(૯૧) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન – ૩૭ (આંશિક ભાગ – ૧)

  – મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) હજ઼ારોં ખ઼્વાહિશેં ઐસી કિ હર ખ઼્વાહિશ પે દમ નિકલે   (શેર ૧ થી ૩) હજ઼ારોં ખ઼્વાહિશેં ઐસી કિ હર ખ઼્વાહિશ પે દમ નિકલેબહુત નિકલે મિરે અરમાન લેકિન ફિર ભી કમ નિકલે (૧)…

શબ્દસંગ : સંવેદનાત્મક સમાજદર્શન-પુરુષાર્થની કથા

(પગમેં ભમરી –પાંચમું ચરણ ) નિરુપમ છાયા                સર્જનાત્મક સાહિત્યકૃતિઓના અનેક પ્રકાર છે. કેટલુંક સાહિત્ય પ્રભાવી હોવા છતાં સર્જનાત્મકતાની   કસોટીની  એરણે એ ખરું ન ઊતરે પણ સમગ્રપણે એક ભિન્ન દૃષ્ટિએ, સૂક્ષ્મ રીતે એમાં આપણે  સર્જનાત્મકતા અનુભવી શકીએ. મૂળ વતની કચ્છના…

કાચની કીકીમાંથી :: લદાખ: લીલોતરી વિનાનું સૌંદર્ય

વેબ ગુર્જરી પર ‘કાચની કીકીમાંથી’નું પુનરાગમન શ્રી ઈશાન કોઠારીની તસવીરકથાઓની શ્રેણીનું વેબ ગુર્જરી પર પુનરાગમન થઈ રહ્યું છે. પત્રકારત્વના સ્નાતક કક્ષાના અભ્યાસની વ્યસ્તતાને કારણે, ફોટોગ્રાફીના શોખને ખુબ જ ગંભીરતાથી વિકસાવી રહેલા ભાઈશ્રી ઈશાન કોઠારીએ બહુ જ કચવાતા મને આ શ્રેણીને…

મોજ કર મનવા : ધાર્મિક લાગણી: આળી કે અળવીતરી?

કિશોરચંદ્ર ઠાકર દુનિયામાં બેરોજગારી, ગરીબી, ભૂખમરો, પ્રદુષણ વગેરે અનેક સમસ્યાઓની ચર્ચાઓ સતત થતી રહે છે. પરંતુ સમસ્ત  વિશ્વનો પ્રાણપ્રશ્ન તો મને જુદા જુદા સંપ્રદાયોના અનુયાયીઓની ધાર્મિક લાગણી દુભાવાનો હોય એમ લાગે છે. આ જ કારણસર એકાદ વર્ષ પહેલા આ ગંભીર…

મંજૂષા – ૪૨. ધાર્મિક રૂઢિઓનું આંધળું અનુકરણ નહીં

વીનેશ અંતાણી કોમ્પ્યુટિન્ગ અને ટેલિકોમ્યુનિક્સના ક્ષેત્રમાં મહાન સુવિધાઓની જગતને ભેટ આપનાર સ્ટીવ જૉબ્સની ધર્મ વિશેની માન્યતા સમજવા જેવી છે. સ્ટીવ જૉબ્સનાં માતાપિતા ચુસ્ત ધાર્મિક નહોતાં, પરંતુ સ્ટીવમાં ધાર્મિક સંસ્કાર પડે તે માટે તેઓ એને રવિવારે ચર્ચમાં લઈ જતાં. સ્ટીવ તેર…

નિસબત : નાયબ વડાપ્રધાન અને નાયબ મુખ્યમંત્રીના પદ બંધારણીય નથી !

ચંદુ મહેરિયા કેન્દ્રમાં નાયબ વડાપ્રધાન અને રાજ્યોમાં નાયબ મુખ્યમંત્રીનું  પદ બંધારણીય નથી પણ રાજકીય છે.  બિહારના નીતિશ કુમાર મંત્રીમંડળમાં બે નાયબ મુખ્યમંત્રીઓ સમાવવા પડ્યા છે. સંસદીય પ્રણાલીમાં વડાપ્રધાન કે મુખ્યમંત્રીનું પદ કેબિનેટના બધા સમાન મંત્રીઓમાં પ્રથમ સ્થાન ધરાવનારનું  છે. પરંતુ…

