રાજનીતિજ્ઞ રાજાની દૃષ્ટિએ રામ

દર્શના ધોળકિયા ભાષાના વિકાસની પ્રક્રિયા દરમ્યાન, કેટલાક શબ્દો ઉત્કર્ષ પામે છે તો કેટલાક અપકર્ષ. ‘રાજકારણ’ એ આવો અપકર્ષ પામેલો શબ્દ છે જે મૂળમાં ‘રાજનીતિ’ તરીકે ઓળખાયો છે. ‘રામરાજ્ય’ શબ્દની ગરિમાનાં મૂળિયાં રાજા રામની રાજનીતિમાં પડેલાં છે. રાજનિષ્ઠા, રાજા રામના ચારિત્ર્યનો…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં. ૧૮

નયના પટેલ, લેસ્ટર, યુકે. પ્રિય દેવી, તેં કહ્યું તેમ મારા લખવામાં અંગ્રેજી શબ્દો વધારે આવે છે એનું કારણ એ છે કે હું અહીં ઈન્ટરપ્રીટરનો જોબ કરતી હોવાથી જે શબ્દો રોજીંદી વાતચીતમાં વપરાતા હોય તે વાપરવાથી, આપણી વાતો દરેક ઉંમરની વ્યક્તિ…

ત્રણ ગઝલો

નિનાદ અધ્યારુ                        (૧ ) થોડે સુધી જઈને અટકી ગયાં હશે, મારો વિચાર નક્કી સમજી ગયાં હશે ! સપનામાં કંકુવરણી કંકોતરી પઢું, મનમાં ને મનમાં એ પણ પરણી ગયાં હશે. નહિતર ન હોય આવો માહોલ રણ મહીં, હરણાંઓ નક્કી મૃગજળને…

પ્રથમ હરોળના અભિનેતાઓ માટેનાં મન્નાડેનાં ગીતો [૭}

મન્ના ડેએ ફિલ્મના નાયક માટે ગાયેલાં ગીતોની આપણી સફરમાં આપણે તેમણે ગાયેલાં દિલીપકુમાર, દેવ આનંદ, રાજ કપૂર, અશોક કુમાર, બલરાજ સાહની, ડેવીડ અબ્રાહમ, ભારત ભુષણ, કિશોર કુમાર, શમ્મી કપૂર, ગુરુ દત્ત , રાજ કુમાર અને રાજેન્દ્ર કુમાર, પ્રેમ નાથ, પ્રદીપ…

ફિલ્મીગીતોમાં અંગ્રેજી શબ્દો (૧)

નિરંજન મહેતા ફિલ્મીગીતોના શરૂઆતના કાળમાં ઉર્દુ શબ્દોનું પ્રાધાન્ય હતું, ત્યાર પછી સામાન્ય રીતે ફિલ્મીગીતો હિંદી શબ્દોમાં રચાયા છે. પણ કેટલાય એવા ગીતો છે જેમાં થોડેઘણે અંશે અંગ્રેજી શબ્દોને પણ સામેલ કરાયા હોય છે. આવા ગીતો અનેક છે એટલે તેમનો એક…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે : ૯) હુસેન અને ગુલામ હુસેન

જીવનના એ પડાવ ઉપર પહોંચ્યો છું જ્યાં ભૂતકાળમાં માણેલા વિવિધ પ્રકારના આનંદદાયી અનુભવો યાદ આવતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં નામ ચોક્કસ કારણોસર બદલેલાં…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૦

ચિરાગ પટેલ उ. ४.२.९ (८५१) आदह स्वधामनु पुनर्गर्भत्वमेरिरे। दधाना नाम यज्ञियम्॥ (मधुच्छन्दा वैश्वामित्र) એ પૂજય નામ ધારણ કરવા સમર્થ મરુત, ત્વરિત અન્નાદિને લક્ષ્ય બનાવી, ફરીથી ગર્ભને પ્રાપ્ત કરી ગ્રહણ કરે છે. આ શ્લોકમાં બે અર્થ અભિપ્રેત છે. પ્રથમ તો, પ્રકૃતિનું…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણ : ૨૩ : ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : મોંટેગ્યૂ-ચેમ્સફૉર્ડ સુધારા

