Category: વિજ્ઞાન અને ગણિત

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ (૧૫). બેક્ટેરીયા/જીવાણુઓ

– પીયૂષ મ. પંડ્યા; અગાઉની કડીઓમાં આપણે જોયું કે પૃથ્વી ઉપર સજીવ સૃષ્ટિની ઉત્પત્તિ માટે, એમાં થયેલી ઉત્ક્રાંતિ માટે અને એનાં અગણિત પ્રકારનાં સભ્યોના ટકી રહેવા માટે વિવિધ પ્રકારનાં બેક્ટેરિયાએ કેવો અમૂલ્ય ફાળો આપ્યો છે. એ જ રીતે આપણા આ…

Science સમાચાર (૪૧)

દીપક ધોળકિયા (૧) મધમાખી શૂન્ય એટલે શું તે જાણે છે! માણસ અને ડોલ્ફિનની જેમ મધમાખીને પણ ખ્યાલ હોય છે કે શૂન્ય (૦) એટલે શું. લંડનની ક્વીન મૅરી યુનિવર્સિટીના બિહેવિયરલ બાયોલૉજિસ્ટ લાર્સ ચિટ્કા કહે છે કે “આ પહેલાંનાં સંશોધનો દ્વારા એવું…

સાયન્સ ફેર : એક્ઝોપ્લેનેટ્સ : સૃષ્ટિના ‘સર્જનહાર’ કયા ગ્રહ પર રહેતા હશે?

જ્વલંત નાયક હરિ તારા નામ છે હજાર, ક્યા નામે લખવી કંકોતરીરોજ રોજ બદલે મુકામ, ક્યા ઠામે લખવી કંકોતરી પ્રભુ સૃષ્ટિના કણ-કણમાં વસેલો છે, તેમ છતાં તમારે એને ટપાલ મોકલવી હોય તો તમે ક્યાં મોકલો? પ્રભુનું કોઈ ચોક્કસ સરનામું ખરું? ઘણા…

પરિસરનો પડકાર : ૧૨ : કોસ્ટલ અને મરીન વિસ્તાર (મેન્ગ્રોવ ઇકોસિસ્ટમ)

– ચંદ્રશેખર પંડ્યા આપણે જુદી જુદી પર્યાવરણ પ્રણાલીઓ (ઇકોસિસ્ટમ)થી પરિચિત થયાં છીએ. જે પૈકી ગુજરાત અને અન્ય રાજ્યો જેવાં કે મહારાષ્ટ્ર, ગોવા, કર્ણાટક, કેરાલા, તમિલનાડુ, આંધ્ર પ્રદેશ, ઓરિસ્સા, પશ્ચિમ બંગાળ તેમ જ આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ, પોંડીચેરી, લક્ષદ્વીપ વિગેરેને ધ્યાનમાં…

વિશ્વના રહસ્યો : ૮ : આપણા બર્હ્માંડનું ભવિષ્ય શું હશે?

ડૉ. પંકજ જોશી       સાભાર સૌજન્ય: ડૉ. પંકજ જોશીની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં શરૂ થયેલી શ્રેણી ‘વિશ્વનાં મહારહસ્યો’નો ૦૪-૦૩-૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ  મણકો સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ વાંચી શકાશે

Science સમાચાર (૪૦)

દીપક ધોળકિયા (૧) ચેતના શરીરથી અલગ છે? સજીવ એટલે શું? ચેતના શરીરથી અલગ છે? અનુભવ શું છે? આપણા શરીરમાં કોણ અનુભવ કરે છે? આ પ્રશ્નો તત્ત્વચિંતકો અને વૈજ્ઞાનિકોને એકસરખી રીતે મુંઝવતા રહ્યા છે. તત્ત્વચિંતકો કહે છે કે અનુભવ કરનારો આત્મા…

વિશ્વના રહસ્યો : ૭ : પ્રકાશથી પણ વધુ ઝડપે સફર થાય ખરી?

ડૉ. પંકજ જોશી     સાભાર સૌજન્ય: ડૉ. પંકજ જોશીની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં શરૂ થયેલી શ્રેણી ‘વિશ્વનાં મહારહસ્યો’નો ૨૫-૨-૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ  મણકો સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ વાંચી શકાશે

સાયન્સ ફેર : ટોર્નેડો પેદા થાય એ પહેલા જ એની માહિતી મળી શકે છે!

જ્વલંત નાયક ૧-૬-૨૦૧૮ના અંકમાં આપણે જોયું કે મનુષ્ય ૨૦ હર્ટઝથી માંડીને ૨૦,૦૦૦ હર્ટઝ સુધીનો ધ્વનિ સાંભળી શકે છે. પરંતુ કેટલાક સજીવો ૨૦ હર્ટઝ કરતાં ઓછી આવૃત્તિ વાળો ધ્વનિ પણ સાંભળી શકવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આવા, અતિશય ઓછી આવૃત્તિ ધરાવનારા ધ્વનિને…

વિજ્ઞાન જગત : વસંતસંપાત અને ઈતિહાસ

– ડૉ. જે. જે.રાવલ     સાભાર સૌજન્ય: ડૉ. જે. જે. રાવલની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં નિયમિતપણે પ્રકાશિત થતી શ્રેણી ‘વિજ્ઞાન જગત’માં ૧૦-૬-૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ લેખ સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ વાંચી…

વિશ્વના રહસ્યો : ૬ : પૃથ્વી પર જીવનનો પ્રારંભ શી રીતે થયો?

ડૉ. પંકજ જોશી           સાભાર સૌજન્ય: ડૉ. પંકજ જોશીની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં શરૂ થયેલી શ્રેણી ‘વિશ્વનાં મહારહસ્યો’નો ૧૮-૨-૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ  મણકો સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ વાંચી…