પ્રથમ હરોળના અભિનેતાઓ માટેનાં મન્નાડેનાં ગીતો [૧]

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ ૨૦૧૯નું વર્ષ મન્ના ડેની જન્મ શતાબ્દીનું વર્ષ છે. તેમની યાદને તાજી કરવની જરૂર ભાગ્યે જ કોઈને પડે. પણ હવે પછીના કેટલાક લેખો દ્વારા આપણી તેમની ઓળખને આપણે જૂદા જૂદા દૃષ્ટિકોણથી તેમની ઓળખને જૂદા જૂદા આયામોના…

સંખ્યાને સાંકળતા ફિલ્મી ગીતો (૩)

નિરંજન મહેતા સંખ્યાને સાંકળાતા ગીતોની શ્રેણીમાં અગાઉ બે લેખ દ્વારા સંખ્યા ૧ અને સંખ્યા ૨ના ગીતો માણ્યા હતાં. હવે ત્યાર પછીની સંખ્યા ત્રણ, ચાર, પાંચ વગેરેના ગીતો જોઈએ તો બહુ ઓછા છે એટલે આ લેખમાં ત્રણથી દસ સુધીની સંખ્યા ઉપરના…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે – (૩) ચાલો, ચાલો, સાવરણી લ્યો

હવે જ્યારે પાંસઠ વરસ પૂરાં કરી ચૂક્યો છું ત્યારે જીવનના વિવિધ પડાવો ઉપર માણેલા આનંદદાયી અનુભવો યાદ આવતા રહેતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં…

સાયન્સ ફેર :: એક્સ્ટ્રીમ હીટ : હીટ સ્ટ્રેસથી માંડીને કેન્સર સુધીના જોખમો

જ્વલંત નાયક બદલાતી ઋતુઓને કારણે આપણા શરીર ઉપર જે બાહ્ય અસરો થાય છે એના વિષે આપણને માહિતી હોય છે, પરંતુ એની પાછળના બાયોલોજીકલ કારણો વિષે આપણે ભાગ્યેજ કહી માહિતી ધરાવીએ છીએ. ખાસ કરીને ઉનાળા જેવી ઋતુમાં તો શરીર પર થતી…

ફિર દેખો યારોં : મંટોનો કરીમદાદ યાદ આવવાનું કારણ શું?

બીરેન કોઠારી ખ્યાતનામ ઊર્દૂ વાર્તાકાર સઆદત હસન મંટોની એક વાર્તા ‘યઝીદ’ નામે છે. વિભાજન પછીના સમયગાળાની આ વાર્તા આમ સીધીસાદી છે. તેમાં કેન્‍દ્રસ્થાને વાત માનસિકતાની છે. કરીમદાદ નામનો એક સામાન્ય માણસ તેનો કથાનાયક છે, જે પોતાના પિતાને તેમ જ મિલકતને…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ પ્રકરણ ૩૪: ૧૮૫૭: બિહારમાં ઠેરઠેર વિદ્રોહ (૧)

દીપક ધોળકિયા ૧૮૫૭ના વિદ્રોહની વાત આવે છે ત્યારે બિહાર ભુલાઈ જતું હોય છે, પણ ખરું જોતાં બિહારની ભૂમિકા બહુ મહત્ત્વની રહી છે. ખરું જોતાં. કંપનીની જગ્યાએ બ્રિટનની સરકારને અધીન વસાહતી શાસન શરૂ થયું તે પછી પણ ૧૮૬૨ સુધી વિદ્રોહની આગ…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી – શાકીરા રફીક઼ શેખ – જો હમને દાસ્તાં અપની સુનાઈ : સિલિકોસિસની પીડાની દાસ્તાન

જગદીશ પટેલ શાકીરાબેન(૪૦) સાથે બેસીને મેં તેમના જીવન વીષે જાણવા વાતની શરૂઆત કરી. તેમના રફીકભાઈ સાથેના લગ્નજીવનની વાત શરુ કરી તેની સાથે જ શાકીરાબેન રડી પડયા અને કહેવા લાગ્યા કે બેન તે દીવસો હું આમ તો ભુલી નથી શકતી. પરંતુ…

“ પ્લાસ્ટિક ” મુદ્દે વપરાશ-નિકાલમાં વિવેક ચૂકાશે તો …. ?”

