મારું વાર્તાઘર : ફોજદાર

રજનીકુમાર પંડ્યા

પોતે ઉધરસનું ઠસકું ખાધું એમાં તો જમના લાદી ઉપર પોતું કરતાં કરતાં હબકી ગઈ એ યાદ આવતાં જાડેજાને હોઠ બીડેલું હસવું આવ્યું. એ કૂબડી એના મનમાં શું સમજતી હશે ? ફોજદાર કાંઈ રાક્ષસ થોડો જ હોય છે ? જો કે, સજુ પિયર ગઈ એ જ દહાડે કહેતી હતી કે તમે તો મૂવું ઉધરસ ખાવ છો કે ખોંખારો? તો જાડેજાએ જવાબ આપી દીધો હતો કે તારી જ વાત કર ને ? ઘણી વાર ઊંઘમાંથી ઊઠીને આળસ મરડે છે કે ડાન્સ કરે છે ?

‘એમ સામું ચોડવાની જરૂર નથી.’ સજુ ચિડાઈ હતી : ‘આ તો તમારી ઉધરસથી કામવાળી ડરી ગઈ એટલે કહ્યું.’ જાડેજા હસ્યો હતો : ‘તને ખબર છે ? કૂબડીઓ ભારે નખરેબાજ હોય છે કાયમ, સમજી લે તું. કાલ તો એ એમ કહેશે કે, સાહેબને શ્વાસ લેતા બંધ કરો, બહેન. એ શ્વાસ લે છે ને મને બીક લાગે છે.’

આ બધું યાદ કરતાં કરતાં જાડેજાએ ક્વાર્ટરનું તાળું ખોલ્યું અને પછી જોરથી લાત મારીને બારણું ખોલ્યું. તરત જ સજુની ગેરહાજરીની હવા એની ચોતરફ ફરી વળી. સજુ હવે જલદી આવી જાય તો સારું. જો કે, ગયે પણ હજુ પાંચ-છ દિવસ જ થયા હતા. પણ એક તો છોકરાના કલબલાટ વગર ક્વાર્ટર સૂનું લાગતું હતું. અને બીજું…. સંજુ વગર હવે ચાલે કાંઈ ? એણે સહેજે મેલી ચાદર પાથરેલા પલંગ ઉપર દૃષ્ટિ કરી અને પછી યુનિફોર્મનો કાળો ચામડાનો પટો કાઢીને એના ઉપર ઘા કર્યો. સરપની જેમ વળ ખાઈને પટ્ટો પલંગ વચ્ચે ફેલાઈ ગયો. થાકેય આજ તો બહુ લાગ્યો હતો. જાનમમદની રિમાન્ડે ઘણો ટાઈમ લીધો. એણે ખુરશી પર બેઠાં બેઠાં જ પલંગ પર પગ લાંબા કરીને બપોરનું આવેલું ઇનલેન્ડ ફરી વાંચવા માંડ્યું :

‘હજી દસ-બાર દિવસ થશે. ત્યાં સુધી તમે જાનીભાઈને ત્યાંથી જ ટિફિન મંગાવી લેજો. બે-ત્રણ દિવસે પાણી જમના પાસે ગળાવી લેજો. વાસણ, કપડાં અને કચરાં-પોતાં જમના કરી જાશે. બાકી મજામાં.. અમીતા જરાય તોફાન કરતી નથી. પંકલાને એના જેવજેવડા દોસ્તારો મળી ગયા છે અને…!’

એકાએક જાડેજાનું ધ્યાન રસોડાના બારણા પાછળ ફરકીને અદૃશ્ય થઈ જતા સાડલાના છેડા ઉપર પડ્યું. એ જરા ચમક્યો. કૂબડી જ. બારણું ખોલીને ટપાલ વાંચવા બેઠો છું એટલી વારમાં તો ઉંદરડીની જેમ આ વળી ક્યારે સરકી આવી ! છે તો એ જ ને ? ‘જમના!’ એણે મોટેથી પૂછ્યું. જવાબ ન મળ્યો. એણે ફરી જરા ઊંચા અવાજે પૂછ્યું : ‘જમના !’ એ ચિડાઈને ઊભો થઈને રસોડામાં આવ્યો તો જમના સવારના ચાનાં વાસણ એકઠાં કરતી હતી.

‘કેમ જવાબ નથી આપતી ?’ અવાજમાં જરા કરડાકી લાવીને એ બોલ્યો. એ બોલી નહીં ને વાસણનો ખડકલો સુંડલામાં લઈને ઝડપથી વરંડામાં સરકી ગઈ.

