Category: વિજ્ઞાન અને ગણિત

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ : (૮): વિષાણુઓનાં માનવજાત માટેના મહત્વનાં કેટલાંક પાસાંઓ

–પીયૂષ મ. પંડ્યા આપણે છેલ્લા ત્રણ હપ્તામાં વાઈરસ- વિષાણુઓ- વિશે પ્રાથમિક માહિતી મેળવી. આ શૃંખલામાં આપણો હેતુ જે તે સુક્ષ્મ સજીવો વિશે પરિચય કેળવવાનો છે. અહીં ચર્ચાતી વિગતો સર્વભોગ્ય બની રહે એ માટે થઈને ક્લિષ્ટ બની રહે તેવી વિગતો ટાળી…

સાયન્સ ફેર :: હાથીઓ પણ આપણી જેમ મૌખિક સંદેશાઓ સમજી શકે છે!

જ્વલંત નાયક ગુજરાતી ભાષામાં કહેવત છે, કે “હાથી જીવતો લાખનો, મરેલો સવા લાખનો”. આ કહેવત કેટલાંક આફ્રિકન શિકારીઓ પણ બરાબર સમજે છે. પણ એન સ્મેટ નામના એક બહેન આપણી આ હાથીવાળી કહેવતમાં સહેજે ય વિશ્વાસ નથી રાખતા. આથી એમણે હાથીનો…

સાયન્સ ફેર :: માસ હિસ્ટીરિયા : લેભાગુ પાસે જવા કરતાં ડોક્ટર પાસે જવું સારું.

જ્વલંત નાયક અમુક વાર અફવાઓનું બજાર ગરમ હોય ત્યારે કેટલાક કાલ્પનિક ભય આખા સમાજના મસ્તિષ્કમાં પેસી જાય છે. જે વધુ ભયભીત થઇ જાય, માસ હિસ્ટીરિયાનો ભોગ બનવાના એના ચાન્સ વધુ! અને સમાજના ઘણા બધા લોકો આવા ભયનો-ઈલ્યુઝનનો ભોગ બને, ત્યારે…

પરિસરનો પડકાર :૦૫: ભારતની વન સંપદા – ૦૧

ચંદ્રશેખર પંડ્યા. આપણા ભારત દેશની વનનીતિ અનુસાર દેશના કુલ ભૂ-ભૌગોલિક વિસ્તારનો ૩૩ ટકા વિસ્તાર વૃક્ષ આચ્છાદિત હોવો જરૂરી છે. હાલ આ ૩૩ટકા સૂચિત વિસ્તારથી આપણે ૧૦ ટકા પાછળ છીએ એટલે કે અંદાજીત ૨૩ ટકા વિસ્તાર વન-આચ્છાદિત છે. માત્ર સઘન પ્રયત્નો…

Science સમાચાર (૨૪)

દીપક ધોળકિયા ૧). વિમાની સફર મન અને શરીર પર શી અસર કરે છે? વિમાની મુસાફરી હવે ધીમે ધીમે સામાન્ય બનતી જાય છે. જો કે દેશની અંદર તો ત્રણેક કલાકથી વધારે લાંબો વખત નથી લાગતો પણ વિદેશ જનારાંએ તો દસ-બાર કે…

Science સમાચાર (૨3)

દીપક ધોળકિયા ૧) સૂર્યમાળામાં નવમો ગ્રહ છે! ૨૦૦૬ના ઑગસ્ટમાં ખગોળવૈજ્ઞાનિકોએ ગ્રહોની વ્યાખ્યા બદલાવી નાખતાં બિચારો પ્લુટો પોતાનું ગ્રહ તરીકેનું સ્થાન-માન ખોઈ બેઠો. માત્ર આઠ જ ગ્રહ રહ્યા. પરંતુ હાલમાં જ વૈજ્ઞાનિકોને ખબર પડી છે કે સૂર્યમાળામાં કોઈ નવમો ગ્રહ તો…

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ : (૭): લાયસોજેની

–પીયૂષ મ. પંડ્યા અગાઉના હપ્તામાં આપણે બેક્ટેરિઓફાજ T-2 અને એશ્કેરીશીયા કોલાઈ નામે જાણીતાં બેક્ટેરિયાની વચ્ચેનો સંબંધ અને એના થકી થતી T-2 ની સંખ્યાવૃધ્ધિ વિશે વાત કરી ગયા. એ સંબંધ Lysis/લયનચક્ર ના નામે ઓળખાય છે. આપણી હમણાંની ચર્ચાનો મૂળ હેતુ વાઈરસ…

સાયન્સ ફેર :: માસ હિસ્ટીરિયા : શ્રદ્ધા અને અંધ શ્રદ્ધા વચ્ચેનું વિજ્ઞાન

જ્વલંત નાયક ૧૩-૧૦-૨૦૧૭ના અંકમાં આપણે ગુજરાત અને ઉત્તર ભારતમાં અનેક સ્થળોએ સ્ત્રીઓની ચોટલી કપાવાની જે ઘટનાઓ બની, એના વિષે અને એ જ પ્રકારની બીજી કેટલીક ઘટનાઓ વિષે વાત કરેલી. જ્યારે ઘણા બધા લોકો એક સરખા પ્રકારની તકલીફોથી પીડાવા માંડે (સામુહિક…

પરિસરનો પડકાર: ૦૪ : ગાંધીજી અને પર્યાવરણ

– ચંદ્રશેખર પંડ્યા. મિત્રો, હમણાં જ આપણે સૌએ તારીખ ૨ ઓક્ટોબરના રોજ સ્વ. પૂજ્ય ગાંધીબાપુને યાદ કર્યા. તેઓના જીવન અને ભારત વર્ષ માટે તેઓના અમૂલ્ય પ્રદાનને યાદ કરતાં એટલું તો સ્પષ્ટ થયા વિના ન રહે કે ગાંધીજી તેમના સમય કરતાં…

સાયન્સ ફેર :: માસ હિસ્ટીરિયા : કારણ વિના સેંકડો લોકો માંદા પડી જાય ખરા?!

જ્વલંત નાયક થોડા સમય પહેલા ચોટલી કપાવાની ઘટનાએ આખા દેશને માથે લીધો, ખાસ કરીને ઉત્તર ભારત અને ગુજરાતને. કોઈએ આ ઘટનાઓને અંધવિશ્વાસ અને મંત્રસાધનાનું પરિણામ ગણી, કોઈએ કહ્યું કે કોઈ અલૌકિક શક્તિ આ બધું કરી રહી છે, કોઈકે કહ્યું કે…