દીપક ધોળકિયા (આજના પ્રકરણની શરૂઆત ક્ષમાપ્રાર્થના સાથે. છેલ્લા ત્રણ હપ્તાથી બારડોલી વિશે સંકેત આપતો રહ્યો છું; આજે લખવાની શરૂઆત કરતાં જ ધ્યાનમાં આવ્યું કે બારડોલીને તો હજી એક દાયકો બાકી છે! આ દાયકો બહુ મહત્ત્વનો હતો, તેમ છતાં ભૂલનું પુનરાવર્તન…

ફિર દેખો યારોં : ગમે એ કરો, પણ અમારું તરભાણું ભરો

– બીરેન કોઠારી સત્તાધારીઓ રાજધર્મ પાળે કે ન પાળે, નાગરિકોએ નાગરિકધર્મ પાળવો જ જોઈએ, એમ મોટા ભાગના સત્તાધીશો માનતા આવ્યા છે. રાજાશાહીના યુગમાં કહેવાતું કે ‘યથા રાજા તથા પ્રજા’. એ જ યુગની બીજી એક કહેવત પણ પ્રચલિત છે: ‘જેનો રાજા…

વ્યંગ્યચિત્રોના વિશ્વમાં : ૨૨ : કાર્ટૂનિસ્ટની નજરે કાર્ટૂનિસ્ટ

માત્ર ને માત્ર કાર્ટૂનો, અને એ પણ કોઈ એક વિષયકેન્દ્રી કાર્ટૂનો પર આધારિત ‘વેબગુર્જરી’ પરની આ શ્રેણી ‘વ્યંગ્યચિત્રોના વિશ્વમાં’ એક નોખા પ્રકારની શ્રેણી બની રહી. મૂળ આશય તો શક્ય એટલા વધુ મિત્રોને એ રીતે સાંકળવાનો હતો કે તેઓ પોતાના ક્ષેત્ર…

વ્યંગ્ય કવન : (૪૨) બે ગીત

– કૃષ્ણ દવે (૧) હાલો પથ્થારી ફેરવીએ દેશની તમને જરૂર છે ટેકાની ભાઈ મારાઅમને જરૂર છે કેશનીહાલો પથ્થારી ફેરવીએ દેશની છ મહિના ચાલે તો ગંગાજી નાહ્યાંઆ વર્ષોની વાર્તાયું મેલોસાત પેઢી નિરાંતે બેસીને ખાયબસ એટલો જ ભરવો છે થેલો દોવા દે…

ગઝલાવલોકન – ૧૯ – ગઝલમાં દ્રષ્ટાંત

સુરેશ જાની એક દ્રષ્ટાંત આપીએ એટલે વેદ , પુરાણ, ઉપનિષદ, કે ફિલસૂફીના થોથેથોથાં ચપટિકમાં સમજાવી દેવાય. એટલે જ તો કથાકારોનો ધંધો ચાલતો હોય છે! કોઈ પણ અઘરી વાત સમજાવવી હોય તો જીવનમાંથી એનું ઉદાહરણ આપો તો તરત સમજાઈ જાય .…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : પત્થર કી તરહ હો દિલ જીસકા, ઉસે દિલમેં બસા કે ક્યા કરે ?

(કૌટુંબિક વર્તુળની એક કારુણી) રજનીકુમાર પંડ્યા “મામા, આ લો.” મારા સગ્ગા ભાણેજ જિતુએ 28મી મે, 1990ની એક સાંજે મુંબઈથી આવીને ડરતાં ડરતાં મારા હાથમાં એક ચબરખી મૂકી. ડરતાં ડરતાં એટલા માટે કે એમાં લખાયેલું એના પિતા બાલકૃષ્ણ મણિશંકર અધ્વર્યુનું નામ-સરનામું…

સમાજ દર્શનનો વિવેક : દીવાદાંડીવાળો

ગુણવત્તાસભર પાઠયપુસ્તકના નમૂના રૂપની ગૂજરાત વિદ્યાપીઠ વાચનમાળાની સાતમી ચોપડીનો એક પાઠ ‘દીવાદાંડીવાળો’ અહીં જેમનો તેમ મૂકવામાં આવ્યો છે. ઘણાખરા વાચકોને ફરજપરસ્તીનું એ ઉદાહરણ યાદ પણ હશે. પાઠ વાંચવાથી, મૂળ 1941ની સાલમાં પ્રસિદ્ધ થયેલા એ પાઠયપુસ્તકની ૧૯૫૪માં સુધારેલી આવૃતિમાં વિદ્યાર્થીની કક્ષાને…