જાડેજા ફરી ખુરશીમાં જઈને બેઠો ને ઇનલેન્ડ આગળ વાંચવા માંડ્યો. સજુ પર એ મનોમન ચિડાયો. ભારે ચાલાક હોય છે આ બૈરાંની કોમ. બહારગામ જવું હતું એટલે પેલી સૂરજને ખસેડીનેઆ કૂબડીને કામે રાખી. મોં જોયું હોય તો ત્રણ દિવસ સુધી ખાવાનું પણ ન ભાવે.

ઈનલેન્ડની ગડી વાળીને એણે ખિસ્સામાં મૂક્યું. કાલે સવારે કોર્ટમાં એક જુબાની આપવા જવાનું હતું. હતું તેના વિચારે એ ચડી ગયો. અનેક વાર જુબાનીઓ એ આપી ચૂક્યો હતો,પણ તોય દર વખતે પરીક્ષા આપવા જવા જેટલી તૈયારી કરવાની રહેતી. વકીલની સવારે મુલાકાત, કેસ ડાયરીની વિગતો, ઈસ્ત્રી ટાઈટ યુનિફોર્મ અને મેજિસ્ટ્રેટને એક સેલ્યુટ. સેલ્યુટ ભરવાની સ્ટાઈલ એક વાર એણે ‘જો આમ….’ કહીને સજુને રસોડામાં બતાવી હતી. ત્યારે સજુ હસીહસીને બેવડ વળી ગઈ હતી. ‘મારા બાપુના એક ભાઈબંધ પોલીસખાતામાં હતા. એ કહેતા હતા કે એક વાર આવી રીતે સેલ્યુટ મારતા એમનો પગ ખડી ગયો હતો.’

યુનિફોર્મનું યાદ આવતાં જ જાડેજાના હાથ ખુરશીના હાથા ઉપર ફર્યા. ઘણી ધૂળ જામી ગઈ હતી હાથા ઉપર. આ જમના ત્યારે શું કામ કરે છે ? ‘સા….!’ એક ગાળ એના મનમાં આવી ગઈ. કામવાળી હરામનો પગાર ખાય છે. એનો ચહેરો જરા તંગ થઈ ગયો ‘જમના…. એ જમના !’ જવાબ ન મળ્યો. એણે વધુ કડક અવાજે બૂમ મારી : ‘જમના….’

પાછળથી ખેંચાતી ખેંચાતી આવતી હોય તેમ જમના બારણા વચ્ચે આવી. એના હાથ માટીવાળા હતા. જાડેજાએ જોયું તો એના ચહેરા ઉપર ભયભીતતા છવાઈ ગઈ હતી.

‘સાંભળતી નથી. ક્યારનો બૂમ મારું છું તે ?’

જમના કશું બોલી નહીં. ટગર ટગર જોઈ રહી. રડી પડશે કે શું ? જાડેજાને થયું. એ આંખો આંખો તગતગાવીને બોલ્યો : ‘આ ખુરશી-બુરશી કેમ ઝાપટતી નથી ? કે પછી એ બધું મારે કરવાનું છે ?’

ખપાટ જેવી કોણી વડે ઝટકો મારીને એણે ઝટિયાં કપાળ પરથી ખસેડ્યા ને રસોડામાં ચકલી પાસે જઈને હાથ ધોવા માંડી. એની કમરના વળાંકને જાડેજા જોઈ રહ્યો. કાદવવાળો ધોરિયો હોય એમ એની પીઠમાં ધોરિયો અંકાઈ ગયો હતો. ગૂંચ પડેલા વાળથી મેલા બ્લાઉઝનો કેટલોક ભાગ ઢંકાયેલો હતો તે એના નમવાથી ખસી જવાથી વધુ સ્પષ્ટ થયો. ને એમાંથી બ્રેસિયરનો આભાસ ઊપસી આવ્યો.

જાડેજાએ નજર ફેરવી લીધી : ‘એક તો કૂબડી ને એમાં વળી બાંઠકી.’ એણે તુચ્છકારથી મોં મરડ્યું. કઈ કઈ જાતના નમૂના હોય છે ? જેમ કે આ… સરકસના ડાગલા ! જો કે, સરકસના ડાગલાઓને પણ સંસાર હોય છે. એમને પરણનારી પણ કોઈક મળી રહેતી હોય છે. એને પણ બાલબચ્ચાં….. એકાએક એને મનોમન હસવું આવ્યું. આ લોકોને બચ્ચાં કઈ રીતે થતાં હશે ? ચિત્ર-વિચિત્ર ચેષ્ટાઓ એના મનમાં તરવરી રહી. એક વાર એક ત્રણેક ફૂટની બાઈ સોળે સિંગાર સજીને રસ્તામાં પસાર થતી એણે અમદાવાદમાં જોઈ હતી. એના પતિની તકલીફોનો વિચાર કરીને એણે રમૂજ અનુભવી હતી મનમાં.

