એસ ડી બર્મન અને સ્ત્રી પાર્શ્વગાયકો – સુરૈયા

સંકલન અને રજૂઆત: અશોક વૈષ્ણવ સુરૈયા (સુરૈયા જમાલ શેખ /\ જન્મ: ૧૫ જુન ૧૯૨૯ /\ અવસાન: ૩૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૪) બાળકળાકાર તરીકે ૧૯૩૬ની ફિલ્મ ‘મેડમ ફેશન’ દ્વારા હિંદી ફિલ્મ જગતમાં દાખ્લ થયાં. શારીરીક વયની દૃષ્ટિએ હજૂ કુમારિકા હતાં તે જ ઉમરે…

સંખ્યાને સાંકળતા ફિલ્મી ગીતો (૨)

નિરંજન મહેતા આ શ્રેણીનો પહેલો લેખ, જેમાં સંખ્યા ૧ને લગતાં ગીતો હતા, તે ૩૦/૩/૨૦૧૯ના રોજ મુકાયો હતો. સંખ્યા ૨ને લગતાં પણ ઘણાં ગીતો છે જેને કારણે આ લેખમાં ફક્ત તે ગીતોનો જ સમાવેશ છે. પહેલું ગીત જોઈ-સાંભળીને જરૂર રસિકજન ઝૂમી…

ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે – (૨) નદ્દી કિન્ન્નાર્રે ટમ્મેટ્ટું

આજે જ્યારે પાંસઠ વરસ પૂરાં કરી ચૂક્યો છું ત્યારે જીવનના વિવિધ પડાવો ઉપર માણેલા આનંદદાયી અનુભવો યાદ આવતા રહેતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અહીં ઉલ્લેખાયેલું દરેક પાત્ર ચોક્કસ…

સાયન્સ ફેર : કોલસો અને માનવ : કોણ કોને ખત્મ કરશે?

જ્વલંત નાયક કોલસા દ્વારા મળતી ઉર્જા પ્રમાણમાં સસ્તી છે. પણ વૈજ્ઞાનિકોના મતે આ સસ્તી ઉર્જા હવે આપણને બહુ મોંઘી પડી રહી છે. ઇસ ૨૦૧૪ના આંકડા મુજબ વિશ્વમાં વીજળી ઉત્પન્ન કરવા માટે જેટલા પણ સ્રોત છે એ પૈકી કોલસો સૌથી વધુ…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – પ્રકરણ ૩૦ ::: કાનપુરમાં વિદ્રોહીઓનો વિજય અને પરાજય – નાનાસાહેબ, તાંત્યા ટોપે અને અઝીમુલ્લાહ ખાન

દીપક ધોળકિયા ત્રીજા મરાઠા યુદ્ધ પછી બાજીરાવ બીજાને અંગ્રેજોએ સાલિયાણા સાથે કાનપુર પાસે બિઠૂરમાં વસાવ્યો હતો. નાનાસાહેબ અને એનો નાનો ભાઈ બન્ને બાજીરાવ બીજાના દત્તક પુત્રો હતા. પરંતુ ડલહૌઝીના ડૉક્ટ્રીન ઑફ લેપ્સને કારણે એમને પેન્શન નહોતું મળ્યું. નાનાસાહેબને આમાં અન્યાય…

ફિર દેખો યારોં : નાથિયાને નાથાલાલ બનવાની અધિકૃત તક

-બીરેન કોઠારી સામાન્ય ખાતેદાર તરીકે રાષ્ટ્રીયકૃત બૅન્કની કામગીરીનો સારો અનુભવ થાય ત્યારે આપણને આશ્ચર્ય થાય છે, કેમ કે, આ બાબત અપવાદરૂપ હોય છે. ખાનગી બૅન્‍કોના આગમન પછી પણ રાષ્ટ્રીયકૃત બૅન્કની કામગીરી અને ગ્રાહક પ્રત્યેના અભિગમમાં ખાસ સુધારો જોવા મળ્યો નથી.…

વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી – નકશામાંથી અદૃશ્ય કરી દેવાયેલું નગર: વિટ્ટનૂન

ઓસ્ટ્રેલીયાના પીલબરામાં મેસોથેલીઓમાએ મૂળ નિવાસીઓનો કચ્ચરઘાણ કાઢી નાખ્યો જગદીશ પટેલ જેની સરખામણી ભોપાલ અને ચેર્નોબિલ સાથે કરવામાં આવે છે તેની આ વાત છે. ૨૦૦૫માં સદાયને માટે સરકારે ગામ “બંધ” કરી દીધું તેની આ વાત છે. જે ગામમાં ધીમે ધીમે અંદાજે…

