યૂં કિ સોચનેવાલી બાત : ભારતમાં ગૃહિણી કે ઘરેથી કામ કરતાં વ્યાપારઉદ્યમી સ્ત્રીઓનું મૂલ્ય ઓછું અંકાય છે

આરતી નાયર આજના લેખમાં મારે જે કહેવું છે તે વિષે વાત શરૂ કરતાં પહેલાં એક ચોખવટ જરૂરી છે – આજના આ લેખમાં ‘ગૃહિણી’ શબ્દપ્રયોગ બધી જ ગૃહિણીઓના સંદર્ભમાં નથી કરાયો. પરંતુ હું એટલું કહેવાની છૂટ પણ જરૂર લઈશ કે અહીં…

સુગરીનો સ્વયંવર

– રક્ષા શુક્લ શાળાના એ સુવર્ણ દિવસોમાં રિસેસના નાસ્તા માટે મળતા પચ્ચીસ પૈસાની ખારી શીંગ તો લેવાની જ. એ હું ય ખાઉં ‘ને મારા કબૂડાં પણ. સ્હેજ આછો ચકરાવો લેતા લેતા પગલીઓની છાપ ધૂળમાં છોડતા એ આગળ વધી મારી હથેળીમાંથી…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૫૯:: ગોળમેજી પરિષદ (૭)

દીપક ધોળકિયા સંઘીય માળખાનો સવાલ (૨) બીકાનેરના મહારાજાએ ડૉ. આંબેડકરની વાત કાપી. એ જ વલણ બધા રાજા-મહારાજાનું હતું. વડોદરાના ગાયકવાડે તો પોતાના ટૂંકા ભાષણમાં એક પણ તાત્ત્વિક મુદ્દાને સ્પર્શ ન કર્યો પણ એમનાથી પહેલાં રીવાના મહારાજાએ પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા.…

ફિર દેખો યારોં : આર.ઓ.ફિલ્ટરનું પાણી મપાઈ ગયું

-બીરેન કોઠારી “અમે પાણીનો જરાય વેડફાટ કરતા નથી. તેને એકદમ જાળવીને, આર.ઓ. ફિલ્ટર વડે શુદ્ધ કરીને જ વાપરીએ છીએ.” આમ કહેનાર, માનનાર અને અમલ કરનાર વર્ગ મોટો હશે. દરેક જણ ઈચ્છે કે પોતાને શુદ્ધ પાણી પીવા મળે. અલબત્ત, આપણા દેશમાં…

સત્યજિત રાયની સૃષ્ટિ : આ મુ ખ

ભગવાન થાવરાણી બધી જ કળાઓમાં ફિલ્મોનું એક અનોખું સ્થાન છે. કંઈ કેટલીય કળાઓનો સમન્વય છે આ એક વિધામાં. અન્ય કળાઓની જેમ એ પણ સંપ્રેષણનું માધ્યમ છે એટલું જ નહીં, સર્વોત્તમ માધ્યમ છે ! અભિનય, કવિતા, સંગીત, સાહિત્ય, સંકલન, ફોટોગ્રાફી જેવી…

શબ્દસંગ – વર્તમાનને જીવંત બનાવતો, સ્મરણોનો ઉછળતો ‘દરિયો’: એક દીર્ઘ નવલિકા (૧)

– નિરુપમ છાયા ‘ગુજરાતી નવલિકા ચયન ૨૦૦૭’નાં સંપાદક હિમાંશી શેલતે એ સંપાદનમાં સમાવિષ્ટ શ્રી વીનેશ અંતાણીની ‘બાજુનું ઘર’ વાર્તાને ‘વીનેશશૈલીની’ વાર્તા તરીકે ઓળખાવી. એતદ સામયિક (ક્ષિતિજ સંશોધન પ્રકાશનકેન્દ્ર. સંપાદકો: કમલ વોરા-નૌશિલ મહેતા-કિરીટ દૂધાત)ના ડિસેમ્બર ૨૦૧૯ના અંકમાં પ્રકાશિત વિનેશભાઈની દીર્ઘ નવલિકા…

વિજ્ઞાન જગત : વીસમી સદીના વિજ્ઞાનની અલ્ટ્રા મોડર્ન થીયરીઓ અને ભારતીય મનીષીઓની જ્ઞાનગંગા

ડૉ. જે જે રાવલ સાભાર સ્વીકાર ‘જન્મભૂમિ પ્રવાસી’ની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં ડૉ. જે જે રાવલની નિયમિત કટારમાં ૨૬–૦૪- ૨૦૨૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ.લેખ

