સત્યજિત રાયની સૃષ્ટિ – ૫: શતરંજ કે ખિલાડી

ભગવાન થાવરાણી આપણે છેલ્લે ચર્ચી એ જન – અરણ્ય પછી તુર્ત જ આવી એમની પહેલી અને એક રીતે એકમાત્ર હિંદી ફીચર ફિલ્મ શતરંજ કે ખિલાડી. એમની અન્ય હિંદી ફિલ્મ સદ્ગતિ એક ટૂંકી ટેલિ-ફિલ્મ હતી. શતરંજ કે ખિલાડી ૧૯૭૭માં પ્રદર્શિત થઈ.…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૩૬ – ભમલાથી ધર્મરાજિકા તરફ : શાંતિની શોધમાં

પૂર્વી મોદી મલકાણ ભમલાથી નીકળી ફરી એજ આડીઅવળી, વાંકીચૂકી અને ઉબડખાબડ કેડીઓ પરથી પસાર થતાં અમે ધર્મરાજિકા તરફ નીકળી રહ્યાં હતાં તે સમયે અમારી સાથે કાબુલ પણ ચાલી રહી હતી…અમારી સફરમાં અમે તો કાબુલને પાછળ છોડી દેવાનાં હતાં, પણ કાબુલ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : કયા ગુજરાતી ફોટો આર્ટિસ્ટને સુભાષબાબુ વિયેનામાં મળવા ગયેલા?

– રજનીકુમાર પંડ્યા વિયેના શહેરની એક ઠંડી બરફ જેવી ગલી. સાલ ૧૯૩૫ની. મહિનો નવેમ્બર. હતી તો બપોર, પણ બાળી નાખે એવી નહીં, થિજાવી દે તેવી ઠંડી. જુનવાણી બાંધણીના મકાનની ત્રીજા માળની બારી પાસે જગન મહેતા નામના ગુજરાતી જુવાન દર્દીએ પોતાનું…

સમાજ દર્શનનો વિવેક : નાથજીના ચિંતનમાં રેશનાલિઝમ

કિશોરચંદ્ર ઠાકર  મેં મારા એક લેખમાં ચમત્કાર અને અંધશ્રદ્ધાના વિરોધ બાબતે સ્વામી આનંદને ટાંક્યાં હતા. સ્વામીની  વાત એટલી બધી તર્કબદ્ધ હતી કે- કોઈ સાધુ આવી( રેશનલ) વાત કરી શકે- તે બાબતે એક રેશનાલિસ્ટ મિત્રે આશ્ચર્ય વ્યકત કરેલું.  હકીકત એ છે…

સમયચક્ર : એક એવું ઘાસ જેણે વિશ્વની ભૂખ મટાડી

માનવ પ્રજાતિના વિકાસમાં અગ્નિ, ચક્ર અને ખેતીની શોધ અતિ મહત્વની ગણાય છે. ખેતીની શોધ આપણા આદિ પૂર્વજો દ્વારા થઈ છે. જેનો કોઈ ચોક્કસ કાળક્રમ નથી. પરંતુ હજારો વર્ષો પહેલાં થયેલી બીજની શોધો અને સંવર્ધન થકી આજે વિવિધ અનાજ જગતમાં અસ્તિત્વ…

‘એક અધૂરું કથન’

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ ‘એક અધૂરું કથન’ માં એક વટવૃક્ષની કથા છે,જેનું કલેજું કરવતથી કપાઈ જાય છે. નીલમબેન દોશી લિખીત એકાંકી નાટકઃ ‘એક અધૂરો ઈન્ટરવ્યુ’ના આધારે ૨૦૧૧માં લખેલ આ રચના ફરી મઠારીને પ્રસ્તૂત છે. મૂળ નાટકમાં એક નવયુવાન પત્રકારને પહેલો ઈન્ટરવ્યુ…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૧૦.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ ઘાશીરામને એક મુસાફરે આગ્રા શહેર શી રીતે વસ્યું તે તથા તેની હકીકત કહી. તેણે કહ્યું કે દિલ્લીના પાદશાહ અકબરને થયલા સઘળા છોકરા ન્હાનપણમાં જ મરણ પામ્યા; તે ઉપરથી અજમેરમાં મીર માઈઊનુદીન ચિસ્તીની દરગાહ છે તેનાં દર્શન કરવા…

