બંદિશ એક રૂપ અનેક – (૭૨) : “What a Wonderful World”

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail

નીતિન વ્યાસ

ધરતી નું ગાન :  “કેવી મનોહર દુનિયા”, “कैसी अद्भुत दुनिया है।”,What a wonderful world….” 

What a Wonderful World…I see trees of green
Red roses too……I see them bloom
For me and you……..And I think to myself
What a wonderful world……

मै जब देखता हूँ वृक्ष हरे….और गुलाबों की लाली
जब वे हैं खिलते…..तेरे मेरे लिए
मै सोचता हूँ बार-बार
कैसा सुनहरा है यह संसार

કેવી મનોહર દુનિયા…                                                                                                                              હું જોઉં લાલ ગુલાબ….. ને વૃક્ષો લીલા
સૌ આપણા માટે ……જાણે હસતા ખીલતા
ને હું વિચારું…….અહા! કેવી મનોહર દુનિયા

આજે આ શ્રેણી માં એક લોકપ્રિય  અંગ્રેજી ગીતની મજા માણીયે..

આ ગીત, “What a Wonderful world”, બૉબ થાઈલે અને જ્યોર્જ ડેવિડ વેઈઝ બંને એ ભેગામળી ૧૯૬૬ની સાલમાં લખ્યું અને સ્વરાંકન પણ તૈયાર કર્યું.

“What a Wonderful” નાં મૂળ રચયિતા અને સ્વરકાર બોબ થાઈલે અને જ્યોર્જ ડેવિડ વેઈઝ કોરલ ગ્રુપ સાથે

ગીતને કંઈક જુદી રીતે રેકોર્ડિંગ કરી રજુ કરવાની મહેચ્છા સાથે તે સમયનાં પ્રખ્યાત ગાયક શ્રી ટોની બેનેટને મળ્યા। તેણે એ ગીતમાં ખાસ રસ દાખવ્યો નહિ. બૉબ અને  જ્યોર્જે નજર બીજે દોડાવી, અને એવા ગાયકની શોધમાં પડયા કે જેની ગાયકી તે સમયના પ્રવાહ કરતાં કંઈક જુદી તરેહની હોય. 

એવો એક ગાયક તેમને મળ્યો તે આફ્રિકન અમેરિકન, જાઝ સંગીતનો રસીઓ, લાસ વેગાસની ક્લબમાં ટ્રમ્પેટ વગાડનાર અને જરૂર પડે તો પોતાના થોડા બસૂરા લાગતા ખરડાયેલા ખરજમાંથી નીકળતા અવાજમાં ગીતો ગાતો લુઇ આર્મસ્ટ્રોંગ.

લુઇ આર્મસ્ટ્રોંગનો જન્મ ૧૯૦૪માં ન્યુ ઓરીલેંન્સના ગરીબ વિસ્તાર માં થયેલો। ગોરા કાળાના ભેદવાળી શાળામાં ભણ્યો, શાળાની બાજુમાં ચર્ચ જે  યહૂદી કુટુંબ સાંભળતું  હતું, તે  ચર્ચમાં લુઇ નાના મોટા કામ કરવા જાય, પાડોશના ગેરેજમાં એક બેન્ડ વાળા ભેગામળી પ્રૅક્ટિસ કરતા હતા, લુઇ તે સાંભળવાનું બહુ ગમે, તેમનો કમરો  અને વાજિંત્રો સાફ કરે અને કોઈ ગેરહાજર હોય ત્યારે તેની ખોટ પુરી પાડવા લુઇ તે વાજિત્ર પણ વગાડે. એમાં એક ટ્રમ્પેટ વગાડવાળા  મિત્રની  ગેરહાજરી માં લુઇએ  ટ્રમ્પેટ વગાડવાની કોશિશ કરી. મંદ્રથી તાર  સરગમ બહુ આસાનીથી વગાડી. બૅન્ડ માસ્ટરે ફરી વગાડવા કહ્યું, લુઇ એજ સિફતથી ટ્રમ્પેટ ફરી વગાડ્યું,  બૅન્ડ માસ્ટર ને રસ પડ્યો, તેમણે તે ૯ કે ૧૦ વરસના લઘરવઘર દેખાતા છોકરાને તાલીમ  આપવાનું શરુ કર્યું, આમ લુઇ ૧૫ વર્ષ ની ઉંમરે તો ગામની માતબર ગણાતી ક્લબનાં  ઝાઝ બેન્ડમાં નિયમિત વગાડતો થઈ ગયો. તક મળે તો પોતાના ખરડાયેલા અવાજે ગાય પણ ખરો. સમય જતાં નિયમિત રીતે બેન્ડમાં કામ મળે તે માટે લાસવેગાસની રાહ પકડી.

