બે ગ઼ઝલ

મોના નાયક ‘ઉર્મિ’                         (૧) આખું નભ પગ તળે तेरे आने के बाद ને બધું ઝળહળે तेरे आने के बाद.          સાવ ઉજ્જડ હતું એ બધું મઘમઘે,          પાનખર પણ ફળે तेरे आने के बाद. કાળી ભમ્મર હતી રાત એ…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ : પત્ર નં. ૨૯

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ, હ્યુસ્ટન યુએસએ પ્રિય નીના, મારા પત્રની એક એક વાતને તારા વિચારોમાં ભેળવીને તેં સરસ રીતે ખીલવી. ચાલ, આજે ફરીથી એક નવી વાત. યાર, ગઈકાલે એક સ્વપ્ન આવ્યું. યુએસએ.ના એક ખુલ્લા મેદાનમાં હજારો લોકો ઉભરાયા હતા. શાંતિથી બધા…

તલત મહેમૂદનાં યુગલ ગીતો – ગીતા (રોય) દત્ત સાથે [૧]

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ તલત મહમૂદ(જન્મ – ૨૪ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૨૪, લખનૌ) જેટલા મૃદુ ભાષી હતા તેટલા જ દેખાવડા હતા. ૧૯૪૯માં તેમણે મુંબઈ (એ સમયનું બોમ્બે)ને પોતાની કર્મભૂમિ બનાવી. તે પહેલાં કોલકતા (એ સમયનું કલકત્તા)માં તેમના સ્વરની નોંધ લેવાઈ ચૂકી…

‘બહાર’ને લગતાં ફિલ્મીગીતો

નિરંજન મહેતા કુદરતી વાતાવરણમાં ખીલેલી બહાર એટલે કે શોભા જેને જોઈ મન આનંદિત થઇ જાય છે અને ગીત પણ ગણગણાય છે. બહારનો વસંતઋતુના સંદર્ભમાં પણ ઉલ્લેખ થાય છે. એવા જ કેટલાક ગીતો આ લેખમાં સમાવાયા છે. ૧૯૫૨ની ફિલ્મ ‘બીજું બાવરા’નું…

ઉદ્યોગસાહસિકતા : સૌથી અધિક ત્રાસદાયક, સાત પ્રકારનાં, બૉસ:

હિરણ્ય વ્યાસ એ તો દેખીતું છે કે ભલે ને તમને તમારી નોકરી ગમતી હોય અને નોકરીના કાર્યો કરવામાં ગમે તેટલો આનંદ થાય, પરંતુ તમારી કારકીર્દીના વિકાસને બનાવવાનું, કે તોડી પાડવામાં તમારા સહકાર્યકરોના સહકાર અને સામર્થ્યનો ફાળો બહુ મોટો છે. તેમાં…

૧૦૦ શબ્દોમાં : જીવનની પ્રાથમિકતાઓ – બ્રાયન ડાયસનની નજરે

– તન્મય વોરા “જીવન પાંચ દડાઓને હવામાં ઉછાળતા રહેવાની, રમત છે. આપણે તેમને કામ, કુટુંબ, સ્વાસ્થ્ય, મિત્રો અને જુસ્સા તરીકે ઓળખીએ છીએ. અને તેમને આપણે જમીન પર નથી પડવા દેવાનાં. આપણને તરત જ સમજાઈ જાય છે કે કામ રબરના દડા…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણઃ 3૪: ક્રાન્તિકારીઓ (૭)

દીપક ધોળકિયા વાઇસરૉય પર નિશાન ભગત સિંઘ અને બટુકેશ્વર દત્તે ઍસેમ્બ્લીમાં બોંબ ફેંક્યા તે પહેલાં HSRAના સાથીઓમાં એક જાતનો અજંપો હતો. કંઈ થતું નથી, અને કંઈક કરવું જોઈએ એવી ભાવના હતી. તેમાં પણ દિલ્હીમાં ગોઠવાયેલા ક્રાન્તિકારીઓમાં અકળામણ વધારે હતી. એવામાં…