હીરજી ભીંગરાડિયા જેવો માગો તેવો ઘાટ અને ઇચ્છો તેવો રંગ, કાગળથી પણ હળવું અને કાષ્ટથીયે કઠોર. અરે ! કહોને લોઢાની ગજવેલ જેટલું કઠ્ઠણ અને કાચનેય કોરાણે રાખે એવું કામણગારું ! અને કીમિયાગીરીમાં ? કીમિયાગીરીમાં વાંકેવહમે વિજકોષમાં વ્હાર કરે એવું પાછું…

વ્યંગ્યચિત્રોના વિશ્વમાં (૧૬) ઉનાળુ વેકેશન: એકવિધતાનો આશરો કે તેનાથી છૂટકારો ?

સંકલન: બીરેન કોઠારી ઉનાળાની કાળઝાળ ગરમીમાં શાળા-કૉલેજોમાં લાંબી રજાઓ પડે છે, જે વેકેશન તરીકે ઓળખાય છે. જૂનું શૈક્ષણિક વર્ષ પૂરું થયું હોય અને નવા વર્ષનો આરંભ ન થયો હોય એટલે આ ગાળામાં વિદ્યાર્થીઓ સામાન્ય રીતે માનસિક મોકળાશ અનુભવે છે. એક…

વ્યંગ્ય કવન : (૩૬) નિજ ચક્ષુ તણી ભીની પાંપણે! (વ્યંગ કાવ્ય)

-વલીભાઈ મુસા                                                                       (અછાંદસ) ‘કેટલું ભાડું?’ ‘ચૌદ રૂપીઆ’ વદે ઓટોવાળો મીટર જોઈ, ‘લે ભાઈ, નોટ બરાબર જોઈ લેજે! ઘરની જ છાપેલી છે, વહેમ કરીશ મા!’ વદું હું હળવા મિજાજે! ‘હજારની નોટ! ક્રૂર મજાક! છૂટા નથી, કાકા. લાવી દો ક્યાંકથી, હું…

Science સમાચાર (૬૫)

દીપક ધોળકિયા (૧) નવી માનવ પ્રજાતિ ફિલિપીન્સના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા લૂઝોન શહેર પાસેની કૅલાઓ ખીણમાંથી માણસના અશ્મિભૂત અવશેષો મળ્યા છે. આખું હાડપિંજર નહીં, પણ સાત દાંત, એક હાથનું હાડકું, પગનાં ત્રણ હાડકાં અને એક કમરનું હાડકું મળ્યું છે. એની ઊંચાઈ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : પ્રકૃતિનાં લાખો સંતાનોને ગીરનો એક જણ પ્યાર કરે છે

– રજનીકુમાર પંડ્યા (થોડાં વર્ષ અગાઉ આ કટારમાં કેસર કેરી અને અન્ય ફળાઉ વૃક્ષો ઉપરાંત અનેક ઔષધીય વનસ્પતિના તીર્થસ્થાન એવા ગીરના કુરેશી બાગ વિષે લખ્યું હતું. પણ એ પછી સારો એવો સમય વીતી ગયો. અને ખેતીવાડીના ક્ષેત્રમાં પણ અનેક વારાફેરા…

જયા-જયંત : અંક ૩ : પ્રવેશ પાંચમો

– ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ પાત્રપરિચય સ્થલ : ગિરિદેશ, વન, ને વારાણસી. કાલ : દ્વાપર ને કલિની સન્ધ્યા. મુખ્ય પાત્રો : દેવર્ષિ : દેવોના ઋષિરાજ. ગિરિરાજ : ગિરિદેશના રાજવી. જયન્ત : ગિરિરાજનો મન્ત્રીપુત્ર. કાશિરાજ : વારાણસીના રાજવી. વામાચાર્ય : યોગભ્રષ્ટ યોગી.…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૧૯ મું : દ્વંદ્વયુદ્ધ

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ જે રીતની યોજના, અને જે રીતનું ભય હમણાં મોં આગળ આવ્યું છે તે અતિશય ઈંતેજારી લાવે તેવું છે (અગરજો કેટલીક રીતનાં પ્રકરણો જિજ્ઞાસુને પણ જણાય છે), અને તેથી સુશીલ વાંચનારાને જણાવીએ છીએ કે, હાલનો બનાવ સૂર્યપુરની પૂર્વ…

બંદિશ એક રૂપ અનેક :: (૫૫) : : “હમરી અટરિયા પે આઓ સવારિયાં”

