “આફરીન! આફરીન ! હું તમને બંનેને જાણું છું. ચલો, આપણે સર્વે સાથે મળીને કંઈ નવું જૂનું કરીશું:” સુરલાલે કહ્યું. “ધસીને એકદમ દોડ કરો. હમણાં અમે ત્યાં જઈ આવ્યાં છિયે; તેઓ નિરાંતે પડેલા છે. ત્યાં ભય પણ નથી…

કિશોર કુમારે ગાયેલાં ચિત્રગુપ્તનાં ગીતો : ઐસા મૌસમ મિલે ફિર કહાં………..(૨)

– મૌલિકા દેરાસરી અગાઉની ઘણી સફરમાં આપણે કિશોરકુમાર વિષે તો બહુ વાતો કરી પણ આજે ચિત્રગુપ્ત શ્રીવાસ્તવ વિષે પણ થોડું જાણીએ. બિહારના એક નાનકડાં ગામડામાં જન્મ્યા હતા ચિત્રગુપ્ત. એમને આપણે સંગીતકાર તરીકે તો ઓળખીએ છીએ પણ બહુ થોડાં લોકો જાણતાં…

वादाને લગતાં ફિલ્મી ગીતો

નિરંજન મહેતા ફિલ્મોમાં નાયક-નાયિકા અન્યોન્યને વાયદા કરે છે મળવાના કે પછી ન ભૂલવાના. આ સંદર્ભમાં કેટલાક ગીતોની નોંધ આ લેખમાં છે. ૧૯૫૬ની ફિલ્મ ‘રાજહઠ’નું ગીત છે ये वादा करो चाँद के सामने भूला तो ना दोगे मेरे प्यार को પ્રદીપકુમાર…

સાયન્સ ફેર : કહાની ફાયર થયેલી બુલેટની, હવામાં અને અંતરીક્ષમાં!

જ્વલંત નાયક कैसे आकाश में सूराख़ हो नहीं सकता एक पत्थर तो तबीयत से उछालो यारो ખ્યાતનામ કવિ દુષ્યંતકુમારનો આ શે’ર બહુ લોકપ્રિય છે. હવે શે’રના આ મૂળ અર્થ સુધી પહોંચવાને બદલે જો કોઈ બેવકૂફ ખરેખર આકાશ તરફ ‘તબિયત’થી પથ્થર…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે – (૧) – જેરામનો ઝપાટો….

કોઈ પણ ઉમરે પહોંચીએ ત્યારે બાળપણની તેમજ યુવાનીની યાદો સમયાંતરે તાજી થતી રહેતી હોય છે. એમાં પણ સાહિંઠ વરસ વટાવ્યા પછી અગાઉના સમયગાળામાં માણેલા નિર્દોષ તેમજ સદોષ આનંદ આપી ગયેલા પ્રસંગોને તાજા કરવામાં જે આનંદની અનુભૂતી થાય છે એ આપણા…

ફિર દેખો યારોં : નામમાં શું બળ્યું છે? કશું નહીં, છતાં ઘણું બધું

– બીરેન કોઠારી અનેક પ્રાચીન નગરની સંસ્કૃતિઓ વિશે આપણે જાણીએ છીએ. અહીં જે નગરની વાત કરવાની છે તે કંઈ એવું પ્રાચીન નથી કે નથી એવું વિશાળ, છતાં તેની આગવી સંસ્કૃતિ છે. ખરેખર તો તે નગર જ કાલ્પનિક છે, છતાં સૌના…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ : ભાગ ર :: આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – પ્રકરણ ૨૫: ૧૮૫૭: ૧૦ મી મે – મેરઠના વિદ્રોહીઓ દિલ્હીમાં (૫)

