Category: વિવિધ વિષય પરના લેખો

ફિર દેખો યારોં : આપણે સ્વતંત્ર બન્યા કે સ્વચ્છંદ?

-બીરેન કોઠારી આપણા દેશના સ્વાતંત્ર્યસંગ્રામ વખતે અંગ્રેજોની સરકાર હતી. તેમના શાસન અને શાસનકારી નીતિઓના વિરોધનો એક માર્ગ હતો તેમના દ્વારા લદાયેલા કાનૂનના ભંગનો. ગાંધીજીએ સવિનય કાનૂનભંગ જેવું અદ્‍ભુત શસ્ત્ર આપ્યું. ક્રાંતિ માટે હિંસાનો માર્ગ અપનાવનારાઓનો માર્ગ અલગ હતો, પણ આશય…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૧: ગુલામી પ્રકરણ ૨૭: બંગાળમાં કંપનીની લૂંટ ઔદ્યોગિક ક્રાન્તિની મદદે

દીપક ધોળકિયા પ્લાસીનું યુદ્ધ આમ માત્ર ભારતના ઇતિહાસમાં જ નહીં, દુનિયાના ઇતિહાસમાં પણ મહત્ત્વનું છે. બ્રિટિશ સામ્રાજ્યવાદની શરૂઆત પ્લાસીથી જ થઈ. બ્રિટિશ વિસ્તારવાદ માટે ધનની જરૂર હતી તે બંગાળે પૂરું પાડ્યું.મોગલ બાદશાહ શાહ આલમ બીજાએ ૧૭૬૫માં ઈસ્ટ ઇંડિયા કંપનીને બંગાળની…

વલદાની વાસરિકા : (૫૯) ઘણા સમય પહેલાં ….

– વલીભાઈ મુસા “ઘણા સમય પહેલાં, એક રાજા હતો…રાજકુમારી હતી…પરી હતી!”. સૈકાઓથી ડોશીમાઓ નાનાં છોકરાંઓને કહેતી આવતી વાર્તાઓમાં આવી રીતે શરૂઆત થતી રહી છે. પણ, અહીં અમારા ગામ – કાણોદરની દશકાઓ પહેલાંની અને સૈકાઓ જૂની હાથવણાટ કાપડના સંદર્ભમાં વાત છે.…

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : સૌરાષ્ટ્રની એક અનોખી ‘વડીલવંદના’નું આમંત્રણ..

રજનીકુમાર પંડ્યા વર્ષમાં કોઇ એક દિવસ કોઇ એક ખાસ પ્રસંગનું નામ આપીને ઉજવવાનો ચાલ આપણે ત્યાં પશ્ચિમના દેશોના અનુકરણે શરુ થયો છે. મૂળ તો ‘યુનો’ (અનેક દેશોનું વૈશ્વિક સંગઠન) આ વિચારનું પ્રેરક છે. એના અનુષંગે વિશ્વમાં ઘણા બધા દિવસો (Days)…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૧: ગુલામી પ્રકરણ ૨૬: કંપની રાજની બંગાળ પર અસર

દીપક ધોળકિયા બક્સરની લડાઈ પછી ૧૭૬૫માં મોગલ બાદશાહે કંપનીને બંગાળની દીવાન બનાવી દીધી. મોગલ સલ્તનતમાં બંગાળ, સૌથી વધુ સમૃદ્ધ પ્રદેશ હતો. બ્રિટન માટે આ દીવાની આશીર્વાદ સમાન નીવડી. કંપની અને એના નોકરોને એનાથી બહુ મોટો લાભ થયો. નદીઓથી સમૃદ્ધ આ…

ખેતી નહીં,… તો સિમેંટ-લોખંડ-પ્લાસ્ટિક અને કાચ ખાવાની આદત કેળવવી પડશે

હીરજી ભીંગરાડિયા લેખનું મથાળું વાંચતાં જ “ આ તે ક્યા પ્રકારનું લખાણ ?” એવો પ્રશ્ન વાચકના મનમાં સહેજે ઊભો થવાનો જ, એની મને ખાતરી હોવા છતાં આગળ વિગત જણાવી રહ્યો છું કે સૌરાષ્ટ્રના કોઇ પણ ગામડાની તમે મુલાકાત લ્યો અને…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૯

– ચિરાગ પટેલ पू.ऐ. ४.२५.१० (३६९) ऋचँ साम यजामहे याभ्यां कर्माणि कॄण्वते । वि ते सदसि राजतो यज्ञं देवेषु वक्षतः ॥ ઋચા અને સામ ગાનની સહાયતાથી યજ્ઞ સંપન્ન કરવામાં આવે છે. યજ્ઞમાં બોલાયેલા મંત્રોની સફળતાથી જ યજ્ઞ દેવો સુધી પહોંચે…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૧: ગુલામી પ્રકરણ ૨૫: ક્લાઇવનું મૂલ્યાંકન

દીપક ધોળકિયા ક્લાઇવ વિશે વધારે ચર્ચા કરવા માટે આપણે ૧૧મા પ્રકરણમાં પાછા જઈશું તો સારું થશે. એમાં જણાવ્યા પ્રમાણે લંડનમાં કંપનીના પ્રમુખ જોશિઆ ચાઇલ્ડે ભારતમાં વેપાર માટે ગયેલા એજન્ટોને નવી દિશા આપી. એના પહેલાં લંડનમાં ઈસ્ટ ઇંડિયા કંપનીના ગવર્નરો માત્ર…

ફિર દેખો યારોં : આતેજાતે હુએ મૈં સબ પે નઝર રખતા હૂં

– બીરેન કોઠારી સ્વર્ગસ્થ સાહિત્યકાર ચં.ચી.મહેતાના એક પ્રવાસવર્ણનમાં વાંચ્યું હોવાનું યાદ છે એ મુજબ પૂર્વ જર્મનીના પ્રવાસ દરમિયાન તેઓ પોતાની ગાઈડને ત્યાંની સરકાર વિશે પૂછે છે. બન્ને ટ્રેનમાં મુસાફરી કરી રહ્યાં હોય છે. તેમની ગાઈડ તેમને કાનમાં કહીને ચેતવે છે…

સોરઠની સોડમ : ૨૯ – ત્રાઠી હયણી (ભાગ ૨)

ડૉ. દિનેશ વૈષ્ણવ આ વાતનો પે’લો ભાગ વે.ગુ.માં જુલાઈ ૧૭, ૨૦૦૧૮ના પ્રસિદ્ધ થયેલ.: આ ભાગ પે’લા ભાગના અનુસંધાને છે એટલે જો પે’લો ભાગ ન વાંચ્યો હોય તો ઈ પે’લાં વાંચજો જેથી આ ભાગ સમજી સકાય. બીજું આ લેખમાં કાઠિયાવાડી તળપદી…