Category: વિજ્ઞાન અને ગણિત

સાયન્સ ફેર :: ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ : હજી કેટલી દુર્ઘટનાઓ વેઠીશું?!

જ્વલંત નાયક જૂન મહિનામાં ગુજરાત રાજ્યમાં ભારે વરસાદને કારણે કુદરતી આફતની જે પરિસ્થિતિ સર્જાઈ, અને ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ સામે જે સવાલો ખાડા થયા, એના અનુસંધાને અહીં ડિઝાસ્ટ મેનેજમેન્ટ વિષે ત્રણેક લેખની સીરીઝ લખવાનું નક્કી કરેલું.પ્રથમ લેખમાં ‘એક્ટ ઓફ ગોડ’ વિષે…

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ (૬)….’તારી ઉપર મરું છું’!

– પીયૂષ મ. પંડ્યા ગયા હપ્તામાં આપણે વાઈરસના ત્રણ મુખ્ય પ્રકારોનો પરિચય મેળવ્યો. આ વખતે એ પરિચયને જરા ગાઢ બનાવીએ. અગાઉની કડીઓમાં આપણે એક કરતાં વધુ વાર વાઈરસના સજીવ હોવા વિશે વૈજ્ઞાનિક આલમમાં શંકા હોવાની વાત કરી ગયા છીએ. આજે…

પરિસરનો પડકાર: ૦૩:.નિવાસસ્થાન(Habitat: હેબીટાટ), વિશિષ્ટ રહેણાક(Niche: નીશ):

ચંદ્રશેખર પંડ્યા મણકા નંબર ૦૨ માં પર્યાવરણ અને પરિસ્થિતિકીય વિજ્ઞાનને સંબંધિત કેટલીક મૂળભૂત બાબતો વિષે માહિતી આપવામાં આવી હતી. પ્રથમ દૃષ્ટિએ સાવ સામાન્ય લાગતી અન્ય બાબતોની ચર્ચા આજે કરશું. ‘હેબીટાટ’ અથવા ‘નિવાસસ્થાન’ ‘હેબીટાટ’ અથવા તો નિવાસસ્થાન એ એવો ભૌતિક વિસ્તાર…

Science સમાચાર : (૨૦)

દીપક ધોળકિયા (૧) સારા કૉલેસ્ટેરોલ (HDL)થી મૃત્યુની શક્યતા વધી જાય છે! કૉપનહેગન યુનિવર્સિટીના સંશોધકો એક ચોંકાવનારા નિષ્કર્ષ પર પહોંચ્યા છે. એમનું કહેવું છે કે સારું કૉલેસ્ટેરોલ (HDL) બહુ મોટા પ્રમાણમાં હોય તો મૃત્યુની શક્યતા ૬૫ ટકા વધી જાય છે. આપણે…

મહાન ગણિતશાસ્ત્રીઓ (૧૨) : કેરળમાં ગણિતની પરંપરા

દીપક ધોળકિયા દુનિયાના મહાન ગણિતશાસ્ત્રીઓ વિશેની લેખમાળાનો આ છેલ્લો મણકો છે. લેખમાળાની શરુઆત આપણે ન્યૂટનથી કરી હતી, આજે સમાપન કરતી વખતે ન્યૂટનના સ્થાનને પડકારતી હકીકતો રાખવી છે અને એ પડકાર ભારતનો છે. તે સાથે એ પડકાર ભારતીયો માટે પણ છે,…

Science સમાચાર : (૧૯)

દીપક ધોળકિયા (૧) જબ તક સૂરજ-ચાંદ રહેગા…! કોઈ પણ નેતાના મૃત્યુ વખતે આવા શ્મશાન યાત્રામાં સૂત્રોચ્ચાર થતા હોય છે, “જબ તક સૂરજ-ચાંદ રહેગા… (દિવંગત નેતાનું નામ) તેરા નામ રહેગા. આ તો નેતાના ભક્તોના મનની વાત’ થઈ, ખરેખર તો એ નેતાની…

ડિઝાસ્ટર સામે ‘હારાકીરી’ને બદલે ‘ફાઈટ બેક’નો જપાની મંત્ર

જ્વલંત નાયક તા. ૧૧ -૮-૨૦૧૭ના અંકમાં ‘એક્ટ ઓફ ગોડ’ તરીકે ઓળખાતી કુદરતી આફતોની વાત કરી. ટચુકડો દેશ જાપાન આખા વિશ્વને ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ બાબતે લીડ કરી શકે એવી ક્ષમતા ધરાવે છે. કોઈ વાર લડાઈમાં હારવાનો સંયોગ ઉભો થાય, ત્યારે પોતાની ટેક…

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ (૫) : વિશિષ્ટ સુક્ષ્માધિક ‘મહાનુભાવો’

– પીયૂષ મ. પંડ્યા આજે આપણે વાઈરસ વિશે વધુ માહિતી મેળવીએ. આ લેખમાળાના ત્રીજા મણકામાં જણાવ્યા મુજબ ‘વાઈરસ’ નામાભિધાન તમાકુના પાકને વ્યાપક નુકસાન કરનારા વિષયુક્ત પ્રવાહીને અનુલક્ષીને તે અંગેનું સંશોધન કરનારા વૈજ્ઞાનિક દ’ મિત્રી આઈવાનૉસ્કી દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. સજીવ…

Science સમાચાર : (૧૮)

દીપક ધોળકિયા (૧) ગાયના ઍન્ટીબોડી એઇડ્ઝની રસીમાં કામ આવશે! જુલાઈના ત્રીજા અઠવાડિયામાં Nature સામયિકમાં એક અભ્યાસલેખ છપાયો છે એ જોતાં તો ગૌમાતા આપણા ભલા માટે બીજું પણ એક બહુ જરૂરી કામ કરે છે. International AIDS Vaccine Initiative (IAVI)ના ઍન્ટીબોડી વિભાગના…

પરિસરનો પડકાર : ૨ : પર્યાવરણ અને પરિસ્થિતિ વિજ્ઞાન

ચંદ્રશેખર પંડ્યા. આ શ્રેણીના પ્રથમ મણકામાં આપણે પર્યાવરણ, પરિસ્થિતિ વિજ્ઞાન અને પર્યાવરણ પ્રણાલીઓનો પરિચય મેળવ્યો અને માનવજીવનમાં તેના મહત્વથી અલ્પાંશે વાકેફ પણ થયાં. ઘણું ટૂંકમાં તાજું કરીએ તો, સજીવ સમુદાયો તેમની ચોગરદમ રહેલા અન્ય જૈવિક તેમ જ અજૈવિક ઘટકો સાથે…