નીતિન વ્યાસ બાંગ્લાદેશના વિદ્વાન અને લોકપ્રિય કવિ, ગાયક અને સંગીતકાર શ્રી મુસ્તફા ઝમાન અબ્બાસી \ની એક સુપ્રસિધ્ધ રચના આજે આપણે માણીયે. ઠુમરીમાં ગવાતી આ બંદીશના ના શબ્દો છે: હમરી અટરિયા પે આઓ સવારિયાં, દેખા દેખી બલમ હુઈ જાએ-(2) તસ્સવુર મેં…

હુસ્ન પહાડી કા -૬ – તુમ ન જાને કિસ જહાંમેં ખો ગયે /\ આજ કી રાત પિયા દિલ ના તોડો

– ભગવાન થાવરાણી પહાડી,  જોગિયા,  કેદાર, પીલુ, મારવા, કાફી અમારે આટલું બસ જિંદગી શણગારવા કાફી … એક બ્રહ્માંડ છે સંગીત નામનું. એમાં એક અનોખી આકાશગંગા છે હિંદી ફિલ્મ-સંગીત નામે. એમાં વળી એક સૌર-મંડળ છે ‘  સાઠ અને એ પહેલાંનું ફિલ્મ-સંગીત…

યુદ્ધ અને શાંતિ

– વિમળા હીરપરા ‘જીવો ને જીવવા દો’, ‘અહિંસા પરમો ધર્મ’ કે ‘સત્યમેવ જયતે’.આવા સુત્રો વાંચવા સારા લાગે છે પણ વ્યવહારની દુનિયા અલગ છે. આજ સુધીમાં આ દુનિયાને સુધારવા અને અન્યાય, હિંસા ને અત્યાચારને નાબુદકરવા,     ભાન ભુલેલાને સહી માર્ગ બતાવવા અનેક…

શ્યામ બજાઈ આજ મુરલીયા…

સરયૂ દિલીપ પરીખ “ગાઓ બેટી, પિયુ પિયુ રટત પપીહરા…” શ્રી બોડસ માસ્તર સવારના પહોરમાં સુશીલાને લલિત રાગ ગાવાનું કહેતાં. એની પિત્રાઈ બહેનને માટે ખાસ રોકેલા સંગીત ગુરુ પાસે સુશીલા સંકોચ સાથ બેસતી. સંગીતમાં ગહેરો રસ એના ઋજુ હ્રદયને સહજ રીતે…

ફિર દેખો યારોં : અછત શેની છે? પાણીની, વરસાદની કે સમજણની!

– બીરેન કોઠારી લોકસભાની ચૂંટણીના બે તબક્કાનું મતદાન અને તમામ તબક્કાનું પરિણામ બાકી છે, અને સમગ્ર માહોલ જોતાં લાગે છે કે જાહેરજીવનના શિષ્ટાચારનું, મોટા કદના નેતાઓની જાહેર વર્તણૂંકનું, રાજકીય પક્ષોની વિશ્વસનિયતાનું સાવ તળિયું આવી ગયું છે. પણ તેની ચિંતા કરી…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – પ્રકરણ ૩૩ : “ખૂબ લડી મર્દાની વોહ તો…”(૩)

દીપક ધોળકિયા લક્ષ્મીબાઈને રાજતંત્ર સંભાળવાની જવાબદારી સોંપ્યા પછી પણ એમના વિશે અંગ્રેજી અફસરોમાં વિવાદ હતો એ આપણે ૩૨મા પ્રકરણમાં જોઈ લીધું. લૉર્ડ કૅનિંગ લક્ષ્મીબાઈને વિદ્રોહી માનતો હતો. ઝાંસી પર હુમલો ૧૭મી ડિસેમ્બર ૧૮૫૭ના રોજ હ્યૂ રોઝે આખી ફોજનો અધિકાર પોતાના…

કચ્છનું રણ અને આખ્યાયિકાઓ – ૯ – બીજો દિવસ અને ‘રાજા’ની મુસીબત!

કૅપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે બીજા દિવસે એક રમુજી બનાવ બની ગયો. ફાયરીંગ કરવા માટે અમારી બટાલિયનના રસોઈયા, સેનીટરી સ્ટાફ તથા બાર્બરને મોકલવામાં આવ્યા. પંજાબમાં બાર્બરને ‘રાજા’ કહેવાય છે – જેમ બંગાળ અને બિહારમાં તેમને ‘ઠાકુર’નું ઉપનામ આપવામાં આવે છે. અમારા રાજાનો…

વિમાસણઃ શું અગત્યનું છે ? ‘શું કરવું ‘ કે ‘કેમ કરવું’

–  સમીર ધોળકિયા અત્યારે ચૂંટણીના ગરમાગરમ માહોલમાં વોટ્સએપ મહાવિદ્યાલયમાં ઘણા બધા પ્રશ્નો ચર્ચાઈ રહ્યા છે. તેમાં નેતાઓએ શું કરવું જોઈએ તે મોખરે છે અને બધાને તે ખબર છે, પણ તે જ ઉપાય અમલમાં કેમ મુકવો તેનો જવાબ મોટાભાગના લોકો પાસે…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૯ : ઇસ્લામાબાદ તરફ

પૂર્વી મોદી મલકાણ ફ્રેન્કફર્ટથી પાકિસ્તાન તરફ અમે જે ઉત્સાહથી નીકળેલા તે ઉત્સાહ તો અમારી ફ્લાઇટમાં આવેલાં તોફાનને કારણે ઠંડો પડી ગયેલો. બસ કોઈક એક યાત્રીની એ સાચા હૃદયની પ્રાર્થના જ હતી જેને કારણે અમે બચી ગયાં પણ આ તોફાને અમારી…

મંજૂ ષા : ૨૩. મિત્રતા બહુ મોટો સધિયારો હોય છે

– વીનેશ અંતાણી કોઈ પણ વ્યક્તિ દરિયાનાં પાણીથી ઘેરાયેલા એકલાઅટૂલા ટાપુ જેવું જીવન જીવી શકે નહીં. એણે અન્ય સાથે જોડાયેલા રહેવું જ પડે છે. કોઈની સાથે જોડાયેલા રહેવાની આવશ્યકતામાંથી મિત્રતાનો ભાવ જન્મ્યો હશે. વયના દરેક તબક્કામાં આપણને મિત્રની જરૂર પડે…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : ૯ : અનપઢ (૧૯૬૨)

– બીરેન કોઠારી ‘કિરણ પ્રોડકશન્સ’ની ‘અનપઢ’ ફિલ્મનું નામ દઈએ એ સાથે કશા આયાસ વિના તેની મદનમોહને સ્વરબદ્ધ કરેલી રાજા મહેંદી અલી ખાને લખેલી અને લતાએ ગાયેલી બે અમર ગઝલો ‘હૈ ઈસી મેં પ્યાર કી આબરૂ’ અને ‘આપ કી નઝરોં ને…

જયા-જયંત : અંક ૩ : પ્રવેશ ચોથો

– ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ પાત્રપરિચય સ્થલ : ગિરિદેશ, વન, ને વારાણસી. કાલ : દ્વાપર ને કલિની સન્ધ્યા. મુખ્ય પાત્રો : દેવર્ષિ : દેવોના ઋષિરાજ. ગિરિરાજ : ગિરિદેશના રાજવી. જયન્ત : ગિરિરાજનો મન્ત્રીપુત્ર. કાશિરાજ : વારાણસીના રાજવી. વામાચાર્ય : યોગભ્રષ્ટ યોગી.…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૧૮ મું : મારવું કે મરવું !

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ જ્યારે દરવાજાનજીક એક બાજુએ રમા, મોતી ને નવરોજ આ વેળાએ વાતમાં મશગૂલ થયાં હતાં, ત્યારે શહેરી લશ્કરમાં સુરલાલ, મણી અને બીજા નાના નાના સરદારો ફરીને સિપાઈઓને ઉશ્કેરતા હતા. પણ સિપાઈઓનો જુસ્સો હવે જાગી ચૂક્યો હતો અને તેઓનાં…

મન્ના ડે – ચલે જા રહેં હૈ… – ૧૯૪૭-૧૯૫૦

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ મન્ના ડે – મૂળ નામ: પ્રબોધ ચંદ્ર ડે, (૧ મે, ૧૯૧૯ – ૨૪ ઓક્ટોબર, ૨૦૧૩) – સુરની સર્વતોમુખી રેન્જના ધણી છે તે વાત ‘૪૦ના દાયકામાં જ પ્રસ્થાપિત થઈ ચૂકી હતી. તેમને ફાળે આવતાં ગીતો ભલે…

