Category: વિજ્ઞાન અને ગણિત

Science સમાચાર : (૧૯)

દીપક ધોળકિયા (૧) જબ તક સૂરજ-ચાંદ રહેગા…! કોઈ પણ નેતાના મૃત્યુ વખતે આવા શ્મશાન યાત્રામાં સૂત્રોચ્ચાર થતા હોય છે, “જબ તક સૂરજ-ચાંદ રહેગા… (દિવંગત નેતાનું નામ) તેરા નામ રહેગા. આ તો નેતાના ભક્તોના મનની વાત’ થઈ, ખરેખર તો એ નેતાની…

ડિઝાસ્ટર સામે ‘હારાકીરી’ને બદલે ‘ફાઈટ બેક’નો જપાની મંત્ર

જ્વલંત નાયક તા. ૧૧ -૮-૨૦૧૭ના અંકમાં ‘એક્ટ ઓફ ગોડ’ તરીકે ઓળખાતી કુદરતી આફતોની વાત કરી. ટચુકડો દેશ જાપાન આખા વિશ્વને ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ બાબતે લીડ કરી શકે એવી ક્ષમતા ધરાવે છે. કોઈ વાર લડાઈમાં હારવાનો સંયોગ ઉભો થાય, ત્યારે પોતાની ટેક…

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ (૫) : વિશિષ્ટ સુક્ષ્માધિક ‘મહાનુભાવો’

– પીયૂષ મ. પંડ્યા આજે આપણે વાઈરસ વિશે વધુ માહિતી મેળવીએ. આ લેખમાળાના ત્રીજા મણકામાં જણાવ્યા મુજબ ‘વાઈરસ’ નામાભિધાન તમાકુના પાકને વ્યાપક નુકસાન કરનારા વિષયુક્ત પ્રવાહીને અનુલક્ષીને તે અંગેનું સંશોધન કરનારા વૈજ્ઞાનિક દ’ મિત્રી આઈવાનૉસ્કી દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. સજીવ…

Science સમાચાર : (૧૮)

દીપક ધોળકિયા (૧) ગાયના ઍન્ટીબોડી એઇડ્ઝની રસીમાં કામ આવશે! જુલાઈના ત્રીજા અઠવાડિયામાં Nature સામયિકમાં એક અભ્યાસલેખ છપાયો છે એ જોતાં તો ગૌમાતા આપણા ભલા માટે બીજું પણ એક બહુ જરૂરી કામ કરે છે. International AIDS Vaccine Initiative (IAVI)ના ઍન્ટીબોડી વિભાગના…

પરિસરનો પડકાર : ૨ : પર્યાવરણ અને પરિસ્થિતિ વિજ્ઞાન

ચંદ્રશેખર પંડ્યા. આ શ્રેણીના પ્રથમ મણકામાં આપણે પર્યાવરણ, પરિસ્થિતિ વિજ્ઞાન અને પર્યાવરણ પ્રણાલીઓનો પરિચય મેળવ્યો અને માનવજીવનમાં તેના મહત્વથી અલ્પાંશે વાકેફ પણ થયાં. ઘણું ટૂંકમાં તાજું કરીએ તો, સજીવ સમુદાયો તેમની ચોગરદમ રહેલા અન્ય જૈવિક તેમ જ અજૈવિક ઘટકો સાથે…

‘એક્ટ ઓફ ગોડ’ વિરુદ્ધ ‘ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ’ : બચવા માટે એક જ માર્ગ છે!

જ્વલંત નાયક ગુજરાતી નાટક ઉપરથી બનેલી, પરેશ રાવળ અને અક્ષય કુમાર અભિનીત ફિલ્મ ‘ઓહ માય ગોડ’ તો બધાને યાદ હશે જ! ફિલ્મમાં ભૂકંપને લીધે પોતાનું સર્વસ્વ ગુમાવનાર વેપારીનો ક્લેઈમ વીમા કંપની નકારે છે. કારણકે ‘એક્ટ ઓફ ગોડ’ સામે કોઈ વીમાકંપનીની…

મહાન ગણિતશાસ્ત્રીઓ : અંક (૧૧) : ડી. ડી. કોસાંબી

દીપક ધોળકિયા કોસાંબી પિતાપુત્ર એટલે બે અનોખા વિદ્વાનોની જોડી. પિતા ધર્માનંદ દામોદર કોસાંબી અને પુત્ર દામોદર ધર્માનંદ કોસાંબી. પિતા, બૌદ્ધ ધર્મના આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પંકાયેલા વિદ્વાન, તો પુત્ર એવા કે માત્ર ગણિતમાં જ નહીં, આંકડાશાસ્ત્રમાં અને સિક્કાઓના ઇતિહાસલેખનમાં આગળપડતું સ્થાન મેળવ્યું.…

Science સમાચાર (૧૭)

  દીપક ધોળકિયા ૧) ઘૂવડની પાંખની નકલ હવે વિમાનોમાં? ઘૂવડ ઊડે છે ત્યારે એની પાંખો અવાજ નથી કરતી. બીજી બાજુ આપણાં વિમાનો, પવનથી ચાલતાં ટર્બાઇનો અવાજ કરતાં હોય છે. હવે ચીન અને જાપાનના વૈજ્ઞાનિકો આ અવાજ કેમ બંધ કરવો તેનો…

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ (૪) : વિષાણુઓ/Viruses

– પીયૂષ મ. પંડ્યા આપણે ગયા હપ્તામાં વાઈરસ/વિષાણુઓને સજીવ ગણવાં કે નહીં એ બાબતે તેમ જ લાક્ષણિક સજીવ પ્રણાલીઓ કરતાં તેઓ શી રીતે અલગ પડે છે એ વિશે વાત કરી હતી. આજે એ ચર્ચા આગળ વધારીએ. સૌ પ્રથમ વાત કરીએ…

ચોમાસામાં પૂરતું પાણી પીવાનું ચૂકશો નહિ!

જ્વલંત નાયક છાપાની પૂર્તિઓની કેટલીક ખાસિયત હોય છે. શિયાળો બેસે એટલે તમામ ગુજરાતી છાપાઓની પૂર્તિઓમાં અડદિયા, ખજૂરપાક જેવા પૌષ્ટિક ખોરાક વિષેના લેખોનો ઢગલો થઇ જાય. એ જ પ્રમાણે દિવાળી આવે એટલે લેખના વિષયોમાં રંગોળીઓ-ફટાકડા-વસ્ત્રો-મીઠાઈઓનો મારો ચાલે. ઉનાળામાં તરબૂચ અને લીંબુ…