Category: વિવિધ વિષય પરના લેખો

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ૧: ગુલામી :: પ્રકરણ ૨૯: ટીપુ, ફ્રેંચ અને બ્રિટિશ કંપનીઓ

દીપક ધોળકિયા હૈદર અલી અને એના પુત્ર ટીપુ સુલતાનનો સૂર્ય કર્ણાટકમાં આકાશમાં ચડીને મધ્યાહ્ને પહોંચ્યો એ સમય અને બંગાળ પર અંગ્રેજોએ કબજો કર્યો તે સમય લગભગ એક જ છે, એ કદાચ સંયોગ છે, પણ વ્યૂહાત્મક કારણોસર ટીપુએ એક-બે વાર અંગ્રેજો…

ફિર દેખો યારોં : એક આવકાર્ય પહેલ

– બીરેન કોઠારી અન્ય તમામ શાસનવ્યવસ્થાઓની સરખામણીએ લોકશાહી કંઈ પરિપૂર્ણ અને આદર્શ રાજ્યવ્યવસ્થા નથી, છતાં તેનો સંપૂર્ણ વિકલ્પ ન મળે ત્યાં સુધી તે બહેતર વ્યવસ્થા છે એ બાબતે ઈન્કાર થઈ શકે એમ નથી. આમાં વાત એવી પ્રણાલિ ઊભી કરવા તરફની…

(આ) વિમાસણ (નથી) : વરસાદની બપોરે …….

સમીર ધોળકિયા જયારે બપોરે હું કોમ્પ્યુટર પર બેસું છું ત્યારે બારી હમેશાં ખુલ્લી રહે છે. અત્યારે ઓચિંતાનું વર્ષાનું એક ઝાપટું આવ્યું એટલે બહાર અગાસીમાં બેસવા ગયો. વરસાદી ઋતુમાં ખુલ્લી અગાસીમાંથી વાતાવરણ બહુ સરસ લાગે છે અને સહેજ ઝાપટું ઓછું થતાં…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ :: ભાગ ૧: ગુલામી :: પ્રકરણ ૨૮: કર્ણાટકની લડાઈઓ

દીપક ધોળકિયા બંગાળ તો અંગેજોના હાથમાં ગયું પણ બંગાળ કંઈ આખું હિંદુસ્તાન નહોતું. હજી ઘણું બાકી હતું. દક્ષિણ પર હજી એમનું એકચક્રી રાજ સ્થપાયું નહોતું. હજી આપણે એ નથી ભૂલવાનું કે એમનો મુખ્ય હેતુ તો વેપારનો જ રહ્યો હતો અને…

ફિર દેખો યારોં : જીવતાની કદર નહીં, મૃત્યુ પછી શબ્દસ્નાન !

– બીરેન કોઠારી ઘણા શબ્દપ્રયોગો સચોટ અને સુયોગ્ય હોય છે, પણ પછી તેનો અતિરેક એ હદે થવા લાગે છે કે તેનો મૂળ અર્થ લપટો પડી જાય, અથવા તે અર્થ ગુમાવી બેસે. આ અતિરેક કરવામાં વ્યક્તિઓ, પ્રસાર માધ્યમો, જાહેર જીવનની વ્યક્તિઓ…

સંસ્કાર એટલે…. સમ્યક

પૂર્વી મોદી મલકાણ આપણી બધી જ પ્રવૃતિઓનું સંપ્રેરક એ આપણાં મનમાં વસનાર સંસ્કાર પર નિર્ભર હોય છે. પણ આપણે આ સંસ્કાર કોને કહીશું? આ શબ્દ મે નાનપણથી સાંભળ્યો છે મારી મમ્મી પાસેથી. મમ્મી એમ કહેતી કે કેવી રીતે બોલવું, કેમ…

લાડુપુરાણ: સ્વાદથી સ્વાસ્થ્ય સુધી

સાવ અનાયાસે મૂકાયેલી એક વાત શી રીતે સહૃદય મિત્રો દ્વારા આગળ વધતી જાય, તેમાં મૂલ્યવૃદ્ધિ થતી જાય અને એક વાનગીની જ નહીં, માનવમનની, સમાજજીવનની વાતો અનાયાસે ખૂલતી જાય એ દર્શાવવાનો અહીં ઉપક્રમ છે. સમાંતરે રમૂજનાં અનેક સ્તર પણ ભેદાતાં રહે…

ફિર દેખો યારોં : આપણે સ્વતંત્ર બન્યા કે સ્વચ્છંદ?

-બીરેન કોઠારી આપણા દેશના સ્વાતંત્ર્યસંગ્રામ વખતે અંગ્રેજોની સરકાર હતી. તેમના શાસન અને શાસનકારી નીતિઓના વિરોધનો એક માર્ગ હતો તેમના દ્વારા લદાયેલા કાનૂનના ભંગનો. ગાંધીજીએ સવિનય કાનૂનભંગ જેવું અદ્‍ભુત શસ્ત્ર આપ્યું. ક્રાંતિ માટે હિંસાનો માર્ગ અપનાવનારાઓનો માર્ગ અલગ હતો, પણ આશય…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૧: ગુલામી પ્રકરણ ૨૭: બંગાળમાં કંપનીની લૂંટ ઔદ્યોગિક ક્રાન્તિની મદદે

દીપક ધોળકિયા પ્લાસીનું યુદ્ધ આમ માત્ર ભારતના ઇતિહાસમાં જ નહીં, દુનિયાના ઇતિહાસમાં પણ મહત્ત્વનું છે. બ્રિટિશ સામ્રાજ્યવાદની શરૂઆત પ્લાસીથી જ થઈ. બ્રિટિશ વિસ્તારવાદ માટે ધનની જરૂર હતી તે બંગાળે પૂરું પાડ્યું.મોગલ બાદશાહ શાહ આલમ બીજાએ ૧૭૬૫માં ઈસ્ટ ઇંડિયા કંપનીને બંગાળની…