Category: ઈતિહાસ

Articles relating to History

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૧૪: સુભાષબાબુ વિરુદ્ધ શિસ્તભંગની કાર્યવાહી

દીપક ધોળકિયા ૧૯૩૯ની ૨૬મી જૂને મુંબઈમાં AICCની મીટિંગ મળી. એમાં ઠરાવ કરવામાં આવ્યો કે કોઈ પણ કોંગ્રેસ કાર્યકર પ્રાંતિક કોંગ્રેસ સમિતિની મંજૂરી વિના વ્યક્તિગત રીતે સત્યાગ્રહ નહીં કરી શકે. ઑલ ઇંડિયા કિસાન સંઘના નેતા સ્વામી સહજાનંદ સરસ્વતીએ આની સામે સખત…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૧૩: બ્રિટિશ રાજરમતના ઓછાયા

દીપક ધોળકિયા લખનઉમાં શિયા-સુન્ની રમખાણ, કરાંચીમાં ‘ઓમ મંડળી’નો વિકાસ ભૂમિકાઃ કોંગ્રેસ સરકારોએ પ્રાંતોમાં સત્તા સંભાળી તેની કેટલીક સારી અસર હતી તો કેટલીક ખરાબઃ પણ કોમી સંબંધો પર એક અણધારી અસર થઈ અને એને બ્રિટિશ રાજરમતના ભાગ તરીકે ગણી શકાય. સ્થિતિ…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૧૨: સુભાષબાબુનું રાજીનામું

દીપક ધોળકિયા કલકત્તામાં ૨૯મી ઍપ્રિલથી ૧લી મે, ત્રણ દિવસ માટે AICCની બેઠક મળી. સુભાષ ચન્દ્ર બોઝે પ્રમુખપદ સંભાળ્યું. આ બેઠકમાં ગોવિંદ વલ્લભ પંતના ઠરાવ પર ચર્ચા થવાની હતી. આપણે જોયું કે ઠરાવ પ્રમાણે કોંગ્રેસ પ્રમુખે ગાંધીજીની ઇચ્છા મુજબ વર્કિંગ કમિટીની…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૧૧: ત્રિપુરી અધિવેશન

દીપક ધોળકિયા મધ્ય પ્રાંતના ત્રિપુરી (મધ્ય પ્રદેશમાં જબલપુર પાસે) ગામે કોંગ્રેસનું બાવનમું અધિવેશન માર્ચની ૧૦-૧૧-૧૨મીએ મળ્યું તે ઘણી વાતમાં અનોખું રહ્યું. એક તો, એના પ્રમુખ સીધી રીતે ચુંટાયા. બીજી વાત એ કે પ્રમુખ સુભાષચન્દ્ર બોઝ પોતે એટલા બીમાર હતા કે…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૧૦: સુભાષબાબુ અને ગાંધીજી વચ્ચે વૈચારિક અથડામણ

દીપક ધોળકિયા ૧૯૩૯નું વર્ષ શરૂ થતાંવેંત કોંગ્રેસમાં મતભેદો પ્રકાશમાં આવી ગયા. ૧૯૦૭માં સૂરત કોંગ્રેસ વખતે ગરમપંથીઓ અને નરમપંથીઓ વચ્ચે ફાટ પડી અને કોંગ્રેસ તૂટી, તે પછી આટલાં વર્ષે ફરી બીજા ભાગલાનાં નગારાં સંભળાવા લાગ્યાં. ૧૯૩૯માં  મધ્ય પ્રાંત (હવે મધ્ય પ્રદેશ)…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૯ : કચ્છ અને અન્ય રજવાડાંઓમાં જનતાના સંઘર્ષ

દીપક ધોળકિયા આમ તો દેશી રજવાડાંઓમાં આઝાદીનો પવન ૧૯૨૦ના અસહકાર આંદોલન પછી જ ફુંકાવા લાગ્યો હતો અને અનેક રાજ્યોમાં લોકોની લોકશાહી આકાંક્ષાઓ જાગી ઊઠી હતી. સૌરાષ્ટ્રમાં રાજકીય પરિષદની સ્થાપના સાથે પ્રજાકીય અવાજ બુલંદ થવા લાગ્યો હતો. પરંતુ કચ્છમાં નિરક્ષરતાનું પ્રમાણ…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૮: દેશી રાજ્યોમાં પ્રજાકીય આંદોલનો (૧)

રાજકોટ સત્યાગ્રહની નિષ્ફળતા દીપક ધોળકિયા હરિપુરા અધિવેશનમાં કોંગ્રેસે દેશી રાજ્યોમાં પ્રજાકીય આંદોલનોને ઉત્તેજન આપવાનો નિર્ણય કર્યો. જો કે, દેશી રાજ્યોનાં પ્રજાકીય સંગઠનોને ‘કોંગ્રેસ’ નામ આપવું કે નહીં તે વિશે અવઢવ હતી. અંતે કોંગ્રેસને એનાથી દૂર રાખવાનો નિર્ણય લેવાયો. આમ છતાં,…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૭: મુસ્લિમ લીગનાં મનામણાં, હરિપુરાનું અધિવેશન અને સહજાનંદ સ્વામી

દીપક ધોળકિયા ૧૯૩૭માં પ્રાંતોમાં સરકારો બની ગયા પછી પણ મુસ્લિમ લીગને સમજાવવાના કોંગ્રેસના પ્રયાસો ચાલુ રહ્યા. જિન્ના સાથે ગાંધીજી, જવાહરલાલ અને બીજા કોંગ્રેસી નેતાઓનો પત્ર વ્યવહાર ચાલુ રહ્યો. ૧૯૩૮ની ૩જી માર્ચે જિન્નાએ ગાંધીજીને પત્ર લખીને કહ્યું કે “અમે માનીએ છીએ…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૬: મુસ્લિમ લીગ અને હિન્દુ મહાસભાનાં અધિવેશનો

દીપક ધોળકિયા મુસ્લિમ લીગનું લખનઉ અધિવેશન ચૂંટણીમાં સજ્જડ હાર ખાધા પછી મુસ્લિમ લીગ પોતાના ઘા પંપાળતી હતી. આ હાર પછી જિન્નાનું વલણ વધારે કડક બન્યું. ૧૯૩૬ના ઍપ્રિલમાં એ કહેતા કે કોંગ્રેસ મુસલમાનોને સાથે નહીં રાખે તો સફળ નહીં થાય. આપણે…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૪ : અંતિમ તબક્કો– ૧૯૩૫થી ૧૯૪૭ :: પ્રકરણ ૫: કોંગ્રેસ સત્તા સંભાળે છે અને છોડે છે

દીપક ધોળકિયા કોંગ્રેસે ચૂંટણી જીતી ગયા પછી પણ નક્કી નહોતું કર્યું કે સત્તા સંભાળવી કે કેમ. જવાહરલાલ નહેરુ, સુભાષચંદ્ર બોઝ અને ડાબેરી કોંગ્રેસીઓ સત્તા હાથમાં લેવાથી વિરુદ્ધ હતા. એમનું કહેવું હતું કે સત્તા સંભાળ્યા પછી આંદોલનો ન થઈ શકે અને…