Category: વિવિધ વિષય પરના લેખો

વાંચનમાંથી ટાંચણ : હાદઝા

વિશ્વ ઈતિહાસનું પુસ્તક વાંચવાની શરુઆત કરતાં, પહેલાં જ પ્રકરણમાં આદિમ માનવ – ખાસ કરીને પથ્થરયુગના માણસ વિશે જાણીને મને અત્યંત આશ્ચર્ય થયું હતું.  લગભગ પશુ કહી શકાય તેવી અવસ્થામાંથી માનવજાતે આ એકવીસમી સદી સુધીની યાત્રામાં કેટલી બધી હરણફાળો ભરી છે? …

‘નિવૃત્તિ’માં પ્રવૃત્તિ બાબતે વૃત્તિ – સમસ્યા કે તક?

– વિમળા હીરપરા ગીતામાં કહ્યું છે કે માણસ પ્રવૃત્તિ વિના રહી શકતો નથી. શારીરિક પ્રવૃત્તિ પર રોક આવી શકે પણ મનથી એ નિવૃત થઇ શકતો નથી. એક બાળક તરીકે એ બેસતા, બોલતા, ચાલતા શીખે સાથે માનસીક પ્રગતિમાં પોતાના પરિવાર ને…

ફિર દેખો યારોં : મૃત્યુ થાશે? જીવ ઉગરશે? કોણ જાણી શકે એ?

– બીરેન કોઠારી મૃત્યુઆંક એક હજારથી વધુ. આ આંક ચાર-પાંચ દિવસમાં વધતો વધતો આઠ હજારથી ઉપર પહોંચી ગયો. અને છતાં હજી મૃત્યુનું સાચું કારણ પકડાયું નથી. જે છે એ અટકળો જ છે. જેમનું મૃત્યુ થયું છે એ પરદેશથી આવેલા હતા.…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણ : ૨૪: ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫: દિલ્હી અને પંજાબમાં અત્યાચાર

દીપક ધોળકિયા દિલ્હી દિલ્હીએ ૬ઠ્ઠી ઍપ્રિલ સુધી રાહ ન જોઈ. કોંગ્રેસે જાહેર કરેલી મૂળ તારીખે, ૩૦મી માર્ચે જ, રૉલેટ ઍક્ટ વિરુદ્ધ આંદોલન શરૂ થઈ ગયું. દિલ્હીની જનતાનો રોષ ભભૂકી ઊઠ્યો અને ઠેરઠેર લોકો રસ્તાઓ પર આવીને વિરોધ કરવા લાગ્યા. ભીડને…

સાજા-નરવા રહેવા આમળાં-સેવનની ઘરગથ્થુ બનાવટો

હીરજી ભીંગરાડિયા વાત છે પંદર વરસ પહેલાંની. બીજાં ઘણા ફળઝાડોની કલમો હતી નર્સરીમાં, પણ આમળાની કલમો હવે ખલાસ થઈ ગઈ હતી. બન્યું એવું કે એ ગાળામાં જ તળાજાના એક શિક્ષકભાઇ આવ્યા આમળાની કલમો માટે. કલમો ખૂટી ગઈ હતી એટલે એનું…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૦

ચિરાગ પટેલ उ. ४.२.९ (८५१) आदह स्वधामनु पुनर्गर्भत्वमेरिरे। दधाना नाम यज्ञियम्॥ (मधुच्छन्दा वैश्वामित्र) એ પૂજય નામ ધારણ કરવા સમર્થ મરુત, ત્વરિત અન્નાદિને લક્ષ્ય બનાવી, ફરીથી ગર્ભને પ્રાપ્ત કરી ગ્રહણ કરે છે. આ શ્લોકમાં બે અર્થ અભિપ્રેત છે. પ્રથમ તો, પ્રકૃતિનું…

ફિર દેખો યારોં : ગમે એ કરો, પણ અમારું તરભાણું ભરો

– બીરેન કોઠારી સત્તાધારીઓ રાજધર્મ પાળે કે ન પાળે, નાગરિકોએ નાગરિકધર્મ પાળવો જ જોઈએ, એમ મોટા ભાગના સત્તાધીશો માનતા આવ્યા છે. રાજાશાહીના યુગમાં કહેવાતું કે ‘યથા રાજા તથા પ્રજા’. એ જ યુગની બીજી એક કહેવત પણ પ્રચલિત છે: ‘જેનો રાજા…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – પ્રકરણ : ૨૩ : ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : મોંટેગ્યૂ-ચેમ્સફૉર્ડ સુધારા

દીપક ધોળકિયા (આજના પ્રકરણની શરૂઆત ક્ષમાપ્રાર્થના સાથે. છેલ્લા ત્રણ હપ્તાથી બારડોલી વિશે સંકેત આપતો રહ્યો છું; આજે લખવાની શરૂઆત કરતાં જ ધ્યાનમાં આવ્યું કે બારડોલીને તો હજી એક દાયકો બાકી છે! આ દાયકો બહુ મહત્ત્વનો હતો, તેમ છતાં ભૂલનું પુનરાવર્તન…