Category: વિજ્ઞાન અને ગણિત

સાયન્સ ફેર : સ્પેસ ટેકનોલોજી માટે આ વર્ષ રહેશે ઘટનાપ્રધાન

પ્રથમ ‘સ્પેસ ટેક્સી’ પણ આ જ વર્ષે ઉડાન ભરશે જ્વલંત નાયક છેલ્લા એક-દોઢ વર્ષ દરમિયાનના સમાચારો પર નજર ફેરવશો તો એક બાબત સ્પષ્ટ જણાશે. વિજ્ઞાન-ટેકનોલોજીની બીજી કોઈ પણ શાખા-ઉપશાખા કરતાં વધારે ખબરો સ્પેસ એટલે કે અવકાશ વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે બનેલી ઘટનાઓ…

Science સમાચાર : ૫૭

દીપક ધોળકિયા (૧) કિરયાતું ડેંગીના વાઇરસને મારી નાખે છે, ચિકનગુન્યાથી બચાવે છે તમિળનાડુમાં સિદ્ધ પદ્ધતિનાં ઓસડોના પ્રયોગ દ્વારા પરીક્ષણમાં જોવા મળ્યું છે કે કિરયાતું ડેંગી (ડેંગૂ કે ડેંગ્યૂ)ના વાઇરસને મારી નાખે છે અને ચિકનગુન્યા સામે અસરકારક રક્ષણ આપે છે. દિલ્હીના…

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ (૨૦)…. બેક્ટેરીયા/જીવાણુ

– પીયૂષ મ. પંડ્યા આપણે જાણ્યું કે બેક્ટેરિયા જેવી સુક્ષ્મ અને તદ્દન પ્રાથમિક કક્ષાનું શારિરીક બંધારણ ધરાવતી હસ્તિઓમાં પણ લિંગી પ્રજનન જોવા મળે છે. વળી અચંબિત કરી દેનારી બાબત તો એ છે કે વિવિધ પ્રકારનાં બેક્ટેરિયા એને માટેની ત્રણ અલગ…

સાયન્સ ફેર :: શું ‘નવા વિશ્વ’ની માનવ સંસ્કૃતિ પરગ્રહના ‘ખાડાઓ’માં વિકસશે?

જ્વલંત નાયક એક જમાનામાં વિશ્વની મહાસત્તાઓ વચ્ચે પરમાણુ હથિયારો વિકસાવવા બાબતે હોડ લાગેલી, જે આજે ય થોડે ઘણે અંશે ચાલુ જ છે. જેની પાસે ન્યુક્લિયર પાવર વધુ, એ રાષ્ટ્ર વધુ શક્તિશાળી હોવાનું સાદું ગણિત સમજી શકાય એવું છે. પરંતુ આવનારા…

Science સમાચાર : ૫૬

દીપક ધોળકિયા (૧) ચીને ચંદ્ર પર છોડ ઉગાડ્યો! ચીનના ચેંગ’ઈ-૪ મિશનને ચંદ્ર પર છોડનો વિકાસ કરવામાં સફળતા મળી છે. ચીનનું ચેંગ’4૪ લૅંડર ચંદ્રની આ મહિનાની ત્રીજીએ અંધારી બાજુએ ઊતર્યું છે અને ૧૫મીએ એણે તસવીરો મોકલી છે. કપાસનાં બીજને અંકુર ફૂટ્યા…

સાયન્સ ફેર :: વીતેલા વર્ષ દરમિયાન વિજ્ઞાનક્ષેત્રની કેટલીક રસપ્રદ ઘટનાઓ

જ્વલંત નાયક વર્ષના ૩૬૫ દિવસો દરમિયાન વિજ્ઞાનની અનેક શાખાઓ-પ્રશાખાઓમાં એટલું બધું બની જાય છે કે એનું લિસ્ટ બનાવવવા માટે બીજા ૩૬૫ દિવસની જરૂર પડે! ખેર, અહીં ઇસ ૨૦૧૮ દરમિયાન વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે મળેલી અનેક સિદ્ધિઓ પૈકીની કેટલીક રેન્ડમલી સિલેક્ટેડ સિદ્ધીઓ વિષે,…

પરિસરનો પડકાર : ૧૮ ::: :ભારતના જળ – પ્લાવિત વિસ્તાર

ભારતના જળ – પ્લાવિત વિસ્તાર: (Wetlands Ecosystem) ચંદ્રશેખર પંડ્યા. વિવિધ પ્રકારની પર્યાવરણ પ્રણાલીઓ (ઈકોસિસ્ટમ) વિષે આપણે અગાઉના હપ્તાઓમાં જોઈ ગયાં. પ્રસ્તુત લેખમાં ઘણી જ મહત્વપૂર્ણ ‘વેટલેન્ડ ઈકોસિસ્ટમ’ એટલે કે જળ – પ્લાવિત વિસ્તાર વિષે ચર્ચા કરીશું. પાણીથી ઢંકાયેલા વિસ્તારને વેટલેન્ડ…

Science સમાચાર : ૫૫

દીપક ધોળકિયા (૧) તહેરાન ધસી પડવા લાગ્યું છે! ઈરાનમાં પાણીનું સંકટ છે. હવે ભૂગર્ભ પાણીનાં તળ બહુ ઊંડાં થઈ ગયાં છે. છેલ્લાં ચાળીસ વર્ષથી ઈરાન અન્ન મોરચે સ્વાવલંબી બનવા મથે છે. પરિણામે પાણીનો વપરાશ વધી ગયો છે. ભૂગર્બ જળ સરકારી…

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ (૧૯)…. બેક્ટેરીયા/જીવાણુ

– પીયૂષ મ. પંડ્યા આપણે જેમ જેમ બેક્ટેરિયા વિશે વધુ ને વધુ જાણતા જઈએ છીએ એમ એમ આપણા કૌતૂક્માં વધારો કરનારી વિગતો મળતી જાય છે. છેલ્લી બે કડીઓમાં આ પ્રકારના સુક્ષ્મ જીવોમાં જોવા મળતી પ્રજનનની – ખાસ તો લિંગી પ્રજનનની…

સાયન્સ ફેર :: છેલ્લા વર્ષો દરમિયાન ‘શોધાયેલી’ કેટલીક પ્રજાતિઓ!

જ્વલંત નાયક નૃવંશશાસ્ત્રીઓ કહે છે કે પૃથ્વીના પટ પર અસ્તિત્વ ધરાવતી સજીવ સૃષ્ટિ પૈકી આપણે આજદિન સુધીમાં લગભગ ૮.૭ મિલિયન સજીવો અંગે જાણકારી મેળવી છે, હજી બીજી ૫ મીલીયન પ્રજાતિઓ એવી હશે જેના વિષે આપણે કશું જ નથી જાણતા! અહીં…