Category: વિવિધ વિષય પરના લેખો

ગઝલાવલોકન – ૨ : મોહતાજ ના કશાનો હતો

સુરેશ જાની મોહતાજ ના કશાનો હતો, કોણ માનશે?મારો ય એક જમાનો હતો, કોણ માનશે? ડાહ્યો ગણી રહ્યું છે જગત જેને આજકાલ,એ આપનો દિવાનો હતો, કોણ માનશે? તોબા કર્યા વિના કદી પીતો નથી શરાબ,આ જીવ ભક્ત છાનો હતો, કોણ માનશે? માની…

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૫

ચિરાગ પટેલ पू.आ. ६.६.२ (६४२) आभिष्ट्वभिष्टिभिः स्वाऽउर्न्नाँ शुः। प्रचेतन प्रचेतयेन्द्र ध्युम्नाय न इषे॥ હે ત્રિલોકપતિ ઈન્દ્ર! સૂર્યસમાન તેજસ્વી આપ તેજયુક્ત પોષક અન્ન પ્રાપ્ત કરવાની દિશામાં પ્રેરિત કરતા અમોને સંરક્ષણ પ્રદાન કરો. (પ્રજાપતિ) આ શ્લોકમાં ઋષિ અન્નના વિશેષણ તરીકે પોષક અને…

ફિર દેખો યારોં : મહારાજા શુદ્ધોધન અને રાજકુમાર સિદ્ધાર્થના કળયુગી અવતાર

– બીરેન કોઠારી કપિલવસ્તુ નગરના મહારાજા શુદ્ધોધન વિશે આપણે સૌ જાણીએ છીએ. પોતાના પુત્ર સિદ્ધાર્થની નજરે હંમેશાં સુખ અને સૌંદર્ય જ પડે એમ તેઓ ઈચ્છતા હતા. આથી બને ત્યાં સુધી તેઓ સિદ્ધાર્થને મહેલની બહાર નીકળવા દેતા નહોતા. પણ એક વાર…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ : ભાગ ર : : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ : પ્રકરણ ૨૪: ૧૮૫૭ – ડલહૌઝીની ખાલસા નીતિ (૪)

દીપક ધોળકિયા ૧૮૪૮માં ડલહૌઝી ગવર્નર જનરલ બન્યો. એનું આખું નામ તો ‘જેમ્સ ઍંડ્રુ બ્રાઉન રામ્સે, માર્ક્વિસ અને ટેન્થ અર્લ ઑફ ડલહૌઝી’ હતું પણ ઇતિહાસ એને ડલહૌઝીના નામે જ ઓળખે છે. બ્રિટનના સામ્રાજ્યવાદી, જમણેરી અને રૂઢિચુસ્ત રાજકારણીઓમાં ૩૫ વર્ષનો આ યુવાન…

વ્યંગિસ્તાન :: આરામ : હમ ઝમાને સે દૂર જા બૈઠે

કિરણ જોશી આરામનો ઇતિહાસ કાચબા અને સસલાની વાર્તા જેટલો જૂનો છે.ને એક ખ્યાલ તરીકે આરામની આવરદા એ વાર્તાની જેમ અજરામર છે.એ વાર્તામાંથી આપણે સાવ ખોટો બોધ ગ્રહણ કરતા આવ્યા છીએ:’વધુ પડતા આત્મવિશ્વાસમાં રાચવું નહીં.’-પ્રકારનો બોધ ગ્રહણ કરી આપણે અજાણ્યે સસલાએ…

વલદાની વાસરિકા : (૬૭) પરિવર્તિત વિશ્વમાં નીતિમત્તા અને જીવનમૂલ્યોની સ્થિતિ

–વલીભાઈ મુસા ‘નીતિમત્તા’ અને ‘જીવનમૂલ્યો’ શબ્દો વિશેષત: ફિલસૂફી(દર્શનશાસ્ત્ર)ના અભ્યાસમાં પ્રયોજાય છે. નીતિમત્તાને એક એવા પ્રયત્ન તરીકે ઓળખવી પડે કે જે થકી આપણે આદર્શ ચારિત્ર્યના સાર્વત્રિક સિદ્ધાંતોને ઓળખી શકીએ. નીતિમત્તા એ સામાજિક કરાર સમાન છે કે જે લાંબી સમયાવધિ દરમિયાન લોકોની…

વિમાસણ : સર્જન માટે વાચન કેટલું જરૂરી ?

–  સમીર ધોળકિયા મારા એક નજીકના મિત્ર છે જેમનું વાચન અત્યંત વિશાળ છે અને આજે પણ દિવસ માં ૫/૬ કલાક વાંચી શકે છે. મને તેમની સખત ઈર્ષા આવે છે! થોડા વર્ષો પહેલા હું પણ વાંચતો હતો (છાપાં અને વોટ્સએપ સિવાય)!…

મંજૂષા : ૨૧. કલમથી કોઈ જૂઠો શબ્દ લખાય નહીં

-વીનેશ અંતાણી કચ્છની શ્યામજી કૃષ્ણવર્મા યુનિવર્સિટીમાં મારે મારી સર્જનપ્રક્રિયા વિશે બોલવાનું થયું. વાતની શરૂઆતમાં હું મારા નાનપણના ગામ નખત્રાણાની કેટલીક સ્મૃતિઓમાં સરી પડ્યો. મને યાદ આવ્યું હતું કે હું નાનો હતો ત્યારે મને ઢોલક વગાડવાનો બહુ ચસકો હતો. મારા પિતાજી…

ફિર દેખો યારોં : પાંચવા મૌસમ ‘શાન’ કા, ઈમ્તિહાન કા!

-બીરેન કોઠારી માર્ચ મહિનો એટલે બૉર્ડની પરીક્ષાની મોસમનો મહિનો. દસમા અને બારમા ધોરણમાં ભણતા વિદ્યાર્થીઓ અને તેમનાં માવતર આ મહિનાની રાહ છેક નવમા ધોરણથી જોતા હોય છે. તેઓ ‘હવે તો આવતી સાલ અમારે બૉર્ડ આવશે’ કહેતાં કહેતાં એવો હાઉ ઉભો…

ભારતઃ ગુલામી – અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ ભાગ ર : આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ પ્રકરણ ૨૩: ૧૮૫૭ – મેરઠ આગેવાની લે છે (૩)

દીપક ધોળકિયા રાષ્ટ્રીય વિદ્રોહની આગેવાની મેરઠે લીધી એમ કહેવામાં જરાય અતિશયોક્તિ નથી. મેરઠમાં પણ શરૂઆત તો સિપાઈઓએ જ કરી પણ એ માત્ર કારતૂસોનો વિરોધ નહોતો. સિપાઈઓએ એનાથી મોટું લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો અને અંગ્રેજોથી નારાજ હતા તે બધા જ…