દવા – દારૂ, ડૉક્ટર અને દર્દી

કૅપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે આમ જોવા જઈએ તો આ વિષય અત્યંત ગહન છે. આદિ માનવ ક્યારથી માંદો થવા લાગ્યો, ક્યારથી તેને દવા – દારૂની જરૂર પડી અને તે પૂરી કરવા વૈદ્ય, શલ્ય-ચિકિત્સક (એટલે સર્જ્યન)ને કઈ યુનિવર્સિટીમાં કઈ ડિગ્રી લેવી પડી અને…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં- ૧૭

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ, હ્યુસ્ટન યુએસએ. પ્રિય નીના, ઈસ્ત્રીવાળા જોક પર એકલી એકલી ખૂબ હસી. કારણ કે, તારા પત્રની ઈમેઈલની જાણ કરતી  ડીંગ-રીંગ ફોનમાં સંભળાઈ ત્યારે હું ઈસ્ત્રી જ કરતી હતી ! સારું થયું કે, પેલાં જોકની જેમ ‘જડબે હાથ’ જેવી…

બંદિશ એક, રૂપ અનેક (૬૦) : “We Shall Over Come”; ‘’हम होंगे कामयाब’ (1)

નીતિન વ્યાસ “We shall overcome some day” અમેરિકામાં ગોરા – કાળા નાં ભેદભાવ સામે ડો. માર્ટિન લ્યુથર કિંગે ચલાવેલ સિવિલ રાઈટ આંદોલન વખતે હજારો નાગરિકો એ ભેગા થઈ ગાયેલું. આ ગીત કોઈ પણ દેશ માં થતા અત્યાચારો સામે લડતા નાગરીકોનું…

હુસ્ન પહાડી કા – ૧૮ – સંગીતકાર ચિત્રગુપ્ત શ્રીવાસ્તવ અને એમની પહાડી બંદિશો

– ભગવાન થાવરાણી સ્વયંને    ઘૂંટવું    કે    ડૂબવું    સુરમય    પહાડીમાં અમારે  મન  તો  મિતવા !  સાધના  બન્ને  બરાબર  છે .. આજે સંગીતકાર ચિત્રગુપ્ત શ્રીવાસ્તવ અને એમની પહાડી બંદિશો. યાદ છે, થોડાક વર્ષો પહેલાં, મારી જેમ સંગીતની  ‘આડી લાઈને ચડેલા’ મિત્રો સાથે…

સાયન્સ ફેર : ઘોસ્ટ સ્ટોરીઝ-૧ – શું આઈન્સ્ટાઈનની થિયરી ભૂતનું સમર્થન કરે છે?

જ્વલંત નાયક વિજ્ઞાનમાં માનનારા લોકો સમજે છે કે ભૂત જેવું કશું હોતું નથી, તેમ છતાં અડધી રાત્રે સ્મશાનમાં એકલા જતા એમને ય ડર તો લાગે જ! એકલા ભારતીયો જ અંધશ્રધ્ધાળુ નથી, પણ વિશ્વની દરેક પ્રજા ભૂત-પિશાચ-ચૂડેલ વગેરેમાં વિશ્વાસ કરે છે.…

ચેલેન્‍જ.edu. :: અલ્લડ સંતાનોનો અણઘડ ઉછેર

– રણછોડ શાહ આજે માનવી અનેક પ્રકારની સમસ્યાઓથી ઘેરાઈ ગયો છે. એક બાજુ આર્થિક સમૃધ્ધિમાં અત્યંત વધારો થયો તો બીજી તરફ સંતાનો સંસ્કારોથી વિમુખ થતાં હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. આલિશાન બંગલાઓથી શહેરો અને ગામડાંઓ ફાટફાટ થઈ રહ્યા છે. ઘરડાઘર,…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણઃ૨૨ : ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫: ૧૯૧૭ – રશિયાની સમાજવાદી ક્રાન્તિ – ભારતમાં આઝાદીની લડત પર પ્રભાવ