દીપક ધોળકિયા આપણે મેરઠના વિદ્રોહીઓને ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ જવાનું ૨૩મા પ્રકરણમાં વાંચ્યું. હવે આ પ્રકરણમાં આપણે એમનું દિલ્હી પરનું આક્રમણ જોઈએ. દિલ્હી. મોગલ સલતનતનો હોલવાતો દીવો બહાદુર શાહ ઝફરના રૂપે ટમટમતો હતો. એની સત્તા માત્ર લાલ કિલ્લા અને એની બહાર…

કચ્છનું રણ અને આખ્યાયિકાઓ – ૫ – ૧૯૭૧ – યુદ્ધ ભુમિ પંજાબ: ૫ ડીસેમ્બર…

કૅપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે ત્રણ વર્ષ બનાસકાંઠામાં સેવા બજાવ્યા બાદ નવેમ્બર ૧૯૭૧માં જિપ્સીની બદલી પંજાબમાં રાવિ નદીના તટવર્તી વિસ્તારમાં આવેલા મોરચે થઈ. પંજાબ-પાકિસ્તાનની સીમા રસપ્રદ છે. અહીં અમારા ક્ષેત્રનું થોડું વર્ણન કરીશ જેથી આગળ જતાં મારી વાતોનો સંદર્ભ જળવાઈ રહે. ચોમાસામાં…

વ્યંગ્યચિત્રોના વિશ્વમાં (૧૪) હોલી કે દિન દિલ ખીલ જાતે હૈ…..

સંકલન: બીરેન કોઠારી હોળી એટલે રંગોનો તહેવાર. પ્રહલાદ, હોળિકા અને હિરણ્યકશિપુને યાદ કરવાનો અવસર. અનિષ્ટો બળીને ભસ્મ થઈ જાય એવી માન્યતાને પંપાળવાનો પ્રસંગ. ઓળખીતા હોય કે ન હોય, રાહદારીઓ પર રંગ છાંટવાની મઝા લૂંટવાનો લહાવો. ‘બુરા ન માનો, હોલી હૈ’…

વ્યંગ્ય કવન : (૩૪) રંગલો ન થવું હોય તો! (હાસ્યકાવ્ય)

-વલીભાઈ મુસા                                          (અછાંદસ) ‘ઊતારી દો ને બોજલ કલેવર!’મુજ ફેમિલી ડાગટર અને ફેમિલી જન આલંભતાંમીઠેરા શબ્દો આર્જવ ભાવે મુજ લાભાર્થે પુન: પુન: (૧) ભાર્યા ઉપહાસે કે‘કાછિયાના કોબીજ-ફુલેવર તણા પછેડીના પોટલા સમીમેદસ્વી કાયા લઈને ફરશો ક્યાં લગણ, તરસ તો ખાઓ નિજ…

Science સમાચાર (૬૦)

દીપક ધોળકિયા (૧) તમારા શરીરમાં ઇંટરનેટ છે, અને એને હવે કોઈ હૅક નહીં કરી શકે તમારા શરીરમાં પેસમેકર કે ઇંસ્યુલીનનો પંપ ગોઠવેલો હોય તો કોઈ એને આંતરીને અને એનાં વાયરલેસ સિગ્નલોનું પૃથક્કરણ કરીને એને ખોરવી શકે અને તમને મૃત્યુના મોંમાં…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : એક સફળ ડૉક્ટરના જઝ્બા-એ-જિંદગીની ભીતરમાં…

–રજનીકુમાર પંડ્યા (જઝબા–એ–જિંદગીનો તરજુમિયા અર્થ ગમે તે થતો હોય પણ ‘જઝ્બા’ એટલે લાગણીનો આવિર્ભાવ. એક માતા અને એક ડોક્ટર , એ બે સિવાય માનવજીવનને એક જઝ્બા તરીકે કોણ સ્વીકારે છે ? અમદાવાદમાં સિવીલ હૉસ્પીટલમાં આવેલી જગમશહૂર કિડની ઈન્સ્ટિટ્યુટના સ્થાપક ડૉ…

