Category: વિજ્ઞાન અને ગણિત

પરિસરનો પડકાર ૧૭ ::: “ભારત સરકાર દ્વારા વન્યપ્રાણી સંરક્ષણ માટે કરવામાં આવેલી પહેલ”

ચંદ્રશેખર પંડ્યા. અગાઉના લેખોમાં આપણે વન્યપ્રાણી સંરક્ષણની જરૂરિયાત વિષે માહિતગાર થયાં. કુદરત દ્વારા જે સજીવોનું નિર્માણ થયું છે તેમના, માનવી સાથે સહઅસ્તિત્વનો સ્વીકાર કરવો જ રહ્યો. સુક્ષ્મથી લઈને અતિ વિશાળ પ્રાણીઓ, પક્ષીઓ, તમામ વનસ્પતિ, દરિયાઈ જીવો અને માનવ, આ સઘળાં…

સાયન્સ ફેર :: લોસ્ટ ટ્રાઈબ્સ : કોણ એમણે જીવાડે છે?

જ્વલંત નાયક નૃવંશશાસ્ત્ર – anthropology એ માનવ અને એની લાક્ષણિકતાઓનો અભ્યાસ કરતુ શાસ્ત્ર છે. જેમાં મનુષ્ય અને એની સાથે સંકળાયેલ બીજી પ્રજાતિઓની ઉત્ક્રાંતિ – evolutionનો પણ અભ્યાસ કરવામાં આવે છે. પરંતુ કેટલીક એવી બાબતો છે, જે આજની તારીખે પણ નૃવંશશાસ્ત્રીઓને…

Science સમાચાર ૫૩

દીપક ધોળકિયા (૧) ‘રાતના રાજાઓ’ માટે માઠા સમાચાર દુનિયામાં લોકોના બે વર્ગ છેઃ એક, વહેલા સૂઈ, વહેલા ઊઠનારાનો વર્ગ, અને બીજો વર્ગ છે, રાતના રાજાઓનો. જેમ રાત વધે તેમ એમની શક્તિઓ, મસ્તીઓ ખીલી ઊઠે. આ બાબતમાં ઘણાં અધ્યયનો થયાં છે…

સાયન્સ ફેર :: ‘મિશન વિનસ’ : ઇસરોનો શુક્ર બળવાન હોય એમ લાગે છે!

જ્વલંત નાયક ઇન્ડિયન સ્પેસ રિસર્ચ ઓર્ગેનાઈઝેશન – ઇસરો હાલમાં ‘મિશન વિનસ’ પર કાર્ય કરી રહ્યું છે. અંદાજ મુજબ ઇસ ૨૦૨૩ સુધીમાં આ મિશન પોતાની મંઝીલ સુધી પહોંચી જશે. આ મિશન માટે ઈસરોએ વિશ્વની બીજી અવકાશીય સંસ્થાઓ માટે પણ ભાગીદારીના દ્વાર…

સુક્ષ્મ જીવોની સૃષ્ટિ (૧૮)…. બેક્ટેરીયા/જીવાણુ

– પીયૂષ મ. પંડ્યા આપણે જોઈ ગયા કે બેક્ટેરિયા જેવા અતિશય સુક્ષ્મ સજીવોમાં પણ જાતિય/લિંગી પ્રજનન જોવા મળે છે. ગઈ કડીમાં જોયું એમ કેટલાક કોષોમાં તેમના મૂળ ડીએનએ કે જેંને કેન્દ્રીય ડીએનએ કહેવાય છે, તેના ઉપરાંત ‘પ્લાઝમીડ’ કહેવાતા નાના કદના…

Science સમાચાર (૫૨)

દીપક ધોળકિયા (૧) કરોળિયાનાં જાળાં સાફ કરતા હો ત્યારે…. કરોળિયાનાં જાળાં સાફ કરતા હોઈએ ત્યારે આપણને ખ્યાલ નથી આવતો કે એ જાળું માણસના કદનું હોય તો એક વિમાન એમાં સપડાઈ જાય તો નીકળી ન શકે! આવા રેશમ જેવા મુલાયમ તાર…

વિજ્ઞાન જગત : બ્રહ્માંડમાં સમય સર્વસ્વ છે કૃષ્ણ અહં કાલોસ્મિ

– ડૉ. જે. જે.રાવલ સાભાર સૌજન્ય: ડૉ. જે. જે. રાવલની જન્મભૂમિ પ્રવાસીની ‘મધુવન’ પૂર્તિમાં નિયમિતપણે પ્રકાશિત થતી શ્રેણી ‘વિજ્ઞાન જગત’માં ૭-૧૦-૨૦૧૮ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ લેખ

સાયન્સ ફેર :: ‘ઇકોલોજીકલ આર્માગેડન’માં જીતવા માટે બિનજરૂરી લાઈટ્સ ‘સ્વિચ ઓફ’ કરો!

જ્વલંત નાયક હાશ, દિવાળી પૂરી થઇ! આ નિમિત્તે ‘હાશ’નો ઉદગાર એટલા માટે ઉપયુક્ત ગણાય, કારણકે છેલ્લા કેટલાક દિવસોની એકધારી દોડધામ, ઉજવણી, આનંદ અને રોશનીની ચકાચૌંધ પછી આપણા બધાના શરીરને અત્યારે થોડું રિલેક્સ ફીલ થતું હશે! એમાંય જો તમે ઝાકમઝોળથી દૂર…

Science સમાચાર ૫૧

દીપક ધોળકિયા (૧) ભારતમાં દસ વર્ષમાં બમણાં સિઝેરિયન ઑપરેશનો થયાં. ભારતમાં ૨૦૦૫-૦૬ અને ૨૦૧૫-૧૬ વચ્ચે પ્રસૂતિ માટેનાં સીઝેરિયન ઑપરેશનોની સંખ્યા બમણી થઈ ગઈ. પહેલાં દ એકસોમાંથી નવ કેસોમાં ‘સી-સેક્શન’ કરવું પડતું, ૨૦૧૫-૧૬માં આ સંખ્યા વધીને ૧૮.૫ ટકા થઈ ગઈ. લૅન્સેટ…

સાયન્સ ફેર :: ફટાકડા : પાબંદીને બદલે ‘પાયરોટેકનોલોજી’ પર ધ્યાન આપવાની જરૂર !

જ્વલંત નાયક ફટાકડા ફોડવા જોઈએ કે નહિ, એ વિષે દર દિવાળીએ વાદવિવાદ ચાલતો રહે છે. આ વર્ષે પણ કોર્ટ દ્વારા ફટાકડા ફોડવા માટે ચોક્કસ સમય નિયત કરાયો છે. ફટાકડા ફોડવા કે નહિ એ બાબતનો તટસ્થ ઉત્તર એ હોઈ શકે, કે…