મારું વાર્તાઘર : અઢાર

રજનીકુમાર પંડ્યા  ‘જો, આ તારા બાપની ટપાલ જો ! જો, મને એટલી જ વેલ્યુ છે, જો !’ ખરેખર મમ્મી બોલતી હતી અને કરી બતાવતી જતી હતી. ટપાલ એટલે? એ કાંઈ પ્રેમપત્ર થોડો હતો? એમાં તો લખ્યું હતું : ‘હવે જો…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૨૪.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ ઘા૦— આ બીજા ત્રણ નકશા શાના છે ? મુ૦— વિજાપુરની સલતનતની જુમામસીદ તથા તેના ગોળ ઘુમટની મોટી ઇમારતનો, તથા મલીકમૈદાન ઉર્ફે મહાકાળી નામની તોપ બનાવેલી છે તેનો આ નકશો છે. ઘા૦— વીજાપુરનો ઇતિહાસ તમને માલુમ છે ? મુ૦— થોડો…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો # ૩૪

ભગવાન થાવરાણી ક્યારેક એવું લાગે કે આપણે જે શાયરો અને શેરોની વાતો કરી રહ્યા છીએ એમને ભારતીય અને પાકિસ્તાની વાડાઓમાં વિભાજીત કરવા બિલકુલ અર્થહીન છે. બધાની ઉત્પત્તિ ત્યાં જ તો થઈ જે હિંદુસ્તાન હતું. બન્ને દેશોના નામનું લેબલ તો ૧૯૪૭…

હેમંત કુમાર જન્મશતાબ્દી સ્મરણાંજલિ : … મગર હમ તુમ્હારે રહેંગે – અંક – ૭ :: હેંમંત કુમાર – ‘અન્ય’ સંગીતકારો માટે : યુગલ ગીતો [૨]

હેંમંત કુમાર – ‘અન્ય’ સંગીતકારો માટે, માઈક્રોફોનની સામે, ગાયકની ભૂમિકામાં : યુગલ ગીતો એન. વેન્કટરામન અનુવાદ / સંવર્ધિત સંકલન – અશોક વૈષ્ણવ [૨] ૧૯૫૩ / ૧૯૫૪ – કારકિર્દીનાં પુષ્પનો મઘમધતો ઉઘાડ ૧૯૫૧માં ‘સઝા’નાં સંધ્યા મુખર્જી સાથેનાં એસ ડી બર્મને રચેલાં…

અમેરિકન ડ્રીમ – સ્વપ્નિલ સફર: પ્રસ્તાવના

દર્શા કિકાણી પ્રસ્તાવના છઠ્ઠા ધોરણમાં ભણતો હતો ત્યારે શ્રી કાકાસાહેબ કાલેલકરનો એક પાઠ ભણવામાં આવતો હતો. કાકાસાહેબના પ્રવાસ વર્ણન બહુ જ વખણાતાં. આ પાઠમાં કાશી યાત્રાધામનું વર્ણન આવતું હતું જેમાં તેઓ શ્રી લખતા કે કાશી સ્ટેશન આવતા પહેલા એક પૂલ…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી :: ગુજરાત રાજયના કારખાનાઓમાં સલામતી અને આરોગ્ય : ૨૦૧૮ અને ૨૦૧૯ના અહેવાલો – ભાગ ૨ : અકસ્માતો

જગદીશ પટેલ ગુજરાત રાજયના મજૂર મંત્રાલય હેઠળના ડાયરેકટર, ઇન્ડસ્ટ્રીયલ સેફટી એન્ડ હેલ્થ (ડીશ) વિભાગ દ્વારા કેન્દ્રીય મજૂર મંત્રાલય હેઠળના ડાયેરેકટર જનરલ, ફેકટરી એડવાઇસ એન્ડ લેબર ઇન્સ્ટીટયુટસ (ડીજીફાસલી)ને દર વર્ષે કેલેન્ડર વર્ષ પુરું થયા બાદ ૩૧ જાન્યુઆરી સુધીમાં જે તે વર્ષની…

પ્રકૃતિનેયે શોભાવી રહેલું – શિરમોરસુંદર – રાષ્ટ્રીય પક્ષી “મોર”

હીરજી ભીંગરાડિયા        “ કાળી કાળી વાદળીમાં વીજળી ઝબૂકે,                                મેહુલિયો કરે કલશોર………..જોને કળાયેલ બોલે છે મોર ”  …..! અષાઢનાં કાળાં ડિબાંગ વાદળાંઓ આકાશમાં ઘેઘૂર જામ્યાં હોય અને ધરતી પર લળુંબ-જળુંબ થઇ – અમૃતની ધારાઓ છોડવાની તૈયારીમાં હોય, વળી સાથમાં…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૨૧: સુભાષબાબુ – પલાયન