हमसफ़रને લગતાં ફિલ્મીગીતો

નિરંજન મહેતા हमसफ़र એટલે સહયાત્રી. આવા જ અર્થવાળો અન્ય શબ્દ છે हमराही. આ લેખમાં આ બંનેને લગતાં ફિલ્મીગીતોનો ઉલ્લેખ કરાયો છે. ૧૯૫૫ની ફિલ્મ ‘શ્રી ૪૨૦’માં એક નૃત્યગીત છે જેમાં हमसफ़रનો ઉલ્લેખ છે मुड मुड के ना देख मुड मुड के…

પરિસરનો પડકાર : ૨૨ :: ભારતના બિલાડી કુળના વન્યપ્રાણીઓ – ૩

ચંદ્રશેખર પંડ્યા. પ્રિય વાચક, ભારતના જંગલોમાં જોવાં મળતાં બિલાડી કુળના વન્યપ્રાણીઓ વિશેના આ ત્રીજા અને અંતિમ લેખમાં આપણે બાકી રહેતા પ્રાણીઓની માહિતી મેળવશું. ૧. જંગલ કેટ: (The Jungle Cat) Felis chaus ભારતીય ઉપ-મહાદ્વીપના જંગલોમાં નિવાસ કરતું આ પ્રાણી મોટા પ્રમાણમાં…

વિજ્ઞાન જગત : પૃથ્વી દરેકની બધી જરુરિયાતો પૂરી કરી શકે છે

ડૉ. જે.જે. રાવલ ૧૫-૧૨-૨૦૧૮ના જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં ડૉ. જે જે રાવલની નિયમિત કટાર ‘વિજ્ઞાન જગત’માંથી સાભાર

ફિર દેખો યારોં : નાગરિક બનવું અઘરું છે?

– બીરેન કોઠારી ગયા સપ્તાહનું ગરમીનું મોજું કુદરતી પ્રકોપ હતો, પણ એ હકીકત છે કે દર વરસે ઉનાળો આકરો બનતો જાય છે. દિનબદિન અસહ્ય બનતી જતી આ ગરમી મોટે ભાગે માનવસર્જિત છે. શહેરમધ્યના રસ્તાઓની પહોળાઈ વધીને રાક્ષસી કદની થઈ રહી…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ પ્રકરણ ૩૨: “ખૂબ લડી મર્દાની વોહ તો…”(૨)

દીપક ધોળકિયા રાણી લક્ષ્મીબાઈએ એ પહેલાં પણ ૧૮૫૪થી ૧૮૫૭ સુધી, ઘણા પત્રો લખીને ન્યાયની માગણી કરી હતી. ૧૮૫૭ના બળવા વખતે પણ એમનું વલણ એ જ હતું, પણ ન્યાય માટેની ઝંખના પણ એટલી જ પ્રબળ રહી એટલે અંગ્રેજો વિરુદ્ધ એમના મનમાં…

વ્યંગિસ્તાન – ધબ્બો : ઉભરાઇ જતા ઉમળકાની અભિવ્યક્તિ

કિરણ જોશી પરિચિતો હોય તે સામસામે સ્મિત રેલાવે છે,મિત્રો હોય તે અરસપરસ હાથ મિલાવે છે, નજીકના મિત્રો હોય તો હાથ મિલાવીને ત્રણથી ચાર વાર ઝટકા મારે છે,ખાસ મિત્રો હોય તે ગળે મળે છે પણ લંગોટિયા મિત્રો જયારે મળે છે ત્યારે…

વલદાની વાસરિકા : (૬૯) એક વિચારશીલ વિચાર! – ‘જવલ્લે’ જ આવા લેખ (૧)

– વલીભાઈ મુસા ઘણાં વર્ષો પહેલાં મેં કોઈક ગુજરાતી સમાચારપત્રમાં એક સમાચાર વાંચ્યા હતા કે ઈસ્તંબુલ (તુર્કી) ખાતે ‘બાળકોની શિસ્ત વિષયક વર્તણૂક પરત્વેનો માતાપિતાનો અભિગમ કે વ્યવહાર’ વિષય ઉપર એક આંતરરાષ્ટ્રીય સંમેલન મળ્યું હતું. ચર્ચામાં ભાગ લેનારા એક વક્તાએ સૂચન…

ગઝલાવલોકન -૬ – ગઝલમાં ઉપમા/ રૂપક

સુરેશ જાની ગુજરાતી ગઝલમાં મૃગજળ – ઝાંઝવાંની ઉપમાનો અતિરેક થઈ ગયો છે. ‘ઝાંઝવાનાં જળ ક્યાં ક્યાં ઝળક્યાં?’ – એની યાદી બનાવીએ તો દસ બાર પાનાં તો સહેજે ભરાઈ જાય. જાણેકે, ગુજરાતી કવિઓને બીજી કોઈ ઉપમા સૂઝતી જ નથી! પણ છેક…