બૉબ અને જ્યોર્જ વેગાસ પહોંચ્યા, જે ક્લબમાં લુઇ વગાડતો હતો તેના સ્ટેજની બાજુના ગ્રીનરૂમમાં  છેક રાત્રી ના ચોથા પ્રહર માં  ધ્વનિ મુદ્રણ થયું અને પછી રેકર્ડ બહાર પડી,  સાલ હતી ૧૯૬૭.

લુઇ આર્મસ્ટ્રોંગને આ ગીત ખુબ ગમતું  હતું, , તેણે ફક્ત $ ૨૫૦/ મહેનતણાં  રૂપે લીધા. તેની સાથે સંગીત માં સાથ આપનાર સાજીંદાઓ વધારે તેના કરતા વધારે રકમ મળેલી.

આ રેકર્ડ  અમેરિકન રેકર્ડ કંપનીના આંતરિક ડખાને કારણે ખાસ પ્રસિદ્ધિ ન પામી પણ યુરોપ અને તેમાં પણ ઈંગ્લેન્ડ માં ખુબ લોકપ્રિય થઈ. ધીરે ધીરે ભૂલાતા જતા આ ગીતને  લુઇ વેગાસની ક્લબમાં પ્રોગ્રામના અંતમાં ગાતો.

લુઇ આર્મસ્ટ્રોંગ નું રેકોર્ડિંગ:

લુઇ આર્મસ્ટ્રોંગ ૬ જુલાઈ ૧૯૭૧ના દિવસે તેના ન્યુ યોર્ક ના ઘરમાં રાત્રે ઊંઘમાં મૃત્યુ પામ્યો.

તેના આ ગીતને જીવતદાન મળ્યું છેક સાલ ૧૯૮૭ માં.

ફિલ્મ નું નામ “Good Morning Vietnam” જેમાં ફિલ્મના નિર્દેશક બેરી લિવિન્સને લુઇ આર્મસ્ટ્રોંગનાં ખરડાયેલા અવાજ માં ગવાતાં આ ગીત નો બખૂબી ઉપીયોગ કર્યો.

સાલ ૧૯૫૫ થી ૧૯૭૫ સુધી ચાલેલું આ વિયેતનામ યુદ્ધ અમેરિકા માટે અત્યંત  ખરચાળ સાબિત થયેલું.

તદ્દઉપરાંત  ૩૦ લાખ જેટલો માનવ સંહાર, ૬૦ હઝાર જેટલા અમેરિકન સૈનિકો ની  જાન હાનિ, અને ચોતરફ ભયંકર તારાજી.

આ યુદ્ધ અમેરિકા માટે યોગ્ય હતું કે નહીં તે બાબત પર ઘણી ચર્ચા થઈ છે. તેમાં ન પડતા વિયેતનામ યુદ્ધ નાં મુખ્ય સૂત્રધાર રોબર્ટ મેકનામારા, જે તે સમયે ડિફેન્સ સેક્રેટરી હતા તેમણે  છેક 1995 પોતાની દિલ ની વાત કરતાં પુસ્તક “In Retrospect” માં કબૂલાત કરતાં નોંધ્યું છે, ” I was wrong, terribly wrong”.. કહે છે કે માર્યા ગયેલા લાખો  નિર્દોષ વિયેતનામના નાગરિકો  અને અમેરિકન સૈનિકોના આત્મા રાત્રે તેમની પથારી આજુ બાજુ ઘુમતા હતા. 