ખેતીમાં બહેનોનું બળુકું યોગદાન

હીરજી ભીંગરાડિયા જે કુંવારકાએ ગયા ભવમાં પૂરા પૂજ્યા હોય એને જ જાતે ખેતી કરતો હોય તેવા ખેડૂતને ઘેર “ઘણિયાણી” થઈ આવવાનું સદભાગ્ય સાંપડે ! જે માટીડાને ઊગ્યાથી આથમ્યા સુધી જ કામ કરવું તેવો કોઇ મેળ નથી કે નથી નીમ, ટાઢ,…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૮ : ફ્રેન્કફર્ટથી દોહા તરફ

પૂર્વી મોદી મલકાણ ફ્રેન્કફર્ટથી અમે એમીરેટ્સ એરની ફ્લાઇટ લીધી. આ ફ્લાઇટ સાથે જ અમારો રોમાંચભર્યો પ્રવાસ શરૂ થઈ ગયો હતો, પણ પાકિસ્તાન પહોંચતાં પહેલાં જ આ ફ્લાઇટ પણ અમારા રૂંવાડા ઊભા કરવાની હતી તેની અમને જાણ ન હતી. આ ફ્લાઇટ…

બાળવાર્તાઓ : ૬ : ડોશીને ઘેર આવ્યા ચોર

પુષ્પા અંતાણી એક ડોશીમા હતાં. એમનું ઘર ગામના પાદરે આવેલું હતું. ઘર તો શું, એક ડેલીબંધ વંડો હતો. વંડામાં સાવ નાનકડી ઓરડી હતી. અર્ધો વંડો ઉપરથી બંધ હતો અને અર્ધો ખુલ્લો હતો. ખુલ્લો વંડો જાણે ડોશીમાના ઘરનું આંગણું. આંગણામાં લીમડાનું…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : ૮ : ચોરી ચોરી (૧૯૫૬)

-બીરેન કોઠારી ‘ચોરી ચોરી’ની વાત નીકળે એટલે એક સાથે કેટલું બધું યાદ આવી જાય! રાજ-નરગીસની જોડી, શંકર-જયકિશને સંગીતબદ્ધ કરેલાં હસરત અને શૈલેન્દ્રે લખેલાં એક એકથી ચડે એવાં ગીતો, આ બધાં પરિબળો હાજર હોવા છતાં નાયકના સ્વરમાં મુકેશની ગેરહાજરી, તેની સાથે…

ગઝલાવલોકન – ૫, પતંગિયાંઓને કહી દો

સુરેશ જાની આ સઘળાં ફૂલોને કહી દો યુનિફોર્મમાં આવે પતંગિયાંઓને પણ કહી દો સાથે દફ્તર લાવે મનફાવે ત્યાં માછલીઓને આમ નહીં તરવાનું સ્વિમિંગ પુલના સઘળા નિયમોનું પાલન કરવાનું દરેક કૂંપળને કોમ્પ્યૂટર ફરજિયાત શીખવાનું લખી જણાવો વાલીઓને તુર્ત જ ફી ભરવાનું…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૧૫ મું : શત્રુની છાવણીમાં શત્રુથી બચાવ !

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ “અમીર સાહેબ લગાર ઉભા રહેશો ?” કચેરી બરખાસ્ત થઈ અને ચોપદારે નેકી પોકાર્યા પછી સઘળા સભાજનો દુમાલની સામેના મેદાનમાં એકઠા થયા અને દ્વંદ્વયુદ્ધનો જે રંગ અખાડો મચવાનો હતો, તે જોવાને ધણા જુસ્સાથી તંબુની બહાર નીકળી ગયા. તાનાજીના…

જયા-જયંત: અંક ૩ : પ્રવેશ પહેલો

– ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ પાત્રપરિચય સ્થલ : ગિરિદેશ, વન, ને વારાણસી. કાલ : દ્વાપર ને કલિની સન્ધ્યા. મુખ્ય પાત્રો : દેવર્ષિ : દેવોના ઋષિરાજ. ગિરિરાજ : ગિરિદેશના રાજવી. જયન્ત : ગિરિરાજનો મન્ત્રીપુત્ર. કાશિરાજ : વારાણસીના રાજવી. વામાચાર્ય : યોગભ્રષ્ટ યોગી.…

બંદિશ એક રૂપ અનેક (૫૪) – કબીરજી નું ભજન "घूँघट के पट खोल" : રાગ: " જ્યુથિકા રોય"

નીતિન વ્યાસ ભજનના શબ્દો છેઃ घूँघट का पट खोल रे, तोको पीव मिलेंगे।घट-घट मे वह सांई रमता, कटुक वचन मत बोल रे॥तोको पीव मिलेंगे। धन जोबन का गरब न कीजै, झूठा पचरंग चोल रे।सुन्न महल मे दियना बारिले, आसन सों…