દીપક ધોળકિયા ૧૯૪૧નું વર્ષ શરૂ થયું ત્યારે દેશનું રાજકારણ ૧૯૩૯-૪૦માં નક્કી થયેલા માર્ગે જ ચાલતું હતું. વ્યક્તિગત સત્યાગ્રહની સાથે મહાત્મા ગાંધીજીએ રચનાત્મક કાર્યક્રમો પણ ચાલુ કર્યા હતા અને સત્યાગ્રહીઓનો પ્રવાહ પણ વણથંભ હતો. ગાંધીજીએ ૨૬મી જાન્યુઆરી ઊજવવાની અપીલ કરી હતી,…

ફિર દેખો યારોં : સૂકો અને ભીનો કચરો અલગ નથી કર્યો? ભરો બે ચોકલેટનો દંડ

બીરેન કોઠારી બાળકોને સામાન્ય રીતે ઈશ્વરનું રૂપ માનવામાં આવે છે, પણ કઈ ઉંમર સુધીનાં બાળકોનો તેમાં સમાવેશ કરવો એ સ્પષ્ટ નથી. સામાન્યપણે એવું જોવા મળે છે કે બાળકોને લગતી બાબતો મોટેરાંઓ નક્કી કરતાં હોય છે. એ રીતે જોઈએ તો બાળકોને…

ચેલેન્‍જ.edu: સમજાવટ સારી કે સજા?

રણછોડ શાહ ગમે તેમ સમજાવો, એ ક્યાં સમજતું હોય છે? આપણું જ નટખટ મન પ્રશ્નો સરજતું હોય છે. લાખ કરો પ્રયત્ન તો પણ એ અટકશે નહીં, હોય છે જે હૈયામાં, હોઠે પ્રગટતું હોય છે. રામુ પટેલ ડરણકર એક ઉચ્ચ સરકારી…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૧

ચિરાગ પટેલ उ.९.१.१२ (११८६) वृष्टिं दिवः परि स्रव द्युम्नं पृथिव्या अधि। सहो नः सोम पृत्सु धाः॥ (असित काश्यप/देवल) હે સોમ! આપ આકાશથી પૃથ્વી પર દિવ્યવૃષ્ટિ કરો. પૃથ્વી પર પોષક અન્ન ઉત્પન્ન કરો, અને અમને સંઘર્ષની શક્તિ પ્રદાન કરો. આ શ્લોકમાં…

‘શોલે’ની સૃષ્ટિ : નમકહલાલીનો બદલો મળ્યો ગોળીથી

(આ શ્રેણીમાં ‘શોલે’ ફિલ્મમાં દેખા દેતા, નાની પણ ચિરંજીવ ભૂમિકા ભજવતા વિવિધ પાત્રોની, ફિલ્મની સ્ક્રીપ્ટમાં ન હોય એવી કાલ્પનિક કથાઓ મૂકવામાં આવી છે.) -બીરેન કોઠારી એનું મૂળ નામ શું હશે એ તો કદાચ ઘરનાંય ભૂલી ગયા હશે. શ્યામવર્ણો હોવાને કારણે…

સત્યજિત રાયની સૃષ્ટિ – ૧૧: ‘દેવી’

ભગવાન થાવરાણી સત્યજિત રાય કહેતા  ‘ કોઈ પણ ફિલ્મ એના સર્જક માટે કોઈ તૈયાર વાસ્તવિકતા નથી, જે એ સીધો પરદા ઉપર ઉતારી શકે. માત્ર કાચી સામગ્રી જ એની આસપાસ છે. વસ્તુઓ, સ્થળો, લોકો, ભાષા અને દ્રષ્ટિકોણ. આ બધામાંથી કાળજીપૂર્વક પસંદગી…

કલમના કસબી – કનૈયાલાલ મુનશી : પૃથિવીવલ્લભ

રીટાબેન જાનીની કલમે નવી શ્રેણી “કલમના કસબી-કનૈયાલાલ મુનશી”ના પ્રારંભે નિવૃત્ત બેંકર એવાં સુશ્રી રીટાબેન જાની એમની બેન્કિંગ કારકિર્દી દરમ્યાન વિવિધ ઈતર પ્રવૃત્તિઓ,સાહિત્ય વિષયક પ્રવૃત્તિઓ અને ઇન્ટર બેંક સ્પર્ધાઓમાં વિજેતા રહેલ છે. તદુપરાંત તેઓ યોગવિદ, લાઈફ સ્કિલ કૉચ અને એંકર પણ…

શ્રી ચંદુભાઈ મહેરિયાના સાંપ્રત વિષયોને નવા દૃષ્ટિકોણની ‘નિસબત’ ધરાવતા લેખોની લેખમાળાના પ્રારંભે

