Category: ચિંતન

આપણે કેટલા પ્રાચીન ? – લેખાંક ૪

પ્રવાસી યુ. ધોળકિયા ‘આપણે કેટલા પ્રાચીન’ લેખમાળાના અગાઉના લેખાંકમાં દક્ષ પ્રાચેતસ્‍ ની તેર કન્યાઓનાં કાશ્યપ પરમેષ્ટિ સાથે થયેલાં લગ્નથી થયેલ વંશવૃક્ષનો આપણે પરિચય મેળવ્યો હતો. પુરાણો દક્ષ પ્રાચેતસ્‍ ના પોતાના પુત્ર સંતાનો અને તેનાથી આગળ વધેલા વંશવેલાનો નીચે પ્રમાણે ટુંકો…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો # ૩૯

ભગવાન થાવરાણી એક મુસ્તફા ઝૈદી પણ હતા, ભલે નામ અજાણ્યું લાગે. બહુ જ નાની ઉંમરમાં જન્નતનશીન થયા. જન્મ અને મૃત્યુનો એ જ પુરાણો કિસ્સો એટલે કે જન્મ પ્રયાગમાં અને મૃત્યુ કરાચીમાં!  એમની એક ગઝલ અમાનત અલી ખાંએ સરસ ગાઈ છે.…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો # ૩૮

ભગવાન થાવરાણી ઓછા જાણીતા શાયરોમાં અયાઝ ઝાંસવી પછી આજે અખ્તર અંસારી સાહેબની વાત. નાની બહરનો એમનો એક શેર મારી સ્મૃતિ (સ્મૃતિને ઉર્દૂમાં હાફિઝા પણ કહે છે) અને ડાયરીમાં વર્ષોથી સચવાયેલો છે : યાદ – એ – માઝી અઝાબ હૈ યારબછીન…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો # ૩૭

ભગવાન થાવરાણી ચાલો, ફરી જઈએ એ શાયરો ભણી જેમનું નામ ઓછું જાણીતું છે અથવા સાવ અજાણ્યું. અયાઝ ઝાંસવી. આ નામ મેં પહેલાં ક્યારેય નહોતું સાંભળ્યું. જો કે એમનો એક મહામૂલો શેર વર્ષોથી મારી ડાયરીના પીળા પડી ચૂકેલા પાનાઓમાં કેદ છે.…

વાંચનમાંથી ટાંચણ : નરેન્દ્ર સાંઢ

સુરેશ જાની નરેન્દ્ર નામથી કયો ભારતીય નાગરિક અજાણ હશે? પણ આ વાત વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની નથી; અને નરેન્દ્રનાથ ( વિવેકાનંદ) ની પણ નથી! એટલે જ એ વિશિષ્ઠ પ્રતિભાને યોગ્ય રીતે ગુજરાતી વાચકોને જ્ઞાત કરવા આ શિર્ષક વાપર્યું છે. હા !…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો # ૩૬

ભગવાન થાવરાણી ગુલામ અલી અને જગજીત સિંહના કંઠમાં ઈબ્ન-એ-ઈંશા સાહેબની આ ગઝલ કયા ગઝલ-પ્રેમીએ નહીં સાંભળી હોય ? કલ ચૌદવીં કી રાત થી શબ ભર રહા ચર્ચા તેરાકુછ ને કહા યે ચાંદ હૈ કુછ ને કહા ચેહરા તેરા.. ઈબ્ન-એ-ઈંશા (…

આપણે કેટલા પ્રાચીન ? – લેખાંક ૩

પ્રવાસી યુ. ધોળકિયા ‘આપણે કેટલા પ્રાચીન?’ લેખના પ્રથમ બે લેખાંકમાં આપણે પ્રાચીન ભારતની ઐતિહાસિક પરંપરા પ્રમાણે છ મનુઓ, ૪૫ પ્રજાપતિ, સપ્તર્ષિ અને ૨૭ વ્યાસ દ્વારા વિશ્વ અને ભારતમાં સંસ્કૃતિ અને સભ્યતા કઈ રીતે સ્થાપિત કરવામાં આવી તે વિશે ટુંકું વિશ્લેષણ…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો # ૩૫

ભગવાન થાવરાણી એક અંગત વાત. મારી ડાયરીઓમાં જે ઉર્દૂ શાયરના સૌથી વધુ શેર દર્જ હોય તો એ ગાલિબ કે મીર નહીં પરંતુ છે અબ્દુલ હમીદ ‘અદમ’. લશ્કરના માણસ (સંગીતકાર મદન મોહનની જેમ !) પણ કેવા-કેવા નાજુક શેર ! (મદન મોહનની…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો # ૩૪

ભગવાન થાવરાણી ક્યારેક એવું લાગે કે આપણે જે શાયરો અને શેરોની વાતો કરી રહ્યા છીએ એમને ભારતીય અને પાકિસ્તાની વાડાઓમાં વિભાજીત કરવા બિલકુલ અર્થહીન છે. બધાની ઉત્પત્તિ ત્યાં જ તો થઈ જે હિંદુસ્તાન હતું. બન્ને દેશોના નામનું લેબલ તો ૧૯૪૭…

લુત્ફ-એ-શેર : મણકો # ૩૩

ભગવાન થાવરાણી જોશ મલીહાબાદી અસલ લખનૌ પાસેના મલીહાબાદ ગામના હતા જ્યાંની કેરી માત્ર હિંદુસ્તાન જ નહીં, જગતભરમાં મશહૂર છે. ભાગલા પછી એ પાકિસ્તાન ચાલ્યા ગયા.  કહે છે, એમણે એક લાખથી પણ વધુ શેર લખ્યા. એ વિદ્રોહી પ્રકૃતિના શાયર હતા. (જે…