દીપક ધોળકિયા આમ તો આપણે ગાંધીજી સાથે ચંપારણથી બારડોલી જવાના હતા પરંતુ ખરેખર તો દેશની અંદરની ઘટનાઓના વિવરણને જરા વિરામ આપવાના તબક્કે પહોંચ્યા છીએ. કારણ કે વિશ્વની એક ઘટનાએ આપણી સંઘર્ષયાત્રાને વૈચારિક અને વ્યાવહારિક સ્તરે બહુ પ્રભાવિત કરી છે. એની…

ફિર દેખો યારોં – વાહન શેમાં વૃદ્ધિ કરે? પ્રદૂષણમાં, દંડની આવકમાં કે સુવિધામાં?

– બીરેન કોઠારી સોમવાર, ચોથી નવેમ્બરથી પાટનગર દિલ્હીમાં એકીબેકી પ્રથાનો પુન: અમલ શરૂ થયાના સમાચાર છે. આ પ્રથા અનુસાર મહિનાની એકી તારીખ હોય એ દિવસે નમ્બર પ્લેટનો આખરી અંક એકી ધરાવતાં ખાનગી વાહનો ચલાવી શકાશે અને બેકી તારીખ હોય એ…

હોસ્ટેલ યાત્રા – ૧

–  નિરંજન બુચ પાછી માંકડ મારવાની દવા ગોતો, કારણ કે માંકડો પાછા આવી રહ્યા છે. (કોઈ બંધબેસતી પાઘડી પહેરી ન લે!) ૧૯૬૦/૭૦ ના દાયકામાં માંકડોનો જબ્બર ત્રાસ હતો ને રાતના શાંતિથી કેમ સૂવું તે એક સમસ્યા હતી. માંકડ એક એવી…

વલદાની વાસરિકા : (૭૫) ‘સબ બંદરકે બ્યૌપારીઓ’ ની કોઈ અછત ખરી!

– વલીભાઈ મુસા મારા આજના લેખનું શીર્ષક એ મારા મૂળ અંગ્રેજી શીર્ષક “No scarcity of Jacks of all! નો ભાવાનુવાદ છે, એટલે શબ્દે શબ્દ મેળવી લેવાની કડાકૂટમાં પડતા નહિ! મારા વિષયમાં બદલાવ લાવવા તથા તમારું દિલ બહેલાવવા આજે હું તમારી…

વિમાસણ : ક્યાં સંઘર્ષ કરવો ? દેશમાં કે વિદેશમાં ?

સમીર ધોળકિયા આ ચર્ચા જે લોકો ગેરકાયદેસર વિદેશમાં જઈને વસવાનો સફળ-નિષ્ફળ પ્રયત્ન કરે છે તેમના માટે છે, જેઓ કાયદેસર રીતે વિદેશમાં વસ્યા હોય તેઓ અહીં રહ્યા હોત તો શું થયું હોત? એમણે પ્રગતિ કરી હોત કે નહિ? કોઈ પણ વ્યકિતની…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૨૧ : જો પાયે પેશાવર ઉન્હોને જન્નત પા લી

પૂર્વી મોદી મલકાણ હરપ્પાથી આવ્યા બાદ અમે તક્ષિલાને બદલે અચાનક પેશાવર માટે મન બનાવી નાખ્યું. પેશાવર…. ગાંધાર સંસ્કૃતિ સાથે જોડતાં આ શહેરનો ઇતિહાસ અને તેની સંસ્કૃતિનું નામ લેતાં જ આપણને મામા શકુનિ અને માતા ગાંધારીની યાદ આવી જાય છે. પણ…

ટાઈટલ મ્યુઝીક – ૨૧ – એક દિલ સૌ અફસાને (૧૯૬૩)

– બીરેન કોઠારી શંકર-જયકિશનની જોડીએ રાજકપૂર દ્વારા નિર્મિત ફિલ્મોમાં સંગીત આપ્યું, જેમાં તેમની એક વિશેષ શૈલી જોવા (સાંભળવા) મળતી. આ ઉપરાંત રાજ કપૂર મુખ્ય ભૂમિકામાં હોય એવી, ‘આર.કે.’ બેનર સિવાયની પણ અનેક ફિલ્મોમાં તેમનું સંગીત હતું. ‘ચોરી ચોરી’, ‘અનાડી’, ‘આશિક’,…