હુસ્ન પહાડી કા – ૪ – ક્યૂં તુમ્હેં દિલ દિયા /\ તોડ દિયા દિલ મેરા

– ભગવાન થાવરાણી આ નીચેના જગતથી જ્યારે ત્રાહીમામ થઈ જઈએ પહાડી  આંગળી  પકડી  અમોને  લઈ  જતું ઊપર .. તાજેતરનાં પહાડીના આ નિરંતર સંસર્ગ દરમિયાન એક નવીન ઘટના બની રહી છે. વર્ષોના વર્ષોથી મને કેટલાક ગીતો બહુ ગમતા. એમાના કેટલાક સાચા…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૬

ચિરાગ પટેલ उ.१.२.१०(६६९) इन्द्राग्नी आ गतँ सुतं गीर्भिर्नभो वरेण्यम्। अस्य पातं धियेषिता॥ (विश्वामित्र गाथिन) હે ઈન્દ્ર અને અગ્નિદેવ! અમારી સ્તુતિઓથી પ્રભાવિત આકાશથી ઊંચા પર્વત શિખરોથી આવેલ આ શ્રેષ્ઠ સોમરસ છે. અમારા ભાવને સ્વીકારી આ સોમનું પાન કરો. उ.१.३.१(६७२) उच्चा ते…

ડૉ. વિહારીભાઇ. જી. પટેલ – ઉદ્યોગસાહસિકતા વિકાસ – અભિગમના જનક

– હિરણ્ય વ્યાસ આજે સ્ટાર્ટ અપ દ્વારા નવિનીકરણ કરતાં યુવા ઉદ્યોગસાહસિકો ઉભરી આવતાં હોય છે પરંતુ ચાર દાયકા અગાઉ નવ ઉદ્યોગસાહસિકતાની કલ્પના અશક્ય હતી અને એ દુ:સાહસની વાત લેખાતી, પ્રથમ પેઢીના ઉદ્યોગસાહસિકતા વિકાસની વાત આવે એટલે ડો. વી.જી. પટેલ નું…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ:: પ્રકરણ ૨૯ – ૧૮૫૭: અવધમાં વિદ્રોહ (૨)

દીપક ધોળકિયા ફૈઝાબાદનો મૌલવી અહમદુલ્લાહ શાહ અને ચિનહાટમાં અંગ્રેજોના ભૂંડા હાલ વાજિદ અલી શાહને પદભ્રષ્ટ કરીને કલકતા મોકલી દેવાયા પછી ફૈઝાબાદ અને લખનઉની સ્થિતિ ભારેલા અગ્નિ જેવી હતી. પ્રજાજનો વિસ્ફોટ માટે તલપાપડ હતા. દિલ્હીમાં અંગ્રેજોની હારના સમાચાર મળતા હતા અને…

ફિર દેખો યારોં : દિલ કો દેખો, ચેહરા ન દેખો

-બીરેન કોઠારી ચૂંટણીના વર્તમાન માહોલમાં ‘રોડ શો’, ‘સ્ટાર કેમ્પેઈનર’, ‘ક્રાઉડ પુલર’ જેવા શબ્દો છૂટથી વપરાવા લાગ્યા છે. ભલે એ અંગ્રેજી શબ્દો રહ્યા, પણ તેનો અર્થ સમજાવવાની જરૂર ભાગ્યે જ પડે છે. ઉમેદવારો ઉમેદવારીપત્ર ભરવા જાય ત્યારે ‘રોડ શો’ યોજતા થઈ…

કચ્છનું રણ અને આખ્યાયિકાઓ – ૭ – દિવસ એ જ, અને સંધ્યાનું પૂર્વ સૂચન…..

કૅપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે દુશ્મનના ગોળીબારમાંથી બચીને મેજર તેજાના બંકર પાસે પહોંચ્યો. તેણે સ્મિત સાથે કહ્યું, “બડા તકદીરવાલા હૈ,બચ્ચા! બાલ-બાલ બચ ગયા!” મારા આનંદનું કારણ હતું  અમારા ‘ખોવાયેલા’ જવાનોને શોધી કાઢવાનું, અને  તેમના પર મૂકાયેલા desertionના આક્ષેપને જુઠો સાબિત કરવાનું! તેજા…