ગુજરાતની દલિત ચળવળ, દલિત પત્રકારત્વ, દલિત સાહિત્ય, દલિત જીવનનો અધિકૃત માહિતીસ્રોત ગણાવી શકાય એવા ચંદુભાઈ મહેરિયાના અહેવાલો, સંપાદનો ગુજરાતી સાહિત્યમાં નોંધપાત્ર સ્થાન ધરાવે છે. તેમણે લખેલાં વ્યક્તિચિત્રોની પણ આગવી શૈલી છે. તેમનો નીરક્ષીર વિવેક એવો છે કે અચ્યુત યાજ્ઞિક જેવા…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : આ આભ સ્પર્શ્યું ને પાંખો ખરી ગઈ, જુઓ! – એક અનન્ય નિવાસ-તરુણ સદનના જન્મની કથા – (૨)

રજનીકુમાર પંડ્યા  ( સરકારી ચિલ્ડ્રન્સ હોમમાંથી 18 વર્ષની વયના થઇ ગયા પછી જેમને Childrenની વ્યાખ્યાની બહાર મુકી દઇને એકાએક આ અફાટ દુનિયાના અણજાણ પટમાં ફેંકી દેવામાં આવે છે તેવા અનેક નિરાધાર તરુણોની કથની અને તેમને સમ્હાલી લેવા માટે નવી મુબઇની…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૨૩.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ ગુ૦— મુનશીએ લાવેલા નકશામાંથી અમેરિકાખંડમાંના બ્રેઝિલ દેશનો નકશો હતો. તે જોઈને આ નકશામાં લોકો શું કરે છે, એવું ઘાશીરામે પૂછવાથી બોલવું જારી થયું તે :— મુ૦— એ લોકો હીરાની ખાણમાંથી હીરા શોધે છે. ઘા૦— હીરા કઈ કઈ જગેથી…

ત્રણ ગ઼ઝલો

ગુજલીશ ગઝલથી પંકાયેલા ગઝલકાર શ્રી અદમ ટંકારવીએ તેમના બધા જ સંગ્રહોને સમાવતો એક ‘૭૮૬ ગઝલો’નો ગઝલસંગ્રહ આપ્યો છે. મૂળે ટંકારિયા ગામના પણ વર્ષોથી યુકે.માં સ્થાયી થયેલ અદમભાઈની ગઝલોમાં વિદેશી પરિવેશ એક વિશેષ રીતે છલકે છે. ડાયસ્પોરિક સંવેદનાઓને તેમણે સ્મિતમાં ફેરવીને…

‘ખુશી’ પર રચાયેલ ફિલ્મીગીતો

નિરંજન મહેતા ખુશી એટલે આનંદ. તે વ્યક્ત કરતા ગીતો ફિલ્મોમાં મુકાયા હોય છે. ક્યારેક તે આનંદ વ્યક્ત કરતુ હોય છે તો ક્યારેક તે વેદનાને વાચા આપે છે. આવા કેટલાક ગીતો આ લેખમાં રજુ કર્યા છે. આજથી ૭૦ વર્ષ પહેલાની ૧૯૪૯ની…

જયદેવની તેજસ્વી સંગીત પ્રતિભાનું મૂલ્ય હંમેશાં ઓછું અંકાયું : ૧૯૭૨ – ૧૯૭૩

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ જયદેવ (વર્મા) – જન્મ ૩ ઓગસ્ટ ૧૯૧૯ । અવસાન ૬ જાન્યુઆરી, ૧૯૮૭ – ને વધારે યાદ એવા સંગીતકાર તરીકે કરાય છે જેમણે શાસ્ત્રીય અને લોક સંગીતને પોતાની આગવી શૈલીમાં રજૂ કર્યાં. તેમની આ ખાસિયતે જ કદાચ…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો # ૩૩

ભગવાન થાવરાણી જોશ મલીહાબાદી અસલ લખનૌ પાસેના મલીહાબાદ ગામના હતા જ્યાંની કેરી માત્ર હિંદુસ્તાન જ નહીં, જગતભરમાં મશહૂર છે. ભાગલા પછી એ પાકિસ્તાન ચાલ્યા ગયા.  કહે છે, એમણે એક લાખથી પણ વધુ શેર લખ્યા. એ વિદ્રોહી પ્રકૃતિના શાયર હતા. (જે…