અસંગ લીલા પુરુષ રામ – ડૉ. દર્શના ધોળકિયાનું દૃશ્ય અને શ્વાવ્ય વ્યકત્વ્ય

ઓગસ્ટ ૨૦૧૯થી આપણે ડૉ. દર્શના ધોળકિયાનાં પુસ્તક ‘અસંગ લીલા પુરુષ’નાં નીચે મુજબનાં અલગ અલગ પ્રકરણો વેબ ગુર્જરી પર વાંચી રહ્યાં હતાં – પુત્ર ભર્તા ભ્રાતા-સખા રાજનીતિજ્ઞ રાજાની દૃષ્ટિએ રામ રામ – શત્રુનજરે શત્રુ પ્રિયદર્શન પુરુષ : રામ લીલાપુરુષ: રામ અસંગ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી – ‘ભારી બેડા ને હું તો નાજુકડી નાર..’ :: અતીતમાંથી પણ સાદ પાડે છે અમૃત જાની

– રજનીકુમાર પંડ્યા રાજકોટ રેડિયો સ્ટેશન શરુ થયું ૧૯૫૫ ની સાલમાં, પણ એનો સુવર્ણયુગ શરુ થયો ૧૯૬૦ પછી. ઓછામાં ઓછો એ પૂરો એક દસકો ચાલ્યો. હેમુ ગઢવી, દિવાળીબેન ભીલ અને ભજનિકો પ્રાણલાલ વ્યાસ અને મુગટલાલ જોશી એ બધા જ સિતારાઓ…

સમયચક્ર : ડ્રાઈવર – રોજિંદા જીવનના ચાલક બળ

સરકારના મંત્રી હોય કે બસના પેસેન્જર. મુસાફરી દરમિયાન એમના જીવની સલામતિ તો પેલા ડ્રાઈવરના હાથમાં હોય છે. જે વાહન ચલાવે છે. મોટા મોટા અધિકારીઓ કરતા એમના ડ્રાઈવરનો પગાર ઘણો જ ઓછો હોય છે. તેમ છતાં એમને સહિ સલામત ઘેર પહોંચાડનાર…

શી ઈઝ ધ બોસ……

વિજય ઠક્કર સોડિયમ લાઈટનાં અજવાળાથી આખું એરપોર્ટ ઝગમગી રહ્યું હતું….હજુતો રાતના બે વાગ્યા છે..ન્યુયોર્કથી અમદાવાદની ફ્લાઈટનો અરાઈવલ ટાઈમ રાતના ૩.૩૫નો છે, એટલે આવી રહેલા પેસેન્જર્સને રીસીવ કરવા આવનારા હવે ધીમે-ધીમે આવશે…પણ અત્યારે અમદાવાદથી ન્યૂયોર્કની ફ્લાઈટનાં પેસેન્જર્સને સી-ઓફ કરવા આવનારાઓથી એરપોર્ટ…

બે ગ઼ઝલ

સપના વિજાપુરા અગાઉ વે.ગુ. પર પગરણ માંડી ચૂક્યા છે. આજે તેમની બે ગઝલ અત્રે પ્રસ્તુત છે. દેવિકા ધ્રુવ,  વે.ગુ. સંપાદન સમિતિ વતી—-               (૧) હવે નક્કી કોઈ વાતે નથી રડવું ઉઝરડાની ટશર ભાતે નથી રડવું. ખભો કોઈ મળે તો ઠીક…

હેમંત કુમાર જન્મશતાબ્દી સ્મરણાંજલિ ઃ …. મગર હમ તુમ્હારે રહેંગે – અંક ૨ ૧૯૪૧ – ૧૯૫૦ :: પ્રભુતામાં પગલાં અને કારકિર્દીનો ઉષઃકાળ

એન. વેન્કટરામન અનુવાદ – અશોક વૈષ્ણવ અક ૧ થી આગળ સંગીતમાધુર્યનો કેફ હવે યુવાન હેમંતકુમારને દિલમાં ચડી ચુક્યો હતો. એ કેફની મસ્તીમાં હવે તેમણે સંગીતની દુનિયાના માર્ગ પોતાની આગવી કેડી કંડારવાની શરૂઆત કરી. ‘નેમાઈ સન્યાસી’ અને ‘રાજકુમારેર નિર્બાસન’ની સફળતાને પગલે…