જયા-જયંત : અંક ૨ : પ્રવેશ ત્રીજો

– ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ પાત્રપરિચય સ્થલ : ગિરિદેશ, વન, ને વારાણસી. કાલ : દ્વાપર ને કલિની સન્ધ્યા. મુખ્ય પાત્રો : દેવર્ષિ : દેવોના ઋષિરાજ. ગિરિરાજ : ગિરિદેશના રાજવી. જયન્ત : ગિરિરાજનો મન્ત્રીપુત્ર. કાશિરાજ : વારાણસીના રાજવી. વામાચાર્ય : યોગભ્રષ્ટ યોગી.…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૧૦ મું : રાત માતાકા પેટ

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ આપણા બે સ્વાર દમ મારતા ને ચોકીઓ ચુકાવતા, નવાબના મહેલ તરફ ચાલ્યા આવ્યા. રસ્તામાં મરાઠાઓની સેના ને શિવાજીનું શહેરમાં એ દિવસનું જોર જોઈને બંને બહુ ખિન્ન થતા હતા. જે મોહોલ્લામાંથી પસાર થતા હતા ત્યાં કોઈ ઠેકાણે હાય…

બંદિશ એક રૂપ અનેક (૫૩) “ગઝબ કિયા તેરે વાદે પે ઐતબાર કિયા” – દાગ દહેલવી

નીતિન વ્યાસ દાગ દહેલવી दाग का नाम ही लेलो – देखो फलक पे चाँद हसता है। ઉર્દૂ ના પ્રસિધ્ધ કવિ નવાબ મિર્ઝા ખાં “દાગ” નો જન્મ સાલ ૧૮૩૧ માં ચાંદની ચોક, દિલ્હી ખાતેનાં નવાબ શમશુદ્દીનના ઘરે થયેલો । તેમનાં પિતાશ્રી…

હુસ્ન પહાડી કા – ૨ – પરબતોં કે પેડોં પર શામ કા…../ તુમ અપના રંજ-ઓ-ગ઼મ..

– ભગવાન થાવરાણી સુર-મય છું એ હદ્દે કે જાણે હોઉં સુરા-મય જેવો-તેવો   નથી, આ  પહાડીનો  કેફ છે … પહાડી રાગની વિશેષતા વિષે એક ચાહકે ક્યાંક નોંધ્યું છે તેમ, એ શાંતિ, શક્તિ અને દર્દનો રાગ છે. એ નિર્ભેળ પ્રેમ જેવો છે…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૫

ચિરાગ પટેલ पू.आ. ६.६.२ (६४२) आभिष्ट्वभिष्टिभिः स्वाऽउर्न्नाँ शुः। प्रचेतन प्रचेतयेन्द्र ध्युम्नाय न इषे॥ હે ત્રિલોકપતિ ઈન્દ્ર! સૂર્યસમાન તેજસ્વી આપ તેજયુક્ત પોષક અન્ન પ્રાપ્ત કરવાની દિશામાં પ્રેરિત કરતા અમોને સંરક્ષણ પ્રદાન કરો. (પ્રજાપતિ) આ શ્લોકમાં ઋષિ અન્નના વિશેષણ તરીકે પોષક અને…

ગઝલાવલોકન – ૨ : મોહતાજ ના કશાનો હતો

સુરેશ જાની મોહતાજ ના કશાનો હતો, કોણ માનશે?મારો ય એક જમાનો હતો, કોણ માનશે? ડાહ્યો ગણી રહ્યું છે જગત જેને આજકાલ,એ આપનો દિવાનો હતો, કોણ માનશે? તોબા કર્યા વિના કદી પીતો નથી શરાબ,આ જીવ ભક્ત છાનો હતો, કોણ માનશે? માની…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ : ભાગ ર : : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ : પ્રકરણ ૨૪: ૧૮૫૭ – ડલહૌઝીની ખાલસા નીતિ (૪)