Science સમાચાર (૬૪)

દીપક ધોળકિયા (૧) રોગ પ્રતિકાર તંત્ર પોતાના પર જ શા માટે હુમલો કરે છે તે જાણવાની દિશામાં આગેકદમ હ્યુસ્ટન યુનિવર્સિટીના બાયોમોલેક્યૂલર રીસર્ચર નવીન વરદરાજન અને એમની ટીમે રુમેટોઇડ આર્થરાઇટિસ (ફરતો વા)માં ઇમ્યૂન સિસ્ટમ (રોગ પ્રતિકાર તંત્ર) પોતે જ પોતાના પર…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : મારી કટોકટીની ક્ષણો અને છૂટકારો (૨)

-રજનીકુમાર પંડ્યા એના પછીના દિવસોમાં પોલીસ મારા ઘરે સાદા ડ્રેસમાં આવી. અને પોતાની કાનૂની ઔપચારિકતા પૂરી કરવા ઘરની “જડતી” લેવાની ફરજ બજાવી ગઈ. બે-ચાર ડબ્બા-ડુબ્બી ઉપરતળે કર્યા, એકાદો કબાટ ફંફોસ્યો અને પછી મારા પલંગ પર પડેલા બેચાર સામયિકો અને ચોપડીઓ…

જયા-જયંત : અંક ૩ : પ્રવેશ ત્રીજો

– ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ પાત્રપરિચય સ્થલ : ગિરિદેશ, વન, ને વારાણસી. કાલ : દ્વાપર ને કલિની સન્ધ્યા. મુખ્ય પાત્રો : દેવર્ષિ : દેવોના ઋષિરાજ. ગિરિરાજ : ગિરિદેશના રાજવી. જયન્ત : ગિરિરાજનો મન્ત્રીપુત્ર. કાશિરાજ : વારાણસીના રાજવી. વામાચાર્ય : યોગભ્રષ્ટ યોગી.…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૧૭ મું : રમા ને મેાતીનો સમાગમ

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ ૨મા, મોતી બેગમ હજૂર જઈને ઉભી રહી, ત્યારે આ કોણ સ્ત્રી પાછી આવી છે, એમ વિચારી બેગમ તદ્દન સ્તબ્ધ થઈ ગઈ. ધારી ધારીને જોયા પછી સરદાર સાથે ગયેલી તે જ આ મરાઠણ છે અને કંઈ માઠા સમાચાર…

હુસ્ન પહાડી કા – ૫ – લગ જા ગલે સે ફિર યે હસીં રાત હો ન હો…

– ભગવાન થાવરાણી પ્રેમનો પર્યાયવાચી શબ્દ છે ચિર ઇંતેજાર ભેદ જે આ પામશે બસ એ પહાડી પામશે … પસંદ – નાપસંદ તો છેવટે એક સાપેક્ષ વાત છે. તત્ત્વવેત્તાઓ એટલે જ કહે છે આપણે જેને માન્યતા કહીએ છીએ એ દરઅસલ આપણો…

બીઝનેસ સૂત્ર | લેખમાળા સમાપન

સંકલન અને રજૂઆત અશોક વૈષ્ણવ બીઝનેસ સૂત્ર | ૧૦ | સમાપન – વ્યાપાર કરવાની ભારતીય રીતરસમ – સીએનબીસી – ટીવી ૧૮ પર રજૂ થયેલ દેવદત્ત પટ્ટનાઈકની ધારાવાહિક શ્રેણી ‘બીઝનેસ સૂત્ર’ના પહેલા અંકમાં દેવદત્ત પટ્ટનાઈકે ‘કોર્પોરેશન’ના વિષયની ચર્ચા કોર્પોરેશનનો અર્થ, તેનો…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : વિકાસનાં મુળીયાંનું સિંચન

તન્મય વોરા ચીની વાંસનું ઝાડ, પહેલાં વર્ષ સુધી, પાણી પીવરાવ્યાની માવજત છતાં, એક ઇંચ પ્ણ વધતું નથી.તે પછીની ઋતુમાં ખેડૂત વધારાની કાળજી લે તો પણ ઝાડ ફૂટી નથી નીકળતું. આમને આમ સુરજનું ઉગવાનું અને અસ્ત પામવાનું ચાર વર્ષ સુધી પાક્કું…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ પ્રકરણ ૩૧: “ખૂબ લડી મર્દાની વોહ તો…”(૧)