લુત્ફ–એ–શેર : મણકો # ૯

– ભગવાન થાવરાણી અહમદ  ‘ ફરાઝ ‘ આપણા યુગના બહુ મોટા ગજાના કવિ છે. પ્રેમ, વિરહ અને સંબંધો-વિષયક એમની સેંકડો ગઝલો બધા જ દિગ્ગજ ગઝલ-ગાયકોએ ગાઈ છે. એમના સર્જનનો વ્યાપ પણ એટલા વિશાળ ફલક ઉપર ફેલાયેલો છે કે એમના કોઈ…

‘પિયા’ને લગતાં ફિલ્મીગીતો (૧)

નિરંજન મહેતા પિયા શબ્દ વાંચતા જ આપણને આપણા પ્રિય પાત્રની યાદ આવી જાય. એવા કેટલાક ફિલ્મી ગીતો મળ્યા છે જેમાં આ શબ્દનો ઉપયોગ કરાયો હોય. શોધતા શોધતા ઘણા ગીતો મળ્યા એટલે થોડાક ગીતો આ લેખમાં અને બાકીના હવે પછીના લેખમાં.…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે–૧૬ – ઘૂઘો : અન્ય રોચક સ્મરણો

જીવનના એ પડાવ ઉપર પહોંચ્યો છું જ્યાં ભૂતકાળમાં માણેલા વિવિધ પ્રકારના અનુભવો યાદ આવતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં નામ ચોક્કસ કારણોસર બદલેલાં હશે.…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૫૮:: ગોળમેજી પરિષદ (૬)

દીપક ધોળકિયા સંઘીય માળખાનો સવાલ (૧) દેશની રાજ્ય વ્યવસ્થા માટે સંઘીય માળખું જ ચાલશે એમ તો સૌ માનતા હતા. આ બાબતમાં બ્રિટિશ ઇંડિયાના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે કોઈ પાયાના મતભેદો નહોતા. કોમી પ્રતિનિધિત્વ બાબતમાં બધા સામસામે હતા પણ સંઘીય માળખું જ હોય…

ફિર દેખો યારોં : ઓ સમિતિ! હજી તું આપીશ અકસ્માતના અહેવાલ કેટલા?

-બીરેન કોઠારી વિશાખાપટણમમાં વીતેલા મે મહિના દરમિયાન ‘એલ.જી.પોલિમર્સ’ ફેક્ટરીમાં થયેલા ઝેરી વાયુના ચૂવાકની દુર્ઘટના અંગે આ કટારમાં લખવામાં આવ્યું હતું. દુર્ઘટનાને પગલે નેશનલ ગ્રીન ટ્રીબ્યુનલ દ્વારા આ અકસ્માતની તપાસાર્થે નિવૃત્ત ન્યાયમૂર્તિ બી.સેશાયન રેડ્ડીના વડપણ હેઠળ એક તપાસસમિતિ નીમવામાં આવેલી. આ…

બાળવાર્તાઓ : ૧૮- ભમરાનું ગુંજન

પુષ્પા અંતાણી આંબાનું એક મોટું ઝાડ. બધાં પંખીઓની એ પ્રિય જગ્યા. ત્યાં પોપટ આવે અને મેના પણ આવે, કાગડો આવે અને જાતજાતની ચકલીઓ પણ આવે. કોયલના મીઠા ટહુકાથી વાતાવરણ હંમેશાં ગુંજતું રહે. બુલબુલ ગાય ત્યારે બધાં પખીઓ એનું મીઠું ગીત…

વ્યંગ્ય કવન : (૫૦) – એક વ્યંગ્ય-કવન

દેખાય સરસ તાજું-માજું, આ કાષ્ઠ સફરજન જેમ બધું, બકરીના ગળાના આંચળ જેવા વ્યર્થ પ્રદર્શન જેમ બધું, અંધેર નગરનો ન્યાય જુઓ, અપરાધી અગર લાગે દુબળો, શૂળીની સજા ખમવી પડતી, જાડા જ નગર-જન જેમ બધું. કહેવાયું કંઈ સમજ્યો એ કંઈ, માથેથી બધુંય…

ટાઈટલ મ્યુઝીક (૩૮ ) – શેખચિલ્લી (૧૯૫૬)

–બીરેન કોઠારી માત્ર 37 વર્ષની વયે, 29 હિન્દી અને પાંચ પંજાબી ફિલ્મોમાં સંગીત પીરસીને વિદાય લેનાર સંગીતકાર વિનોદ (મૂળ નામ એરિક રોબર્ટ્સ)નું સંગીતચાહકોના દિલમાં આગવું સ્થાન છે.  લાહોરની ક્લીફ્ટન હોટેલમાં પિયાનોવાદન કરતા એરિક રોબર્ટ્સને નિર્માતા રૂપ કે. શૌરીએ પોતાની ફિલ્મમાં…

સમયચક્ર : શું આખલો રાષ્ટ્રીય સમસ્યા બની જશે ?

