Category: વિજ્ઞાન અને ગણિત

સાયન્સ ફેર :: ચીન ગમે તે ભોગે અમેરિકન જાસૂસી રોકશે!

જ્વલંત નાયક આપણે માટે જે માત્ર ‘સુવાક્ય’ છે, વિસ્તારવાદી ચીન માટે એ વાત વિદેશનીતિ અને સંરક્ષણનીતિનો મુખ્ય હિસ્સો છે! દુનિયાના દરેક દેશોના પ્રમુખો અને વડાઓ વાતોના ગમે તેવા વડા કરે, પણ ખરું પૂછો તો આજની તારીખે પણ આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોમાં ‘જિસકી…

Science સમાચાર (૨૫)

  દીપક ધોળકિયા (૧) કચ્છમાંથી મળ્યું જુરાસિક સમયની મત્સ્યઘરોળીનું અશ્મિ કચ્છમાં ભુજથી ૩૦ કિલોમીટરે આવેલા લોડાઈ ગામ પાસેની કાસની ટેકરીઓમાંથી ૧૫ કરોડ વર્ષ જૂનું મત્સ્યઘરોળીનું અશ્મિ મળી આવ્યું છે. આ અશ્મિ દેખાડે છે કે આ પ્રદેશ ગોંડવાના લૅન્ડ તરીકે ઓળખાતા…

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ : (૮): વિષાણુઓનાં માનવજાત માટેના મહત્વનાં કેટલાંક પાસાંઓ

–પીયૂષ મ. પંડ્યા આપણે છેલ્લા ત્રણ હપ્તામાં વાઈરસ- વિષાણુઓ- વિશે પ્રાથમિક માહિતી મેળવી. આ શૃંખલામાં આપણો હેતુ જે તે સુક્ષ્મ સજીવો વિશે પરિચય કેળવવાનો છે. અહીં ચર્ચાતી વિગતો સર્વભોગ્ય બની રહે એ માટે થઈને ક્લિષ્ટ બની રહે તેવી વિગતો ટાળી…

સાયન્સ ફેર :: હાથીઓ પણ આપણી જેમ મૌખિક સંદેશાઓ સમજી શકે છે!

જ્વલંત નાયક ગુજરાતી ભાષામાં કહેવત છે, કે “હાથી જીવતો લાખનો, મરેલો સવા લાખનો”. આ કહેવત કેટલાંક આફ્રિકન શિકારીઓ પણ બરાબર સમજે છે. પણ એન સ્મેટ નામના એક બહેન આપણી આ હાથીવાળી કહેવતમાં સહેજે ય વિશ્વાસ નથી રાખતા. આથી એમણે હાથીનો…

પરિસરનો પડકાર :૦૫: ભારતની વન સંપદા – ૦૧

ચંદ્રશેખર પંડ્યા. આપણા ભારત દેશની વનનીતિ અનુસાર દેશના કુલ ભૂ-ભૌગોલિક વિસ્તારનો ૩૩ ટકા વિસ્તાર વૃક્ષ આચ્છાદિત હોવો જરૂરી છે. હાલ આ ૩૩ટકા સૂચિત વિસ્તારથી આપણે ૧૦ ટકા પાછળ છીએ એટલે કે અંદાજીત ૨૩ ટકા વિસ્તાર વન-આચ્છાદિત છે. માત્ર સઘન પ્રયત્નો…

Science સમાચાર (૨૪)

દીપક ધોળકિયા ૧). વિમાની સફર મન અને શરીર પર શી અસર કરે છે? વિમાની મુસાફરી હવે ધીમે ધીમે સામાન્ય બનતી જાય છે. જો કે દેશની અંદર તો ત્રણેક કલાકથી વધારે લાંબો વખત નથી લાગતો પણ વિદેશ જનારાંએ તો દસ-બાર કે…

સાયન્સ ફેર :: માસ હિસ્ટીરિયા : લેભાગુ પાસે જવા કરતાં ડોક્ટર પાસે જવું સારું.

જ્વલંત નાયક અમુક વાર અફવાઓનું બજાર ગરમ હોય ત્યારે કેટલાક કાલ્પનિક ભય આખા સમાજના મસ્તિષ્કમાં પેસી જાય છે. જે વધુ ભયભીત થઇ જાય, માસ હિસ્ટીરિયાનો ભોગ બનવાના એના ચાન્સ વધુ! અને સમાજના ઘણા બધા લોકો આવા ભયનો-ઈલ્યુઝનનો ભોગ બને, ત્યારે…

Science સમાચાર (૨3)

દીપક ધોળકિયા ૧) સૂર્યમાળામાં નવમો ગ્રહ છે! ૨૦૦૬ના ઑગસ્ટમાં ખગોળવૈજ્ઞાનિકોએ ગ્રહોની વ્યાખ્યા બદલાવી નાખતાં બિચારો પ્લુટો પોતાનું ગ્રહ તરીકેનું સ્થાન-માન ખોઈ બેઠો. માત્ર આઠ જ ગ્રહ રહ્યા. પરંતુ હાલમાં જ વૈજ્ઞાનિકોને ખબર પડી છે કે સૂર્યમાળામાં કોઈ નવમો ગ્રહ તો…

સાયન્સ ફેર :: માસ હિસ્ટીરિયા : શ્રદ્ધા અને અંધ શ્રદ્ધા વચ્ચેનું વિજ્ઞાન

જ્વલંત નાયક ૧૩-૧૦-૨૦૧૭ના અંકમાં આપણે ગુજરાત અને ઉત્તર ભારતમાં અનેક સ્થળોએ સ્ત્રીઓની ચોટલી કપાવાની જે ઘટનાઓ બની, એના વિષે અને એ જ પ્રકારની બીજી કેટલીક ઘટનાઓ વિષે વાત કરેલી. જ્યારે ઘણા બધા લોકો એક સરખા પ્રકારની તકલીફોથી પીડાવા માંડે (સામુહિક…

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ : (૭): લાયસોજેની

–પીયૂષ મ. પંડ્યા અગાઉના હપ્તામાં આપણે બેક્ટેરિઓફાજ T-2 અને એશ્કેરીશીયા કોલાઈ નામે જાણીતાં બેક્ટેરિયાની વચ્ચેનો સંબંધ અને એના થકી થતી T-2 ની સંખ્યાવૃધ્ધિ વિશે વાત કરી ગયા. એ સંબંધ Lysis/લયનચક્ર ના નામે ઓળખાય છે. આપણી હમણાંની ચર્ચાનો મૂળ હેતુ વાઈરસ…