અમેરિકન ડ્રીમ – સ્વપ્નિલ સફર : ભૂમિકા

દર્શા કિકાણી ૨૫ મે, ૨૦૧૭, ગુરુવારે અમદાવાદથી નીકળી ૬,જુલાઈ, ૨૦૧૭, ગુરુવારે અમે પાછાં અમદાવાદ આવ્યાં તે ૬ અઠવાડિયાનો અથવા ૪૨ દિવસનો સમય એટલે અમારો અમેરિકાનો પ્રવાસ : એક આહ્લાદક અને  અવર્ણનિય અનુભવ! અત્યારે વિચારીએ તો હાથમાંથી સરી ગયેલો તે સમય…

ફરી કુદરતના ખોળે : ઝાડ ઉપર બે પગે ચડ – ઉતર કરતું લક્કડખોદ

કાબરો લક્કડખોદ / Yellow fronted Pied Woodpecker / Dendrocopos mahrttensis જગત કીનખાબવાલા લક્કડખોદ શબ્દ સાંભળો અને તરત યાદ આવે કે આતો પક્ષીનું નામ! હા, જોયું નાં હોય તે સામાન્ય વાત છે. રંગે રૂડું રૂપાળું પક્ષી છે અને જયારે પણ જોવા…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૨૦ : ગાંધીજીની વ્યૂહરચના

દીપક ધોળકિયા વાઇસરૉયે કોંગ્રેસની માગણી ફગાવી દીધી તે પછી કોંગ્રેસ પાસે આંદોલન સિવાય બીજો કોઈ રસ્તો નહોતો. મહાત્મા ગાંધીના હાથમાં બધાં સૂત્રો સોંપી દેવાનું કારણ પણ એ જ હતું કે લોકોની નાડી પર એમનો હાથ હતો. ગાંધીજી જાણતા હતા કે…

ફિર દેખો યારોં : નાગરિક ધર્મ ખતરામાં છે

બીરેન કોઠારી વર્ષ પૂરું થાય એટલે સરવૈયું કાઢવાની વ્યાપારી પ્રથા છે. એ પ્રથા અન્ય ક્ષેત્રે, ખાસ કરીને પ્રસાર-પ્રચાર માધ્યમોમાં પણ ચલણી બની રહી છે. એમાં સરવૈયાને બહાને વર્ષ દરમિયાન બનેલી મહત્ત્વની ઘટનાઓને યાદ કરવામાં આવે છે. આનાથી બીજો જે ફાયદો…

શબ્દસંગ : મન વિનાનું મન : નિર્લેપ જાગૃતિની અંત:યાત્રા (૨)

નિરુપમ છાયા            આત્મકથા સાહિત્યકૃતિ ગણાય પણ સર્જનાત્મક સાહિત્ય ન ગણાય એ મતની સામે જાણીતા સાહિત્યકાર રતિલાલ બોરીસાગર એવું કહે કહે છે કે અન્ય કોઈપણ સાહિત્યકૃતિ જેવી અને જેટલી રસનિર્મિતીની અપેક્ષા પૂરી કરતાં આત્મકથા આનંદ આપે ઉપરાંત કઈંક સંદેશ આપે…

નવી લેખમાળા – ‘પગદંડીનો પંથી’ના પ્રારંભે : વેબગુર્જરીના વાચકો માટે બે બોલ

ડૉ. પુરુષોત્તમ મેવાડા વેબ ગુર્જરી પરિવારના આરંભકાળના પ્રિયજન છે. ૨૦૧૫ /૨૦૧૬માં તેમની સરળ કલમે વેબ ગુર્જરી પર વિવિધ રોગોની પ્રાથમિક સમજ આપણે મેળવતા હતાં. હવે, એક સર્જ્યન તરીકેના તેમના જીવન અનુભવોને રજૂ કરતાં તેમનાં તાજેતરમાં પ્રકાશિત થયેલ પુસ્તક ‘પગદંડીનો પંથી’ને…

વેબ ગુર્જરી પર નવી લેખમાળા- સૂરાવલિ, સિનેમા અને સ્મૃતિઓ -ના પ્રારંભે

ફિલ્મ-ઇતિહાસના ઊંડા અભ્યાસુ અને બહુખ્યાત લેખક નલિન શાહ દ્વારા લખાયેલા સૌ પ્રથમ પુસ્તક Melodies, Movies & Memories નું પ્રકાશન ૨૦૧૬માં ‘સાર્થક પ્રકાશન’ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ પુસ્તકની પ્રસ્તાવનામાં પ્રકાશકની ભૂમિકામાં ઉર્વિશ કોઠારી લખે છે :’વિન્ટેજ હિંદી ફિલ્મોનાં સંગીત વિષે…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : આ આભ સ્પર્શ્યું ને પાંખો ખરી ગઈ, જુઓ! – એક અનન્ય નિવાસ-તરુણ સદનના જન્મની કથા-૧