શૈલેન્દ્રનાં ગીતોની શંકર(જયકિશન)ની સંગીત રચનાઓ – ૧૯૫૪

સંકલન અને રજૂઆત : અશોક વૈષ્ણવ શંકર (સિંઘ રઘુવંશી) – જન્મ ૨૫-૧૦-૧૯૨૨ – અવસાન ૨૪-૪ -૧૯૮૭ – સંકરજયકિશની સંગીત દિગ્દર્શક જોડીમાં, તેમના સાથીદાર જયકિશન કરતાં, થોડા ગંભીર પ્રકૃતિની વ્યક્તિ હોવાની છાપ છે. પરંતુ ખુબીની વાત એ રહી કે તેમની સહકારકિર્દીના…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો #૨૦

ભગવાન થાવરાણી ઉર્દૂ શાયરોના નામો બાબતે એક રસપ્રદ બાબત એ કે માત્ર નામ પરથી તમે કોઈ શાયરના મઝહબની કલ્પના ન કરી શકો ! એ યોગ્ય પણ છે. કવિતાને ધર્મ સાથે લેવા-દેવા પણ શી ? જૂઓ : અર્શ મલસિયાની હિંદૂ છે…

ફિલ્મીગીતોમાં ‘આજકલ’

નિરંજન મહેતા આજકલ એટલે હાલમાં, હમણાં. આને આવરી લેતા કેટલાક ગીતોનો આનંદ આ લેખ દ્વારા કરશો. ૧૯૫૮ની ફિલ્મ ‘સિતારો સે આગે’મા ગીત છે आज कल परसों में खिले जब सरसों विदेशी प[पिया आ जाना भूल न जाना આ નૃત્યગીતના કલાકાર…

સાયન્સ ફેર : અંધાપો દૂર કરવા આવી રહી છે ‘બાયોનિક આય’

જ્વલંત નાયક બે-ત્રણ મહિના પહેલા મીડિયામાં રોજેરોજ પબ્લિશ થતા કોરોના કેસીસના વધતા આંકડા જોઈને આપણે પેનિક થઇ જતા હતા. આખો દિવસ એ વિષે ચર્ચાઓ કરતા. ત્યાર પછી ધીરે ધીરે ટેવાઈ ગયા. આજે પરિસ્થિતિ એ છે કે મીડિયામાં પબ્લિશ થતા કોરોના…

ફરી કુદરતના ખોળે : કીડી નાની,પણ મસમોટો રૂઆબ

જગત કીનખાબવાલા *કીડીનું એક દર, એટલે કે રાફડો કેટલો મોટો કલ્પી શકો છો?* દુનિયામાં જુદી જુદી જગ્યાએ કીડીના મોટા રાફડા શોધાયા છે અને તેનો અભ્યાસ થયો છે. *જાપાનમાં એક જ વિશાળ રાફડામાં ૩૦ કરોડ ૬૦ લાખ થી પણ વધારે કીડીઓ…

વિજ્ઞાન જગત : ઝાંખા તારા ખરેખર ઝાંખા હોય છે ?

ડૉ. જે જે રાવલ સાભાર સ્વીકાર ‘જન્મભૂમિ પ્રવાસી’ની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં ડૉ. જે જે રાવલની નિયમિત કટારમાં ૨૩-૦૮- ૨૦૨૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ.લેખ

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર:: યહ કોન ચિત્રકાર હૈ….. વોર્સો, આબેહૂબ જીર્ણોદ્ધાર

દર્શા કિકાણી (૨૩ જૂન ૨૦૧૯) સવારે વહેલાં જ નાસ્તો કરી અમે બર્લિનથી વોર્સો (WARSAW) (પોલેન્ડ) જવા નીકળ્યાં. આ બંને શહેરો વચ્ચેનું રોડથી અંતર ૫૭૫ કી.મિ. છે. રસ્તા અને વાહનો સારા હોવાથી અમે પાંચ કલાકમાં બર્લિનથી વોર્સો આવી પહોંચ્યાં. બંને દેશના…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૭: મુસ્લિમ લીગનાં મનામણાં, હરિપુરાનું અધિવેશન અને સહજાનંદ સ્વામી

દીપક ધોળકિયા ૧૯૩૭માં પ્રાંતોમાં સરકારો બની ગયા પછી પણ મુસ્લિમ લીગને સમજાવવાના કોંગ્રેસના પ્રયાસો ચાલુ રહ્યા. જિન્ના સાથે ગાંધીજી, જવાહરલાલ અને બીજા કોંગ્રેસી નેતાઓનો પત્ર વ્યવહાર ચાલુ રહ્યો. ૧૯૩૮ની ૩જી માર્ચે જિન્નાએ ગાંધીજીને પત્ર લખીને કહ્યું કે “અમે માનીએ છીએ…

ફિર દેખો યારોં : આપણે એને સાચવી જાણીએ, આપણને સાચવતી એ

બીરેન કોઠારી પ્રાદેશિક ભાષાના માધ્યમવાળી કોઈ શાળા બંધ થાય એ હવે સમાચાર નથી રહ્યા. આમ છતાં, તાજેતરમાં આવા એક સમાચાર ધ્યાન ખેંચનારા બની રહ્યા. એ મુજબ, અમદાવાદના મણિનગર વિસ્તારમાં આવેલી તમિલ માધ્યમ ધરાવતી એક માત્ર શાળાને બંધ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં…

(૮૮) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન – ૩૪ (આંશિક ભાગ – ૧)

મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) હર એક બાત પે કહતે હો તુમ કિ તૂ ક્યા હૈ (શેર ૧ થી ૨) પ્રસ્તાવના : જગમશહૂર ગ઼ાલિબની અનેક ગ઼ઝલો પૈકીની આ ગ઼ઝલ સંપૂર્ણત: શ્રેષ્ઠ તો છે જ, પણ તેના મત્લા (પહેલા)…

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર:: યહ કોન ચિત્રકાર હૈ…..ઇન્ટરલેકનથી બર્લિન કે મૂડીવાદથી સામ્યવાદ?

દર્શા કિકાણી (૨૨ જૂન ૨૦૧૯) આજે પાછાં ઝુરીક જવાનું હતું. સ્વિત્ઝરલેન્ડની ટુરની સમાપ્તિ અને ઈસ્ટ યુરોપની ટુરનો આરંભ થવાનો હતો. મોટા ભાગનાં મિત્રો ઈસ્ટ યુરોપની ટુરમાં જોડાવાનાં હતાં. વળી નવું ગ્રુપ પણ સામેલ થવાનું હતું. કલાકનો સમય હતો એટલે નાસ્તો…

શબ્દસંગ : ગરવી કચ્છી ભાષા: એક પરિચય

-નિરુપમ છાયા                   ભારતના પશ્ચિમ ભાગે આવેલ ગુજરાતના પણ પશ્ચિમે આવેલ, એક પ્રદેશ એટલે કચ્છ. મરૂ (રણ), મેરુ(પહાડો) અને મેરામણ (મહાસાગર)  જેવા બહુખ્યાત શબ્દોનો ઉપયોગ એના પરિચયયમાં બહુ સામાન્ય  થઇ ગયો છે. આ પ્રદેશનો પરિચય આપવા  અલગથી  જ લખવું પડે.…

ટાઈટલ મ્યુઝીક (૪૪) – રંગોલી (૧૯૬૨)

બીરેન કોઠારી ફિલ્મનાં ગીતો સાંભળવાનો એક માત્ર સ્રોત રેડિયો હતો અને ત્યાર પછી ધીમે ધીમે કેસેટ પ્લેયર ચલણી બનવા લાગ્યાં એ સમયની વાત. હજી પ્રિરેકોર્ડેડ કેસેટો પણ મર્યાદિત પ્રમાણમાં ઉપબધ હતી. શોખીનો જાતે પસંદ કરીને વિવિધ ગીતોની કેસેટ રેકોર્ડ કરાવતા.…

વાંચનમાંથી ટાંચણ : માતૃભક્ત મન્જિરો (૨)

સુરેશ જાની મન્જિરો અમેરિકા પાછો ફર્યો, ત્યારે અમેરિકા એક ચેપી રોગમાં ઘેરાયેલું હતું; અને મન્જિરોને પણ એ રોગે ઘેરી લીધો. કયો હતો એ રોગ? એનું નામ હતું ‘ગોલ્ડ ફીવર’ – સોનેરી તાવ! ‘કેલિફોર્નિયામાં સોનું મળ્યું છે.’ – એ સમાચારે ઘણા…

મંજૂષા – ૩૯ :: કુટુંબ: ઇશ્વરની સૌથી ઉત્તમ કલાકૃતિ

વીનેશ અંતાણી કુટુંબ શબ્દ છે બહુ નાનો, પરંતુ એના અર્થ અપાર છે. દરેક વ્યક્તિને એના પરિવારમાં થયેલા અનુભવ પ્રમાણે એના અર્થ બદલાતા રહેશે. તેમ છત‍ાં કુટુંબનો અર્થ સમજાવવાની કોશિશ કરતી દરેક વ્યક્તિ માટે એક વાત સામાન્ય જ રહેશે કે એનું…

