Category: વિજ્ઞાન અને ગણિત

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ (૧૯)…. બેક્ટેરીયા/જીવાણુ

– પીયૂષ મ. પંડ્યા આપણે જેમ જેમ બેક્ટેરિયા વિશે વધુ ને વધુ જાણતા જઈએ છીએ એમ એમ આપણા કૌતૂક્માં વધારો કરનારી વિગતો મળતી જાય છે. છેલ્લી બે કડીઓમાં આ પ્રકારના સુક્ષ્મ જીવોમાં જોવા મળતી પ્રજનનની – ખાસ તો લિંગી પ્રજનનની…

સાયન્સ ફેર :: છેલ્લા વર્ષો દરમિયાન ‘શોધાયેલી’ કેટલીક પ્રજાતિઓ!

જ્વલંત નાયક નૃવંશશાસ્ત્રીઓ કહે છે કે પૃથ્વીના પટ પર અસ્તિત્વ ધરાવતી સજીવ સૃષ્ટિ પૈકી આપણે આજદિન સુધીમાં લગભગ ૮.૭ મિલિયન સજીવો અંગે જાણકારી મેળવી છે, હજી બીજી ૫ મીલીયન પ્રજાતિઓ એવી હશે જેના વિષે આપણે કશું જ નથી જાણતા! અહીં…

Science સમાચાર ૫૪

દીપક ધોળકિયા (૧) અમેરિકા જઈને માણસ તો ઠીક, એના આંતરડાના બૅક્ટેરિયા પણ ‘વેસ્ટર્નાઇઝ્ડ’ બની જાય છે! માણસ અમેરિકા જાય ત્યારે દેશમાં સગાંવહાલાં કહે છે કે એ તો સાવ જ અમેરિકન બની ગયો! સાચી વાત છે. અરે, એના આંતરડાનાં બૅક્ટેરિયા અથવા…

પરિસરનો પડકાર ૧૭ ::: “ભારત સરકાર દ્વારા વન્યપ્રાણી સંરક્ષણ માટે કરવામાં આવેલી પહેલ”

ચંદ્રશેખર પંડ્યા. અગાઉના લેખોમાં આપણે વન્યપ્રાણી સંરક્ષણની જરૂરિયાત વિષે માહિતગાર થયાં. કુદરત દ્વારા જે સજીવોનું નિર્માણ થયું છે તેમના, માનવી સાથે સહઅસ્તિત્વનો સ્વીકાર કરવો જ રહ્યો. સુક્ષ્મથી લઈને અતિ વિશાળ પ્રાણીઓ, પક્ષીઓ, તમામ વનસ્પતિ, દરિયાઈ જીવો અને માનવ, આ સઘળાં…

સાયન્સ ફેર :: લોસ્ટ ટ્રાઈબ્સ : કોણ એમણે જીવાડે છે?

જ્વલંત નાયક નૃવંશશાસ્ત્ર – anthropology એ માનવ અને એની લાક્ષણિકતાઓનો અભ્યાસ કરતુ શાસ્ત્ર છે. જેમાં મનુષ્ય અને એની સાથે સંકળાયેલ બીજી પ્રજાતિઓની ઉત્ક્રાંતિ – evolutionનો પણ અભ્યાસ કરવામાં આવે છે. પરંતુ કેટલીક એવી બાબતો છે, જે આજની તારીખે પણ નૃવંશશાસ્ત્રીઓને…

Science સમાચાર ૫૩

દીપક ધોળકિયા (૧) ‘રાતના રાજાઓ’ માટે માઠા સમાચાર દુનિયામાં લોકોના બે વર્ગ છેઃ એક, વહેલા સૂઈ, વહેલા ઊઠનારાનો વર્ગ, અને બીજો વર્ગ છે, રાતના રાજાઓનો. જેમ રાત વધે તેમ એમની શક્તિઓ, મસ્તીઓ ખીલી ઊઠે. આ બાબતમાં ઘણાં અધ્યયનો થયાં છે…

સાયન્સ ફેર :: ‘મિશન વિનસ’ : ઇસરોનો શુક્ર બળવાન હોય એમ લાગે છે!

જ્વલંત નાયક ઇન્ડિયન સ્પેસ રિસર્ચ ઓર્ગેનાઈઝેશન – ઇસરો હાલમાં ‘મિશન વિનસ’ પર કાર્ય કરી રહ્યું છે. અંદાજ મુજબ ઇસ ૨૦૨૩ સુધીમાં આ મિશન પોતાની મંઝીલ સુધી પહોંચી જશે. આ મિશન માટે ઈસરોએ વિશ્વની બીજી અવકાશીય સંસ્થાઓ માટે પણ ભાગીદારીના દ્વાર…

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ (૧૮)…. બેક્ટેરીયા/જીવાણુ

– પીયૂષ મ. પંડ્યા આપણે જોઈ ગયા કે બેક્ટેરિયા જેવા અતિશય સુક્ષ્મ સજીવોમાં પણ જાતિય/લિંગી પ્રજનન જોવા મળે છે. ગઈ કડીમાં જોયું એમ કેટલાક કોષોમાં તેમના મૂળ ડીએનએ કે જેંને કેન્દ્રીય ડીએનએ કહેવાય છે, તેના ઉપરાંત ‘પ્લાઝમીડ’ કહેવાતા નાના કદના…

Science સમાચાર (૫૨)

દીપક ધોળકિયા (૧) કરોળિયાનાં જાળાં સાફ કરતા હો ત્યારે…. કરોળિયાનાં જાળાં સાફ કરતા હોઈએ ત્યારે આપણને ખ્યાલ નથી આવતો કે એ જાળું માણસના કદનું હોય તો એક વિમાન એમાં સપડાઈ જાય તો નીકળી ન શકે! આવા રેશમ જેવા મુલાયમ તાર…

વિજ્ઞાન જગત : બ્રહ્માંડમાં સમય સર્વસ્વ છે કૃષ્ણ અહં કાલોસ્મિ

– ડૉ. જે. જે.રાવલ સાભાર સૌજન્ય: ડૉ. જે. જે. રાવલની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં નિયમિતપણે પ્રકાશિત થતી શ્રેણી ‘વિજ્ઞાન જગત’માં ૭-૧૦-૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ લેખ