ભારતમાં ભાગ્યે જ કોઈ એવું શહેર હશે જેની સડકો ઉપર પ્રાણીઓ બેઠાં ન હોય. તેમાંય ગાય અને આખલાની પ્રમુખ હાજરી હોય છે. ગાય પ્રમાણમાં ડાહ્યું પ્રાણી ગણાતું રહ્યું છે. પણ ભગવાન ભોળાનાથના વાહન તરીકે જાણીતા નંદી સ્વરુપ આખલાની છેડછાડ કરતા…

મોજ કર મનવા – પારાયણ : ‘પ્રકારો’ની

કિશોરચંદ્ર ઠાકર કોઇપણ વિષયમાં મારી થોડી પણ જાણકારી નથી એ ઉપરથી વાચકો એમ ના માને કે મેં કોઇ વિદ્યાશાખાનું જ્ઞાન મેળવવા પ્રયત્નો નથી કર્યા. ભાષા, વિજ્ઞાન, ગણિત, ઇતિહાસ ભૂગોળ, ખગોળ ઉપરાંત જેમાં આપણે ભારતીયો ગૌરવ લઈએ છીએ એવા આધ્યાત્મિક કે…

મારું વાર્તાઘર : ફોજદાર

– રજનીકુમાર પંડ્યા પોતે ઉધરસનું ઠસકું ખાધું એમાં તો જમના લાદી ઉપર પોતું કરતાં કરતાં હબકી ગઈ એ યાદ આવતાં જાડેજાને હોઠ બીડેલું હસવું આવ્યું. એ કૂબડી એના મનમાં શું સમજતી હશે ? ફોજદાર કાંઈ રાક્ષસ થોડો જ હોય છે…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ : પત્રશ્રેણીનો છેલ્લો પત્ર નં ૫૨

નયના પટેલ, લેસ્ટર, યુકે પ્રિય દેવી, તારા ‘અક્ષરના અજવાળે’ આ એક વર્ષ જોત જોતામાં ઉજાગર થઈ ગયું. તારા ‘શબ્દોને પાલવડે’થી ખરેલી શબ્દો-સભર સંવેદનાઓ, મારી ‘ચરણ ઝંખતી કેડી’ પર પગલી પાડી ચરણ માટેની તરસને સંતૃપ્ત કરી ગઈ! તેં શરુ કરેલી પત્રોની…

ફિલ્મસંગીતના નકશીકારો (૫) – મનોહારી સિન્હ

પીયૂષ મ. પંડ્યા આપણે શરૂઆતની કડીઓમાં જાણ્યું કે ફિલ્મી ગીતનું સ્વરનિયોજન કરનારા સંગીતકાર એની ધૂન બનાવી લે પછી એમાં રંગપૂરણીનું કામ જે તે સંગીતકારના સહાયક નિર્દેશક કરે છે. વચ્ચે વાગતા ઈન્ટરલ્યુડ્સ અને ગાયકીની સમાંતરે ચાલતા ઓબ્લીગેટોસ/કાઉન્ટર મેલોડીના નિર્માણમાં આ સહાયકો…

લુત્ફ–એ–શેર : મણકો # ૮

– ભગવાન થાવરાણી જેમને જૂના હિંદી ફિલ્મ સંગીતમાં ઊંડો રસ છે એમણે કિશોર કુમારે ગાયેલું આ ગીત જરુર સાંભળ્યું હશે : મરને  કી  દુઆએં  ક્યોં  માંગું, જીને  કી  તમન્ના  કૌન  કરે યે દુનિયા હો યા વો દુનિયા, અબ ખ્વાહિશે –…

બંદિશ એક, રુપ અનેક (૬૮) : "ઓચિંતું કોઈ મને રસ્તે મળે"

નીતિન વ્યાસ લગ્ન તિથિએ શું આપવું ? અગાઉ તૈયારી ન હતી તેથી ધ્રુવભાઈએ કાગળ એક કવિતા લખી દિવ્યાબેન ને આપી : “મારામાં આરપાર સાત સાત દરિયા દરિયાની આરપાર તું, પળ માં પળ ગૂંથીને તું વારતા વણે તો એને જીવતર નું…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી : દક્ષિણ કોરીઆમાં હ્યુમિડિફાયરને કારણે થતા મરણ