સમયચક્ર : ગાંધીજી, આવનારી પેઢીના રોલમોડેલ

માવજી મહેશ્વરી આ લખવા બેઠો છું ત્યારે મેં જ્યાં એકડો ઘૂંટ્યો તે ભોજાય ગામનું બાલમંદીર યાદ આવે છે. એ વખતે  મને ખબર ન્હોતી કે બધા છોકરા અંદર અને હું એક જ બહાર શા માટે બેઠો છું. બાલમંદીરની બહારની લોબીમાં લાકડાના…

વાંચનમાંથી ટાંચણ : માતૃભક્ત મન્જિરો (૧)

સુરેશ જાની ત્રીજા દિવસે માછલીઓનું એક મોટું ટોળું હાથવગું થયું હતું. ઘણી બધી માછલીઓ પકડી શકાશે; અને દુઃખના દાડા ફરી નહીં જોવા પડે; એવી આશા બંધાઈ હતી. પણ કરમ બે ડગલાં આગળ હતું.  એકાએક દરિયાઈ વાવાઝોડું ધસી આવ્યું. અને મન્જિરોની…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૯.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ ઘાશીરામને કીમિયાનો છંદ ઘણો હતો, તેથી કરીને કોઇ પણ કીમિયાગર અથવા રસાયન શાસ્ત્ર જાણનાર વૈદ અથવા ઓલીઆની બાતમી માલુમ પડતી તો તેની પાસે પોતે જતો ને તેએાને પોતાને ઘેર પણ બોલાવતો, ને તે એની પાસે તરેહ તરેહના…

હાથ છૂટ્યાની વેળા

  (એક સ્મરણ કથા) – આશા વીરેન્દ્ર                         આ જગમાં આવીને આંખો ખોલી ત્યારે એ નાનકડી કીકીઓમાં જેની આક્રૃતિ ઝિલાઈ હતી એવી મા હવે આ જગમાં નથી એ સ્વીકારવું કેટલું કપરું હોય છે એ તો એ જ સમજી શકે, જેણે એ…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો #૧૯

ભગવાન થાવરાણી ફરી એક વાર ઉર્દૂ શાયેરાઓ તરફ જઈએ. હમીદા શાહીન એટલે પાકિસ્તાનની વર્તમાન કવયિત્રીઓમાં એક મોટું નામ. એમનો એક શેર છે : ફઝા  યૂં  હી  નહીં મલ્ગઝી  હુઈ જાતી કોઈ તો ખાક – નશીં હોશ ખો રહા હોગા  (…

ઇસ દુનિયા કા ઉલ્ટા ચરખા, ઉલ્ટે તાનેબાને રે… – કિશોર કુમારે ગાયેલાં અનિલ બિશ્વાસનાં ગીતો

મૌલિકા દેરાસરી ‘અવાજ ઊંચેરા માનવી’, યાને કે કિશોરકુમારના અલગ અલગ સંગીતકારો સાથેના ગીતોની સફર કરી રહ્યા છીએ આપણે. આજની સફરના હમસફર સંગીતકાર છે, અનિલ વિશ્વાસ. ૭ જુલાઈ, ૧૯૧૪ના દિવસે ત્યારના પૂર્વ બંગાળ અને અત્યારના બાંગ્લાદેશમાં આવેલા વારિસાલમાં જન્મેલા અનિલ વિશ્વાસને…

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર:: યહ કોન ચિત્રકાર હૈ…..ટોપ ઓફ યુરોપ

દર્શા કિકાણી ૨૧ જૂન ૨૦૧૯) બીજી સવાર તો સામાન્ય જ હતી પણ દિવસ બહુ સરસ ગયો. હોટલનો રૂમ બરાબર ન હતો પણ નાસ્તો ચાલે તેવો હતો. નાસ્તો કર્યો ત્યાં તો બસ આવી ગઈ અને અમે  યુંગફ્રાઉ (આવો ઉચ્ચાર થાય છે!)…

