ગઝલાવલોકન – ૩૩, વરસું તો હું ભાદરવો

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail

વરસું તો હું ભાદરવો ને સળગું તો વૈશાખ;
મારી પાસે બે જ વિકલ્પો, કાં આંસુ કાં રાખ.

ઘેરાઉં તો વાદળ કાળા, વિખરાઉં તો વ્હાલ
ભિંજાઉં તો શ્રાવણ છલબલ, કોરું તો દુષ્કાળ
બીડાઉં તો સ્વપ્ન સલુણું, ઊઘડું તો હું આશ
મારી પાસે બે જ વિકલ્પો, કાં આંસુ કાં રાખ.

ફોરું તો હું ફૂલ અને જો બટકું તો હું ડાળ
ચાલું તો હું પંથ અને ભટકું તો અંતરિયાળ
ઊડું તો આકાશ, નહિ ઊડું તો ઘાયલ શ્વાસ
મારી પાસે બે જ વિકલ્પો, કાં આંસુ કાં રાખ.

વરસું તો હું ભાદરવો ને સળગું તો વૈશાખ;
મારી પાસે બે જ વિકલ્પો, કાં આંસુ કાં રાખ.

–  ભગવતીકુમાર શર્મા


સુરેશ જાની

       મધુર લયવાળી આ ગઝલ સાંભળતાં જ ગમી ગઈ. કવિનું પોતાના સ્વભાવનું નિરૂપણ. કદાચ. મોટા ભાગના માનવજીવોની જીવન રીત; આ પાર કે પેલે પાર;  ગમતીલી વાત અથવા ન ગમતી વાત.  દોન ધ્રુવ. ઉત્તર કે દક્ષિણ.

પૂર્વ, પશ્ચિમ, વાયવ્ય, અગ્નિ, નૈઋત્ય કે ઈશાન
કે ઉપર અને નીચેની કોઈ શકયતા જ નહીં!

      આ  અવલોકન આ ગઝલ સાંભળતાં તરત ઊભરાઈ આવ્યું. આપણે સૌ જાણીએ છીએ કે, ‘માનવજીવન જેવું વિલક્ષણ બીજું કાંઈ હશે કે કેમ?’ – એ વિશે ખાસ કોઈ વાદ  વિવાદ નહીં જ હોય. ફાંટાબાજ કુદરતે અનેક પાસાં વાળું માનવજીવન અને એના પાસાં ઉપજાવનાર આપણું મન કોઈક નવરાશની પળે જ ઘડ્યું હશે! સઘળા પ્રદેશો, જાતિઓ, માનવસમાજોમાં સર્જાયેલ, સર્જાઈ રહેલ અને ભવિષ્યમાં સર્જાનાર સર્જનાત્મક રચનાઓના મૂળમાં આ જ પાયાનું તત્વ હોય છે ને? માત્ર સર્જનાત્મક જ નહીં, પણ માનવ ઈતિહાસ, સમાજશાસ્ત્ર, માનસશાસ્ત્ર, ફિલસૂફી અને અન્ય માનવ જીવન સાથે સ્વંકળાયેલ વિદ્યાઓના પાયામાં આપણા સ્વભાવનું, આપણા પાયાના ધર્મનું, અનેક પાસાં વાળું આ બહુરૂપીપણું ધરબાઈને પડેલ હોય છે.

   પણ દરેક બાબત માટે આપણો  અભિગમ ઉપરની ગઝલ જેવો જ રહે છે – આ પાર કે પેલે પાર ! ત્રીજી કોઈ દિશા માટે આપણા વિચારોમાં અવકાશ નથી હોતો. અથવા હોય તો એમ વિચારનાર જૂજ જ હોય છે. કોઈકની પર વરસી જઈએ તો કોઈની ઉપર ઊના લ્હાય જેવા વાયરા ફૂંકી દઈએ! કાં તો ભીંજાઈને લથબથ – કાં તો સૂકા કોરા કટ. મામકાઃ અને પાંડવાઃ . બધા યુદ્ધો અને સંઘર્ષોના પાયામાં આ જ કારણ. બધી ધર્મ ચર્ચાઓમાં આ જ મૂળ બબાલ.

