Category: વિવિધ વિષય પરના લેખો

ફિર દેખો યારોં : ‘બાબુજી મૈં ચીન સે આઈ, ચીની જૈસા દિલ લાઈ’ પંક્તિનો બહિષ્કાર કરીશું?

– બીરેન કોઠારી “અરે! આ શું? આને તું આલૂ પરાઠા કહે છે? આમાં તને ક્યાંય આલૂ દેખાય છે?” “કેવી વાહિયાત વાત કરો છો? કાશ્મીરી પુલાવમાં તમને કાશ્મીર દેખાય છે કદી? માટે ચૂપચાપ ખાઈ લો.” પતિ-પત્ની વચ્ચેના સંવાદનો આ છે તો…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૫૫ :: ગોળમેજી પરિષદ (૩)

દીપક ધોળકિયા લઘુમતીઓના અધિકારોનો સવાલ (ભાગ ૨) ગાંધીજીએ અચોક્કસ સમય માટે લઘુમતી સમિતિની બેઠક મુલતવી રાખવાનું સૂચન કર્યું તેનું કારણ એ હતું કે એ સવાલ હિન્દુસ્તાનીઓનો હતો એટલે હિન્દુસ્તાનીઓ જ જાતે કોશિશો કરીને, બ્રિટિશ સરકારની દરમિયાનગીરી વગર એનો ઉકેલ લાવે,…

મંજૂષા – ૩૬ : વૃદ્ધાવસ્થાની ઝીણી ઝીણી ટીસ

– વીનેશ અંતાણી હું મારી જરૂરિયાતો સંતોષે તેવી થોડી સગવડો સાથે, સુખેથી અને મારી શરતે, કોઈ શાંત જગ્યામાં રહેવા માગું છું, જ્યાં મારા જેવા વૃદ્ધ લોકોનો સંગાથ મને મળે · બદલાયેલા સમયમાં વૃદ્ધોની પરિસ્થિતિ બદલાઈ છે. સંતાનોને વૃદ્ધ માતાપિતા ભારરૂપ…

સમયચક્ર : તલાટી – ગ્રામ્ય ભારતનો વહીવટી ભોમિયો

ભારતના ગ્રામ્ય વિસ્તારનો ખેડૂત હોય કે સામાન્ય મજુર, એ તલાટી શબ્દથી પરિચિત હશે. મહેસુલ વિભાગની અત્યંત મહત્વની આ જગ્યા જેટલી અગત્યની છે એટલી જ વિવાદોથી ઘેરાયેલી રહી છે. છેક મોગકાળથી ચાલ્યા આવતા આ મહેસુલી પદના કાર્યો અને સત્તામાં સમયાંતરે ફેરફારો…

નવી લેખન-શોધ : ‘મારી જીવન સંજીવની’

વૈશાલી રાડિયા કોઈ કાળું, કોઈ રૂપાળું, કોઈ લાંબુ, કોઈ ઠીંગણું, કોઈ મૂક, કોઈ બધિર, કોઈ પાગલ, કોઈ ડાહ્યું, કોઈ સાક્ષર, કોઈ નિરક્ષર, કોઈ બોલકું, કોઈ મીંઢું. કોઈ પણ પ્રકારના માણસો આ પૃથ્વી પર હોય, એક વાત દરેકમાં કોમન હોય, એ…

ગઝલાવલોકન ૩૨ – આયનાની જેમ

સુરેશ જાની આયનાની જેમ હું તો ઊભી ‘તી ચૂપગયું મારામાં કોઇ જરા જોઇને ભાનનો તડાક દઇ તૂટી જાય કાચએના જોયાની વેળ એવી વાગેછુંદણાના મોર સાથે માંડું હું વાતમને એટલું તો એકલું રે લાગે આજ તો અભાવ જેવા અંધારે ઊભી છુંપડછાયો…

લુત્ફ – એ – શેર : મણકો # ૫

– ભગવાન થાવરાણી મોમિન ખાં  ‘ મોમિન ‘ ગાલિબના સમકાલીન હતા. કહે છે, એમના આ શેર પર ગાલિબે પોતાનું આખું દીવાન ન્યોછાવર કરવાની વાત કરી હતી : તુમ  મેરે  પાસ  હોતે  હો  ગોયા જબ  કોઈ  દૂસરા  નહીં  હોતા .. બહરહાલ,…

ફિર દેખો યારોં : હે શેક્સપિયર! તને અમે નીરો કહીએ તો ચાલે?

-બીરેન કોઠારી ઈસુની પ્રથમ સદીમાં થઈ ગયેલો રોમનસમ્રાટ નીરો દંતકથારૂપ પાત્ર બની રહ્યો છે. ‘રોમ ભડકે બળતું હતું ત્યારે નીરો ફીડલ વગાડી રહ્યો હતો’ જેવો રૂઢિપ્રયોગ તેના થકી એવો પ્રચલિત બન્યો છે કે તેમની વિદાયના બે હજાર વરસ પછી પણ…

ભારત – ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ભાગ ૩ : સંઘર્ષનો નવો માર્ગ – ૧૯૧૬થી ૧૯૩૫ : પ્રકરણ ૫૪:: બીજી ગોળમેજી પરિષદ (૨)

દીપક ધોળકિયા લઘુમતીઓના અધિકારોનો સવાલ (ભાગ ૧) ભૂમિકા આપણે હવે બીજી ગોળમેજી પરિષદના ગંભીર અને મહત્ત્વના પ્રકરણમાં પહોંચ્યા છીએ. આમ તો ગોળમેજી પરિષદની આખી પ્રક્રિયા નિષ્ફળ રહી, પરંતુ એમાં કેટલાયે સિદ્ધાંતો સ્થાપિત થયા અને એ પછી ૧૯૩૫ના કાયદામાં આવ્યા અને…

ગઝલાવલોકન ૩૧ – ચાલ અજવાળું અજવાળું રમીએ

સુરેશ જાની ઉગમણે ઝળહળ ઉગ્યાનું સુખ લઈ પછી આથમણે જઈને આથમીએ. ચાલ,અજવાળું અજવાળું રમીએ. તમરાની ત્રાડથી ચિત્કારી રાતભર અંધારું સીમને ધમરોળે. ભટકેલી ઝંખનાનું ભૂતાવળ સરનામું જઈ બેઠું ખીજડાને ખોળે. ચાલ,અજવાળું અજવાળું રમીએ. કાળાધબ્બ સપનાનો પડછાયો પકડીને કાળમીંઢ નીંદરમાં ભમીએ. ચાલ,અજવાળું…