મંજૂ ષા – ૨૮ : થોભો, જુઓ અને આગળ વધો

વિનેશ અંતાણી ટકી રહેવા માટે અટકવું પડે અને અટકવા માટે સમય કાઢવો પડે. વિરામનો આવો સમય સૌથી વધારે ઉત્પાદક હોય છે +      + દર વર્ષે ૩૧મી ડિસેંબરે રાતે બાર વાગે એક સાલને થંભી જવું પડે છે. અટકવું જ પડે, નહીંતર…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં. ૧૬

નયના પટેલ, લેસ્ટર, યુકે પ્રિય દેવી, દુઃખનું પક્ષી માથા પર બેસે તો એને માળો બાંધવા ન દેવાય એ વાત ખૂબ ગમી. એજ રીતે પ્રલોભનોમાં લપસી પડતાં લોકો માટે તેં યોજેલી મેનકા અને વિશ્વામિત્રની ઉપમા ખુબ જ સ-રસ લાગી. એટલે હવે…

ઈશ્વર વિશે એક કવિતા

વિવેક મનહર ટેલર આંબાના ઝાડને અઢેલીને હું કવિતા લખવા બેઠો છું. મારે આજે ઇશ્વરની કવિતા કરવી છે પણ મને ઇશ્વર ક્યાંય નજરે જ ચડતો નથી. કૃષ્ણ? એણે સગા મામાને માર્યા અને મામાના સગાંઓને પણ. એણે ધાર્યું હોત તો એ દુર્યોધનને…

શૈલેન્દ્રનાં સલીલ ચૌધરીએ સંગીતબધ્ધ કરેલાં હિંદી ફિલ્મ ગીતો – ૧૯૫૬

સંકલન અને રજૂઆત:  અશોક વૈષ્ણવ સલીલ ચૌધરી (જન્મ: ૧૯-૧૧-૧૯૨૫ / અવસાન: ૫-૯-૧૯૯૫) અને શૈલેન્દ્ર (જન્મ: ૩૦-૯-૧૯૨૩ / અવસાન: ૧૪-૧૨-૧૯૬૬)બન્ને પોતપોતાનાં ક્ષેત્રમાં જેટલા સર્જનશીલ હતા, એટલા જ પોતપોતાની રીતે મૌલિક પણ હતા. વળી શૈલેન્દ્રને તો કોઈ એક સીચ્યુએશન પર ધુન આપવામાં…

‘દુનિયા’ને લગતાં ફિલ્મીગીતો

નિરંજન મહેતા ‘દુનિયા’ના સંદર્ભમાં કેટલાય ફિલ્મીગીતો આપણને જોવા મળે છે. જેમાં મોટાભાગના ગીતો સર્જનહારને ઉદ્દેશીને ફરિયાદરૂપે જોવા મળશે જ્યારે કેટલાક અન્ય સંદર્ભમાં. આવા ગીતોમાં શરૂંઆતમાં જોઈએ ૧૯૫૦ની ફિલ્મ ‘બાવરે નૈન’નું ગીત. तेरी दुनिया में दिल लगता नहीँ, वापस बुला ले…

૧૦૦ શબ્દોમાં: હવામાન કદી ખરાબ નથી હોતું

– તન્મય વોરા એક નિવૃત હવામાનશાસ્ત્રીને કોઈએ પૂછ્યું, ‘આવતી કાલે હવામાન કેવું હશે?’ ચહેરાની કરચલીના સળમાંથી નીપજતાં, સાનુભવ, મંદ મંદ, સ્મિત સાથે તેમણે, તત્ક્ષણ, જવાબ આપ્યો, ‘બસ, મને ગમતું હોય એવું હશે. પ્રશ્ન પૂછનારે હવે સાશ્ચર્ય પૂછ્યું, ‘ તમને કેમ…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : શુભ યાત્રાની શુભેચ્છા

ઉત્પલ વૈષ્ણવ સંભાવનાએ મને કહ્યું, ‘આજે નવશરૂઆતનો મહત્ત્વનો દિવસ છે. ખુલ્લું આકાશ તારી ઊડાનની રાહ જૂએ છે. જા અને આકાશમાં છવાઈ જા.’ જવાબમાં મેં કહ્યું, ‘એ નવું આકાશ મારાં સ્વપ્નમાં આવ્યું હતું, અને કહેતું હતું કે હું છું માટે તારે…