ઉદ્યોગસાહસિકતા : પ્રેરણા લાક્ષણિકતાઓ અને પ્રેરણા ચક્ર

હિરણ્ય વ્યાસ “પ્રેરણા (મોટીવેશન)” શબ્દ મેનેજમેન્ટ ઉપરાંત વ્યવહારમાં મોટા પાયે બોલાતો શબ્દ છે. અગાઉના  લેખમાં આપણે પ્રેરણાનાં અભિગમ પ્રેરણાની પરિભાષા તથા પ્રેરણા સંદર્ભે કેટલીક મૂળભૂત વાતો કરી હતી આ લેખમાં કેટલીક વિશેષ વાતો કરીએ .  પ્રેરણા : લાક્ષણિકતાઓ : પ્રેરણા…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : પરિપૂર્ણ ઘડો

તન્મય વોરા માટીકામનાં શિલ્પસ્થાપત્યનાં પ્રાધ્યાપકે પોતાના વર્ગને સરખા ભાગમં વહેંચી, બન્નેને સમેસ્ટર દરમ્યાન ઘડા બનાવવાનું કામ સોંપ્યું. એક ગ્રૂપે ઘડાની પરિપૂર્ણતા પર અને બીજાંએ ઘડાઓની સંખ્યાને અગ્રતા આપવાની હતી. પહેલાં ગ્રૂપે પરિપૂર્ણ ઘડો બનાવવા માટે પહેલેથી જ ચોકસાઈ મુજબની પધ્ધતિથી…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૬: મુસ્લિમ લીગ અને હિન્દુ મહાસભાનાં અધિવેશનો

દીપક ધોળકિયા મુસ્લિમ લીગનું લખનઉ અધિવેશન ચૂંટણીમાં સજ્જડ હાર ખાધા પછી મુસ્લિમ લીગ પોતાના ઘા પંપાળતી હતી. આ હાર પછી જિન્નાનું વલણ વધારે કડક બન્યું. ૧૯૩૬ના ઍપ્રિલમાં એ કહેતા કે કોંગ્રેસ મુસલમાનોને સાથે નહીં રાખે તો સફળ નહીં થાય. આપણે…

ફિર દેખો યારોં : મૈં અકેલા હી ચલા થા….

મૈં અકેલા હી ચલા થા જાનિબ-એ-મંઝીલ મગર, ન કોઈ સાથ આયા, ઔર ન તો કારવાં બના બીરેન કોઠારી ‘ધ કેનાલ મેન’ના નામે બિહારના લૌંગી ભુઈયાના કાર્ય પરથી કદાચ કોઈ ફિલ્મ બનાવવાની ઘોષણા થોડા સમયમાં સાંભળવા મળે તો નવાઈ નહીં, અને…

એકવીસમી સદીનો ધર્મ

પ્રવાસી યુ. ધોળકિયા વીસમી સદી પશ્ચિમના દેશોની હતી, પણ એકવીસમી સદી ભારતની થશે કેમકે ત્યારે ભારતીય ધર્મ  અને અધ્યાત્મ્ય તેના વિજેતાઓને જીતી લેશે. આ ભવિષ્યવાણી આપણા કોઈ હિંદુત્વવાદીની નહીં પણ ગઈ સદીના મહાન ઈતિહાસકાર આર્નોલ્ડ ટોયન્બીની હતી. નૂતન ભારતના ભાગ્યવિધાતા…

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર:: યહ કોન ચિત્રકાર હૈ…..ઓલિમ્પિક મ્યુઝિયમ અને અનોખી ટ્રેન-સફર

દર્શા કિકાણી (૨૦ જૂન ૨૦૧૯) સમયસર ઊઠી અમે તૈયાર થઈ ગયાં. ક્રાઉન પ્લાઝા હોટલમાં સરસ નાસ્તો કરી અમે જીનીવા છોડી આગળ નીકળ્યાં. સવારે પણ ઝરમર વરસાદ વરસતો હતો. અમારી સવારી પહોંચી લુસેન (LAUSANNE) ઓલિમ્પિક મ્યુઝિયમ પર. જીનીવાથી લુસેનનું અંતર લગભગ…

ટાઈટલ મ્યુઝીક (૪૩) – મિર્ઝા સાહિબાં (૧૯૪૭)

બીરેન કોઠારી દેશના વિભાજન પછી ગાયિકા-અભિનેત્રી નૂરજહાં પાકિસ્તાન જઈને વસ્યાં, પણ તેમનાં ગાયેલાં ગીતો આપણી પાસે જ રહ્યાં. એ સમયે એવા ગુણી સંગીતકારો હતા કે જેમણે નૂરજહાંના કંઠની ખૂબીઓનો ભરપૂર ઉપયોગ કર્યો. આવા એક સંગીતકાર એટલે પં. અમરનાથ. સંગીતક્ષેત્રે તેમના…