દીપક ધોળકિયા ૧૮૪૮માં ડલહૌઝી ગવર્નર જનરલ બન્યો. એનું આખું નામ તો ‘જેમ્સ ઍંડ્રુ બ્રાઉન રામ્સે, માર્ક્વિસ અને ટેન્થ અર્લ ઑફ ડલહૌઝી’ હતું પણ ઇતિહાસ એને ડલહૌઝીના નામે જ ઓળખે છે. બ્રિટનના સામ્રાજ્યવાદી, જમણેરી અને રૂઢિચુસ્ત રાજકારણીઓમાં ૩૫ વર્ષનો આ યુવાન…

ફિર દેખો યારોં : મહારાજા શુદ્ધોધન અને રાજકુમાર સિદ્ધાર્થના કળયુગી અવતાર

– બીરેન કોઠારી કપિલવસ્તુ નગરના મહારાજા શુદ્ધોધન વિશે આપણે સૌ જાણીએ છીએ. પોતાના પુત્ર સિદ્ધાર્થની નજરે હંમેશાં સુખ અને સૌંદર્ય જ પડે એમ તેઓ ઈચ્છતા હતા. આથી બને ત્યાં સુધી તેઓ સિદ્ધાર્થને મહેલની બહાર નીકળવા દેતા નહોતા. પણ એક વાર…

વ્યંગિસ્તાન :: આરામ : હમ ઝમાને સે દૂર જા બૈઠે

કિરણ જોશી આરામનો ઇતિહાસ કાચબા અને સસલાની વાર્તા જેટલો જૂનો છે.ને એક ખ્યાલ તરીકે આરામની આવરદા એ વાર્તાની જેમ અજરામર છે.એ વાર્તામાંથી આપણે સાવ ખોટો બોધ ગ્રહણ કરતા આવ્યા છીએ:’વધુ પડતા આત્મવિશ્વાસમાં રાચવું નહીં.’-પ્રકારનો બોધ ગ્રહણ કરી આપણે અજાણ્યે સસલાએ…

વલદાની વાસરિકા : (૬૭) પરિવર્તિત વિશ્વમાં નીતિમત્તા અને જીવનમૂલ્યોની સ્થિતિ

–વલીભાઈ મુસા ‘નીતિમત્તા’ અને ‘જીવનમૂલ્યો’ શબ્દો વિશેષત: ફિલસૂફી(દર્શનશાસ્ત્ર)ના અભ્યાસમાં પ્રયોજાય છે. નીતિમત્તાને એક એવા પ્રયત્ન તરીકે ઓળખવી પડે કે જે થકી આપણે આદર્શ ચારિત્ર્યના સાર્વત્રિક સિદ્ધાંતોને ઓળખી શકીએ. નીતિમત્તા એ સામાજિક કરાર સમાન છે કે જે લાંબી સમયાવધિ દરમિયાન લોકોની…

વિમાસણ : સર્જન માટે વાચન કેટલું જરૂરી ?

–  સમીર ધોળકિયા મારા એક નજીકના મિત્ર છે જેમનું વાચન અત્યંત વિશાળ છે અને આજે પણ દિવસ માં ૫/૬ કલાક વાંચી શકે છે. મને તેમની સખત ઈર્ષા આવે છે! થોડા વર્ષો પહેલા હું પણ વાંચતો હતો (છાપાં અને વોટ્સએપ સિવાય)!…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૫ : સાત પહાડોની વચ્ચે વસેલ કાસ્ટ્રા બૉનેનજિયા

પૂર્વી મોદી મલકાણ સાત પહાડોની વચ્ચે વસેલ આ નાના શા શહેરની કથા નિરાળી છે. આ શહેરની ઉંમર લગભગ ૨ હજાર વર્ષની છે. એક સમયે આ શહેર “કાસ્ટ્રા બૉનેનજિયા”ને નામે રોમન સામ્રાજ્યનું મુખ્ય થાણું હતું. સમયાંતરે આ કાસ્ટ્રા બૉનેનજિયા નામ બોલવા…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : ૫ : કિસ્મત (૧૯૪૩)