દીપક ધોળકિયા સાતમી માર્ચ ૧૮૫૪ના રોજ કંપની સરકારે જાહેરનામું બહાર પાડીને ઝાંસીને ખાલસા કરી લીધું. મૅજર ઍલિસ રાણી લક્ષ્મીબાઈને આ સમાચાર આપવા ગયો. રાણીએ પરદા પાછળથી આ સાંભળ્યું. એને આઘાત લાગ્યો. કળ વળતાં એણે શાંત પણ ઊંચા સ્વરે કહ્યું, “મેરી…

ફિર દેખો યારોં – મત આપી આવ્યા ? હવે સૂઈ ન જતા

-બીરેન કોઠારી સાધારણ સંવેદના ધરાવતા કોઈ પણ નાગરિકનું મગજ બહેર મારી જાય એવો માહોલ લોકસભાની વર્તમાન ચૂંટણીના માહોલ દરમિયાન જોવા મળ્યો. નિમ્ન કક્ષાના વ્યક્તિગત પ્રહારો, ઠાલાં અને પોકળ વચનો, દેશના ભાવિ અંગેના કોઈ નક્કર આયોજનનો અભાવ, કોઈ પણ રીતે મતદારોને…

કચ્છનું રણ અને આખ્યાયિકાઓ – ૮ – ૧૯૭૨: જીવન અને મૃત્યુ વચ્ચે અંતર…. એક સેન્ટીમીટર!!!!!

કૅપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે વર્ષમાં એક વાર સૈનિકોને પોતાનાં‘અંગત’ હથિયાર અને ગ્રેનેડ વાપરવાનો મહાવરો કરવો જરૂરી હોય છે.  સિપાહીને હોદ્દા મુજબ આપવામાં આવતા હથિયારને તેનું ‘અંગત’ હથિયાર (personal weapon) કહેવામાં આવે છે. રાઈફલમૅનનુ હથિયાર… સમજી ગયા હશો!  તેથી લાઈટ મશીનગન, સ્ટેનગન,…

(૭૧) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન–૧૭ – તસ્કીં કો હમ ન રોએઁ… (આંશિક ભાગ – ૨)

– મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) તસ્કીં કો હમ ન રોએઁ… (ગતાંક આંશિક ભાગ – ૧ ના અનુસંધાને ચાલુ) તુઝ સે તો કુછ કલામ નહીં લેકિન ઐ નદીમ મેરા સલામ કહિયો અગર નામાબર મિલે (૪) (કલામ= વચન, શબ્દ,…

ગુજરાતનાં બાળકો, વાલીઓ અને શિક્ષકોની સેવામાં એક અદભૂત અભિયાન

– નિરંજન મહેતા માતૃભાષા ગુજરાતીની અવદશા માટે કહેવા જેવું નથી; પણ છેલ્લા કેટલાક વખતથી આ બાબત જાગૃતિ આવી છે અને તેના સંવર્ધનનો વ્યાપક પ્રચાર થાય છે – ન કેવળ ભારતમાં પણ ભારત બહાર પણ. આ માટે કેટલીક વ્યક્તિઓ બહુ ઊંડો…

આપણે ઉત્કૃષ્ટ સાહસિક કેમ નથી?

– વિમળા હીરપરા નમસ્તે વાચકમિત્રો, તમને પણ કયારેક મારી માફક પ્રશ્ર્ન થતો હશે કે આપણે રમતગમતના ક્ષેત્રે  કેમ પાછળ છીએ?આટલી વિશાળ જનસંખ્યા ને આંતરરાષ્ત્રીય સ્તરે આપણુ કોઇ નોંધપાત્ર પ્રદાન નહિ ? ઓલમ્પિક જેવી રમતોમાં આખી દુનિયાના ખેલાડી હોય. આપણા એકાદ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : મારી કટોકટીની ક્ષણો અને છૂટકારો (૧)