વાર્તા મેળો – ૩ – વાર્તા દસમી – એક અદ્‍ભૂત દેવી

આયુષી નિકુલભાઈ નકુમધો. ૯-બી, બાપ્સ સ્વામિનારાયણ વિદ્યામંદિર,રાંદેસણ, ગાંધીનગર સંપર્ક : દર્શા કિકાણી : ઈ –મેલ – darsha.rajesh@gmail.com

“ભારત અને ગ્લોબલ વોર્મિંગ” – કલાયમેટ ચેઈન્જ વિશેની ગુજરાતી પુસ્તિકા ‘પર્યાવરણ મિત્ર’ની વેબસાઈટ પર ઉપલબ્ધ છે

કલાયમેટ ચેઈન્જની અસરો આપણે સૌ જુદા-જુદા સ્વરૂપે અનુભવી રહ્યા છીએ. વિશ્વભરમાં કલાયમેટ ચેઈન્જની અસરો ખરાબ રીતે દેખાઈ રહી છે, આપણે જાણીએ છીએ તેમ, COVID-19 એ મૌસમ પરિવર્તનના સંકટને અટકાવ્યું નથી. લોકડાઉન દરમિયાન સુધરેલા વાતાવરણમાં ઉત્સર્જનનું સ્તર ફરીથી વધી રહ્યું છે.…

સમયચક્ર : એક પત્રકારની શોધ ‘બોલપેન’

પશ્ચિમી જગતની એક ખાસિયત રહી છે કે જ્યારે કોઈ નવી શોધ થાય તે સાથે જ ત્યાંના અનેક દીમાગ સક્રિય થઈ ઊઠે છે. કદાચ એટલે જ બહુ ઓછા સમયમાં ખર્ચાળ અને અગવડવાળી વસ્તુઓનું સ્થાન તરત સરળ વસ્તુ લઈ લે છે. ઉદાહરણ…

શ્રી ધીરુભાઈ પરીખની ત્રણ કવિતા

પરિચયઃ કુમાર ચંદ્રક, જયંત પાઠક ચંદ્રક, પ્રેમચંદ સુવર્ણ ચંદ્રક, રણજીતરામ સુવર્ણચંદ્રક સહિત ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમીના પુરસ્કાર પ્રાપ્ત કરેલ ડૉ. ધીરુભાઈ પરીખ ‘કુમાર’ અને ‘કવિલોક’ના તંત્રી છે. શ્રી બચુભાઇ રાવત અને રાજેન્દ્ર શાહનો વારસો આત્મસાત્ કરી કવિતાનું સંપાદન કરી રહ્યા છે.…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૮.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ ઘાશીરામની મા વૃદ્ધ થઇને મરી ગઈ. તેને ધારા પ્રમાણે દહન દીધા પછી, ઘાશીરામે પોતાના દેશનો એક પંડિત બોલાવી, તેની પાસે ગરુડ પુરાણ વંચાવવાનો આરંભ કર્યો. પંડિતજીએ પુરાણ વાંચી અર્થ સમજાવ્યો. તે પુરાણમાં એવું લખ્યું હતું કે, પ્રેત…

હેમંત કુમાર જન્મશતાબ્દી સ્મરણાંજલિ : …. મગર હમ તુમ્હારે રહેંગે – અંક ૪

હેમંત કુમારની જન્મ શતાબ્દીનાં વર્ષમાં હેમંત કુમારનાં સંગીત જીવનની યાત્રા – (જ.: ૧૬ જૂન, ૧૯૨૦ । અ.: ૨૬ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૯) – શ્રી એન વેન્ક્ટરામન તેમના સોંગ્સ ઑફ યોર પરના લેખ Hemantayanમાં કરાવી રહ્યા છે. પહેલા ભાગમાં તેમની સાથે આપણે હેમંત…

‘તન્હાઈ’ને લગતાં ફિલ્મીગીતો

નિરંજન મહેતા તન્હાઈ એટલે એકલતા, એકલાપણું. વ્યક્તિ એકલો હોય ત્યારે તો એકલતા અનુભવે છે પણ કેટલાક તો સમૂહમાં પણ એકલતા અનુભવતા હોય છે. આપણી હિન્દી ફિલ્મોમાં આ વિષયને લગતાં કેટલાય ગીતો છે જેમાના થોડા અહીં રજુ કરૂ છું. ૧૯૫૧ની ફિલ્મ…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો #૧૮

ભગવાન થાવરાણી નવી પેઢીના કેટલાક ઉર્દૂ શાયરોએ પણ પોતાની અલાયદી અને ઉમદા છબી ઉપસાવી છે. આવા કેટલાક નામોમાં એક છે ઝુબૈર અલી તાબિશ.  એમની શાયરીથી મારો પરિચય આ નાજુક-શા શેરથી થયો અને હું અવાચક થઈ ગયો ! જૂઓ: કોઈ  …

સાયન્સ ફેર : સદીપુરાણી એ ઘટના વિષે આજેય કોઈ તર્ક નથી જડતો!

