Category: વિજ્ઞાન અને ગણિત

મહાન ગણિતશાસ્ત્રીઓ : અંક (૧૧) : ડી. ડી. કોસાંબી

દીપક ધોળકિયા કોસાંબી પિતાપુત્ર એટલે બે અનોખા વિદ્વાનોની જોડી. પિતા ધર્માનંદ દામોદર કોસાંબી અને પુત્ર દામોદર ધર્માનંદ કોસાંબી. પિતા, બૌદ્ધ ધર્મના આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પંકાયેલા વિદ્વાન, તો પુત્ર એવા કે માત્ર ગણિતમાં જ નહીં, આંકડાશાસ્ત્રમાં અને સિક્કાઓના ઇતિહાસલેખનમાં આગળપડતું સ્થાન મેળવ્યું.…

Science સમાચાર (૧૭)

  દીપક ધોળકિયા ૧) ઘૂવડની પાંખની નકલ હવે વિમાનોમાં? ઘૂવડ ઊડે છે ત્યારે એની પાંખો અવાજ નથી કરતી. બીજી બાજુ આપણાં વિમાનો, પવનથી ચાલતાં ટર્બાઇનો અવાજ કરતાં હોય છે. હવે ચીન અને જાપાનના વૈજ્ઞાનિકો આ અવાજ કેમ બંધ કરવો તેનો…

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ (૪) : વિષાણુઓ/Viruses

– પીયૂષ મ. પંડ્યા આપણે ગયા હપ્તામાં વાઈરસ/વિષાણુઓને સજીવ ગણવાં કે નહીં એ બાબતે તેમ જ લાક્ષણિક સજીવ પ્રણાલીઓ કરતાં તેઓ શી રીતે અલગ પડે છે એ વિશે વાત કરી હતી. આજે એ ચર્ચા આગળ વધારીએ. સૌ પ્રથમ વાત કરીએ…

ચોમાસામાં પૂરતું પાણી પીવાનું ચૂકશો નહિ!

જ્વલંત નાયક છાપાની પૂર્તિઓની કેટલીક ખાસિયત હોય છે. શિયાળો બેસે એટલે તમામ ગુજરાતી છાપાઓની પૂર્તિઓમાં અડદિયા, ખજૂરપાક જેવા પૌષ્ટિક ખોરાક વિષેના લેખોનો ઢગલો થઇ જાય. એ જ પ્રમાણે દિવાળી આવે એટલે લેખના વિષયોમાં રંગોળીઓ-ફટાકડા-વસ્ત્રો-મીઠાઈઓનો મારો ચાલે. ઉનાળામાં તરબૂચ અને લીંબુ…

પરિસરનો પડકાર :૧: વૈશ્વિક ફલકે બહુચર્ચિત ‘પર્યાવરણ’ અને ‘પરિસ્થિતિ વિજ્ઞાન ‘

– ચંદ્રશેખર પંડ્યા. ‘એન્વાયર્નમેન્ટ’ અથવા તો ‘એન્વિરોનમેન્ટ’ જેને આપણે ગુજરાતીમાં ‘પર્યાવરણ’ તરીકે ઓળખીએ છીએ તેની પરિભાષા વિવિધ પુસ્તકોમાં અલગ અલગ જોવા મળે છે. પરંતુ સમજણ પૂરતી ભાષામાં જોવા જઈએ તો કોઈ પણ મનુષ્ય કે પ્રાણી જ્યાં નિવાસ કરી રહેલ હોય…

Science સમાચાર (૧૬)

દીપક ધોળકિયા ૧) TIFRના વૈજ્ઞાનિકોની સિદ્ધિઃ બ્રહ્માંડમાં થતી ચુંબકીય ખલેલ લૅબમાં! ટાટા ઇંસ્ટીટ્યૂટ ઑફ ફંડામેન્ટલ રીસર્ચ (TIFR)ના વૈજ્ઞાનિકોએ પોર્ટુગલના વૈજ્ઞાનિકોની સાથે મળીને ટેબલ પર ગોઠવેલા ઉપકરણમાં લેઝર દ્વારા બ્રહ્માંડમાં પેદા થતી ચુંબકીય ખલેલ પેદા કરવામાં સફળતા મેળવી છે. આમ, બ્રહ્માંડીય…

વોટર રિસાઈકલીંગ માટે વૈશ્વિક સિદ્ધિ પરંતુ ઘરઆંગણે શું?

જ્વલંત નાયક થોડા સમય પહેલા આ સ્થળેથી ચૈતન્ય કરમચેડુ નામના ભારતીય મૂળના વિદ્યાર્થીની વાત કરેલી, જેણે દરિયાના પાણીને પ્રોસેસ દ્વારા નજીવા દરે પીવાલાયક પાણીમાં રૂપાંતરિત કરવાની પદ્ધતિ શોધેલી. ચૈતન્યની આ શોધની નોંધ દુનિયાભરના વિજ્ઞાનીઓએ લીધી અને અનેક સંસ્થાઓએ એની કદર…

મહાન ગણિતશાસ્ત્રીઓ: અંક (૧૦) : શ્રીનિવાસ રામાનુજન

દીપક ધોળકિયા ઓગણીસમી સદીના લગભગ અંત વેળાએ અને વીસમી સદીનો સૂર્ય હજી આભમાં ઊંચે આવે તે પહેલાં વિદાય થઈ ગયેલા મહાન ગણિતશાસ્ત્રી ​શ્રીનિવાસ રામાનુજન​ના નામથી આજે ભારતમાં પરિચિત ન હોય એવું કોણ હશે? દુનિયાના ગણિતશાસ્ત્રીઓ આ નામ આદરથી લે છે…

સૂક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ :૩ : વાઈરસ

–પીયૂષ મ. પંડ્યા ગયા હપ્તામાં આપણે માઈક્રોબાયોલોજીને એક સ્વતંત્ર વિદ્યાશાખા તરીકે વિકસાવવામાં અનન્ય ફાળો આપનારા વૈજ્ઞાનિકોની વાત કરી. એ લોકોની વિશિષ્ટ દ્રષ્ટી, સુઝ તેમ જ તેઓએ વિકસાવેલી વિવિધ કાર્યપધ્ધતિઓને ઉપયોગે લઈ ને આ ક્ષેત્રમાં કામ કરી રહેલા અન્ય ઉત્સાહી જીવશસ્ત્રીઓએ…

સાય-ફાયની અસરો : કૌન કિતના ‘ફિલ્મી’ હૈ?!

જ્વલંત નાયક ભારતીય પ્રજાએ સદીઓ સુધી ગુલામી વેઠી. એના કારણે એક આડઅસર એવી થઇ કે આપણને બીજી પ્રજાઓ આપણા કરતાં વધુ બુદ્ધિશાળી, વધુ શક્તિશાળી અને વધુ સમજદાર હોવાનો ડીપ્રેસીવ વહેમ ઘુસી ગયો. એક પ્રકારનું માનસિક પછાતપણું. હકીકત એવી છે કે…