રજનીકુમાર પંડ્યા  “મારા પિતાજી રસ્તામાંથી રદ્દી વીણીને વેચવાનો વ્યવસાય કરતા હતા. માતા વિષે મને કંઇ ખબર નથી. વતન કયું એની જાણ નથી.” આટલા વાક્યોમાં મળી આપણને લક્ષ્મીનાથ કુબેરનાથ શિંદે નામના એક સજ્જન વિષેની મૂળભૂત જાણકારી. પણ હવે એનીવધુ વિગતો વાંચો:…

ગઝલાવલોકન – ૩૩, વરસું તો હું ભાદરવો

વરસું તો હું ભાદરવો ને સળગું તો વૈશાખ;મારી પાસે બે જ વિકલ્પો, કાં આંસુ કાં રાખ. ઘેરાઉં તો વાદળ કાળા, વિખરાઉં તો વ્હાલભિંજાઉં તો શ્રાવણ છલબલ, કોરું તો દુષ્કાળબીડાઉં તો સ્વપ્ન સલુણું, ઊઘડું તો હું આશમારી પાસે બે જ વિકલ્પો,…

વલદાની વાસરિકા : (૮૯) – થેન્ક્સ ફોર યોર કોમ્પ્લીમેન્ટ્સ!

સંપાદકીય નોંધઃ ‘વલદાની વાસરિકા’માં અત્યાર સુધી આપણે વિવિધ વિષયઓને લગતા નિબંધો માણતાં આવ્યાં છીએ. હવેથી આ શ્રેણીમાં શ્રી વલીભાઈની કલમે તેમની નવલિકાઓ માણીશું. વલીભાઈ મુસા ‘તમારો કહેવાનો મતલબ કે ચોરી કરવી એ અપરાધ નથી, પણ એક વ્યવસાય છે અને ભૂખે…

“સુખ-વીલા”

જયશ્રી મરચંટ કાકાને હું કહી કહીને થાકી હતી કે તમે અમેરિકા આવો, પણ હંમેશા આ એક વાત કહીને તેઓ ટાળી દેતા. ”હું અને તારી બા આવીએ, પણ, આઠ-દસ દિવસોથી વધુ નહીં. મને મારા ચંપાના છોડોની માવજત વિના એકેય દિવસ ફાવે નહીં,…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૨૨.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ બીજે ત્રીજે દિવસે મહમદઅલી મુનશી પાછા કોટવાલને ઘેર આવ્યા. તે વખત કોટવાલની પાસે મહીપત જોશી બેઠા હતા. તેની રુબરુ મુનશીના ચિત્રમાંથી એક ચિત્ર હાથમાં લઈને, એ ઝાડ શાનું છે એમ કોટવાલે પૂછવા ઉપરથી બોલવું જારી થયું તે:—…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો # ૩૨

ભગવાન થાવરાણી મોટા શાયરોની સૂચિમાં જિગર મુરાદાબાદી સાહેબનું નામ પૂરા સન્માન અને ઇજ્જતથી લેવાવું જોઈએ. આપણે બધા શાયરીના સરેરાશ ભાવકો એમને, એમના આ શેરથી ઓળખીએ છીએ : યે ઈશ્ક નહીં આસાં બસ ઈતના સમજ લીજેએક આગ કા દરિયા હૈ ઔર…

યૂં હી ચલતે ચલે મુસ્કુરાતે હુએ… : કિશોર કુમારે ગાયેલાં રોશનનાં ગીતો

– મૌલિકા દેરાસરી મસ્તમૌલા ગાયક કિશોરકુમારના અલગ અલગ સંગીતકારો સાથે  સંગીતબદ્ધ થયેલા ગીતોની સફર કરી રહ્યા છીએ આપણે. સફરમાં આજે સાથ આપશે એક અત્યંત પ્રતિભાશાળી હસ્તી અર્થાત્ રોશનલાલ નાગરથ, જેઓ સંગીતની દુનિયામાં જાણીતા છે- સંગીતકાર રોશનના નામે. કિશોરકુમાર વિશે તો આપણે…

મૅનેજમૅન્ટના નામસ્રોતીય સિધ્ધાંતો : પીટરનો સિધ્ધાંત

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ પ્રાસ્તાવિક નામસ્રોત (eponym) એવી વ્યક્તિ કે જગ્યા કે ચીજ છે જેના પરથી, કોઈનું, કે કોઈક ચીજનું, નામ પડ્યું હોય, કે પડાયું છે એમ મનાતું હોય. જોનાથન સ્વિફ્ટ દ્વારા લખાયેલ, અંગ્રેજી સાહિત્યની બહુખ્યાત રચના ‘ગુલીવર્સ ટ્રાવેલ્સ’ના ચોથા…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : પરંપરાઓનું આંધળું અનુકરણ