જ્વલંત નાયક શું અત્યારે તમે કહી શકો કે અમુક ખાસ ઘટનાઓ અને એની સાથે જોડાયેલી બાબતો એક સદી બાદ કેવું રહસ્ય પેદા કરશે? પ્રશ્ન રસપ્રદ છે પરંતુ ઉત્તર મેળવવો લગભગ અશક્ય છે. કેમકે ભવિષ્યના માણસો અને એમની વિચારશૈલી કેવા પ્રકારની…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે (૧૭) ઢઢૂક

જીવનના એ પડાવ ઉપર પહોંચ્યો છું જ્યાં ભૂતકાળમાં માણેલા વિવિધ પ્રકારના અનુભવો યાદ આવતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક    અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં નામ ચોક્કસ કારણોસર બદલેલાં હશે.  …

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર:: યહ કોન ચિત્રકાર હૈ…..બરફનો દરિયો અને જીનીવાની ઝલક

દર્શા કિકાણી (૧૯ જૂન ૨૦૧૯) સવારે સમયસર તૈયાર થઈ ઇલેક્ટ્રિક વાહનમાં બેસી પાછાં તાશ (TASCH) આવી અમારી બસમાં જ અમે શામોની (CHAMONIX) બેઝ પર પહોંચ્યાં. શામોની  ફ્રાન્સમાં આવ્યું છે. ખરેખર તો ઈટાલી, ફ્રાંસ અને સ્વિત્ઝરલેન્ડના જંકશન પર આવેલું છે.  આખા…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૫: કોંગ્રેસ સત્તા સંભાળે છે અને છોડે છે

દીપક ધોળકિયા કોંગ્રેસે ચૂંટણી જીતી ગયા પછી પણ નક્કી નહોતું કર્યું કે સત્તા સંભાળવી કે કેમ. જવાહરલાલ નહેરુ, સુભાષચંદ્ર બોઝ અને ડાબેરી કોંગ્રેસીઓ સત્તા હાથમાં લેવાથી વિરુદ્ધ હતા. એમનું કહેવું હતું કે સત્તા સંભાળ્યા પછી આંદોલનો ન થઈ શકે અને…

ફિર દેખો યારોં : મહાકાય જીવ નજાકતથી જળવાય ત્યારે…

બીરેન કોઠારી કેટલાકને હજી યાદ હશે કે ત્રણેક મહિના અગાઉ કેરળમાં એક હાથણીના અપમૃત્યુના સમાચાર આવ્યા હતા અને સર્વત્ર આક્રોશ, ધિક્કાર તેમ જ ક્રોધનો માહોલ વ્યાપી ગયો હતો. રાબેતા મુજબ અજાણ્યા હત્યારાઓ પર ફિટકાર વરસાવાયો હતો, દુર્ઘટનાને કોમી રંગ આપવાનો…

વિજ્ઞાન જગત : શરદ સંપાત વિષે સંવાદ

ડૉ. જે જે રાવલ સાભાર સ્વીકાર ‘જન્મભૂમિ પ્રવાસી’ની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં ડૉ. જે જે રાવલની નિયમિત કટારમાં ૨૦-૦૯- ૨૦૨૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ.લેખ

વ્યંગ્ય કવન : (૫૨) : ફેસબુકનો શાયર

અગાઉ વે.ગુ.માં પગરણ માંડી ચૂકેલા કવિ શ્રી હરદ્વાર ગોસ્વામીનું એક મઝાનું વ્યંગ્ય-કવન ભાવકો માટે સસ્નેહ.. = દેવિકા ધ્રુવ, સંપાદન-સમિતિ, પદ્યવિભાગ ફેસબુકનો શાયર હરદ્વાર ગોસ્વામી ફેસબુકનો શાયર છું હું ફેસબુકનો શાયર.ગાડી મારી દોડ્યે રાખે, નહીં એન્જીન, નહીં ટાયર. મીટર-મેટર ખબર પડે…