“Good Morning Vietnam” -આ ફિલ્મ  વિયેતનામ યુધ્ધ પર એક વ્યંગ- સેટાયર હતો. અમેરિકન સૈનિકોનાં મનોરંજન માટે આર્મી કેમ્પ માં એક રેડીઓ સ્ટેશન શરુ કરવામાં આવેલું. જેમાં અમેરિકાની નીતિનો પ્રચાર,  ગુણગાન, સૈનિકોના મનોરંજન માટે સંગીત, અને આર્મી નાં કમાન્ડરો તરફથી અપાતા આદેશો વગેરે નું પ્રસારણ કરવામાં આવતું.  તેમાં એક થોડો માથા  ફરેલ રેડીઓ એનાઉન્સર અમેરિકાથી આવે છે, જે આર્મીનાં ડીસીપ્લીનને માનતો નથી, સૈનિકોને અપાતા આદેશ ને સ્થાને મીમીક્રી, જોક્સ, અને મન મસ્ત થઇ જાય તેવી આનંદ ની વાતો સાથે સંગીત પ્રસારિત કરેછે. પ્રસારણ માં હરરોજ એક વખત તો વગાડે લુઇ આર્મસ્ટ્રોંગનું ગીત, “What a wonderful world” 

એની અસર કેવી થાય તે આ કલીપ માં જૂવો: 

આ ફિલ્મ નું એક સબળ પાસું હતું – અદાકાર રોબિન વિલિયમ્સનો ઉત્કૃષ્ટ અભિનય.

૧૯૫૧ શિકાગો માં જન્મેલો  રોબિન નાનપણ શાળામાં અતડો અને મિતભાષી ગણાતો. પણ તક મળે અને શાળા સ્ટેજ પર બોલવા નું આવે ત્યારે પોતે પૂરબહારમાં ખીલી ઉઠે, બધાને પોતાની રમૂજ એન્ડ હાવભાવ સાથેની મીમીક્રી – નકલ કરવાની કળા  થી બધાને હસાવે. યુવાન વયે જયારે તે સ્ટેજ શૉ કરવા લાગ્યો ત્યારે  તેને બધા ” એ મેન વીથ થાઉઝન્ડ વોઇસીઝ” કહેતા.ઓસ્કાર અને બાફ્ટા સાથે બીજા અસંખ્ય  એવોર્ડ્સ થી સન્માનિત  રોબિન વિલિયમ્સ ની આ કલીપ જુવો: 

હતાશા – ડીપ્રેશનથી પીડાતા આ લોકપ્રિય અદાકારે કેલીફોર્નીયાના નયનરમ્ય પર્વતમાળા વચ્ચે વસેલા “પેરેડાઇઝ” નામના ગામમાં પોતાના ઘરમાં ગળે  ફાંસો ખાઈ આત્મહત્યા કરેલી. સાલ ૨૦૧૪ અને તેની ઉંમર હતી ૬૩ વર્ષ.

હવે આ ગીતની વાત કરીયે: 

બૉબ થાઈલે અને જ્યોર્જ ડેવિડ વેઈઝ રચિત  મૂળ અંગેજી કવિતા  

Wonderful World…

I see trees of green
Red roses too
I see them bloom
For me and you
And I think to myself…..What a wonderful world…


I see skies of blue
And clouds of white
The bright blessed day
The dark sacred night
And I think to myself…..What a wonderful world…


The colors of the rainbow
So pretty in the sky
Are also on the faces
Of people going by
I see friends shaking hands
Saying, “How do you do?”
They’re really saying
“I love you”…
I hear babies cry
I watch them grow
They’ll learn much more
Than I’ll never know
And I think to myself…..What a wonderful world

Yes, I think to myself……What a wonderful world
Oh yeah

આ કવિતાની ગુજરાતી માં ભાવાનુવાદ:

કેવી મનોહર દુનિયા…

હું જોઉં લાલ ગુલાબ ને વૃક્ષો લીલા
સૌ આપણા માટે જાણે હસતા ખીલતા
ને હું વિચારુંઅહા ! કેવી મનોહર દુનિયા…….

હું જોતો નીલ આકાશ ને શુભ્ર સંગ વાદળીઓ,
તેજલ મંગળ દિન ને ઘેરી પાવન રાતો
ને હું વિચારુંઅહા ! કેવી મનોહર દુનિયા……..