તન્મય વોરા મઠમાં રહેતી બીલાડી દરરોજ સાધુઓને ધ્યાનમાં વિક્ષેપ પાડતી. ગુરૂએ આજ્ઞા કરીકે સાંજના ધ્યાનના સમયે બીલાડીને બાંધી દેવી. વર્ષો પછી, ગુરુનાં મૃત્યુ પછી પણ બીલાડીને સાંજે સાંજે બાંધી જ રખાતી. પછી તો એ બીલાડી પણ ગુજરી ગઈ. એટલે તેની…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૧૯ : ગાંધીજી એકલા પડી ગયા!

દીપક ધોળકિયા ૧૯૪૦નું વર્ષ ગાંધીજી અને કોંગ્રેસ વચ્ચેના વિચારભેદનું કારણ બન્યું અને કોંગ્રેસે ગાંધીજીના અહિંસાના સિદ્ધાંતનો અમુક અંશે અસ્વીકાર કરી દેતાં ગાંધીજી અલગ થઈ ગયા. કોંગ્રેસે પણ ગાંધીજી વિના ચલાવી લેવાનું નક્કી કર્યું. જો કે, આ વિવાદ માત્ર ત્રણ મહિના…

ફિર દેખો યારોં : ઔદ્યોગિક સુરક્ષા અંગેના કાનૂન : અવગણના, ઉલ્લંઘન કે ઈચ્છાશક્તિનો અભાવ?

બીરેન કોઠારી ઔદ્યોગિક અકસ્માતોનું પ્રમાણ લૉકડાઉન દરમિયાન ઘણું વધતું જોવા મળ્યું. એનો અર્થ એમ નથી કે આ અકસ્માતો પહેલાં થતા નહોતા કે ઓછા થતા હતા. માનવસર્જિત ભૂલો આવા અકસ્માતોમાં કારણભૂત હોય એ સમજી શકાય એમ છે, પણ સલામતીના નિયમોનું ધરાર…

વ્યંગ્ય કવન : (૫૫) – લગન કરી લે યાર

હરદ્વાર ગોસ્વામી લગન કરી લે યાર. સ્વયંની સોપારી દઈને, ખુદને ગોળી માર.લગન કરી લે યાર. સોનાના પીંજરની સામે પાંખ મૂકીને આવ્યો,રૂપાળાં સપના જોવામાં આંખ મૂકીને આવ્યો.લાખેણીના ચક્કરમાં તું લાખ મૂકીને આવ્યો,એકાદુ આ ફૂલ જોઇને શાખ મૂકીને આવ્યો. જીત જીવનમાં નથી…

શબ્દસંગ : મન વિનાનું મન : નિર્લેપ જાગૃતિની અંતરંગ યાત્રા (૧)

નિરુપમ છાયા સાહિત્ય વિવિધ કૃતિઓ થકી  પ્રગટ થાય છે.   આ કૃતિઓ-સાહિત્ય સ્વરૂપો-માં નવલકથા, એકાંકી, કાવ્ય,નવલિકા, નિબંધ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. આવું  જ એક સાહિત્ય સ્વરૂપ આત્મકથા છે. પરંપરાગત રીતે આ સ્વરૂપને આપણે એની કેટલીક નિજી  વિશેષતાઓને કારણે આપણે આમ કરવા…

આપણે કેટલા પ્રાચીન ? – ભાગ ૨

પ્રવાસી યુ. ધોળકિયા ‘આપણે કેટલા પ્રાચીન?’ લેખના પ્રથમ હપ્તાનું સમાપન આપણે મનુ પ્રજાપતિ યુગના ૪૫મા અને અંતિમ પ્રજાપતિ, દક્ષ પ્રાચેતસ્,‍થી કરેલ. એ યુગમાં થઈ ગયેલ ભક્ત ધ્રુવ અને સપ્તર્ષિઓનો ઉલ્લેખ સ્થળ સંકોચને કારણે એ હપ્તામાં કરી નહોતો શકાયો. +     +    …

ટાઈટલ મ્યુઝીક (૫૦) – વારિસ (૧૯૬૯)

બીરેન કોઠારી બાવો, ગુંડો, પોલીસ જેવાં પાત્રો એવાં હોય છે કે આપણી કે આગળની પેઢીનાં લોકોએ પોતાના બાળપણમાં કોઈ ને કોઈ તબક્કે એમની ધાક અનુભવી હશે. બાવો ઉપાડી જાય, ગુંડો મારી નાખે, પોલીસ ડંડા મારે- આવી બીક આપણા વડીલોએ કોઈ…