ફિર દેખો યારોં : સફાઈ કામદાર: જીવતો કોડીનો, મરે તો એટલો પણ નહીં

– બીરેન કોઠારી ‘ગ્રામ્ય અને શહેરી વિભાગ વચ્ચે સાવ પાતળી ભેદરેખા રહે એ રીતે દેશના તમામ ભાગ વિકસીત બનશે.’ ‘ઊર્જા અને ગુણવત્તાયુક્ત પાણીની સમાન વહેંચણી અને પૂરતી સુલભતા હશે.’ ‘કૃષિ, ઉદ્યોગ અને સેવાક્ષેત્ર હળીમળીને પરસ્પર સંવાદિતામાં કામ કરશે.’ ‘સામાજિક કે…

શબ્દસંગ : એક સર્જકની રણની તરસ અને ઊંટ

‘વેબ ગુર્જરી’ સહર્ષ શ્રી નિરૂપમ છાયાની નવી લેખમાળા ‘શબ્દ સંગ’ રજૂ કરી રહી છે. નિરૂપમ છાયાના આ પહેલાં વેબ ગુર્જરી પર શિક્ષણની વાટે અને શિક્ષણ ચેતના જેવા વિષયોને લગતા લેખો થકી આપણને પરિચિત છે. આ ‘શબ્દસંગ’ શ્રેણી શબ્દ એટલે કે…

(૮૦) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન – ૨૬ (આંશિક ભાગ – ૨)

– મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) હૈ બસ કિ હર એક ઉનકે ઇશારે મેં નિશાઁ ઔર (શેર ૪ થી ૬) (આંશિક ભાગ – ૧) થી આગળ તુમ શહર મેં હો તો હમેં ક્યા ગ઼મ જબ ઉઠેંગે લે આએઁગે…

સમયચક્ર : પ્રાચીન સભ્યતાની વિદ્યાપીઠ જેવા પીરામીડ અને ઈજીપ્તની ભવ્યતા

જગતની માનવ સભ્યતાને સમજવા માટેનો આધાર હોય તો એ છે પ્રાચીન સ્થાપત્ય. કાળની થપાટ સામે પ્રાચીન સાત અજાયબીઓમાંથી છ નાશ પામી, છતાં ઈજીપ્તના પીરામીડ આજે પણ અડીખમ ઊભાં છે. સમગ્ર વર્તમાન વિશ્વ જ્યારે પ્રગતિ કરી રહ્યું છે ત્યારે આફ્રિકાના મહત્તમ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી :: ચેતનામાં આર્દ્રતા ભરી આપનારી એક નવલકથા: ગુલામ

– રજનીકુમાર પંડ્યા મૂળ જામનગરના, પણ વર્ષોથી લંડન, ઈન્ગ્લેન્‍ડ (યુ કે) વસતા, મારાથી માત્ર ચાર જ મહિના મોટા એવા મિત્ર વલ્લભ નાંઢાને આટલા લાંબા પરદેશવાસે ભારતીય ગુજરાતી વાચકોથી અજાણ્યા જ રાખ્યા, નહિં તો એ વ્યાપારી હોવા છતાં એમની કલમમાં એટલું…

વાંચનમાંથી ટાંચણ : ઉત્તર કોરિયાનો ખિસ્સાકાતરૂ

સુરેશ જાની ઉત્તર કોરિયાના પાટનગર પ્યોન્ગ્યાન્ગમાં પોલિસ ઓફિસરના પુત્ર તરીકે ૧૯૯૨માં જન્મેલો સુન્ગજુ લી આઠ વર્ષનો હતો ત્યારે, ત્રણ બેડરૂમના એપાર્ટમેન્ટમાં બહુ જ લાડકોડમાં ઉછરી રહ્યો હતો. ટીવી પરથી સતત પ્રચાર થઈ રહેલા દેશભક્તિ અને મુડીવાદને ધિક્કારતા સમાચારો અને માનાસિક…

રાંડ્યા પહેલાનું ડહાપણ !

ચીમન પટેલ ‘ચમન’ રાંડ્યા પછી તો બધી જ બહેનોને આપો આપ ડહાપણ આવી જાય છે, પણ એ ડહાપણ આંખોના આંસુ ખૂટી જાય એવું રડાવનારું, અનેક વેદનાઓથી તનને તોડનારું, અને રાત-દિ મૂઝવણમાં મનને મારી નાખનારું નિવડે છે! પરણેતર બધી બહેનોને એક…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ : પત્ર નં ૨૮

નયના પટેલ, લેસ્ટર, યુકે પ્રિય દેવી, ઘણી બધી વાતો લખવાની હોય ત્યારે કઈ વાતોને પ્રાધાન્ય આપવું અને કઈ વાતોનો અછડતો ઉલ્લેખ કરવો એ નિર્ણયને તેં મારી હોંશિયારી ગણી તેને માટે આભાર. તું કેમ છે? કુશળ હશે જ. નહી તો પત્રમાં…

હુસ્ન પહાડી કા – ૨૩ – ફરી એક વાર મદનમોહન અને એમનું પહાડી-વિશ્વ

– ભગવાન થાવરાણી જો  પ્રવેશ્યા   કોક  દી’  પહાડી  જગતમાં  એક વાર બહારનું  જગ  એ  પછી  સાવ  જ  કથોરું  લાગશે .. આજે ફરી એક વાર મદનમોહન અને એમનું પહાડી-વિશ્વ. ગયા વખતે મણકા – ૫ તા. ૪.૫.૨૦૧૯માં એમના માત્ર એક જ પહાડી…

બાળવાર્તાઓ : ૧૪ – સંસ્કારનું સીંચન

પુષ્પા અંતાણી શાળા ચાલુ થવાનો ઘંટ હજી વાગ્યો નહોતો. બેલા ક્લાસમાં આવી ગઈ હતી. અચાનક એને યાદ આવ્યું કે હોમવર્કમાં થોડું લખવાનું બાકી રહી ગયું હતું. એ નોટ કાઢીને લખવા માંડી. ત્યાં સલોની એની બે-ત્રણ બહેનપણી સાથે ક્લાસમાં આવી. બેલા…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ : 33: ક્રાન્તિકારીઓ (૬)

દીપક ધોળકિયા ઍસેમ્બ્લીમાં બોંબ કાંડ હિન્દુસ્તાન સોશ્યલિસ્ટ રીપબ્લિકન ઍસોસિએશનનું નામ સૉંડર્સની હત્યા પછી લોકો બહુ માનભેર લેતા થઈ ગયા હતા. એના સભ્યોમાં પણ ઉત્સાહ વધ્યો હતો. એમણે સાઇમન કમિશનના સભ્યો પર જ હુમલો કરવાનો વિચાર કર્યો પણ કમિશન જલદી કામ…

ફિર દેખો યારોં : મૃત્યુ થકી જ જીવનનું મૂલ્ય સમજવાનું થાય ત્યારે…

બીરેન કોઠારી જે થયું છે એ નવું નથી, અને જે થવાનું છે એ પણ ખાસ નવું નહીં હોય. આ માસના બીજા સપ્તાહમાં વડોદરા જિલ્લાની એક ઔદ્યોગિક કંપનીમાં ધડાકો થયો, જેમાં છ વ્યક્તિઓએ જાન ગુમાવ્યા અને ચારેકને જીવલેણ ઈજા થઈ છે.…

સમાજ દર્શનનો વિવેક : મુહમ્મદ યુનુસનું વાણોતરું:[૨]

ગતાંક [૧]થી આગળ કિશોરચંદ્ર ઠાકર યુનુસે જોયું કે ગરીબીની બહાર આવવા માટે ગરીબ મહિલાઓ સખત મહેનત કરે છે કારણ કે સહન તો તેમણે જ વધારે કરવું પડતું હોય છે. પોતાનાં બાળકોનાં ભાવિ વિષે તેઓ જ વધારે ચિંતિત હોય છે. પરિણામે…

સમયચક્ર : જીવનનો અર્થ બદલાવી દેનાર ટેલીફોનની શોધ

“ એક દિવસ એવો આવશે જ્યારે ટેલીફોન પર વાત કરી રહેલો એક માણસ બીજા માણસથી કેટલો દૂર છે તેની પણ ખબર પડશે. વાતચીતની કિંમત પૂછવી એ જીવનની કિંમત પૂછવા બરાબર છે. શોધક એક એવો ઈન્સાન છે જે જગતને ચારે બાજુએથી…

