Category: વિવિધ વિષય પરના લેખો

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ પ્રકરણ: ૧૧ ક્ચ્છના રાવ ભારમલજી બીજાનો કંપની સામે વિદ્રોહ (૨)

દીપક ધોળકિયા ૧૯મી સદીનાં પહેલાં દસ વર્ષ દરમિયાન બહારવટિયાઓ વાગડમાંથી જઈને કાઠિયાવાડમાં ધાડ માર્યા કરતા. આ એક માથાનો દુખાવો હતો. અધૂરામાં પૂરું, માંડવી જેવા ધીકતા અને સમૃદ્ધ બંદરેથી ચાંચિયાઓ પણ લૂંટફાટ માટે નીકળી પડતા. કંપનીનાં જહાજો વેપાર માટે આવતાં પણ…

ફિર દેખો યારોં : ઉધર હૈ મૌત ખડી…

– બીરેન કોઠારી અકસ્માત એટલે આકસ્મિક સંજોગો. તે આનંદદાયી પણ હોઈ શકે કે દુ:ખદાયી પણ હોઈ શકે. જો કે, મોટા ભાગના લોકોના મનમાં ‘અકસ્માત’નો અર્થ ‘અમંગળ બનાવ’ તરીકે સ્થાપિત થયેલો છે. ‘અકસ્માત’ કે ‘એક્સિડેન્‍ટ’ કહેતાં સૌથી પહેલો માર્ગ અકસ્માતનો વિચાર…

વલદાની વાસરિકા : (૬૪) જીવનસાથી

– વલીભાઈ મુસા લગ્ન એ માત્ર સામાજિક રિવાજ જ નહિ, એક સંસ્કાર પણ છે. જગતભરની વિવિધ જ્ઞાતિઓના સમુદાયો કે સમાજો સર્વસંમત રીતે સ્વીકારે છે કે વ્યક્તિએ પુખ્તવયે પહોંચતાં પરણી જ જવું જોઈએ. આ ‘પરણી જ જવું’ શબ્દો સાર્થક કે પરિપૂર્ણ…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૨

– ચિરાગ પટેલ पू.पा. ५.९.११ (५६४) अञ्जते व्यञ्जते समञ्जते क्रतुँरिहन्ति मध्वाभ्यञ्जते । सिन्धोरुछ्वासे पतयन्तमुक्षणँहिरण्यपावाः पशुमप्सु गृभ्णते॥ સ્તોત્ર સોમરસને ગાયના દૂધમાં વિશિષ્ટ રીતે મેળવે છે જેનો સ્વાદ દેવગણ લે છે. એ સોમમાં ગાયનું ઘી અને મધનું મિશ્રણ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ પ્રકરણ: ૧૦ ક્ચ્છના રાવ ભારમલજી બીજાનો કંપની સામે વિદ્રોહ (૧)

દીપક ધોળકિયા હવે આપણે અઢારમી સદીની બીજી કેટલીયે નાની મોટી ઘટનાઓથી આગળ વધીને ઓગણીસમી સદીના કચ્છની મુલાકાતે પહોંચીએ. કમનસીબે, આપણો ઇતિહાસ એવી રીતે લખાયેલો છે કે આવી તો ઘણી ઘટનાઓનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન નથી થયું. ભારમલજી બીજાના વિરોધની એક લાંબી ભૂમિકા…

ફિર દેખો યારોં : વરસાદની વિદાય પછી દુષ્કાળની છડી?

– બીરેન કોઠારી હજી ડિસેમ્બર મહિનો શરૂ થયો છે. ચોમાસું વીત્યે બે મહિના માંડ વીત્યા છે. આ વર્ષે ચોમાસામાં વરસાદ ઠીક ઠીક રહ્યો. અને હવે ગુજરાત-મહારાષ્ટ્રના ઘણા વિસ્તારોમાં દુષ્કાળના એંધાણ વરતાવા લાગ્યા છે. સૌરાષ્ટ્ર, ઉત્તર ગુજરાત, કચ્છ, મહારાષ્ટ્રના મરાઠવાડા વિસ્તાર,…

વ્યંગિસ્તાન : ચા: તમે કપમાં પીનારા કે રકાબીમાં પીનારા?

કિરણ જોશી પ્રચલિત માન્યતા અનુસાર ધનિકો કપ મોંઢે માંડીને ચા પીવે છે;જ્યારે ગરીબી રેખાની આસપાસ જીવનારા કપમાંથી રકાબીમાં રેડીને તે પીવે છે. પણ શોલે તથા સરકાર જેવી ફિલ્મોમાં અમિતાભ બચ્ચનને રકાબીમાં ચા પીતા જોયા ત્યારથી રકાબીમાં ચા પીનારાઓની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર…

લગ્નગીતનો વારસો

– વિમલા હીરપરા આમ તો આ લેખ લખવાની પાછળનો મૂળ આશય હતો પૂર્વીબેન મલકાણના લેખ “લગ્નગીત અને ફટાણાં”નો પ્રતિભાવ આપવાનો. પરંતુ લખાઈ રહ્યા પછી તે એક પ્રતિભાવ જેટલી લંબાઈનો થવાને બદલે એક સ્વતંત્ર લેખની લંબાઈનો બની ગયો છે. પૂર્વીબેનના લેખમાં…

વાતચીતની કલા

રમણલાલ દેસાઈ વાતચીતની કલા? વાતચીતમાં કલા શી? એમાં તે કલા હોઈ શકે ખરી? બે માણસ, ચાર માણસ, છ માણસ ભેગાં બેસી કામકાજ અંગે અથવા નવરાશનો સમય વિતાવવા અરસપરસ બોલે તે વાતચીત! એમાં વળી કલા કેવી? સ્વાભાવિક રીતે આવા પ્રશ્નો ઉપસ્થિત…

ફિર દેખો યારોં : ‘અવની’ પછી હવે ‘સુંદરી’નો વારો?

– બીરેન કોઠારી દિવાળીના દિવસ પહેલાં મહારાષ્ટ્રના યવતમાળ જિલ્લાના પંઢરકાવડા-રાલેગાંવ વનવિસ્તારમાં અવનિ નામની એક વાઘણને વનવિભાગના કર્મચારીઓ દ્વારા ઠાર મારવામાં આવી. આ વાઘણ આદમખોર બની ગઈ હતી, અને તેણે છેલ્લા બે વરસમાં તેર જેટલા માનવોનો ભક્ષ કર્યો હતો. વાઘણના આ…