જગદીશ પટેલ દક્ષિણ કોરીઆમાં લોકો પોતાના ઘરમાં હ્યુમિડિફાયરનો ઉપયોગ કરતા હોય છે. વાતાવરણમાં ભેજ ન હોય ત્યારે ભેજ વધારવા આ યંત્રનો ઉપયોગ થતો હોય છે. આ યંત્રમાં પાણી ભરવાનું હોય અને પાણીમાંથી વરાળ બનાવી વાતાવરણમાં ઉમેરે એટલે ભેજ વધે. કોરીઆમાં…

કૃષિ ક્રાંતિ માટે જરૂર છે – ખેડૂતોએ પોતાનો “ધો” -[ દિશા] બદલવાની !

હીરજી ભીંગરાડિયા ખેતી એટલે નિત્ય નવા પડકારો અને તેના ઉપાયો યોજ્યા કરવાનો સંગ્રામ ! એક પ્રશ્ન ઉપર જીત મેળવી લઈએ એટલે કામ પૂર્ણ થતું નથી ખેતીમાં. ખેતી તો જીવંતો સાથે જોડાયેલ વ્યવસાય હોઇ, તેની પર અસર કરનારા વાતાવરણીય અને બીજા…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૫૭::ગોળમેજી પરિષદ (૫)

દીપક ધોળકિયા લઘુમતીઓના અધિકારોનો સવાલ (ભાગ ૪) સર પ્રભાશંકર પટ્ટણીનું નિવેદન સર ચીમનલાલ સેતલવાડે પોતાની રજૂઆતમાં કહ્યું હતું કે કોમી સવાલનો આ રીતે ઉકેલ નહીં આવે અને સરકારે પોતે જ પોતાનો નિર્ણય આપવો જોઈએ. આમ જોઈએ તો એ ગાંધીજીની એ…

ફિર દેખો યારોં : વિકાસયોજનાઓ એટલે બરબાદિયોં કા જશ્ન

– બીરેન કોઠારી વિકાસશીલ ગણાતી આધુનિક માનવસંસ્કૃતિની એ તાસીર રહી છે કે કુદરત યા કોઈ જાતિપ્રજાતિનું પહેલાં નિકંદન કાઢવું અને એ પછી તેના સંવર્ધન માટે પગલાં લેવાં. કોઈ પણ ક્ષેત્ર જુઓ, આ તરાહ સામાન્ય જણાશે. પર્યાવરણની ખો કાઢવામાં આપણે કશી…

શબ્દસંગ : જીવનને સમજવાની યાત્રા આનંદના આકાશ સાથે ……..કુન્દનિકાબહેન કાપડિયા

-નિરુપમ છાયા કુંદનિકા બહેન સાથે શબ્દસંગ કરતાં કરતાં જીવનનું સાર્થક્ય સમજવા યાત્રા કરી રહ્યા છીએ. ગયે વખતે પ્રથમ ભાગમાં એમની સાત પગલાં આકાશ સાથે રહ્યા અને આજે બીજા અંતિમ ભાગમાં થોડો વધુ શબ્દસંગ. અહીં મુકાયેલાં થોડાંક બિંદુઓ અનરાધાર વર્ષાના આનંદ…

વલદાની વાસરિકા : (૮૩) બહલૂલ દાના : ચીંથરે વીંટેલું એક રત્ન

-વલીભાઈ મુસા મારા અગાઉના આર્ટિકલ “દેખીતા દીવાના, પણ શાણા એવા એક માણસની સાચી કહાની!”માં વચનબદ્ધ થયા મુજબ, હું આજે બહલૂલ દાના (શાણા) વિષે વાત કરી રહ્યો છું. બહલૂલ (જેમનું મૂળ નામ વહાબ બિન અમ્ર હતું) ઈરાકના અબ્બાસી ખલીફા હારૂન અલ…

પંખીઓ ને પ્રાણીઓનું આપણા જીવનમાં બદલતું જતું સ્થાન

– વિમળા હીરપરા આપણે જાણીએ છીએ કે આપણે એક કોષી અમીબા જેવા કીટકમાંથી ઉત્ક્રાંતિ પામીને માણસ બન્યા છીએ. આપણા શાસ્ત્રમાં પણ ચોર્યાસી લાખ યોનિમાંથી પસાર થઇને માનવઅવતાર મળે છે એવો ઉલ્લેખ છે. તો વિજ્ઞાન પણ ઉત્ક્રાંતિના નિયમથી સમર્થન કરે છે…