પ્રિયદર્શન પુરુષ : રામ

દર્શના ધોળકિયા. સંસ્કૃત સાહિત્યમાં કવિઓ દ્વારા સૌંદર્ય સૂક્ષ્મ રીતે નિરીક્ષાયું છે. આ કવિઓ માટે સૌંદર્ય અનુષ્ઠાનનું તત્વ રહ્યું છે. વાલ્મીકિ મૂળે ઋષિ ને પછી કવિ. પોતાના મહાકાવ્ય ‘રામાયણ’માં તેમનો મુખ્ય ઇરાદો તો મૂલ્યના સંસ્થાપનનો. આથી, રામાયણમાં સૌંદર્યને પણ કવિએ મૂલ્ય…

ટાઈટલ મ્યુઝીક (૨૬) – દિલરુબા (૧૯૫૦)

– બીરેન કોઠારી જાન્યુઆરીની 18 તારીખ કુંદનલાલ સાયગલની મૃત્યુતિથિ છે એ નિમિત્તે એક સંગીતકારની યાદ ખાસ આવે છે. ઈશ્વરને નજરે જોઈ શકાયો નથી, પણ તેનાં સર્જન થકી ઈશ્વર કેવો હશે એની કલ્પના સૌ કરતા હોય છે. આ સંગીતકારનું સ્થાન પણ…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ : પત્ર નં ૨૭

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ, હ્યુસ્ટન યુએસએ પ્રિય નીના, અ વખતે પત્ર વાંચીને તારી હોશિયારી પર હસી જવાયું! તબિયતની જરા અમસ્તી વાત પૂછી ના પૂછી ત્યાં તો જવાબમાં વય, પ્રેમ અને સાથે સાથે અનેક પ્રશ્નોના જવાબને આબાદ રીતે ગૂંથી લીધા ! અને…

ત્રણ ગઝલો

હર્ષ બ્રહ્મભટ્ટ                    (૧) અમે રાખમાંથીયે બેઠા થવાના, જલાવો તમે તોયે જીવી જવાના. ભલે જળ ન સીંચો તમે તે છતાંયે, અમે ભીંત ફાડીને બેઠા થવાના. ધખો તમતમારે ભલે સૂર્ય માફક, સમંદર ભર્યો છે, ન ખૂટી જવાના. ચલો હાથ સોંપો, ડરો…

મન્ના ડેનાં હાસ્યરસપ્રધાન ગીતો : મેહમૂદ [ ૨ ]

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ મન્ના ડેનાં હાસ્યપ્રધાન ગીતોના પહેલા મણકામાં આપણે મન્નાડેના પ્લેબેક સ્વરને નજરમાં રાખીને મેહમૂદના કારકીર્દીના શરૂઆતના તબક્કામાં પર્દા પર મહેમૂદ અને પર્દા પાછળ મન્ના ડેના વિકસતા અનોખા સંબંધ સાથે પરિચય કર્યો હતો. એસ ડી બર્મને ૧૯૬૦માં…

I AM SORRY શબ્દોને સાંકળતા ફિલ્મીગીતો

નિરંજન મહેતા ફિલ્મીગીતોમાં અંગ્રેજી શબ્દોને લઈને જે ગીતો રચાયા હતાં તે બે ભાગમાં (૨૩.૧૧.૨૦૧૯,૨૫.૧૨.૨૦૧૯) જોયા. આવા જ અંગ્રેજી શબ્દો I AM SORRY પર અનેક ગીતો છે એટલે તે માટે આ જુદો લેખ મુકું છું. ૧૯૭૫ની ફિલ્મ ‘વોરંટ’માં ગીત છે मै…

વિજ્ઞાન જગત : વર્ષ ૨૦૨૦ની વિશિષ્ટતા

ડૉ. જે જે રાવલ સાભાર સ્વીકાર ‘જન્મભૂમિ પ્રવાસી’ની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં ડૉ. જે જે રાવલની નિયમિત કટારમાં ૦૫-૦૧-૨૦૨૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ.

સાયન્સ ફેર : ટ્રેઈનની ગરમીથી ઘરો હૂંફાળા રાખવાનો કીમિયો!