-રજનીકુમાર પંડ્યા આ કટારમાં હું મારા પોતાના જીવનની કોઇ ઘટના ભાગ્યે જ લખું છું. પણ થોડા દિવસ પહેલા હિંદી પર્દાની એક મહત્વની અભિનેત્રી સ્વ મીનાકુમારીની મૃત્યુતારીખ ગઇ- ૩૧ માર્ચ, ૧૯૭૨- એ શોકજનક ઘટનાના વળતે દિવસે, 1972 ની પહેલી એપ્રિલે ગુજરાતના…

Science સમાચાર (૬૩)

દીપક ધોળકિયા (૧) બ્લૅક હોલની તસવીર લેવામાં કામ આવ્યો ૨૦૦ વર્ષ જૂનો પ્રયોગ આ તસવીરથી આજે ભાગ્યે જ કોઈ અપરિચિત હશે. ૧૦મી તારીખે ભારતીય સમય પ્રમાણે સાંજના સાડા છ વાગ્યે ઇવેન્ટ હોરાઇઝન ટેલિસ્કોપની ટીમે બ્લૅક હોલની સૌ પહેલી તસવીર દુનિયાને…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૧૬ મું : લશ્કરની હાલત

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ તે જ દિવસે, કે જ્યારે મરાઠાની છાવણીમાં આ ગડબડ ચાલતી હતી, અને સુરતનો નવાબ ઘણી હિમત બતાવતાં ફસી પડ્યો હતો, ત્યારે હરપ્રસાદપર શિવાજી કોપ્યો હતો, અને તેને પોતા સમીપ બોલાવી, હવેની કેમ વ્યવસ્થા કરવી તે માટે ધણા…

જયા-જયંત : અંક ૩: પ્રવેશ બીજો

– ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ પાત્રપરિચય સ્થલ : ગિરિદેશ, વન, ને વારાણસી. કાલ : દ્વાપર ને કલિની સન્ધ્યા. મુખ્ય પાત્રો : દેવર્ષિ : દેવોના ઋષિરાજ. ગિરિરાજ : ગિરિદેશના રાજવી. જયન્ત : ગિરિરાજનો મન્ત્રીપુત્ર. કાશિરાજ : વારાણસીના રાજવી. વામાચાર્ય : યોગભ્રષ્ટ યોગી.…

એસ ડી બર્મન અને સ્ત્રી પાર્શ્વગાયકો – સુરૈયા

સંકલન અને રજૂઆત: અશોક વૈષ્ણવ સુરૈયા (સુરૈયા જમાલ શેખ /\ જન્મ: ૧૫ જુન ૧૯૨૯ /\ અવસાન: ૩૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૪) બાળકળાકાર તરીકે ૧૯૩૬ની ફિલ્મ ‘મેડમ ફેશન’ દ્વારા હિંદી ફિલ્મ જગતમાં દાખ્લ થયાં. શારીરીક વયની દૃષ્ટિએ હજૂ કુમારિકા હતાં તે જ ઉમરે…

સંખ્યાને સાંકળતા ફિલ્મી ગીતો (૨)

નિરંજન મહેતા આ શ્રેણીનો પહેલો લેખ, જેમાં સંખ્યા ૧ને લગતાં ગીતો હતા, તે ૩૦/૩/૨૦૧૯ના રોજ મુકાયો હતો. સંખ્યા ૨ને લગતાં પણ ઘણાં ગીતો છે જેને કારણે આ લેખમાં ફક્ત તે ગીતોનો જ સમાવેશ છે. પહેલું ગીત જોઈ-સાંભળીને જરૂર રસિકજન ઝૂમી…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે – (૨) નદ્દી કિન્ન્નાર્રે ટમ્મેટ્ટું

આજે જ્યારે પાંસઠ વરસ પૂરાં કરી ચૂક્યો છું ત્યારે જીવનના વિવિધ પડાવો ઉપર માણેલા આનંદદાયી અનુભવો યાદ આવતા રહેતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અહીં ઉલ્લેખાયેલું દરેક પાત્ર ચોક્કસ…

સાયન્સ ફેર : કોલસો અને માનવ : કોણ કોને ખત્મ કરશે?

જ્વલંત નાયક કોલસા દ્વારા મળતી ઉર્જા પ્રમાણમાં સસ્તી છે. પણ વૈજ્ઞાનિકોના મતે આ સસ્તી ઉર્જા હવે આપણને બહુ મોંઘી પડી રહી છે. ઇસ ૨૦૧૪ના આંકડા મુજબ વિશ્વમાં વીજળી ઉત્પન્ન કરવા માટે જેટલા પણ સ્રોત છે એ પૈકી કોલસો સૌથી વધુ…