સ્વિત્ઝરલેન્ડ અને પૂર્વ યુરોપની સફર::  યહ કોન ચિત્રકાર હૈ….. મેટરહોર્ન ગ્લેશિઅર

દર્શા કિકાણી (૧૮ જૂન ૨૦૧૯) સવારમાં ઊઠતાં જ રૂમમાંથી હિમાચ્છાદિત પર્વતો દેખાયા. ગઈકાલનો થાક તો રાતના આરામથી ઊતરી જ ગયો હતો. રાજેશ મને ખેંચીને રીશેપ્શન ઓફિસ સુધી લઈ ગયા… અને ત્યાં તો ભવ્ય એવો મેટરહોર્ન (હિમાચ્છાદિત પર્વતનું શિખર) દેખાતો હતો!…

બાળવાર્તાઓ : ૨૦ – અનુજ, મેઘલ અને બિલાડી

પુષ્પા અંતાણી અનુજ હોમવર્ક પતાવીને સોસાયટીમાં મિત્રો સાથે રમવા માટે બહાર આવ્યો. આકાશ ઘેરાયેલું હતું. એ ખુશ થઈ ગયો, વરસાદ પડશે તો નાહવાની બહુ મજા આવશે. એ એની સાઇકલ લઈને રમવા જતો હતો ત્યાં એની નજર એક બિલાડી પર પડી.…

સત્યજિત રાયની સૃષ્ટિ – ૪: જન – અરણ્ય

ભગવાન થાવરાણી સીમાબદ્ધ પછી બરાબર પાંચ વર્ષે આવી કલકત્તા ટ્રાઈલોજીની અંતિમ ફિલ્મ યાને જન – અરણ્ય. એ દરમિયાન અન્ય એક મહાન બંગાળી સર્જક મૃણાલ સેન આ જ શહેરને પૃષ્ઠભૂમિમાં રાખીને ઉપરાઉપરી વર્ષોમાં પોતાની ત્રણ ફિલ્મો ઈંટર્વ્યુ ( ૧૯૭૧ ), કલકત્તા…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી – કેન્વાસને ચીરી નાખતી પીંછી : નાટ્યકાર-હાસ્યકાર પ્રતાપ રાવળ

રજનીકુમાર પંડ્યા ક્યારેક કોઈક વ્યક્તિ એના ગુજરી ચૂકેલા વહાલા મિત્ર માટે થોડી થોડી વાત કરે છે. ભાવવિવશ થઈ જાય છે. દરેક પાસે અભિવ્યક્તિ નથી હોતી. એટલે વાત ત્રુટક ત્રુટક પણ લાગે છે. આખું ચિત્ર નથી ઊપસતું એમ પણ એ વખતે…

સમયચક્ર : ટચુકડી કલમની લાંબી સફર

ઘડીભર કલ્પના કરો કે એકાદ દિવસ માટે પણ જગતની તમામ કલમ એટલે કે પેન અદશ્ય થઈ જાય તો શું થાય ? કોમ્પ્યુટર ટેક્નોલોજીના એડીક્ટ માણસો ભલે કહેતા હોય કે, હવે પેન કાગળની જરુર જ નથી. પરંતુ એવું હરગીજ નથી. પેન…

મારું વાર્તાઘર : ટોળી

રજનીકુમાર પંડયા             ‘હેતુ ?’            ‘શાળા બનાવવી છે.’            ‘પણ એમાં તમને મારી આટલી બધી જમીન જોઈએ ?’            ‘જોઈએ તો ખરી, મનચંદાણી શેઠ, વધારે જોઈએ. કારણ કે સરકારી કાનૂન મુજબ શાળા ખોલવી હોય તો સાથે પ્લેગ્રાઉન્ડ પણ જોઈએ…

ઘાશીરામ કોટવાલ : વાત ૭.

દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ શ્રાવણ મહીનામાં બેલબાગમાં જનમાષ્ટમીને દિવસે મોટો ઉત્સવ થાય છે. તે રાત્રે વેશ નિકળે છે. તેનો બંદોબસ્ત રાખવાનું નાના ફર્દનિવીશે ઘાશીરામને કહ્યું હતું. વેશ કાઢનારા ઘણી જાતના લોક હતા. એ તમાસો જોવા સારુ ત્યાંહાં ઘણાં લોકો ભેળાં થયાં…