વ્યંગ્ય ચિત્રોનાં વિશ્વમાં (૧૫) ચૂંટણી એટલે વ્યંગ્યચિત્રોની વસંત

સંકલન: અશોક વૈષ્ણવ ચૂંટણીની મોસમ વ્યંગ્યચિત્રકળાને મહોરી ઉઠવા માટે બહુ માફક આવે છે. ચુંટણીની મોસમ પુરબહારમાં ખીલી હોય ત્યારે ભલભલા નેતાઓ જાણેઅજાણ્યે, કાર્ટૂનિસ્ટોને જરૂરી મસાલો પૂરો પાડે છે. આ લેખ પ્રકાશિત થશે ત્યાં સુધીમાં લોકસભાની ચુંટણીપ્રચારનો શોરબકોર ઉન્માદક હુંસાતુંસીનાં સ્તરે…

વ્યંગ્ય કવન : (૩૫) એક દિન આંસુ ભીનાં રે

– કરસનદાસ માણેક              (રાગ સારંગ) એક દિન આંસુ ભીનાં રે હરિનાં લોચનિયાં મેં દીઠાં પચરંગી ઓચ્છવ ઊછળ્યો’તો અન્નકૂટની વેળા ચાંદીની ચાખડીએ ચડીને ભક્ત થયા’તા ભેળા શંખ ઘોરતા ઘંટ ગુંજતા ઝાલરું ઝણઝણતી શતશગ કંચન આરતી હરિવર સન્મુખ નર્તન્તી દરિદ્ર દુર્બળ…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : મસ્કતનું એક અનોખું યુગલ-ભાવના અને દિનેશ દાવડા !

–રજનીકુમાર પંડ્યા ‘મહેંદી તે વાવી માળવે ને એનો રંગ ગયો ગુજરાતને’ એ અમર પંક્તિઓ હવે વધુ વિસ્તાર પામી છે. એ હવે મસ્કત સુધી પહોંચી છે અને તે પણ એક ગુજરાતણ દ્વારા કે જે હવે ‘મલિકા-એ-મહેંદી’ તરીકે ઓળખાય છે. એ બીરુદ…

Science સમાચાર (૬૨)

દીપક ધોળકિયા (૧) ભારતની ઇંદ્રધનુષી વિરાટ ખિસકોલી કેરળના મલબાર વિસ્તારના જંગલમાં એક અવૈતનિક ફોટોગ્રાફર વિજયન કશ્યપે રંગબેરંગી ખિસકોલીના ફોટા પાડ્યા છે. વીસ વર્ષ પહેલાં આ ખિસકોલીનું અસ્તિત્વ જોખમમાં હોવાનું જાહેર કરાયું હતું પણ હવે એ મલબારનાં જંગલમાં ઘણી સંખ્યામાં જોવા…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૧૪ મું : દ્વંદ્વયુદ્ધની માગણી

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ કચેરીમાં સઘળાઓ આવ્યા પછી આસપાસના બીજા સરદારો આ ચમત્કાર જોવાને દોડી આવ્યા, તેઓએ પોતપોતાની જગ્યા લીધા પછી ચેાબદાર જે નવી જ છડી લઈને ઉભેા હતે તેણે પોતાના હમેશના રીવાજ પ્રમાણે નેકી પોકારી સૌને સાવધ કીધા. સભામાં આ…

જયા-જયંત : અંક ૨ પ્રવેશ સાતમો

– ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ પાત્રપરિચય સ્થલ : ગિરિદેશ, વન, ને વારાણસી. કાલ : દ્વાપર ને કલિની સન્ધ્યા. મુખ્ય પાત્રો : દેવર્ષિ : દેવોના ઋષિરાજ. ગિરિરાજ : ગિરિદેશના રાજવી. જયન્ત : ગિરિરાજનો મન્ત્રીપુત્ર. કાશિરાજ : વારાણસીના રાજવી. વામાચાર્ય : યોગભ્રષ્ટ યોગી.…

હસરત જયપુરી – શંકર જયકિશન સિવાયના સંગીતકારોમાટે લખેલાં ગીતો : ૧૯૫૬-૧૯૫૭

સંકલન અને રજૂઆત: અશોક વૈષ્ણવ હસરત જયપુરી (મૂળ નામ – ઈક઼બાલ હુસ્સૈન- જન્મ: ૧૫ એપ્રિલ, ૧૯૨૨ | અવસાન: ૧૭ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૯૯)ની હિંદી ફિલ્મોના ગીતકાર તરીકેની સુદીર્ઘ કારકીર્દી લગભગ ૩૫૦+ ફિલ્મોનાં ૨૦૦૦+ ગીતોને આવરી લે છે. તેમણે હિંદી અને ઉર્દુ પદ્ય…

અભિનેત્રીઓ અને પિતા-પુત્રની જોડી (૪)

નિરંજન મહેતા આ શ્રેણીનો આ છેલ્લો લેખ છે કારણ ત્રણ લેખમાં જે પરિવારોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો તેટલા પ્રમાણમાં હવે પછીના પરિવારો અને અભિનેત્રીઓ નથી. એટલે બાકીના પરિવારોને એકસાથે આ લેખમાં સમાવાયા છે. ૧. ફિરોઝખાન-ફરદીનખાન (ક) રેખા રેખાએ ફિરોઝખાન સાથે કરેલી…

સાયન્સ ફેર : સાચવજો, તમે ‘કમ્પલ્ઝીવ હોર્ડિંગ’નો ભોગ તો નથી બન્યા ને!

જ્વલંત નાયક એક યુવાનને એવી ટેવ કે જે મળે એ સંઘરે. રસ્તે જતા કોઈકે ફેંકી દીધેલી લોખંડની કટાયેલી પીન દેખાય તો તરત ઉપાડી લે. જુનું વોલેટ, બગડી ગયેલો નાઈટ લેમ્પ, ક્યારેય કશા ખપમાં નથી આવવાનું એવું તૂટેલું ટેબલ વગેરે અનેક…

પરિસરનો પડકાર : ૨૧ : ભારતના બિલાડી કુળના વન્યપ્રાણીઓ (૨)

ચંદ્રશેખર પંડ્યા દોસ્તો, આપણે ગત હપ્તામાં જોયું કે ભારતના જંગલોમાં બિલાડી કુળના જે વિવિધ પ્રાણીઓ નિવાસ કરે છે એ પૈકી સિંહ વાઘ અને દીપડાને તેમની વસ્તીને આધારે પ્રાધાન્ય આપી શકાય. આ ત્રણ પ્રજાતિઓ સિવાય પણ સ્થાનિક પર્યાવરણને ધ્યાનમાં લેતા આ…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – પ્રકરણ ૨૮: ૧૮૫૭: અવધમાં વિદ્રોહ (૧)

દીપક ધોળકિયા દિલ્હીની ઘટનાઓ અને બહાદુરશાહ ઝફરની કેદ સાથે દિલ્હી પર ફરી કંપનીનું રાજ સ્થપાયું. મોગલ સલ્તનત નામ પૂરતી હતી, હવે તેનો રીતસર અંત આવ્યો. આમ છતાં મેરઠના સિપાઈઓ દિલ્હી ન આવ્યા હોત તો દિલ્હીમાં શું થયું હોત? આ રીતે…

ફિર દેખો યારોં : ગરમીથી રક્ષણ કે જીવલેણ રોગોને નિમંત્રણ?

-બીરેન કોઠારી સ્વાસ્થ્ય, પર્યાવરણ, શિક્ષણ, જાહેર પરિવહન સહિત અનેક મુદ્દાઓ વિશેની ચર્ચાને બદલે હવે કયા પક્ષની સરકાર ચૂંટાયા પછી કેટલા રૂપિયા લૂંટાવવાના વચનોની ખેરાત કરશે એના સમાચારોથી અખબારોનાં પાનાં ભરાયેલાં જોવા મળે છે. પક્ષપ્રમુખ ઉમેદવારીપત્રક ભરવા જાય તો પણ વિજયસરઘસનો…

વ્યંગિસ્તાન – ખોવાયેલો બૉલ : તુ કહાં યે બતા

કિરણ જોશી યુનિવર્સિટી ઓફ વોટ્સેપ ભલે કહેતી,’માનવ સમાજની બે કરૂણતાઓ છે:મા-બાપ વિનાનું ઘર અને ઘર વિનાનાં મા-બાપ.’પણ માનવ સમાજની એથીય મોટી કરૂણતા છે બૉલ વિનાનાં શેરી ક્રિકેટરો અને શેરી ક્રિકેટરો વિનાનો બૉલ. ઘર વિનાનાં મા-બાપને ઘર શોધવા માટે દરદર ભટકતાં…

વલદાની વાસરિકા : (૬૮) ‘ગાંધીગીરી’નો ઊંધો એકડો!

– વલીભાઈ મુસા હા, એ દિવસો કેવા હતા! વિદ્યાર્થીકાળના એ અલ્લડ દિવસો! ‘લગે રહો, મુન્નાભાઈ!’ની ગાંધીગીરી તો જીવનના સંધ્યાકાળે એ ચલચિત્ર થકી જ નિહાળી. પ્રત્યક્ષ તો વિશ્વબાપુને નહોતા નિહાળી શકાયા; પણ હા, ૧૯૪૮ની એકત્રીસમી જાન્યુઆરીએ (બાપુની હત્યાના બીજા દિવસે સાંજે)…

વિમાસણ : આનંદ : લક્ષ્યપ્રાપ્તિમાં કે લક્ષ્યપ્રાપ્તિની સફરમાં?

–  સમીર ધોળકિયા આપણે નાના હતા ત્યારથી આ વાર્તા કેટલીય વાર સાંભળી હશે અને તેના તાદૃશ્ય દાખલાઓ પણ આજુબાજુની જિંદગીમાં જોયા હશે. જિંદગીમાં ઘણાને સફળતા કે જિંદગીનું લક્ષ્ય બહુ જલદી મળી જતું હોય છે. કેટલાકને મોડું મળતું હોય છે અને…

સંસ્કૃતિની શોધમાં : ૭ : બૉનની ગલીઓ

પૂર્વી મોદી મલકાણ કાર્નિવલ સ્ટ્રીટ પરથી હું પાછી રૂમ પર આવી અને ભેગી કરેલી તમામ સ્વીટ્સને આગળના પ્રવાસમાં કોઈ બાળકો મળશે તો આપીશ એમ વિચારી ઝિપલોક બેગમાં એકઠી કરી. એ દિવસે મલકાણના આવ્યા બાદ તેમણે સમાચાર આપ્યા કે આપણા પ્રોગ્રામમાં…

મંજૂ ષા : ૨૨. મારો થાક હું જ ઉતારી શકીશ

–  વીનેશ અંતાણી ધારો કે પંચાવનેક વરસની મહિલાનું નામ રેણુકા છે. એ એક સવારે સાડા પાંચનું એલાર્મ વાગે છે તે સાથે જ રોજની જેમ બહુ મોડું થઈ ગયું હોય તેવા ફડકા સાથે બેઠી થાય છે. એને યાદ આવે છે કે…

ટાઈટલ મ્યુઝીક : ૭ : પ્યાસે નૈન (૧૯૮૯)

-બીરેન કોઠારી એક જ સંગીતકાર પોતાના માટે કેટકેટલાં અલગ નામ વાપરી શકે? અને એમાંના કયા નામથી તે જાણીતા બની શકે? વી.જી.ભાટકર તેમનું આદ્યાક્ષરી નામ. આ નામે તેમણે શરૂઆતમાં સંગીત આપ્યું. તેમના નામમાં ‘વી’ એટલે વાસુદેવ. એ મુજબ અમુક ફિલ્મોમાં તેમણે…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૧૩ મું : મહારાજ શિવાજીની મોટી કચેરી

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ શિવાજીની કચેરીમાં જવાનો સમય આવતામાં પ્રાતઃકાળ થયો. પૂર્વમાં ઝળઝળાટ મારતો દિનકર પોતાના પહેરાપર હાજર થયો ને સર્વને જાગ્રત કીધા. મરાઠાઓ થોડા ધણા જોરમાં આવ્યા કે, હવે વખત ઘણો સારો છે. પ્રજારક્ષક સૈન્યના સરદાર ને લશ્કર જરા કચવાયા…

જયા-જયંત : અંક ૨: પ્રવેશ છઠ્ઠો

– ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ પાત્રપરિચય સ્થલ : ગિરિદેશ, વન, ને વારાણસી. કાલ : દ્વાપર ને કલિની સન્ધ્યા. મુખ્ય પાત્રો : દેવર્ષિ : દેવોના ઋષિરાજ. ગિરિરાજ : ગિરિદેશના રાજવી. જયન્ત : ગિરિરાજનો મન્ત્રીપુત્ર. કાશિરાજ : વારાણસીના રાજવી. વામાચાર્ય : યોગભ્રષ્ટ યોગી.…

હુસ્ન પહાડી કા – ૩ – ઈન હવાઓંમેં ઈન ફ઼િઝાઓંમેં /\ આગે ભી જાને ન તૂ

– ભગવાન થાવરાણી જો સંજોગો કોઈ રીતે પહાડો પર જતાં રોકે સહજતાથી પહાડીના સુરો એ ખોટ પૂરી દે … શરૂઆતમાં સ્હેજ શાસ્ત્રીય વાત કરીને આપણે રાબેતા મુજબના સરળ રસ્તે ચાલ્યા જઈએ. શાસ્ત્રીય સંગીતમાં કેટલાક રાગને  ‘ પ્રધાન રાગ ‘ કહેવાય…

બીઝનેસ સૂત્ર | ૧૦.૩ | રાસ -લીલા: એક પરિપૂર્ણ સંસ્થા

સંકલન અને રજૂઆત અશોક વૈષ્ણવ બીઝનેસ સૂત્ર | ૧૦ | સમાપન – વ્યાપાર કરવાની ભારતીય રીતરસમ – સીએનબીસી – ટીવી ૧૮ પર રજૂ થયેલ દેવદત્ત પટ્ટનાઈકની ધારાવાહિક શ્રેણી ‘બીઝનેસ સૂત્ર’ના પહેલા અંકમાં દેવદત્ત પટ્ટનાઈકે ‘કોર્પોરેશન’ના વિષયની ચર્ચા કોર્પોરેશનનો અર્થ, તેનો…

૧૦૦ શબ્દોની વાત : પરસેવો પાડ્યા વિના રાઇનો પહાડ ચડવો

તન્મય વોરા અમેરીકાની એક ટેલીવિઝન સીરીયલ, ‘આઇ લવ લ્યુસી’ના એક હપ્તામાં રિકી ઘરે આવીને જૂએ છે તો તેની પત્ની, તેનાં ખોવાયેલાં કંકણની કૃતનિશ્ચિત ખોજમાં, જમીન પર પડીને, ઘુંટણીયાંથી ભાંખોડીયાં ભરવામાં મશગુલ છે. રિકીએ પૂછ્યું,”તારાં કંકણ અહીં, દીવાનખાનામાં, ખોવાઇ ગયાં છે?…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – પ્રકરણ ૨૭ : બહાદુર શાહનો અંત

દીપક ધોળકિયા દરરોજ કોઈને કોઈ સ્થળેથી અંગ્રેજો સામે લશ્કરમાં વિદ્રોહ થવાના સમાચાર પણ મળતા હતા. નીમચમાં આવા બળવામાં બસ્સોના જાન ગયા. નસીરાબાદમાં સિપાઈઓએ એમના અંગ્રેજ અફસરોને મારી નાખ્યા. જજ્જરનો નવાબ ખાનગી રીતે અંગ્રેજોની તરફદારી કરતો હતો, તેની સામે એની ફોજે…

ફિર દેખો યારોં : પ્રાથમિકતા શેની? આભાસી લડાઈની કે નક્કર મુદ્દાની?

-બીરેન કોઠારી આપણા શાસ્ત્રોમાં ચોસઠ પ્રકારની કળાઓ જણાવાયેલી છે. કહેવાય છે કે નાટ્યકળામાં તમામ કળાઓ સમાવિષ્ટ થઈ જાય છે. અર્વાચીન યુગમાં થયેલા સિનેમાના આવિષ્કાર પછી કહી શકાય કે સિનેમામાં સર્વ કળાઓ સમાઈ જાય છે. જો કે, હમણાં ઘોષિત કરવામાં આવેલી…

કચ્છનું રણ અને આખ્યાયિકાઓ– ૬ – ૭ ડીસેમ્બર ૧૯૭૧- કોણે ફરી બાંધ્યું રક્ષા કવચ?

કૅપ્ટન નરેન્દ્ર ફણસે નવ નંબરની ચોકીની કામગિરી પૂરી થઈ અને મને હેડક્વાર્ટર બોલાવવામાં આવ્યો. સવારના પહોરમાં  મારા કમાન્ડીંગ અૉફિસર (સી.ઓ.)એ મને બોલાવ્યો. “નરિંદર, એક અગત્યની કામગિરી પર તમારે જવાનું છે. ૪થી ડીસેમ્બરની રાતે દુશ્મનોની બલુચ રેજીમેન્ટની ૪૩મી બટાલિયને રાવિ નદી…

(૭૦) ગ઼ાલિબનું સર્જન, સંકલન, અર્થઘટન અને રસદર્શન – ૧૬ : તસ્કીં કો હમ ન રોએઁ…(આંશિક ભાગ – ૧)

– મિર્ઝા ગ઼ાલિબ વલીભાઈ મુસા (સંકલનકાર અને રસદર્શનકાર) તસ્કીં કો હમ ન રોએઁ… (આંશિક ભાગ – ૧) તસ્કીં કો હમ ન રોએઁ જો જ઼ૌક-એ-નજ઼ર મિલે હુરાં-એ-ખુલ્દ મેં તેરી સૂરત મગર મિલે               (૧) (તસ્કીં= સાંત્વના, સંતોષ; જ઼ૌક-એ-નજ઼ર= દૃષ્ટિની અભિરુચિ (માશૂકાની સૂરત…

ગઝલાવલોકન – ૪, એય! સાંભળને….

સુરેશ જાની આ બે વિડિયો જુઓ – એય! સાંભળને… નામ તારું દેશે? એય! સાંભળને… દિલ તારું દેશે? માહતાબ સમ મધુરો દિલકશ દીદાર તારો ઘડવા તને ખુદાએ બેહદ કમાલ કરી છે ગુલોં મિસાલ કોમલ ખીલતી અને પમરતી ગુલઝારની ગુલાબી મીઠી તું…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : વાત્રક હોસ્પિટલ : મરણતોલ અવસ્થા-પછી નવજીવન

– રજનીકુમાર પંડ્યા ગુજરાતનો રાજસ્થાનની સરહદની નજીકનો એક જિલ્લો તે સાબરકાંઠા. એની સરહદ પર બહુ જાણીતું નહીં એવું ગાબટ નામનું એક નાનકડું ગામ. આ ગામમાં જ એક કોદરભાઈ કાલિદાસ શાહ નામધારીનો જન્મ થયેલો. કોદરભાઈ નામ અજાણ્યું લાગતું હોય, પણ એમની…

Science સમાચાર (૬૧)

દીપક ધોળકિયા (૧) મચ્છર પરસેવાની ગંધથી તમને ઓળખી લે છે. મચ્છર મૅલેરિયા, ડેંગી અને પીળા તાવ જેવી બીમારીઓનો વાહક છે. આ બીમારીઓ દુનિયામાં રોજના ૭.૨૫,૦૦૦ લોકોના જાન લે છે. મચ્છરને મારવા માટે આપણે ઘણા ઉપાયો કરીએ છીએ પણ પૃથ્વીને ન-મચ્છરી…

જયા-જયંત : અંક ૨ : પ્રવેશ પાંચમો

– ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ પાત્રપરિચય સ્થલ : ગિરિદેશ, વન, ને વારાણસી. કાલ : દ્વાપર ને કલિની સન્ધ્યા. મુખ્ય પાત્રો : દેવર્ષિ : દેવોના ઋષિરાજ. ગિરિરાજ : ગિરિદેશના રાજવી. જયન્ત : ગિરિરાજનો મન્ત્રીપુત્ર. કાશિરાજ : વારાણસીના રાજવી. વામાચાર્ય : યોગભ્રષ્ટ યોગી.…

શિવાજીની સૂરતની લૂંટ : પ્રકરણ ૧૨ મું : દુમાલનું મેદાન

ઈચ્છારામ સૂર્યરામ દેશાઈ પ્રજારક્ષક સૈન્યની ઝડપ, હિંમત અને સાહસનો વિચાર કરતા મરાઠા સિપાહો મેદાન પડ્યા કે “હરહર મહાદેવ !” નો એક મોટો ધ્વનિ થયો અને તેનો પ્રત્યાધાત પાછો તેટલા જ જોરમાં પડ્યો. “પેલા ! પેલા !” મરાઠાઓએ પોતાની આંગળી બતાવી,…

એસ ડી બર્મન અને સ્ત્રી પાર્શ્વગાયકો – શમશાદ બેગમ : ૧૯૫૨ – ૧૯૬૦

સંકલન અને રજૂઆત: અશોક વૈષ્ણવ સચિનદેવ બર્મનની કારીકીર્દીમાં શરૂઆતના ૧૯૪૬થી ૧૯૫૦ના હિંદી ફિલ્મ જગતમાં પગ જમાવવાનાં વર્ષો ગણી શકાય. તે પછી, વીસમી સદીનો પાંચમો દાયકો સચિન દેવ બર્મનની કારકીર્દીના ઈતિહાસમાં પણ મહત્ત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. આ દસકાને આપણે સચિન દેવ…

સંખ્યાને સાંકળતા ફિલ્મી ગીતો (૧)

નિરંજન મહેતા જુદા જુદા વિષયો પર ફિલ્મીગીતો રચાતા હોય છે પણ એવાય કેટલાક ફિલ્મીગીતો છે જેમાં આંકડા-સંખ્યાને સમાવીને તે ગીતો લખાયા છે. શૂન્ય (ઝીરો)થી લઇ દસ લાખને સમાવતા આ ગીતોનો એક જ લેખમાં સમાવેશ ન થઇ શકે કારણ ફકત એકની…

એક સત્યવીરની કથા અથવા સોકરેટીસનો બચાવ : પ્રસ્તાવના

મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી સૉક્રેટિસની ઈશ્વરપ્રાર્થના. પરમેશ્વર ! અમારું ખરેખરૂં કલ્યાણ શામાં છે ને અકલ્યાણ શામાં છે, તે અમે સમજતા નથી. તું સર્વજ્ઞ છે, તને તે સર્વ વિદિત છે, માટે જેમાં અમારું કલ્યાણ સમાયેલું હોય, તે અમે તારી પાસે ન માગીએ…

ગઝલાવલોકન – ૩ : કોણ બોલે ને કોણ સાંભળે?

સુરેશ જાની કોણ બોલે ને કોણ સાંભળે, કોઇને ક્યાં કોઇ સમજે રે!બોલ વિનાના શબ્દ બિચારા, હોઠે બેસીને ફફડે રે! – કોણ બોલે ને…. પો’ ફાટે ને સૂરજ ઊગે, ઝાકળમાં થઇ લાલંલાલ,ઝળહળતી આભાદેવી સારી, રાતની વેદના અપરંપાર,આંખ રાતના કરી જાગરણ, આશ…