Category: વિજ્ઞાન અને ગણિત

સાયન્સ ફેર :: પૃથ્વીના પટ પર વસતા જીવો પૈકી સૌથી હોશિયાર કોણ?!

જ્વલંત નાયક જીવસૃષ્ટિમાં ઘણા બધા પ્રાણીઓ એવા છે જે વિવિધ ક્રિયાઓ કરવા માટે માનવીની જેમ જ પોતાનું મગજ વાપરે છે. જેમ કે રોજિંદા જીવનમાં આવતી મુશ્કેલીઓને પહોંચી વળવા માટે નવા રસ્તાઓ શોધવા, આસપાસની પરિસ્થિતિ વિષે જાગરુક રહેવું, બીજા સજીવો પ્રત્યે…

પરિસરનો પડકાર ૦૬ : ભારતની વનસંપદા [૦૨]

ભારતની વનસંપદા ૦૨ વનોન્મૂલન: (જંગલોનો નાશ; Deforestation) ચંદ્રશેખર પંડ્યા ગયા અંકમાં આપણે ભારતના જંગલોની ઉપયોગિતા વિષે વાત કરી હતી. જંગલ એ એક વિરલ પ્રકારની પર્યાવરણ પ્રણાલી છે જેની વિવિધ-લક્ષી સેવાઓનો સીધો અથવા આડકતરો લાભ સમગ્ર માનવજાતિ અને અન્ય સજીવો અનાદિકાળથી…

Science સમાચાર (૨૬)

દીપક ધોળકિયા ૧) રુમેટૉઇડ આર્થરાઇટિસને રોકવામાં વિટામિન Dની મહત્ત્વની ભૂમિકા રુમેટૉઇડ આર્થરાઇટિસને રોકવા માટે વિટામિન Dનું સ્તર જાળવી રાખવાનું જરૂરી છે.બર્મિંગહામ યુનિવર્સિટીના સંશોધકો આ તારણ પર પહોંચ્યા છે. એમનું બીજું મહત્ત્વનું તારણ એ છે કે રોગગ્રસ્ત પેશીમાંથી લીધેલા કોશોનું બંધારણ…

સાયન્સ ફેર :: ચીન ગમે તે ભોગે અમેરિકન જાસૂસી રોકશે!

જ્વલંત નાયક આપણે માટે જે માત્ર ‘સુવાક્ય’ છે, વિસ્તારવાદી ચીન માટે એ વાત વિદેશનીતિ અને સંરક્ષણનીતિનો મુખ્ય હિસ્સો છે! દુનિયાના દરેક દેશોના પ્રમુખો અને વડાઓ વાતોના ગમે તેવા વડા કરે, પણ ખરું પૂછો તો આજની તારીખે પણ આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોમાં ‘જિસકી…

Science સમાચાર (૨૫)

  દીપક ધોળકિયા (૧) કચ્છમાંથી મળ્યું જુરાસિક સમયની મત્સ્યઘરોળીનું અશ્મિ કચ્છમાં ભુજથી ૩૦ કિલોમીટરે આવેલા લોડાઈ ગામ પાસેની કાસની ટેકરીઓમાંથી ૧૫ કરોડ વર્ષ જૂનું મત્સ્યઘરોળીનું અશ્મિ મળી આવ્યું છે. આ અશ્મિ દેખાડે છે કે આ પ્રદેશ ગોંડવાના લૅન્ડ તરીકે ઓળખાતા…

સાયન્સ ફેર :: હાથીઓ પણ આપણી જેમ મૌખિક સંદેશાઓ સમજી શકે છે!

જ્વલંત નાયક ગુજરાતી ભાષામાં કહેવત છે, કે “હાથી જીવતો લાખનો, મરેલો સવા લાખનો”. આ કહેવત કેટલાંક આફ્રિકન શિકારીઓ પણ બરાબર સમજે છે. પણ એન સ્મેટ નામના એક બહેન આપણી આ હાથીવાળી કહેવતમાં સહેજે ય વિશ્વાસ નથી રાખતા. આથી એમણે હાથીનો…

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ : (૮): વિષાણુઓનાં માનવજાત માટેના મહત્વનાં કેટલાંક પાસાંઓ

–પીયૂષ મ. પંડ્યા આપણે છેલ્લા ત્રણ હપ્તામાં વાઈરસ- વિષાણુઓ- વિશે પ્રાથમિક માહિતી મેળવી. આ શૃંખલામાં આપણો હેતુ જે તે સુક્ષ્મ સજીવો વિશે પરિચય કેળવવાનો છે. અહીં ચર્ચાતી વિગતો સર્વભોગ્ય બની રહે એ માટે થઈને ક્લિષ્ટ બની રહે તેવી વિગતો ટાળી…

સાયન્સ ફેર :: માસ હિસ્ટીરિયા : લેભાગુ પાસે જવા કરતાં ડોક્ટર પાસે જવું સારું.

જ્વલંત નાયક અમુક વાર અફવાઓનું બજાર ગરમ હોય ત્યારે કેટલાક કાલ્પનિક ભય આખા સમાજના મસ્તિષ્કમાં પેસી જાય છે. જે વધુ ભયભીત થઇ જાય, માસ હિસ્ટીરિયાનો ભોગ બનવાના એના ચાન્સ વધુ! અને સમાજના ઘણા બધા લોકો આવા ભયનો-ઈલ્યુઝનનો ભોગ બને, ત્યારે…

પરિસરનો પડકાર :૦૫: ભારતની વન સંપદા – ૦૧

ચંદ્રશેખર પંડ્યા. આપણા ભારત દેશની વનનીતિ અનુસાર દેશના કુલ ભૂ-ભૌગોલિક વિસ્તારનો ૩૩ ટકા વિસ્તાર વૃક્ષ આચ્છાદિત હોવો જરૂરી છે. હાલ આ ૩૩ટકા સૂચિત વિસ્તારથી આપણે ૧૦ ટકા પાછળ છીએ એટલે કે અંદાજીત ૨૩ ટકા વિસ્તાર વન-આચ્છાદિત છે. માત્ર સઘન પ્રયત્નો…

Science સમાચાર (૨૪)

દીપક ધોળકિયા ૧). વિમાની સફર મન અને શરીર પર શી અસર કરે છે? વિમાની મુસાફરી હવે ધીમે ધીમે સામાન્ય બનતી જાય છે. જો કે દેશની અંદર તો ત્રણેક કલાકથી વધારે લાંબો વખત નથી લાગતો પણ વિદેશ જનારાંએ તો દસ-બાર કે…