-બીરેન કોઠારી અનિલ બિશ્વાસ ‘સંગીતકારોના સંગીતકાર’ તરીકે ઓળખાય છે. સી. રામચંદ્ર જેવા ધુરંધર પણ તેમને ગુરુ માનતા. આ અકારણ નથી. હિન્દી ફિલ્મોનું સંગીત સાવ બાલ્યાવસ્થામાં હતું ત્યારે અનિલદાએ તેમાં અવનવા સફળ પ્રયોગો કર્યા અને નાટ્યસંગીતના પ્રભાવમાંથી મુક્ત કરીને તેને આગવી…

મંજૂષા : ૨૧. કલમથી કોઈ જૂઠો શબ્દ લખાય નહીં

-વીનેશ અંતાણી કચ્છની શ્યામજી કૃષ્ણવર્મા યુનિવર્સિટીમાં મારે મારી સર્જનપ્રક્રિયા વિશે બોલવાનું થયું. વાતની શરૂઆતમાં હું મારા નાનપણના ગામ નખત્રાણાની કેટલીક સ્મૃતિઓમાં સરી પડ્યો. મને યાદ આવ્યું હતું કે હું નાનો હતો ત્યારે મને ઢોલક વગાડવાનો બહુ ચસકો હતો. મારા પિતાજી…

જયા-જયંત : અંક ૨ : પ્રવેશ બીજો

– ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ પાત્રપરિચય સ્થલ : ગિરિદેશ, વન, ને વારાણસી. કાલ : દ્વાપર ને કલિની સન્ધ્યા. મુખ્ય પાત્રો : દેવર્ષિ : દેવોના ઋષિરાજ. ગિરિરાજ : ગિરિદેશના રાજવી. જયન્ત : ગિરિરાજનો મન્ત્રીપુત્ર. કાશિરાજ : વારાણસીના રાજવી. વામાચાર્ય : યોગભ્રષ્ટ યોગી.…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૯ મું : કિલ્લાની મંડળી

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ દિલ્લીમાં રાતના શહેરના સર્વે અમલદારો ને નવાબ, શહેરના રક્ષણ માટે વિચારમાં બેઠા હતા. નવાબ આખો દિવસ પોતાની મૂર્ખાઈનો પશ્ચાત્તાપ કરતો હતો. જો તેણે તે દિવસનું મોતીનું બેાલવું લક્ષમાં લીધું હોત અને શહેરના રક્ષણ માટે ઉપાય યોજ્યા હત…

એસ એન ત્રિપાઠી – જેટલા યાદ તેનાથી વધારે વિસરાયેલા – ૧૯૫૭-૧૯૬૦

સંકલન અને રજૂઆત: અશોક વૈષ્ણવ એસ એન (શ્રી નાથ) ત્રિપાઠી – જન્મ ૧૪ -૩-૧૯૧૩ – અવસાન ૨૮-૩-૧૯૮૮-ને હિંદી ફિલ્મ જગતનાં શરૂઆતનાં વર્ષોમાં સફળતા સાથે એક હાથનું અંતર રહ્યા કર્યું હતું. પરંતુ સફળતાની દેવી ૧૯૫૭નાં વર્ષમાં ઓચિંતા જ વાદળ ફાડીને વરસી…

અભિનેત્રીઓ અને પિતા-પુત્રની જોડી (૩)

નિરંજન મહેતા પહેલા લેખમાં (૨૪.૧૧.૨૦૧૮) આપણે કપૂર ખાનદાન સાથે સંકળાયેલ અભિનેત્રીઓની વાત કરી હતી. ત્યારબાદ ૨૫.૦૧.૨૦૧૯ના લેખમાં બચ્ચન પરિવાર સાથે સંકળાયેલ અભિનેત્રીઓની વાત કરાઈ છે. આ લેખમાં ત્યાર પછીના વધુ જાણીતા દેઓલ પરિવારની વાત જણાવું છું. ઝીનત અમાન ઝીનત અમાને…