ફિર દેખો યારોં : વાત એક શાળાકલ્પની

– બીરેન કોઠારી કોઈ સરકારી શાળા મરણપથારીએ પડેલી હોય એ સમાચાર હવે નવા નથી ગણાતા, બલ્કે એ માહિતી હવે સમાચાર સુદ્ધાં નથી ગણાતી. પણ મરણપથારીએ પડેલી સરકારી શાળાને નવજીવન મળે તો એ અવશ્ય સમાચાર ગણાય. શિક્ષણના વરવા ખાનગીકરણ પછી વિદ્યાર્થીઓને…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણઃ૨૧: ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫: ચંપારણ સત્યાગ્રહ (૩)

દીપક ધોળકિયા આપણે ફરી ગાંધીજીની પ્રવૃત્તિઓ તરફ વળીએ. આના માટે આપણે ૧૯મા પ્રકરણ સાથે અનુસંધાન સાધવું પડશે. આપણે જોયું કે ગાંધીજીને બિહાર છોડી જવાનો હુકમ અપાયો હતો, તેનો એમણે અનાદર કર્યો અને કોર્ટમાં એ કબૂલી પણ લીધું. એમને જજે અંગત…

(૭૭) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન -૨૩ (આંશિક ભાગ – ૨)

– મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) નુક્તા-ચીં હૈ ગ઼મ-એ-દિલ (શેર ૪ થી ૬) આંશિક ભાગ – ૧ થી  આગળ ગ઼ૈર ફિરતા હૈ લિએ યૂઁ તિરે ખ઼ત કો કિ અગર કોઈ પૂછે કિ યે ક્યા હૈ તો છુપાએ ન…

આપણો કલાત્મક વારસો-આપણી સંસ્કૃતિ : ઉત્કૃષ્ટ સ્થાપત્યનો નમૂનો રાણકપુર તીર્થ

આલેખન – રાજુલ કૌશિક ઝીણી ઝીણી કોતરણીથી લગભગ ૪૦ ફૂટ ઊંચા સ્તંભો, વચ્ચે વચ્ચે મોતીઓની માળાઓની જેમ લટકતાં સુંદર તોરણો, ગુંબજમાં જડેલ પૂતળીઓ અને સુંદર કોતરણીયુક્ત લોલકથી શોભિતગુંબજ દર્શકોને મુગ્ધ કરી દે છે. ભારતની ભૂમિ તીર્થો અને મંદિરોની ભૂમિ ગણાય…

ગઝલાવલોકન – ૧૮ – લગાવ એવા કહો કેવા?

સુરેશ જાની લગાવ એવા, કહો કેવા, કે વારંવાર ધક્કા દે?અરે, લાગ્યું ન લાગ્યું દિલ ને પારાવાર ઝટકા દે! પડો,વાગે, ને નીકળે લોહી, ઊંડો ઘા ઘણો ચચરે,પછી થોડા, સમજ કેરા મલમના એ લસરકા દે. પરોવાયા સમયની સોય ને શ્વાસોના દોરે જીવ,ગજબનું…

વાંચનમાંથી ટાંચણ : અલગારી રખડપટ્ટી

સુરેશ જાની ફરવા જવાનું તો સૌને ગમે. અમુક જણને બહુ ગમે. એને રખડપટ્ટી કહેવાય! પરંતુ ગમે તેટલું ફરો, હરો કે રખડો પણ છેવટે તો ઘેર પાછા જ આવવાનું ને? કહે છે ને કે, ‘પૃથ્વીનો છેડો ઘર.’ પણ કોઈક એવા પણ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : વો છોડ ચલે હૈ મહેફિલ કો, યાદ આયે કભી યું બુલા લેના..

-રજનીકુમાર પંડ્યા સાઠ-બાસઠ વર્ષની આ લેખન કારકિર્દીના લાંબા ગાળા દરમ્યાન વાચકોના સારા-નરસા અનેક કાગળો આવ્યા હોય, એમાં કોઇ ફુલાવા જેવું નથી. લેખના શબ્દો ઘરના કાગળ કે કમ્પ્યુટરમાં પૂરાઇ રહ્યા હોય ત્યાં સુધી લેખકના, પણ એક વાર શ્રાવ્ય કે દૃશ્ય માધ્યમની…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં ૧૫…

દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ, હ્યુસ્ટન યુએસએ. પ્રિય નીના, સમય કેવો ઉડે છે? જોતજોતામાં તો આ મહિને,આ દેશમાં ૩૬ વર્ષ વીતી ગયા!! તારો પત્ર વાંચીને ઊંડા વિચારોમાં ડૂબી જવાયું. તેં વર્ણવેલી ઘટના અતિશય દુઃખકારી છે. એમ લાગે છે કે જીવનની પાયાની સમજણ…

‘આરએસવીપી’(RSVP)!

ચીમન પટેલ ‘ચમન’ લગ્નની કંકોતરી લખવાનો જેને ત્યાં પ્રસંગ આવ્યો છે એને જ પૂછો કે ‘આરએસવીપી’ના કડવા-મીઠા અનુભવો કેવા થયા છે ! ‘આરએસવીપી’ નું કાર્ડ ભરી મોકલનારને ટિકિટ ચોટાડવાની ચિંતા નથી, કે સામાવાળાનું શિરનામું કરવાની માથાકૂટ નથી છતાં એમની ન…

હુસ્ન પહાડી કા – ૧૭ – લક્ષ્મીકાંત પ્યારેલાલ અને એમના પહાડીની વાત

– ભગવાન થાવરાણી પનોતી પુણ્યશાળી આ પહાડીનો ઋણી છું હું કે વીતેલા જનમ સાથે મને નિત સાંકળે છે એ .. સાપેક્ષવાદ કેવળ વિજ્ઞાનનો વિષય નથી. સંગીતમાં પણ છે. પચાસેકની વયના એક ભાઈ સાથે વાત થઈ. એમને ક્યાંકથી બાતમી મળેલી કે…

વિજ્ઞાન જગત : પૃથ્વીની તબિયત કેવી છે ? – જુઓ બેરોમિટર સમા ચંદ્રને

ડૉ. જે જે રાવલ       સાભાર સ્વીકાર ‘જન્મભૂમિ પ્રવાસી’ની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં ડૉ. જે જે રાવલની નિયમિત કટારમાં ૨૭-૧૦-૨૦૧૯ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ. સંપાદકીય નોંધઃ મૂળ લેખની ‘જન્મભૂમિ’ની વેબસાઈટ પરથી સીધી જ લીધેલ ઈમેજની ગુણવત્તાને કારણે અક્ષરો વાંચવામાં થોડી મુશ્કેલી…

સાયન્સ ફેર : ઇન્ફ્રાસાઉન્ડ ચક્રવાત વિષે આગોતરી ચેતવણી આપશે.

જ્વલંત નાયક થોડા સમય પહેલાં પોરબંદર નજીકના એક ગામે બનેલી અજાયબ ઘટના ઘટી હતી, જેમાં હળવા ચક્રવાતને કારણે તળાવનું પાણી ઘૂમરી ખાતું વાદળા સુધી પહોંચ્યું હતું. હવે વિચારો કે હળવો ચક્રવાત પાણીના વજનદાર જથ્થાને હવામાં આટલે ઉંચે સુધી પહોંચાડી શકતો…

ફિર દેખો યારોં : માણસ તહેવાર માટે કે તહેવાર માણસ માટે?

-બીરેન કોઠારી દિવાળીના તહેવારો નજીક આવે એટલે અમુક અહેવાલો અને તસવીરો નજરે પડવા માંડે. ઘણા સમય સુધી શિવકાશીના ફટાકડાના કારખાનાંમાં કામ કરતા બાળમજૂરોની હથેળીની તસવીરો અખબારોમાં પ્રકાશિત થતી, જે ખૂબ અનુકંપાપ્રેરક હતી. જે ઉત્પાદન સાથે આ પ્રકારની ક્રૂરતા સંકળાયેલી હોય…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણઃ ૨૦ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫:: ચંપારણ સત્યાગ્રહ (૨)