મેઘધનુના રંગો જોને શણગારે આકાશ
ચહેરાઓ પર ઝળકે તેનો તેજોમય આભાસ
જોઉં છું કે, મિત્રો કરતા હોંશે હસ્ત મિલાપ
પૂછે છે એ “હાલ કેમ છે? મને કરોને વાત”
સાચે તો, દરકાર કરે છે, “પ્રેમ કરે છે.”

બાળક કેરા ક્રંદન સાથે સુણું આશનું ગીત
ઊભરતા ને ઊજરતા, બાળકનું સંગીત
જાણું છું કે બનશે એ મારા કરતા અદકેરા
ના જાણું કે બનશે કેવા અનુપ ને ઊંચેરા
અને હું વિચારું, અહા! કેવી મનોહર દુનિયા……..

હાં, મારા મન અંતરના સ્પંદન…
અહા! શું મનોહર દુનિયા
હાં, ખરેખર 
              —– ભાવાનુવાદઃ સરયૂ પરીખ (saryuparikh@yahoo.com || www.saryu.wordpress.com)
સૃષ્ટિની સામાન્ય વસ્તુઓમાં સુંદરતા જોઈ જે આનંદિત થાય છે તે સરળ, સહજ અને અપેક્ષા-રહિત વ્યક્તિ છે. અન્યમાં સ્નેહ જોવો અને તેનો પ્રતિધ્વનિ આપવા જેવી સંવેદના હોય તેને બધે પ્રેમનો અનુભવ થાય છે. જીવનના ચડાવ ઉતારમાં, ‘દુનિયા અદ્ભૂત છે’ એ લાગણી ઝરણાની જેમ અંતઃસ્થલમાં વહેતી રહે.

સાલ ૧૯૬૭ બીબીસી ના સ્ટુડિયો નું રેકોર્ડિંગ:

આ ગીતના રાગ બાબત: 

“અંગ્રેજી ગીત ની સ્વર રચના ક્યારેક કોઈ ભારતીય સંગીતના રાગ ને મળતી આવે છે, પણ બધી પશ્ચિમી બંદિશ ને રાગ સાથે સરખાવા જરૂરી નથી.” આ ગીત ના રાગ બાબત પુછતાં શેખરભાઇ ફાટકે જણાવ્યું. “ગાયનને સાથ દેતાં વાજિંત્રોનું સ્વર સંયોજન પશ્ચિમી સંગીતમાં ભિન્ન હોય છે. આ બંદિશમાં સાથ આપતું  ટ્રોમબોનને ધ્યાનથી સાંભળતા કોમળ ‘ધ’ અને ‘ની’ કાને પડે છે, સાથમાં વાગતો પિયાનો  પર ૧૨ સ્વરો મંદ્ર  થી તાર સપ્તક  સુધીના બજે છે. ગીતની સફળતામાં  સમગ્ર ધૂન, ગાયકી અને સ્વર સંયોજને પ્રાણ પૂર્યા છે. આ બંદિશ ને આપણા રાગ સાથે સરખાવતાં પાસે માં પાસે રાગ બિલાવલ ગણી શકાય. 

– સૌજન્ય શ્રી શેખર ફાટક અને શ્રીમતી ભાવનાબેન દેસાઈ 

આ બંદિશ સાંભળવાની શરૂઆત કરીયે:

નાના ભુલકાંઓના અવાજમાં સુંદર પેશકશ 

સંગીત દ્વારા શિક્ષણ આપતી આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા PFC- Playing For Change Foundation જુદા જુદા દેશો ના બાળકો વચ્ચે  એક સંગીત સેતુ બાંધતો વિડિઓ:


વિશ્વ વિખ્યાત ડચ સંગીતકાર શ્રી આર્દ્ર રીયુ (Andre Rieu) તેના  પ્રેક્ષકોના સંગાથે 

સ્પેઇન નાં વિખ્યાત ઑપેરા ગાયકો હોંસ કેરાર અને પ્લાસીડો ડોમીનો 

તહેવારો ની ઉજવણી, ગામ ટોરોન્ટો,  કેનેડા 

ચાર વર્ષ ની કેટલીન મહેર “અમેરિકા ગોટ ટેલેન્ટ” શો માં 

મુકબધિર નાગરિકો માટે અમેરિકામાં આવેલા મીનીસોટા ગામનું Spirit Song Chair Group

ઉત્તર અમેરિકામાં આવેલા પહાડી વિસ્તાર  ઉટાહ સ્ટેટ, ગ્રાન્ડ કેનિયનના બીજા છેડે એક સંગીત મહોત્સવ માં આ જ બંદિશ:

