Category: વિવિધ વિષય પરના લેખો

ફિર દેખો યારોં : સમજૂતિકરાર કે સૂત્રોથી પર્યાવરણ કેટલું જળવાય?

– બીરેન કોઠારી પાઠ્યપુસ્તકમાં પર્યાવરણનો વિષય ભણવામાં આવે છે. તેમાં પર્યાવરણને લગતી અનેકવિધ બાબતો વિશે જાણકારી આપવામાં આવે છે. પણ શું આ વિષય પાઠ્યપુસ્તકમાં ભણાવવા માત્રથી આવડી જશે? પરીક્ષામાં પૂછાતા તેના સવાલોના જવાબ લખીને વધુ ગુણ મેળવી શકાશે, પણ પર્યાવરણ…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ : ભાગ ર :: આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ : પ્રકરણ ૧૭: : ૧૮૫૫નો સંથાલ વિદ્રોહ

દીપક ધોળકિયા ભારતના ઇતિહાસમાં સંથાલ આદિવાસીઓનો વિદ્રોહ ખાસ ઉલ્લેખને પાત્ર રહ્યો છે. આજે પણ સંથાલો પશ્ચિમ બંગાળ, બિહાર, ઝારખંડ અને છત્તીસગઢના મોટા ઇલાકાઓમાં વસે છે. ૧૭૯૩માં લૉર્ડ કૉર્નવૉલિસે જમીન મહેસૂલની કાયમી જમાબંધી પદ્ધતિ લાગુ કરી. આ સાથે જમીનની માલિકી સરકારના…

ખેતી વ્યવસાયમાં યે “વહેમ” અને “અંધશ્રદ્ધા ?”

હીરજી ભીંગરાડિયા “એ…………બાઘાભાઇને ત્યાં રાત્રે કથા સાંભળવા જાજો !” ટપૂડા વાળંદે દરવાજેથી જ સાદ દીધો. મને થયું કે નહીં પૂનમ કે નહીં અગિયારશ કે પ્રભૂ સ્મરણની કોઇ ખાસ તીથિ- અને આડેધડ કથાનું કહેણ ? “ એલા ઊભો રહે એય ટપૂડા…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ પ્રકરણ ૧૬: ૧૮૫૭થી પહેલાં અને પછી થયેલા બીજા વિદ્રોહ

દીપક ધોળકિયા પાગલપંથીઓનો વિદ્રોહઃ ૧૮૨૫માં બંગાળમાં મૈમનસિંઘ (હવે બાંગ્લાદેશમાં)માં ‘પાગલપંથી’ આંદોલન શરૂ થયું. એનો સ્થાપક કરીમ શાહ સંન્યાસીઓ અને ફકીરોના વિદ્રોહના એક સૂત્રધાર મજનુ શાહના સાથી મૂસા શાહનો અનુયાયી હતો. આ સંપ્રદાયનું બીજ તો ધાર્મિક હતું પણ અને એ ધાર્મિક…

ફિર દેખો યારોં : તુમ ભી ઈજનેર, હમ ભી ઈજનેર

-બીરેન કોઠારી નીતિમત્તા વ્યાવસાયિક વ્યવહારનો મૂળભૂત ગુણ હોવો જોઈએ. શિક્ષણ અને તબીબી જેવા વ્યવસાયમાં નીતિમત્તા જ કેન્‍દ્રસ્થાને હોય છે. પણ છેલ્લા ઘણા સમયથી આ બન્ને ક્ષેત્રોનું જે હદે વ્યવસાયીકરણ થઈ ગયું છે તેમાં સૌથી પહેલો ભોગ નીતિમત્તાનો લેવાયો છે. કોઈ…

મંજૂ ષા : ૧૯.. સારો સંગાથ યાત્રા સુખદ બનાવે છે

-વીનેશ અંતાણી તુર્કીમાં એક કહેવત છે: ‘સંગાથ સારો હોય તો યાત્રા સુખદ બને છે.’ સારા સંગાથની પહેલી શરત છે વ્યક્તિઓ વચ્ચે સુમેળભર્યો સંબંધ. મેનેજમેન્ટ કન્સલ્ટિન્ગના ક્ષેત્રમાં મહત્ત્વનું પ્રદાન કરનાર કાલીલ જૅમિસન સંબંધ વિશે કહે છે: “દરેક પ્રકારનો સંબંધ તમે હાથમાં…

ફિર દેખો યારોં : જળવિવેકની અઘરી કેળવણી જાતે જ મેળવવી પડશે

– બીરેન કોઠારી સમાચાર આનંદના, છતાં નવાઈ પમાડે એવા છે. જો કે, ભલભલી વાતોની હવે નવાઈ નથી રહી એ અલગ વાત છે. ડિસેમ્બરના પહેલા સપ્તાહમાં તેલંગણાના ભદ્રાદ્રિ કોઠાગુડમ જિલ્લાના ગામ ગોથિકોયાના ગ્રામજનો એક વિશિષ્ટ ઉજવણી માટે ભેગા થયા હતા. કાર્યક્રમ…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ : ભાગ ર : :આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ : પ્રકરણ ૧૫: સામ્રાજ્યવાદી ભૂખ

દીપક ધોળકિયા ૧૮૨૪ અને ૧૮૪૪ વચ્ચે બે મહત્ત્વના વિદ્રોહ થયા. આજે એના વિશે વાત કરીએ. એક વિદ્રોહમાં અંગ્રેજોજી જીત થઈ પણ સૂરતનો વિદ્રોહ તદ્દન સામાન્ય માણસોનો હતો અને એમાં તે પછીનાં કોંગ્રેસની આગેવાની હેઠળ થયેલાં આંદોલનોનાં બીજ જોવા મળે છે.…

વ્યંગિસ્તાન : એસીને વાંકે બારણાને ડામ

કિરણ જોશી ‘કચરો વળાઇ રહ્યો છે. પંખો બંધ કરો.’ ‘હમણાં જ પોતું કર્યું છે. પંખો ચાલુ કરો.’ ‘અંદરના રૂમમાં ભેજવાળા કપડાં સુકવ્યા છે. પંખો ચાલુ કરી આવો.’ ‘છોકરાંવ પત્તાંનો મહેલ બનાવી રહ્યાં છે. પંખો બંધ કરો.’ ‘એસી ચાલુ છે. બારણું…

વલદાની વાસરિકા : (૬૫) સલામ, ફ્રાન્સિસ ડિસોઝા યુગલને સલામ…

–વલીભાઈ મુસા “Mercy killing or merciful death – A debate” ને પ્રતિભાવ રૂપે મળેલી કોમેન્ટ્સ પૈકી એક કોમેન્ટ મારા પુત્ર અને અમદાવાદ ખાતેની અમારી ‘Hotel Safar Inn’ના ડાયરેક્ટર અકબરઅલીની પણ હતી. તેણે પોતાની કોમેન્ટમાં મારા આજના વિષય ઉપર આર્ટિકલ લખવા…