દીપક ધોળકિયા ખેડૂતોની દુર્દશા ચંપારણ આજે પૂર્વ ચંપારણ અને પશ્ચિમ ચંપારણ, એમ બે જિલ્લામાં વહેંચાયેલું છે.પણ સો વર્ષ પહેલાં એ આખો જિલ્લો હતો અને તિરહૂત ડિવીઝનનો ભાગ હતો. હિમાલયની પર્વતમાળાનો સોમેશ્વર તરીકે ઓળખાતો ભાગ નેપાળ અને ભારતને અલગ પાડે છે.…

વીરેશ્વર તથા પોળોનાં મંદિરોના દર્શને

પ્રવીણ શાહ પાંચસોથી હજાર વર્ષ પહેલાંના સમયગાળામાં ગુજરાતના વિજયનગર ગામની નજીક પોળો નામની નગરી વસેલી હતી. અહીં વહેતી હરણાવ નદીના કિનારે એક વાર દાનવીર ભામાશા પસાર થતા હતા ત્યારે અહીંનું સુંદર વાતાવરણ જોઈને ખુશ થઇ ગયા અને અહીં એક જૈન…

ભગવદગીતાનું બંધારણ

– પી. કે. દાવડા ગીતાના ૭૦૦ શ્ર્લોકમાં શું લખ્યું છે એ તો ઘણાં લોકોને ખબર છે, પણ આ ૭૦૦ શ્ર્લોકોમાં નથી લખ્યું, છતાં ગીતાની રચના, એના બંધારણમાંથી પણ ઘણુંબધું જ્ઞાન મળી શકે છે. ગીતાના બંધારણમાંથી અમુક મુદ્દા મારા ધ્યાનમાં આવ્યા…

પુત્ર તરીકેના રામના પાત્રની મારી નજરે મુલ્યાંકન

– વિમલા હીરપરા રામાયણના અમર ને આદરણીય રામના પુત્ર તરીકેના પાત્રની મારી નજરે મુલ્યાંકન કરુ છુ. રામના પાત્રની સૌથી નોંધપાત્ર સિધ્ધી એ એમનો ત્યાગ.પછીએ રાજગાદી હોય કે સીતાનો હોય. એટલુ જ નહિ પણ વાલીના વધ પછી પોતે વિજેતા તરીકે ગાદી…

દીપ જલે જો ભીતર સાજન….

રચયિતાઃ દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ. સ્વરાંકન અને સ્વરઃ ભાવના દેસાઈ સંપર્કસૂત્રો :- દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ બ્લૉગ https://devikadhruva.wordpress.com/email:   ddhruva1948@yahoo.comPhone ++281 415 5169

બે ગ઼ઝલો

સુરેશ ઝવેરી “બેફિકર”               ગઝલ-૧ એટલે અધ્ધર હજી પણ હું જ છું,બાણશૈયા પર હજી પણ હું જ છું. કંટકોને થાપ આપીને સતત,ફૂલમાં અત્તર હજી પણ હું જ છું. એટલે ટટ્ટાર ચાલો છો તમે,પ્રેમમાં પગભર હજી પણ હું જ છું. એમની…

પત્રશૃંખલા :: આથમણી કોરનો ઉજાસ – પત્ર નં.૧૪

નયના પટેલ, લેસ્ટર, યુકે. પ્રિય દેવી, ઘણા સમયથી લખવાની  અંતઃપ્રેરણા ન્હોતી મળતી અને આ પત્રશ્રેણીના વિચારે મને ઢંઢોળી છે. ન જાણે સ્મૃતિના કંઈ કેટલાયે પડળો ખૂલી રહ્યાં છે. ચાલ તારા પત્ર તરફ વળું. તારે જેમ ‘વન દો’ નું થયું હતું…

પ્રથમ હરોળના અભિનેતાઓ માટેનાં મન્નાડેનાં ગીતો [૬]

મન્ના ડેએ ફિલ્મના નાયક માટે ગાયેલાં ગીતોની આપણી સફરમાં આપણે તેમણે ગાયેલાં દિલીપકુમાર, દેવ આનંદ, રાજ કપૂર, અશોક કુમાર, બલરાજ સાહની, ડેવીડ અબ્રાહમ, ભારત ભુષણ, કિશોર કુમાર, શમ્મી કપૂર, ગુરુ દત્ત , રાજ કુમાર અને રાજેન્દ્ર કુમાર, પ્રેમ નાથ, પ્રદીપ…