‘શોલે’ની સૃષ્ટિ : વફાદારીની બેનમૂન મિસાલ

(આ શ્રેણીમાં ‘શોલે’ ફિલ્મમાં દેખા દેતા, નાની પણ ચિરંજીવ ભૂમિકા ભજવતા વિવિધ પાત્રોની, ફિલ્મની સ્ક્રીપ્ટમાં ન હોય એવી કાલ્પનિક કથાઓ મૂકવામાં આવી છે.) વફાદારીની બેનમૂન મિસાલ -બીરેન કોઠારી “દશરથલાલ, આ હુક્કો ભરતા આવો.” “જી, માલિક.” દશરથલાલે હુક્કો ભરીને આપ્યો. ઠાકુર…

સમયચક્ર : ભયાવહ અવકાશી સૌંદર્ય – વીજળી

કેટલીક એવી ખગોળીય ઘટનાઓ છે જે સદીઓથી માનવજાતને આકર્ષતી રહી છે. આદિકાળમાં મનુષ્યો જેનાથી હંમેશા ડરતા રહ્યા હતા એ છે ચોમાસામાં લબકારા લેતી અવકાશી વીજળી. ગ્રહણો, વરસાદ, વીજળી, મેઘગર્જના, જેવી ઘટનાઓ પાછળ ભલે ગણિત કે વિજ્ઞાનના કારણો જવાબદાર હોય. તેમ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : એક દેહ, બબ્બે મૃત્યુ…….

– રજનીકુમાર પંડ્યા (૧૮૮૯માં જન્મેલા જૂની રંગભૂમીના મશહૂર અભિનેતા જયશંકર ભુધરદાસ ભોજક ઉર્ફે જયશંકર ‘સુંદરી’એ ૧૯૦૧ માં બાર વર્ષની વયે ‘સૌભાગ્ય સુંદરી’ નાટકમાં પ્રથમ વાર સ્ત્રી-પાઠ ભજવીને ‘સુંદરી’ તરીકેનું બીરુદ પ્રાપ્ત કર્યું. તે પછીના વર્ષોમાં તેમણે પોતાના અભિનય કૌશલ્યથી તેને…

બે ગ઼ઝલ

સાવરકુંડલાના વતની શ્રી દયારામ મહેતા વાંચન, કવિતા, વાર્તાલેખન અને ફોટોગ્રાફીના શોખ ધરાવે છે. તેમના બે ગઝલ સંગ્રહ રન્નાદે દ્વારા  (૧) ઘૂંટ્યો કસુંબ ઘેરો (૨) સ્વચ્છંદી ગઝલ છું ! પ્રકાશિત થયા છે. વેબગુર્જરીમાં તેમનો પરિચય કરાવવા માટે આદરણીય શ્રી વલીભાઈ મુસાનો…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ : પત્ર નં. ૫૧

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ, હ્યુસ્ટન યુએસએ પ્રિય નીના, જીંદગીની ઘટનાઓના વિવિધ રંગો અને ભાવો વચ્ચે ઝુલતો તારો પત્ર મળ્યો. વાંચતા વાંચતા જ તારા પડોશીને ત્યાં બનેલ ગમખ્વાર બનાવ વિશે જાણીને એ મનોસ્થિતિની કરુણ કલ્પના માત્રથી ઘડીભર આંચકો લાગી ગયો. સારું થયું…

સંગીતકાર સાથેની પહેલી ફિલ્મનું મોહમ્મદ રફીનું સૉલો ગીત : ૧૯૬૪-૧૯૬૬

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ મોહમ્મદ રફીની જન્મતિથિ (૨૪ ડીસેમ્બર, ૧૯૨૪) અને અંતિમ વિદાયની તિથિ (૩૧ જુલાઈ, ૧૯૮૦)ની યાદમાં આપણે, ૨૦૧૬થી જુદા જુદા સંગીતકારો સાથે તેમણે ગાયેલાં પહેલવહેલાં સૉલો ગીતોને યાદ કરવાનો ઉપક્રમ શરૂ કર્યો છે. આ શ્રેણીના લેખોમાં આપણને…