મારો મત અને ખોટો મત

      સ્વ. ભગવતીકુમાર શર્માએ શું  આ જ વાત કહી નથી લાગતી?

     પણ, જ્યારે અંતરની બારી ખૂલવા લાગે છે, ત્યારે આપણા જ સ્વભાવના એ ગહેરા ઊંડાણમાં  આપણે ડૂબવા લાગીએ છીએ. એ અંધારઘેરી ગુફા કોઈ અનન્ય પ્રકાશથી ઝળહળી ઊઠે છે.અનેક પાસાં વાળો આપણો મૂળ હીરો સ્વયં પ્રકાશથી અવનવાં પ્રકાશ કિરણો પ્રસરાવવા લાગે છે.   કોઈ પણ ચાવી વિના સાવ અજાણ્યા ઓરડાઓનાં બારણાં ફટાફટ ખૂલવાં લાગે છે. એની આડેની ભોગળો ભાંગીને ભુક્કો બની જાય છે. કદીય સ્વપ્નમાં પણ ન કલ્પી હોય, તેવી શક્યતાઓ આકાર લેવા માંડે  છે, પાંગરવા લાગે છે; નવપલ્લવિત કલિકાઓમાથી સોહામણાં ફૂલોનો પમરાટ ચોગરદમ ફરી વળે છે.

   આ ભક્તિની વાત લાગે તો ભલે, પણ મનની એ  અવસ્થા એક વિશિષ્ઠ  અવસ્થા હોય છે. એનો પડઘો સ્વ. ભગવતી ભાઈના આ ભક્તિ ગીતમાં પડ્યો છે ; અંતરનું એ ગાન ગાઈને વીરમું – 

હરિ, મારા રુદિયે રહેજો રે,
દઃખ જે હું દઉં તે સહેજો રે.

વારે વારે કરીશ કાલાવાલા,
માગું તે દેવું જોશે વ્હાલા!
તમે વેદમંત્રોના સુણનારા,
વેણ મારા વેઠી લેજો કાલા.
હરિ મુને કાંઇ ન કહેજો રે.

હરિ મારી આંખથી વહેજો રે….
હરિ, હવે આપણે સરખે સરખા,
હરિ, તમે મેહ તો હું યે બરખા!
હરિ. તમે સૂરજ તો હું સોમ,
હરિ, તમે અક્ષર તો હું ૐ !
હરિ, મને જીરવી લેજો રે,
હરિ, મુને દરશન દેજો રે.


નયના ભટ્ટના સ્વર અને હરીશ ઉમરાવના સ્વરાંકનમાં સાંભળો – અહીં

http://www.mavjibhai.com/madhurGeeto_three/423_varasuntohun.htm


શ્રી સુરેશભાઈ જાનીનાં સંપર્કસૂત્રઃ

· નેટજગતનું સરનામું: ‘ગદ્યસૂર’ અને ‘કાવ્યસૂર’નો સમન્વય – સૂરસાધના

· ઇ-પત્રવ્યવહારનું સરનામું: sbjani2006@gmail.com

2 comments for “ગઝલાવલોકન – ૩૩, વરસું તો હું ભાદરવો

  1. January 4, 2021 at 8:09 am

    વિરોધાભાસી બે તત્ત્વો, દ્વન્દ્વ ગ્રસ્ત સારી સૃષ્ટિ! ને, હું નીયાંતાને મારું બધું ચલાવી લેવા કહું, તો, મારે ય તેનું દીધેલું એટલીજ સહજતા થી સ્વીકારવાની પૂરી શરણા ગતિ હોવી ઘટે ને? બસ, *આટલું થાય* તો, ભયો ભયો!

  2. Nitin Vyas
    January 9, 2021 at 10:18 pm

    શ્રી ભગવતીકુમાર ની રચના, તેની છણાવટ અને આસ્વાદ તદુપરાંત મધુર કંઠે ગવાયેલી બંદિશ – એક સર્વાંગ સુંદર પ્રસ્તુતિ . સાહેબ, મારોનો દિવસ સુધરી ગયો.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *