Category: વિવિધ વિષય પરના લેખો

ફિર દેખો યારોં : ‘અવની’ પછી હવે ‘સુંદરી’નો વારો?

– બીરેન કોઠારી દિવાળીના દિવસ પહેલાં મહારાષ્ટ્રના યવતમાળ જિલ્લાના પંઢરકાવડા-રાલેગાંવ વનવિસ્તારમાં અવનિ નામની એક વાઘણને વનવિભાગના કર્મચારીઓ દ્વારા ઠાર મારવામાં આવી. આ વાઘણ આદમખોર બની ગઈ હતી, અને તેણે છેલ્લા બે વરસમાં તેર જેટલા માનવોનો ભક્ષ કર્યો હતો. વાઘણના આ…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ પ્રકરણ ૯: વારાણસીનો વિદ્રોહ

દીપક ધોળકિયા આપણે આઠમા પ્રકરણના અંતમાં કહ્યું તે પ્રમાણે અઢારમી અને ઓગણીસમી સદી અંગ્રેજો માટે હતી. પરંતુ હિન્દુસ્તાનીઓ માટે એ સદીઓ પરાજયને પરાજય ન માનવાની હતી. બંગાળ પર કંપની બહાદુરનું રાજ હતું. દક્ષિણના વિદ્રોહની કથાની વિસ્તૃત કથાની એક ઝલક આપણે…

ફિર દેખો યારોં : વર્તમાન અને ભાવિના ભોગે ભૂતકાળમાં રાચવું કેટલું યોગ્ય?

– બીરેન કોઠારી દિવાળીના તહેવારો પૂરા થયા અને લાંબી રજાઓ પછી પાછા સહુ પોતપોતાની ઘરેડમાં ગોઠવાઈ ગયા હશે. હવે લગ્નગાળો ચાલુ થશે, અને નવેસરથી લોકો તેમાં પરોવાશે. એકધારી ઘરેડમાં તહેવારો સુખદ અપવાદ બનીને તાજામાજા થવાનો મોકો આપે છે. તહેવારો એક…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ર :: આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: પ્રકરણ ૮: ડિંડીગળનો વિદ્રોહી સંઘ

દીપક ધોળકિયા વિરૂપાત્ચી (વિરૂપાક્ષી)નો પોલીગાર ગોપાલ નાયક એક સારો ડિપ્લોમૅટ અને લડાયક હતો. ૧૭૮૩માં જ એણેકર્નલ ફુલરટનની બ્રિટિશ ફોજને લલકારી હતી, જો કે એ સફળ ન થયો. ૧૭૯૨માં કંપનીએ ડિંડીગળ જિલ્લાને મૈસૂરથી અલગ કરી લીધો હતો. ગોપાલ નાયકે કંપનીના કરવેરા…

વલદાની વાસરિકા : (૬૩) ગુમાવી દો અને જિંદગીભર ઝંખ્યા કરો!

-વલીભાઈ મુસા મારો આજનો આર્ટિકલ મારા અગાઉના ‘No honor in honor killing!’ (ગૌરવ હત્યામાં કોઈ ગૌરવ નથી!) સાથે સંપૂર્ણપણે નહિ, પણ મારી આ પ્રસ્તાવના ભાગ સાથે અમુક અંશે સંકળાએલ છે. મોટા ભાગના ગુજરાતી વાચકોએ ઝવેરચંદ કાલીદાસ મેઘાણીને વાંચ્યા હશે કે…

‘પાલક’ પ્રત્યે આવો પ્રેમ તો ‘ગો-વંશ’ જ વહાવી શકે ને !

હીરજી ભીંગરાડિયા સરકસમાં વાઘ-સિંહ જેવા ખુંખાર પ્રાણીઓને એનો રીંગમાસ્ટર કહે તેમ હુકમ પાલન કરતા અને હાથી જેવા મહાકાય પ્રાણીને ટેબલ પર ચડી, પાછલા બે પગ પર ઊભો થઈ, સુંઢ અને આગલા બે પગથી સલામી દેતા કરી દેવાય છે. પણ એ…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : પ્રણવ અને ચાર મૂળભૂત બળ

– ચિરાગ પટેલ નારદપરિવ્રાજક ઉપનિષદમાં વિવિધ શ્લોકના સમૂહને ઉપદેશ તરીકે પ્રસ્તુત કર્યાં છે. એમાંથી આઠમા ઉપદેશમાં કંઈક એવું કહેવાયું છે, જે લગભગ 100-150 વર્ષો પહેલાં આપણે પ્રથમવાર આધુનિક વિજ્ઞાન અને વિશેષતઃ ક્વૉન્ટમ ભૌતિકશાસ્ત્રમાં  જાણ્યું! સહુપ્રથમ આઠમા ઉપદેશના એ શ્લોક અને…

મંજૂષા : ૧૭.. શબ્દોની ગરિમામાં જ માનવગૌરવ

– વીનેશ અંતાણી સાહિત્યના વારસાને સાચવીને સમૃદ્ધ કરવાના શુભ હેતુ સાથે બીજી ઓક્ટોબર ૧૯૭૪, ગાંધીજીના જન્મદિવસે, કોલકત્તામાં ‘ભારતીય ભાષા પરિષદ’ની સ્થાપના કરવામાં આવી. પહેલી માર્ચ ૧૯૭૫ના રોજ બંગાળી ભાષાના સુપ્રસિદ્ધ સર્જક પ્રેમેન્દ્ર મિત્રાએ કવિ ઉમાશંકર જોશી અને મહાદેવી વર્મા જેવાં…

કર્ણ કૃષ્ણ સંવાદ

નિરંજન મહેતા મહાભારતમાં કર્ણ અને કૃષ્ણનો એક સંવાદ (કાલ્પનિક?) અંગ્રેજીમાં વાંચ્યો હતો. તેનો ભાવાનુવાદ. કર્ણએ કૃષ્ણને પૂછ્યું કે મારી માતાએ જન્મતા જ મારો ત્યાગ કર્યો હતો. હું એક અનૌરસ બાળક તરીકે જન્મ્યો તેમાં મારો શું વાંક? આને કારણે હું ક્ષત્રિય…

ફિર દેખો યારોં : અંધેરી નગરીના કાનૂનો અભ્યાસક્રમમાં આવે?

–બીરેન કોઠારી ‘અહીં કાનૂનીવ્યવસ્થા સુચારૂ ઢબે ગોઠવાયેલી છે. તમામ સત્તા કેન્‍દ્રિત હોય છે, તેથી અન્ય કોઈની દખલઅંદાજીને માટે અવકાશ રહેતો નથી. કાનૂન સત્તાધીશ દ્વારા બનાવવામાં આવે છે, અને તેના ભંગ બદલ યોગ્ય દંડ પણ તે જ નક્કી કરે છે. શાસનતંત્ર…