સાયન્સ ફેર : ટ્રાન્સપરન્ટ વુડ : એનર્જી સેવિંગ માટે ક્રાંતિકારી

જ્વલંત નાયક ઉર્જા વિના માણસજાતને ક્યારેય ચાલવાનું નથી, અને ઉર્જાના મોટાભાગના સ્રોતો ‘પરંપરાગત’, એટલે કે આવનારા સમયમાં ખૂટી પડે એવા છે. (દા.ત. ખનીજો, પેટ્રોલિયમ પેદાશો… વગેરે.) આથી બિનપરંપરાગત ઉર્જા સ્રોતો (સૌરઉર્જા, પવનઉર્જા વગેરે)નો વપરાશ વધે, એ માટે વૈજ્ઞાનિકો પ્રયત્નશીલ હોય…

પરિસરનો પડકાર : ૨૦ : ભારતના બિલાડી કુળના વન્યપ્રાણીઓ – ૧

ચંદ્રશેખર પંડ્યા દોસ્તો, આપણે અગાઉના હપ્તાઓમાં ભારતમાં મળી આવતા હરણ, એન્ટીલોપ, શ્વાનકુળના જંગલી પ્રાણીઓ વિષે વિગતે જાણકારી મેળવી હતી. પ્રસ્તુત લેખમાં ભારતના જંગલોમાં વસતાં બિલાડી કુળના કેટલાંક અગત્યના પ્રાણીઓ વિષે ચર્ચા કરશું. સમગ્ર વિશ્વમાં ભારત જ એક એવો દેશ છે…

ફિર દેખો યારોં : પાંચવા મૌસમ ‘શાન’ કા, ઈમ્તિહાન કા!

-બીરેન કોઠારી માર્ચ મહિનો એટલે બૉર્ડની પરીક્ષાની મોસમનો મહિનો. દસમા અને બારમા ધોરણમાં ભણતા વિદ્યાર્થીઓ અને તેમનાં માવતર આ મહિનાની રાહ છેક નવમા ધોરણથી જોતા હોય છે. તેઓ ‘હવે તો આવતી સાલ અમારે બૉર્ડ આવશે’ કહેતાં કહેતાં એવો હાઉ ઉભો…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ પ્રકરણ ૨૩: ૧૮૫૭ – મેરઠ આગેવાની લે છે (૩)

દીપક ધોળકિયા રાષ્ટ્રીય વિદ્રોહની આગેવાની મેરઠે લીધી એમ કહેવામાં જરાય અતિશયોક્તિ નથી. મેરઠમાં પણ શરૂઆત તો સિપાઈઓએ જ કરી પણ એ માત્ર કારતૂસોનો વિરોધ નહોતો. સિપાઈઓએ એનાથી મોટું લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો અને અંગ્રેજોથી નારાજ હતા તે બધા જ…

કચ્છનું રણ અને આખ્યાયિકાઓ–૪ : ૧૯૭૧: વહ કૌન થી – ભાગ ૨

કૅપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે જંગ બહાદુરની વાત યાદ છે?  ૧૯૭૧ના યુદ્ધ સમયે મોટા રણથી પરિચિત એવા જંગ બહાદુરને તોપખાનાની મદદ માટે ફરીથી ભુજ મોકલવામાં આવ્યા. નસીબ જોગે તેમને અૉફિસર્સ મેસના તેમના જુના ઓરડામાં જગ્યા મળી. મેસમાં રહેનારા અન્ય અફસરોએ નજીકની સડક…

(૬૯) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન–૧૫ : જૌર સે બાજ઼ આયે પર બાજ઼ આએં ક્યા (શેર ૫ થી ૭)

– મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) જૌર સે બાજ઼ આયે પર બાજ઼ આએં ક્યા (શેર ૫ થી ૭) (ગતાંક આંશિક ભાગ – ૧ ના અનુસંધાને ચાલુ) મૌજ-એ-ખ઼ૂઁ સર સે ગુજ઼ર હી ક્યૂઁ ન જાએ આસ્તાન-એ-યાર સે ઉઠ જાએઁ…

આપણા સમાજમાં સ્ત્રીનું સ્થાન

– વિમલા હીરપરા આજના લેખમાં આપણા સમાજમાં સ્ત્રીનું સ્થાન વિષે મારા વિચારો રજુ કરુ છું,  જોકે  આજે પરિસ્થિતિ થોડી બદલાઇ છે. એક પેઢી બદલાય એટલે રીતિરિવાજો ને સામાજિક મુલ્યો પણ બદલાય છે. છતા ય ‘apple don’t fell far from tree’…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : અક્ષરો ભૂંસાઇ ગયા છે, પાત્ર અમર છે.

-રજનીકુમાર પંડ્યા ‘નૈનાં રાતાં કરી કરીને રોશો ના એ શેણી રાણી… આંખના પલકારામાં હું પાછો એ આવું, એક એક દિન જાય, મારા કાળજામાં કાણાં થાય…’ ગીતના શબ્દો બોલતાં બોલતાં વયોવૃદ્ધ ઉમાકાંત દેસાઈની આંખો ફરીથી વિજાણંદની ભીની ભીની આંખો બની ગઈ…

Science સમાચાર : ૫૯

દીપક ધોળકિયા (૧) પુરુષનું મગજ સ્ત્રીના મગજ કરતાં જલદી ઘસાય છે! સ્ત્રીઓ અને પુરુષોના મગજ પર સમયની અસર એકસરખી નથી થતી. પુરુષનું મગાજ સ્ત્રીના માગજ કરાતાં વધારે જલદી સંકોચાય છે. મગજની ચયાપચય પ્રક્રિયા તો ઉંમર વધતાં ધીમી પડતી જાય છે,…

જયા-જયંત : અંક ૨ : પ્રવેશ પહેલો

– ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ પાત્રપરિચય સ્થલ : ગિરિદેશ, વન, ને વારાણસી. કાલ : દ્વાપર ને કલિની સન્ધ્યા. મુખ્ય પાત્રો : દેવર્ષિ : દેવોના ઋષિરાજ. ગિરિરાજ : ગિરિદેશના રાજવી. જયન્ત : ગિરિરાજનો મન્ત્રીપુત્ર. કાશિરાજ : વારાણસીના રાજવી. વામાચાર્ય : યોગભ્રષ્ટ યોગી.…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૮ મું. : શહેરમાં ચાલેલી લૂટફાટ

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ ક્ષિતિજમાં ઝઘડો ચાલુ થયો હતો. સૂર્ય ને અંધકાર લડવાને તત્પર થયા હતા, તે પહેલાં શહેર બહાર શિવાજીનું ઘોડેસ્વાર લશ્કર પડેલું હતું ત્યાં છાવણીમાં શું શું થાય છે તે હવે જોવા જઈએ રાત્રિના બે વાગ્યા, પણ દિવાન કે…

હુસ્ન પહાડી કા – ૧ – નઝારોંમેં હો તુમ ખયાલોમેં હો તુમ

– ભગવાન થાવરાણી ટકાવી જાતને બેઠા અમે એક ભીંતના ટેકે કદી કવિતાના ટેકે તો કદી સંગીતના ટેકે વીતેલા ભવની કોઈ ધુન અચાનક અમને જકડી લે ગુજારી  નાખીએ  આખો  દિવસ  એ  ગીતના   ટેકે સફરમાં સ્હેજ પણ અટૂલા કદી પાડ્યા નહીં અમને…

બીઝનેસ સૂત્ર | ૧૦. ૨ | જુગાડ – સારૂં કે ખરાબ?