આ બંદિશ ઘણાબધા નામી ગાયકો એ પોત પોતાની આગવી શૈલી માં બહુ સરસ રીતે પેશ કરી છે: 

કેનેડા નાં કલાકાર શ્રીમતી સિલીન મારીયા ક્લાઉડેત્તે ડેલોન જે  સિલીન ડેલોન નામે પ્રખ્યાત છે તેમના ખૂબસૂરત અવાજ માં 

બ્રિટિશ ગાયક સર રોબર્ટ સ્ટેવર્ટ – રોયલ આલ્બર્ટ હૉલ નું જીવંત રેકોર્ડિંગ 

પ્રજ્ઞાચક્ષુ ગાયક શ્રી સ્ટીવી વન્ડર્સ સાથે ગાયીકા ગ્લોરિયા સ્ટેફન 

શ્રી રોબર્ટ બી. કીંગ 

અમેરિકાની કેન્સરથી પીડાતી એવા કાસીડી, ૩૬ વર્ષની ઉંમરે પોતાના જીવનના અંતિમ કાર્યક્રમમાં:

Rolling Stone Group નાં જૉ રૉમોને અને તેનું રોક બૅન્ડ

હવાઈનાં શ્રી ઇઝરાયલ કહમહકહવીવોહ ઓહલે – અહીં બે સરસ ગીતો રજુ કરેછે: 

પોતાની ન્રુત્યકલા અને નૃત્ય નિર્દેશનની આગવી સૂઝ સાથે ફ્લોરીડાથી બ્રોડવે સુધી પહોંચેલા વેનેસા રુસોની “What a Wondeful World” પર રચાયેલી એક નૃત્ય રચના

આ બંદિશનો ફિલ્મો અને ટેલિવિઝન સિરિયલો માં ભરપૂર ઉપયોગ થયો છે. 

લગભગ 30 જેટલી ફિલ્મો અને ૫૦ સિરિયલો પૈકી થોડા અંશ જોઈએ: 

સહુ પ્રથમ તો હિન્દી ફિલ્મ “ગુજારીશ” માં ઋત્વિક રોશન 

ગયા વર્ષ ની ઓસ્કાર વિજેતા ફિલ્મ “જોકર”

ફિલ્મ “મિસ્ટીરીઅસ આઇલેન્ડ” માં ડીવન જોહન્સન 

અને અંત માં 

ધરતી અને કુદરતનાં ગુણગાન ગાતી દસ્તાવેજી ફિલ્મો  બનાવવાવાળા શ્રી ડેવિડ એટનબોરો નું કવિતા પઠન: 


આજનો લેખ સર્વશ્રી સરયુબેન પરીખ, ભાવનાબેન દેસાઈ અને શેખરભાઈ ફાટકનાં ખુબ મૂલ્યવાન યોગદાન વડે જ શકય બન્યો છે. તેમનો હું હૃદયથી આભાર માનું છું.


શ્રી નીતિન વ્યાસનો સંપર્ક ndvyas2@gmail.com  સરનામે કરી શકાશે.

12 comments for “બંદિશ એક રૂપ અનેક – (૭૨) : “What a Wonderful World”

  1. November 21, 2020 at 7:45 am

    નીતિનભાઈ, આનંદ સાથ આભાર. સરસ રજુઆત.
    સરયૂ પરીખ

  2. November 21, 2020 at 3:11 pm

    very touching….extra ordinary presentation….You made my day…..!!
    The entire collection is so so nice & will remain with us….
    great job Nitinbhai & also Saryuben…,Bhavnaben,Shekharbhai ..
    muni