જ્વલંત નાયક સોશિયલ મીડિયા પર એક ચબરાકિયું ખાસ્સું ફોરવર્ડ થઇ રહ્યું છે. “અત્યારે મફતમાં મળતી કડકડતી ઠંડીને સાચવી રાખો, ચાર-પાંચ મહિના પછી આ જ ઠંડી ઊંચા દામે ખરીદવી પડશે!” વાત તો સાચી છે. અત્યારે આપણે ઠંડીથી ભલે કંટાળીએ, પણ એપ્રિલની…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ : ૩૨: ક્રાન્તિકારીઓ (૫)

દીપક ધોળકિયા સાઇમન કમિશન આપણે સૉંડર્સની હત્યાની વાત તો વાંચી લીધી અને એ પણ વાંચ્યું કે લાલા લાજપત રાય સાઇમન કમિશનના વિરોધમાં એક સરઘસની આગેવાની લઈને ચાલતા હતા તે વખતે એમના પર લાઠીનો પ્રહાર થયો અને તે પછી એ થોડા…

ફિર દેખો યારોં : ખાક કો બૂત, ઔર બૂત કો દેવતા કરતા હૈ…

– બીરેન કોઠારી “અહીંથી સ્ટેશન જવું હોય તો કયા રસ્તે જવાશે?” “જુઓ, અહીંથી આમ વળો, પછી સહેજ આગળ વધશો એટલે એક હાથમાં ચોપડી પકડેલા ચશ્માવાળા કાકાનું બાવલું આવશે. એમનો બીજો હાથ ઊંચો થયેલો છે. એ હાથ જે દિશામાં છે એ…

વ્યંગ્ય કવન : ૪૪ : ઘુસી ગયા રુપિયાની થોકડીમાં

‘વ્યંગ્ય કવન’ શ્રેણીના ૨૦૧૯ સુધીના ૪૩ લેખોનું સંપાદન શ્રી વલીભાઈ મુસાએ કર્યું હતું. તેમની ઉમર સાથે સંકળાયેલી તંદુરસ્તીની તકલીફોને કારણે તબીબી સલાહ અનુસાર તેમણે વેબ ગુર્જરી પરની પ્રવૃતિમાંથી પહેલાં જેટલી સક્રિય ભૂમિકામાંથી નિવૃતિ લીધી હતી. તદાનુસાર, ‘વ્યંગ્ય કવન’ શ્રેણીનું સંપાદન…

ગઝલાવલોકન-૨૨, ગઝલમાં વ્યંગ

સુરેશ જાની વ્યંગ એટલે શું? એ શું સમજાવવું પડે? સૌને એ ગમતો હોય છે. એની મજા અનેરી હોય છે. એ આપોઆપ પ્રગટ થઈ જતો હોય છે. અહીં પ્રયત્ન છે – ગઝલો અને કવિતાઓમાં એ વપરાયો હોય તેવા શેર કે પદ…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૨૬ : કિસા ખ્વાની બઝાર

પૂર્વી મોદી મલકાણ કિસા ખ્વાની બઝાર એ જૂના પાકિસ્તાનની જૂની બજારમાંની એક બજાર ગણાય છે. કિસા ખ્વાનીનું મૂળ નામ છે “કિસ્સા (કહાની, વાર્તા, ઘટના, પ્રસંગો, સ્ટોરી) ખ્વાની (કહેવાની, કહેવું વગેરે) ” અર્થાત “સ્ટોરી ટેલર સ્ટ્રીટ” પણ સમયાંતરે અપભ્રંશ થઈ તેના…

સમયચક્ર : ભૂકંપ અવિરત ચાલતી એક કુદરતી પ્રક્રિયા છે

કચ્છમાં આવેલા વિનાશક ભૂકંપને બે દાયકા થવામાં માત્ર બે વર્ષ બાકી છે. ત્યારે આ વિનાશક પ્રક્રિયાના સત્ય વિશે જાણી લેવું જરુરી છે. વિનાશ સર્જતી આ કુદરતી પ્રક્રિયાને પાપ કે પૂણ્ય સાથે કંઈ લાગતું વળગતું નથી. માણસની સમજવાની ક્ષમતાને આંચકો આપતું…

સમાજ દર્શનનો વિવેક : મુહમ્મદ યુનુસનું વાણોતરું – ૧

કિશોરચંદ્ર ઠાકર (“ગરીબી એ આપણને દિગ્મુઢ કરવા માટેના આંકડા નથી, કે નથી નાઝીઓની શ્રમછાવણી જેમાં લોકોને તેઓ મૃત્યુ પામે ત્યાં સુધી સડવા દેવાય” – મુહમ્મદ યુનુસ ) વર્ષો પહેલાં આપણા દેશના નાણા રાજ્યમંત્રી જનાર્દન પૂજારીએ ગરીબ જરૂરિયાતમંદોને રાષ્ટ્રીયકૃત બેંકોમાંથી ધીરાણ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદી અને હું…(૨)

– રજનીકુમાર પંડ્યા (ગતાંકથી ચાલુ) સપ્ટેમ્બર, 2004માં મોરારીબાપુની રામકથા આફ્રિકાના કેન્યાના રમણીય પર્વતીય સ્થળ લેઈક નૈવાસા ખાતે યોજાઈ. મોરારીબાપુની પસંદગીના દોઢસોએક સાહિત્યકારો-કલાકારોના કાફલામાં મુંબઈથી જ એમને – બંને ભાઈઓને અમારી સાથે જોઈને મને અત્યંત આનંદ થયો. જતી વેળા પ્લેનમાં એમણે…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ : પત્રનં ૨૬

નયના પટેલ, લેસ્ટર, યુકે પ્રિય દેવી, તારી વાત સાચી છે વૃધ્ધાવસ્થા આગળ ઝુકી જવાનું આપણા સ્વભાવમાં જ નથીને! સુ.દ.ની એક કવિતાની થોડી ઝલક મારા અંતરભાવ પ્રતિબિંબિત કરે છે. ‘નામ દઈને કે નામ દીધા વિના, સારું કે ખરાબ એવું ક્શું કીધા…

મારું વાર્તાઘર : દસની નોટ

–રજનીકુમાર પંડ્યા કંડક્ટરે માત્ર પંચ કટકટાવ્યું. આંખનો ઉલાળો કરીને જ પૂછ્યું : ‘ક્યાં?’ મોરારે પ્લાસ્ટિકની કોથળી તૈયાર જ રાખી હતી. એમાંથી બબ્બેની નોટો દેખાતી હતી. ગણી રાખેલું. આઠ હતા. બોલ્યો : ‘આટલામાં જ્યાં લગી જવાય ત્યાં લગીની ફાડો.’ આ પંથકમાં…

હુસ્ન પહાડી કા – ૨૨ – રાજકુમાર સચિન દેવ વર્મન – અસરમાં એકબીજાથી સાવ વિપરીત પહાડી ગીતો

– ભગવાન થાવરાણી સંતાપ   સૌ   ઘડીકમાં    વરાળ   થઈ   જશે બસ  ગણગણો  પહાડી  એટલી  જ  વાર  છે .. અગાઉ આપણે ઉલ્લેખી ગયા કે પહાડી રાગ પર આધારિત, બહુ લોકપ્રિય નહીં પરંતુ સાવ જ વિલક્ષણ ગીતોની આ લેખમાળામાં કેટલાક સંગીતકારો એવા છે…

બંદિશ એક, રૂપ અનેક (૬૨) : "નૈહરવા"

નીતિન વ્યાસ             “નૈહરવા” नैहरवा हम का न भावे…(3) साई कि नगरी …परम अति सुन्दर, जहाँ कोई जाए ना आवे चाँद सुरज जहाँ, पवन न पानी, कौ संदेस पहुँचावै दरद यह… साई को सुनावै आगे चालौ पंथ नहीं सूझे, पीछे…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી : કવિતામાં વ્યાવસાયિક આરોગ્ય

જગદીશ પટેલ આ મહિનાનો લેખ વાચકોને બહુ જુદો લાગશે. આજે વાત કરવી છે સાહિત્યમાં – ખાસ કરીને કવિતામાં – વ્યાવસાયિક આરોગ્ય કેટલું ડોકાય છે તે અંગે. હું સાહિત્યકાર નથી કે આ વિષય પર સંશોધન કરનાર કોઇ અધ્યાપક નથી કે કોઇ…

“ભૂખલાડ” ઉત્પાદનમાં પડાવે “આડ” !

હીરજી ભીંગરાડિયા મોટી ઉંમરે દીકરો થયો હોય એટલે મા-બાપે એનો- ખાટલેથી પાટલે અને પાટલેથી ખાટલે – હથેળીમાં ઉછેર કર્યો હોય. “બાળક છે ને ! કાલ સવારે મોટો થઇ જશે, એટલે બધું આપમેળે સમજતો થઇ જશે” માની તેની જાતેજાતની માગણીઓ પૂરી…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ : ૩૧ : ક્રાન્તિકારીઓ (૪)

દીપક ધોળકિયા ૧૯૨૮નું વર્ષ આવતાં સુધીમાં દેશમાં સંઘર્ષ માટેનું ચિત્ર વધારે સ્પષ્ટ થવા લાગ્યું હતું. એક તો, ૧૯૨૦થી જ કોંગ્રેસનું પોત બદલી ગયું હતું. ગરમ કે નરમ, બન્ને જૂથોના નેતાઓ લોકમાન્ય તિલક કે ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે તો બહુ પહેલાં જ…

ફિર દેખો યારોં : ઉંઘતા ભલે ન જાગે, જાગતા જાગે તોય ઘણું!

– બીરેન કોઠારી આફ્રિકાનાં અભયારણ્યમાં મુક્તપણે વિહરતાં જંગલી પશુઓને જોઈને પ્રવાસીને શરૂઆતમાં નવાઈ લાગે, રોમાંચ થાય, સહેજ ભય લાગે, પણ પછી ધીમે ધીમે તેનાથી એવા ટેવાઈ જવાય કે આ બધા ભાવથી પર થઈ જવાય. તેની સરખામણીએ આપણા દેશમાં રસ્તે રખડતાં…

વલદાની વાસરિકા : (૭૭) ટાઈમપાસ તરંગી પ્રશ્નોત્તરી

–વલીભાઈ મુસા પ્રશ્નો એ જ્ઞાનપ્રાપ્તિની ચાવી સમાન છે. ઘણા વૈજ્ઞાનિકોએ તેમના મગજમાં ઉદભવેલા પ્રશ્નોની પ્રેરણા વડે જ અવનવી શોધો કરી છે; ઉદાહરણ તરીકે આઈઝેક ન્યુટન અને સફરજન. તત્વચિંતકોએ પ્રશ્નોના સહારે જ આધ્યાત્મિક રહસ્યોને જાણ્યાં છે. વિદ્યાર્થીઓ પ્રશ્નોથી જ જ્ઞાન મેળવે…

“વાર્તાઘર”માં પ્રવેશ નિમિત્તે

–બીરેન કોઠારી ગુજરાતી નવલિકા ક્ષેત્રે રજનીકુમાર પંડ્યાનું નામ પ્રથમ હરોળમાં નિ:સંકોચપણે મૂકી શકાય. માનવમનના અતળ ઊંડાણમાં રહેલા ભાવોનું નિરૂપણ રજનીકુમારની વિશેષતા છે. તેમનાં તમામ પ્રકારનાં લખાણોમાં આ બાબત જોવા મળે, અને વાર્તામાં તો સવિશેષ. કેવળ સ્થૂળ ઘટનાના ચિત્રાત્મક નિરૂપણને બદલે…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૨૫ : ‘હમારે મહેમાં કો પરદે કી જરૂરત નહીં હૈ”

પૂર્વી મોદી મલકાણ આ બ્રેડબન તો છેક ૧૦૦ CE માં યુરોપમાં પહોંચેલ. નાન જેવા જ આથેલા લોટમાંથી બનતાં લોફબ્રેડને બનાવવા માટે બેકરને જે તે દેશના રાજા પાસેથી ખાસ પરવાનો લેવો પડતો અને આ પરવાનો જેની પાસે તેની પાસેથી જ બ્રેડ…

સમયચક્ર : મકરસંક્રાંતિને પતંગબાજી સાથે વાસ્તવમાં કોઈ સંબંધ નથી

માવજી મહેશ્વરી મનુષ્ય ઊડી શકતો હોત તો ? આ કલ્પના રોચક જરુર લાગે છે. પરંતુ તે શક્ય નથી એ મનુષ્યને સદીઓ પહેલાં સમજાઈ ગયું હતું. ન ઊડી શકવાની મર્યાદામાંથી પતંગ અને વિમાનનું સર્જન થયું છે. માણસ શું છે ? તેના…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદી અને હું…(૧)

-રજનીકુમાર પંડ્યા 1976ની સાલની એક બળબળતી બપોરે હું જ્યારે વિજયા બૅંન્કની વડોદરાની રાવપુરા શાખામાં મૅનેજર-ઈન-ચાર્જ તરીકે મારી ચેમ્બરમાં બેઠો હતો ત્યારે પરસેવે રેબઝેબ ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદી એક પંજાબી પણ ક્લિનશેવન ચહેરાવાળા જુવાનને લઈને અંદર પ્રવેશ્યા. રૂપેરી પડદા બહાર મેં એ વખતે…

ટાઈટલ મ્યુઝીક (૨૫) – નાતા (૧૯૫૫)

– બીરેન કોઠારી કેટલાય સંગીતકારો એવા છે કે જેમનાં ગીતો અતિ લોકપ્રિય હોવા છતાં જાણકારો સિવાયના સામાન્ય લોકોને એમના નામ વિશે જાણ ન હોય. અથવા તો લોકોને એમ જ હોય કે એ ગીત અન્ય કોઈ જાણીતા સંગીતકારે સંગીતબદ્ધ કર્યું હશે.…

ઉત્તરાયણના પર્વ પ્રસંગે……

                 પતંગની  રંગબેરંગી ત્રણ કવિતાઓ.                  (૧) ભગવતીકુમાર શર્મા પવનપાતળો કાગળ લઈને નભમાં ઊડે અગાશીજી;વાંસ-સળીનો કિત્તો લઈને લખતી ગઝલ ઉદાસીજી! પવન સૂસવે ઘડીક સામટો, ઘડીક ખાતો ખત્તાજી;શ્વાસ હાવરા-પુલશા થઈને સાચવતા કલકત્તાજી !ઠાગાઠૈયા, ઠુમકા, ઝૂમખાં હુંકારે અવિનાશીજી… કાગળ પર રેશમના દોરે…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં.૨૫

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ, હ્યુસ્ટન યુએસએ પ્રિય નીના, વાહ…વાહ…ઝાકળમાં બોળીને ચીતરેલી ધારણામાંથી ફૂટેલાં લીલાછમ બનાવો જેવો તારો પત્ર !! ક્યા કહના….પણ સાચું કહું? ધારણા કરતાં મોડો પત્ર મળ્યો તેથી લાગ્યું જ કે કંઈ કારણ હશે. આ ટેલીપથી પણ ગજબની વસ્તુ છે,…

જયદેવની તેજસ્વી સંગીત પ્રતિભાનું મૂલ્ય હંમેશાં ઓછું અંકાયું : ૧૯૭૧

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ જયદેવ (વર્મા) – જન્મ ૩ ઓગસ્ટ ૧૯૧૯ । અવસાન ૬ જાન્યુઆરી, ૧૯૮૭-ને તેમનાં જન્મ શતાબ્દીનાં વર્ષમાં એવા સંગીતકાર તરીકે યાદ કરાઈ રહ્ય છે જેમણે શાસ્ત્રીય સંગીત તેમ જ લોક સંગીતને પોતાની આગવી શૈલીમાં રજૂ કર્યું.…

સ્ત્રી-પુરુષવેશમાં ફિલ્મીગીતો

નિરંજન મહેતા હિન્દી ફિલ્મોમાં કશુંક અવનવું કરાતું હોય છે જેમાં એવું પણ દેખાડાય છે કે સ્ત્રી કલાકાર પુરુષવેશમાં અને પુરુષ કલાકાર સ્ત્રીવેશમાં હોય છે અને તેમના ઉપર ગીત પણ રચાયું હોય છે. આવા કેટલાક ગીતોની નોંધ આ લેખમાં લેવાઈ છે.…

સાયન્સ ફેર : વિજ્ઞાન ક્ષેત્રની કેટલીક માઈલસ્ટોન ઘટનાઓ

જ્વલંત નાયક એ બાબત તો હવે સ્પષ્ટ છે કે વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિના જીવન અશક્ય છે. તમે બધી મોહમાયા મૂકીને સાવ પ્રાકૃત્રિક અવસ્થામાં જીવવાનું શરુ કરો અને આદિમાનવની માફક જંગલો-ગુફાઓમાં રહેવા જતા રહો તો ત્યાં પણ તમને જીવવિજ્ઞાન અને પર્યાવરણ…