સંકલન અને રજૂઆત અશોક વૈષ્ણવ બીઝનેસ સૂત્ર | ૧૦ | સમાપન – વ્યાપાર કરવાની ભારતીય રીતરસમ – સીએનબીસી – ટીવી ૧૮ પર રજૂ થયેલ દેવદત્ત પટ્ટનાઈકની ધારાવાહિક શ્રેણી ‘બીઝનેસ સૂત્ર’ના પહેલા અંકમાં દેવદત્ત પટ્ટનાઈકે ‘કોર્પોરેશન’ના વિષયની ચર્ચા કોર્પોરેશનનો અર્થ, તેનો…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : સાઇકલ સવારી કરતાં કરતાં..

તન્મય વોરા ગઇ કાલે હું મારી દીકરીને સાઇકલ ચલાવવાનું શીખવતો હતો. જીવનમાં કેમ આગળ વધવું, તેને એ શીખવાડવા જેવો જ આ અનુભવ રહ્યો. અને વધારામાં, સાથે સાથે હું પણ શીખ્યો કેઃ આગળ વધતાં રહેવા માટે પૅડલ મારતાં જ રહેવું પડે…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ : ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: પ્રકરણ ૨૨: ૧૮૫૭ – બળવાની શરૂઆત (૨)

દીપક ધોળકિયા ૧૮૫૭ના જાન્યુઆરીમાં બંગાળના ડમડમની સિપાઈ છાવણીમાં એક બ્રાહ્મણ સિપાઈ હાથમાં પાણીનો ભરેલો લોટો લઈને પોતાના અલગ રસોડા તરફ જતો હતો ત્યારે રસ્તામાં એને શસ્ત્રાગારનો સેવક – ‘ખલાસી’ – મળ્યો એ નીચી જાતનો હતો. એણે બ્રાહ્મણ પાસે પાણી માગ્યું,…

ફિર દેખો યારોં :રાષ્ટ્રપ્રેમ, નાગરિકધર્મ, રાજધર્મ વગેરે….

– બીરેન કોઠારી પુલવામામાં થયેલા ત્રાસવાદી હુમલાએ સમગ્ર દેશને સ્તબ્ધ કરી દીધો. આ હુમલામાં શહીદ થયેલા જવાનોને અશ્રુભીની શ્રદ્ધાંજલિ તેમ જ તેમના પરિવારજનો માટે આર્થિક સહાયની ઘોષણાઓનાં પૂર ઉમટ્યાં. પ્રમાણમાં વધુ બોલકાં એવાં સામાજિક નેટવર્કિંગનાં માધ્યમો પર મોતનો મલાજો જાળવવાની,…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી – એક્સપ્લોરીંગ ધ ડેન્જરસ ટ્રેડ :: એલીસ હેમિલ્ટનની આત્મકથા

જગદીશ પટેલ અમેરિકાના વ્યવસાયિક આરોગ્ય વિષયમાં સંશોધનની પહેલ કરનારા પાયોનીયર ડોક્ટર એલિસ હેમિલ્ટનની ૧૯૪૩માં પ્રગટ થયેલી આત્મકથાની આ વાત છે. ૧૮૬૯માં એટલે કે મહાત્મા ગાંધીના જન્મવર્ષમાં જન્મેલા એલિસ 101 વર્ષનું દીર્ઘ આયુષ્ય ભોગવી 1970માં અવસાન પામ્યા. 1985માં આત્મકથાની બીજી આવૃત્તિ…

અજબ વનસ્પતિની કેફિયત ગજબ !

હીરજી ભીંગરાડિયા વનસ્પતિની આપણા માટેની દેણગી બાબતે અભ્યાસ કરતા ખ્યાલ આવે છે કે માનવી તથા લગભગ તમામ અન્ય પ્રાણીઓને જીવનભરનો આહારમાંથી મોટાભાગનો આહાર વનસ્પતિ જગત પૂરો પાડે છે. જે તે હવા અને જમીનમાંથી સૂર્યપ્રકાશના સહારાથી બનાવે છે. પૃથ્વી ઉપર ઉપલબ્ધ…