શ્વાસમાં વાગે શંખ : મંગલ મંદિર ખોલો

દર્શના ધોળકિયા મંગલ મંદિર ખોલો,દયામય, મંગલ મંદિર ખોલો. જીવનવન અતિ વેગે વટાવ્યું,દ્વાર ઊભો શિશુ ભોળો … દયામય. તિમિર ગયું ને જ્યોતિ પ્રકાશ્યો,શિશુને ઉરમાં લ્યો લ્યો… દયામય. નામ મધુર તમ રટ્યો નિરંતર,શિશુ સહ પ્રેમે બોલો… દયામય. દિવ્ય તૃષાતુર આવ્યો બાળક,પ્રેમ અમીરસ…

હોંકારા, પડકારા કરતી, ગાતી, ભાષા

રક્ષા શુક્લ  ભાષા એટલે માણસની બોલી કે વાણી એમ કહી શકાય. વ્યાપક અર્થમાં કહી શકાય કે નિશાનીઓ કે નિયમો દ્વારા બનતાં એક માળખાને આપણે ભાષા કહીએ છીએ જેનો ઉપયોગ વિચારોની આપ-લે, સંપર્ક કે વ્યવહાર માટે થાય છે. આમ ભાષા એક…

હેપ્પી હેપ્પી

—રક્ષા શુક્લ હેપ્પી હેપ્પી ન્યુ યર કહીને કોણ આપતું ગીફ્ટ ?સો ની સ્પીડે દોડ્યા કરતી સમય નામની સ્વીફ્ટ. ઈશ્વર સૌનો ઉપર બેસી જાતજાતના મોજામાંથી ભાતભાતના પતંગિયા સરકાવે,હોંશે સાંતાકલોઝ બનીને હરેક ચહેરા ઉપર છાંટી અત્તર જેવી ખુશીઓને મહેકાવે.જોય ઓફ આ ગિવીંગનો…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૨૧.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ ચાર પાંચ દિવસ પછી ગુલામઅલી મુનશી કેટલાક નકસા લઇને ઘાશીરામ પાસે આવ્યા ને તેને દેખાડવા લાગ્યા. તે વખત ત્યાં ઘણા લોકો બેઠા હતા. તેમાં મહાદેવભટ સપ્તર્ષિ નામના એક બ્રાહ્મણ વૈદ હતા. કોટવાલ નકશો જોવા લાગ્યા, તેમાં જવાળામુખીનો…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો #૩૧

ભગવાન થાવરાણી ફૈઝ અહમદ  ‘ ફૈઝ ‘ કેવળ મોટા જ નહીં, દરેક રીતે મહાન શાયર હતા. માત્ર પોતાની રચનાઓના માપદંડથી નહીં, એમની વિચારસરણીના દ્રષ્ટિકોણથી પણ. પોતાના વિદ્રોહી વિચારોના કારણે પોતાના જ દેશ પાકિસ્તાનમાં પણ વર્ષો સુધી સળિયા પાછળ રહ્યા. એક લેખક…

હેમંત કુમાર જન્મશતાબ્દી સ્મરણાંજલિ : … મગર હમ તુમ્હારે રહેંગે – અંક – ૭ :: હેંમંત કુમાર – ‘અન્ય’ સંગીતકારો માટે : યુગલ ગીતો [૧]

હેંમંત કુમાર – ‘અન્ય’ સંગીતકારો માટે, માઈક્રોફોનની સામે, ગાયકની ભૂમિકામાં : યુગલ ગીતો એન. વેન્કટરામન અનુવાદ / સંવર્ધિત સંકલન – અશોક વૈષ્ણવ કોઈ પણ ગાયકની વાત તેનાં યુગલ ગીતો વગર અધુરી જ રહે. સૉલો ગીત અને યુગલ ગીતો ફિલ્મોમાં જે…

‘મુસ્કાન’ પર ફિલ્મીગીતો

નિરંજન મહેતા મુસ્કાન એટલે સ્મિત. અચાનક મળી આવે તો આનંદ થાય. ફિલ્મીગીતોમાં પણ મુસ્કાનને મહત્વ અપાયું છે અને જે ગીતો રચાયા છે તેમાંના કેટલાક આ લેખમાં છે.સૌ પ્રથમ આજથી લગભગ ૭૦ વર્ષ ૧૯૫૩મા પહેલા આવેલી ફિલ્મ ‘પતિતા’મા એક હર્ષભર્યું ગીત…