  3. Yogen Bhatt
    November 21, 2020 at 4:37 pm

    વાહ નીતિનભાઈ તમે તો આખે આખો ખજાનો ખોલી નાખ્યો. તમારા લેખો માત્ર લેખો કરતાં પી.એચ.ડી. ના શોધ પત્રકો જેવા વિગતપૂર્ણ હોયછે.આમતો આ બધી માહિતી અને વિડિયો નેટ ઉપર ઉપલબ્ધ હોય છેજ પણ તેને શોધીને એક સંપૂર્ણ થાળ સ્વરૂપે મૂકવાનું કાર્ય પણ એક ક્રિએટિવ એક્ટિવિટી જ છે.અભિનંદન.
    બાય ધ વે, લૂઈ આર્મસ્ટ્રોંગ ની કદર પણ તેની કર્મભૂમિ ન્યુ ઓર્લિયન્સ એ એટલીજ ખુમારીથી કરી.આખે આખું આ શહેર નું એરપોર્ટ તેમને નામે કરી નાખ્યું. ભારત માં કોઇ શહેરનું એરપોર્ટ ઉસ્તાદ બિસ્મિલ્લાહ ખાન, પંડિત રવિશંકર, ભીમસેન જોશી કે તેમની કક્ષાના કોઈ દિગ્ગજ કલાકાર નાં નામે હોય તો કેટલી મઝા પડે!!!!

    • નીતિન વ્યાસ
      November 21, 2020 at 6:52 pm

      શ્રી યોગેનભાઇ, આપના પ્રતિભાવ અને પુરક માહિતિ બદલ આભાર. મને એકપોર્ટ બાબત ખબર ન હતી.

  4. Fatehali Chatur
    November 21, 2020 at 11:36 pm

    અથાગ પરિશ્રમ અને પ્રયત્નો તમારી કૃતિ માં દેખાય આવે છે. બહુ જ સરસ રીતે સમજાવ્યું છે. Very nice.

  5. November 22, 2020 at 12:09 am

    નીતિનભાઈ ,
    તમરા સંશોધન ખરેઅખર આદભુત છે નાના ભૂલકાઓ અને ચર્ચ ના ક્વાયર અને સ્ટુડીઓના વિવિધ વાજિન્તરો સાથે જુદા, જુદા ભાવમાં ગવાયેલ અંગ્રેજી ગીત ખરેખર તમારી શોધ ને સલામ..

  6. bharat bhatt
    November 22, 2020 at 3:43 am

    Wonderful, wonderful article , something new.

  7. Vijay Vyas
    November 22, 2020 at 8:37 am

    Lots of love and regards to all who made this possible… Superb narration, translation makes it more enjoyable..

  8. Bakul M Bhatt
    November 22, 2020 at 9:03 am

    નીતિનભાઈ સારા સંગીતનો થાળ નિયમિત ઉપલબ્ધ કરાવે છે. આ વખતના થાળમાં એમણે એક બહુ પ્રખ્યાત અમેરિકન ગીતની વિવિધ આનન્દદાયક રજુઆત પીરસી છે. અંગ્રેજી ગીતમાં વ્યક્ત થયેલા   આનન્દને કવિયત્રી સરયૂબેને  સચોટ અને સરળ ગુજરાતીમાં રજૂ કરી આપ્યો  તેથી  તે ગીતને માણવામાં ઉમેરો થયો  છે. બન્નેને અભિનન્દન.
    બકુલ મૂ ભટ્ટ

  9. Mukesh Bhatt
    November 22, 2020 at 10:50 am

    Respected Nitin Bhai, thank you so much for the GEM offered by you. Indeed a very well researched piece. Loved 🥰 it. It really amazes me how you can come up with different subject and then do research omit. Hats 🎩 off to you.

    While all translations in this are lovely, translation by Respected Sarayu Ben is very apt and rich. Our heartiest complements.

  10. Hasmukh Doshi
    November 22, 2020 at 11:11 pm

    I have been hearing this song on Radio FM 99.1 and thanks for putting it all together. Enjoyed it. When Human is going to learn? There is a firewall between the East and the West. Western Technology and Eastern thoughts are in need of unite. Only simple living and High thinking will beautify the wonderful world.

  11. prafull Pipalia
    November 24, 2020 at 11:08 pm

    Nitinbhai
    Hats off to you for your wonderful efforts iwith support of Saryuben and others to put this wonderful song sung by various people in different circumstances in different atmosphere. I reallt congratulate you and others for this wonderful videos

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *