Category: વિજ્ઞાન અને ગણિત

Science સમાચાર (૪૦)

દીપક ધોળકિયા (૧) ચેતના શરીરથી અલગ છે? સજીવ એટલે શું? ચેતના શરીરથી અલગ છે? અનુભવ શું છે? આપણા શરીરમાં કોણ અનુભવ કરે છે? આ પ્રશ્નો તત્ત્વચિંતકો અને વૈજ્ઞાનિકોને એકસરખી રીતે મુંઝવતા રહ્યા છે. તત્ત્વચિંતકો કહે છે કે અનુભવ કરનારો આત્મા…

સાયન્સ ફેર : ટોર્નેડો પેદા થાય એ પહેલા જ એની માહિતી મળી શકે છે!

જ્વલંત નાયક ૧-૬-૨૦૧૮ના અંકમાં આપણે જોયું કે મનુષ્ય ૨૦ હર્ટઝથી માંડીને ૨૦,૦૦૦ હર્ટઝ સુધીનો ધ્વનિ સાંભળી શકે છે. પરંતુ કેટલાક સજીવો ૨૦ હર્ટઝ કરતાં ઓછી આવૃત્તિ વાળો ધ્વનિ પણ સાંભળી શકવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આવા, અતિશય ઓછી આવૃત્તિ ધરાવનારા ધ્વનિને…

વિશ્વના રહસ્યો : ૭ : પ્રકાશથી પણ વધુ ઝડપે સફર થાય ખરી?

ડૉ. પંકજ જોશી     સાભાર સૌજન્ય: ડૉ. પંકજ જોશીની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં શરૂ થયેલી શ્રેણી ‘વિશ્વનાં મહારહસ્યો’નો ૨૫-૨-૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ  મણકો સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ વાંચી શકાશે

વિશ્વના રહસ્યો : ૬ : પૃથ્વી પર જીવનનો પ્રારંભ શી રીતે થયો?

ડૉ. પંકજ જોશી           સાભાર સૌજન્ય: ડૉ. પંકજ જોશીની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં શરૂ થયેલી શ્રેણી ‘વિશ્વનાં મહારહસ્યો’નો ૧૮-૨-૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ  મણકો સંપાદકીય નોંધઃ ઉપરની ઈમેજ પર ક્લિક કરવાથી હજૂ મોટી સાઈઝમાં આ ઈમેજ વાંચી…

Science સમાચાર (૩૯)

દીપક ધોળકિયા (૧) ભારત માટે નાસા તરફથી ચોંકાવનારા સમાચાર નાસાનાં GRACE (Gravity Recovery and Climate Experiment) મિશને ઍપ્રિલ ૨૦૦૨થી માર્ચ ૨૦૧૬ સુધીના ૧૪ વર્ષના જળસ્રોતોનું અધ્યયન પ્રકાશિત કર્યું છે. એકંદરે દુનિયામાં જ્યાં જળ વિપુલ પ્રમાણમાં છે તે સુકાવા લાગ્યા છે.…

સાયન્સ ફેર : ઇન્ફ્રાસાઉન્ડ ‘સાંભળી’ને ચક્રવાતને રોકી શકાય તો?!

જ્વલંત નાયક મે મહિનાની બે ઘટનાઓ આજે વિષે વાત કરવાની છે. એક તો વીસેક વર્ષ પહેલા – ઇસ ૧૯૯૮માં ૧૧ મે અને ૧૩ મેના દિવસે આખી દુનિયાને અંધારામાં રાખીને પોખરણમાં ભારતે કરેલા અણુપરીક્ષણોની એનીવર્સરી આવી ગઈ. અને બીજી વાત એ…

પરિસરનો પડકાર :: ૧૧ :: જૈવિક વિવિધતા (બાયોડાયવર્સિટી) – ૦૫

ચંદ્રશેખર પંડ્યા દોસ્તો, આ લખી રહ્યો છું ત્યારે એટલે કે તારીખ ૨૨ મેના રોજ તમામ રાષ્ટ્રોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય જૈવિક વિવિધતા દિવસની ઉજવણી ચાલતી હશે. આજે આ પરિપેક્ષ્યમાં કેટલીક વાતો કરીએ. ‘ઇન્ટરનેશનલ ડે ફોર બાયોલોજીકલ ડાયવર્સિટી’ અથવા તો ‘વિશ્વ બાયોડાઈવર્સીટી ડે’ સંયુક્ત…

प्रह्‍लाद चुनीलाल वैद्य : एक गणित योगी

 ડૉ. જયંત નારળીકર ગુજરાતના આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિપ્રાપ્ત ગણિતશાસ્ત્રી અને શિક્ષક ડૉ. પી.સી. વૈદ્યનો આજે સોમો જન્મ દિવસ છે. આ નિમિત્તે તેમનો અંતરંગ પરિચય કરાવે એવો લેખ આપવા માટે આપણા વતી ડૉ. પરેશ વૈદ્યએ ડૉ. જયંત નારળીકરને વિનંતિ કરી હતી. ડૉ. નારળીકરે…

Science સમાચાર (૩૮)

દીપક ધોળકિયા (૧) માખીઓને બચાવો! યુરોપિયન યુનિયને આખી દુનિયામાં ખેતરોમાંસૌથી વધારે ઉપયોગમાં લેવાતી જંતુનાશક દવા ‘નિયોનિકોટિનોઇડ્સ’ પર પ્રતિબંધ મૂકવાનું નક્કી કર્યું છે. આ પેસ્ટીસાઇડ માખીઓ માટે પ્રાણઘાતક હોવાનું જણાયું છે. ૨૭મી એપ્રિલ, શુક્રવારે યુરોપીયન યુનિયને આ નિર્ણય લીધો એ વખતે…

સાયન્સ ફેર : … તો ઓવરસ્માર્ટ લોકોનો ઇમોશનલી ‘ડમ્બ’ જમાનો આવશે!

જ્વલંત નાયક માનવ મગજની ઉત્ક્રાંતિ અને એના પરિણામો ઉપરની આ લેખમાળાના ૨ હપ્તા દરમિયાન આપણે જોયું કે માનવ મસ્તિષ્કની ઉત્ક્રાંતિ હજી ચાલુ જ છે. ઉત્ક્રાંતિએ અતિશય ધીમી પ્રક્રિયા છે, જે હજારો વર્ષોના સમયગાળા દરમિયાન થાય છે. માનવનો પૂર્વજ વાનર હતો,…