લુત્ફ–એ–શેર : મણકો # ૭

– ભગવાન થાવરાણી મને અત્યંત પસંદ શેરોની વાત હોય અને એમાં બશીર બદ્ર ન આવે એ અસંભવ છે. ખરેખર તો, ગાલિબ પછી અન્ય કોઈ શાયરના સૌથી વધુ શેરો કહેવતરુપ બની ચુક્યા હોય તો તે બશીર સાહેબ છે. દુર્ભાગ્યવશ આજે તેઓ…

‘ચહેરા’ પર રચાયેલા ફિલ્મીગીતો (3)

નિરંજન મહેતા આ વિષય પર અગાઉ બે ભાગમાં (૧૩.૦૬.૨૦૨૦ અને ૨૭.૦૬.૨૦૨૦) કેટલાક ગીતોની નોંધ લેવાઈ હતી. આ ત્રીજા લેખમાં બાકીના ગીતોની માહિતી અપાઈ છે. ૧૯૮૨માં આવેલી ફિલ્મ ‘નિકાહ’ની કવ્વાલી છે चेहरा छूपा लिया है किसी ने हिझाब में સલમા આગાને…

ફરી કુદરતના ખોળે :માનવતા ની વાત: પ્રદુષણ અને ‘ઘર ચકલી’નો ખોરાક

જગત કીનખાબવાલા માનવતાનો સંદેશ આજે એક અલગ જ અભિગમથી આગળ વધી રહ્યો છે ; ત્યારે એ જ ખ્યાલ નથી રહેતો કે કઇ દિશામાં ધ્યાન આપવું ! આપણે ઘણીવાર આપણા સગાવહાલાનું કે જ ધ્યાન સરખી રીતે નથી રાખી શકતા ત્યારે આ…

સાયન્સ ફેર : સદીપુરાણી એ ઘટના વિષે આજેય કોઈ તર્ક નથી જડતો!

જ્વલંત નાયક શું અત્યારે તમે કહી શકો કે અમુક ખાસ ઘટનાઓ અને એની સાથે જોડાયેલી બાબતો એક સદી બાદ કેવું રહસ્ય પેદા કરશે? પ્રશ્ન રસપ્રદ છે પરંતુ ઉત્તર મેળવવો લગભગ અશક્ય છે. કેમકે ભવિષ્યના માણસો અને એમની વિચારશૈલી કેવા પ્રકારની…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૫૬ :: ગોળમેજી પરિષદ (૪)

દીપક ધોળકિયા લઘુમતીઓના અધિકારોનો સવાલ (ભાગ ૩) મુસલમાનો અને બીજી લઘુમતીઓની જુદી યોજના ફરીથી બધા ૧૩મી નવેમ્બરે બધા મળ્યા ત્યારે ચેરમૅન રામસે મેક્ડોનલ્ડે આગ્રહ રાખ્યો કે હવે આપણે કામકાજ આટોપી લેવું જોઈએ અને ખુલ્લા અધિવેશન માટે રિપોર્ટ તૈયાર કરવો જોઈએ…

ફિર દેખો યારોં : ચીની ચીજોનો બહિષ્કાર: વિશ્વાસ કમ, ઉત્સાહ જ્યાદા!

-બીરેન કોઠારી રેડિયો પર ક્રિકેટ કોમેન્ટરી પ્રસારિત થતી હતી એ સમયે કેટલાક શબ્દપ્રયોગોનો તેમાં બહોળો ઉપયોગ થતો. આજે મેદાન પરની એકે એક હિલચાલ ટી.વી.ના પડદે જોઈ શકાય છે તેની સરખામણીએ એ સમયે કોમેન્ટેટર પોતાના વર્ણન વડે મેદાનનું ચિત્ર ખડું કરતા.…

ચેલેન્જ.edu : વાલીની તીસરી આંખ, બાળકની કાપે પાંખ…

– રણછોડ શાહ આજે સંતાન અને વાલીના સંબંધમાં ગૂંચવાડો ઊભો થયો છે. વર્તમાન વાલી પોતાને આગળ વધવામાં જે જે તકલીફો પડી તે તેના બાળકને ન પડે તે માટે સજાગ અને સક્રિય થઈ ગયા છે. આથી તે બાળકને વધારે પડતું રક્ષણ…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૫

ચિરાગ પટેલ उ. ६.१.५ (९५९) केतुं कृण्वन्दिवस्परि विश्वा रुपाभ्यर्षसि । समुद्रः सोम पिन्वसे ॥ (कश्यप मारिच) હે વિશ્વવ્યાપી સોમ! વિશ્વમાં ચેતનારૂપે સંવ્યાપ્ત તમે સમુદ્ર જેમ અમને વિભિન્ન પ્રકારના વૈભવ પ્રદાન કરો છો. આ શ્લોકમાં ઋષિ સોમ માટે સમગ્ર વિશ્વના પદાર્થને…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : (૩૭) દો ગજ઼ જમીન કે નીચે (૧૯૭૭)

– બીરેન કોઠારી ‘અમારે જોઈએ એવાં એકે એક લોકેશન ત્યાં તૈયાર હતાં- ગેસ્ટ હાઉસ, જૂની બાંધણીનો બંગલો, બ્રિટીશ બાંધણી ધરાવતો બંગલો, ખ્રિસ્તી, કેથલિક, મુસ્લિમ એમ તમામ પ્રકારનાં કબ્રસ્તાન, બગીચો, તળાવ, ડુંગરા, વગડો- ગણવા બેસીએ તો બધું મળીને કુલ પાંત્રીસ અલગ…

સમયચક્ર : રાજાઓની શાન અને સામાન્ય માણસનું રક્ષણ – છત્રી

ચોમાસું ચાલે છે. ભલે વરસાદ આવે કે ન આવે, લોકોને છત્રી યાદ આવે છે. આજે સરળતાથી ઉપલ્બ્ધ છત્રીની શરુઆત વરસાદ માટે થઈ નથી. વાસ્તવમાં રાજા મહારાજાઓ અને સમાજમાં વિશિષ્ઠ દરજ્જો ભોગવતા લોકોએ પોતાને અન્યો થી અલગ પાડવા છત્ર પકડીને ચાલતા…

વાંચનમાંથી ટાંચણ : ભારતીય એડિસન

સુરેશ જાની ભારતીય અને એડિસનની જ ધરતી અમેરિકામાં! હા! ગુરતેજ સાંધુએ અમેરિકામાં આલ્બર્ટ આલ્વા એડિસન કરતાં ૩૦% વધારે પેટન્ટો હાંસલ કરી છે – ૧૩૪૦ પેટન્ટ [ એડિસનની પેટન્ટો – ૧૦૯૩] ૨૪, ઓક્ટોબર – ૧૯૬૦ ના રોજ લન્ડનમાં ભારતીય માબાપ સરજિત…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ : પત્ર નં. ૫૦

નયના પટેલ, લેસ્ટર, યુકે પ્રિય દેવી, તારો પત્ર વાંચવાની ખૂબ મઝા આવી. બાલ્યાવસ્થાનાં સ્મરણો અને વતનનો ઝુરાપો-બન્ને વિષયો સ-રસ રીતે તેં સાંકળ્યા. હું શહેરમાં જ જન્મી અને ઉછરી પરંતુ પટેલ રહ્યા એટલે ગામ સાથે અતૂટ નાતો! ‘પાલ’ નામનાં માસીના ગામ…

બળતરાનાં બીજ

હિમાંશીબેન શેલત નામથી સાહિત્ય રસિકો ક્યાં અજાણ છે ? તેમનો જન્મ સુરતમાં થયો હતો. તેમણે અંગ્રેજી વિષયમાં સ્નાતક અને અનુસ્નાતકની પદવીઓ મેળવીને ‘વિ. એસ. નાયપોલની નવલકથા’ પર પીએચ.ડી. નો અભ્યાસ કર્યો હતો. ૧૯૬૮ થી તેઓ સુરતની એમ. ટી. બી. આર્ટ્સ…

ઈના મીના ડીકા… કિશોર કુમારે ગાયેલાં સી. રામચંદ્રનાં ગીતો :: ૧ ::

– મૌલિકા દેરાસરી “મૈં યા તો એક્ટર બનના ચાહતા થા, યા સી.આઇ. ડી. ઇન્સ્પેક્ટર”: આ શબ્દો કોના હશે એ કહી શકો છો? ઘણું વિચાર્યા પછી પણ એવું તો કદાચ દિમાગમાં ના જ આવે, કે આવું એક ઉત્તમ સંગીતકારે કહ્યું હોય!…

લુત્ફ–એ–શેર : મણકો # ૬

– ભગવાન થાવરાણી વોટ્સએપ અને ફેસબુકના આ યુગમાં જે રીતે, કોણ કયા દેશમાં રહે છે એનું કોઈ મહત્વ નથી રહ્યું, બિલકુલ એ જ રીતે શેરો-શાયરીના મામલામાં કયો શાયર હિંદુસ્તાનનો છે અને કયો પાકિસ્તાનનો, એનો કોઈ અર્થ નથી. સાચા ભાવકને એ…