જમના કાચબાની જેમ શરીર સંકોરીને ખુરશીના હાથા લૂછવા મંડી. જાડેજા એ જોઈ રહ્યો. શરીરને ગજબના ઝટકા આપતી હતી એ. કઠપૂતળીની જેમ આંચકાઓ વડે જ જાણે કે એ બધું કામ કરતી હતી. જાડેજાને વળી હસવું આવ્યું.આ રીતે કામ કરતાં તો એને કદી જોઈ જ નહોતી, કારણ કે જે ઓરડામાં પોતે હાજર હોય ત્યારે ત્યાંથી છટકીને એ બીજા જ ઓરડામાં કામ કરવા ચાલી જતી. નજરે જ પડવા માગતી નહોતી. શું માનતી હશે મારી જાતને ? વાઘ ?

જમનાએ ટેબલ પરથી ફ્લાવરવાઝ ઊંચક્યું અને બીજા હાથે કપડું લઈને ટેબલ પરની ધૂળ લૂછવા માંડી. એક હાથે ઊંચે પકડી રાખેલું ફ્લાવરવાઝ જોઈને જાડેજાને કેલેન્ડરમાંનો ફોટો યાદ આવી ગયો. સુંદરી જાણે કે હાથમાં ફૂલનો ગુચ્છો લઈને પૉઝ આપે છે ! જાડેજા મનમાં ભારે રમૂજ અનુભવી રહ્યો. સુંદરી ! છાયાચિત્રમાં આનો ફોટો પડે તો શી ખબર પડે કે આ સુંદરી છે કે કૂબડી ? ને એમ શરીરના વળાંકો તો દરેક સ્ત્રીના સરખા જ ને ? એની નજર એના વળાંકો ઉપર ફરી વળી. ઘણી વાર કપડાંનું પણ મહત્ત્વ હોય છે. કદાચ આને સારો ડ્રેસ પહેરાવવામાં આવે તો બનવાજોગ છે કે આટલી ખરાબ ન લાગે. ને આમ તો ખોરાકેય મહત્ત્વની ચીજ છે. જેલમાં જતી વખતના તગડા માણસો જેલ ભોગવ્યા પછી કેવા લેવાઈ જતા હોય છે એ જાડેજાને યાદ આવ્યું. ખોરાક જ. આનો પગાર શું ? આનું ખાવાનું કેવું ? કેટલું ? એનું જીવનેય કેવું ? ડરથી જ કાયમ ભરેલું ને ?

જાડેજાએ જોયું તો બીજા હુકમની રાહ જોતી હોય એમ ફરી વાર ભયભીત ચહેરે એ હાથની બંગડીઓ સાથે આંગળીઓ રમાડતી ઊભી હતી. ‘આ પટ્ટો ખીંટીએ ટીંગાડી દે અને પલંગ બરાબર કરી નાખ.’ એ બોલ્યો: ‘આ બધું મારે તને કહેવું પડે?’

એ આગળ વધી. સરપ પકડ્યો હોય એમ પટ્ટાને પકડ્યો. પટ્ટાના છેડાના હલનચલન સાથે એને સંબંધ હોય એમ એના હોઠ જરી ફરક્યા. કોણ જાણે કેમ જાડેજા થોડો અસ્વસ્થ બની ગયો. એણે ધીરેથી મોં આગળ મૂઠી વાળીને ઉધરસનું ઠસકું ખાધું. જમના છળી ગઈ હોય એમ પાછું વળીને જોઇ રહી. જાડેજાને પેલો પ્રસંગ યાદ આવી ગયો. એ હસ્યો. બીજી પળે જમના હસી નહીં, પણ ચહેરા ઉપર થોડી રાહત ફેલાઈ અને પાછી વળીને એ પલંગની ચાદર બરાબર કરવા માંડી. જાડેજાને લાગ્યું કે ગમે તેમ પણ કમરની નીચેથી તો એ સાવ કૂબડી નહોતી જ. સ્ત્રી તો લાગતી જ હતી.

‘તારાં લગ્ન થયાં છે?’ એકાએક જાડેજાએ પૂછ્યું.

એણે સાંભળ્યું ન હોય તેમ એ કામ કરવા માંડી : ‘પૂછું છું.’ એ ફરી બોલ્યો : ‘તારાં લગન થયાં છે?’

એણે પાછી ડોક વાળીને જાડેજા તરફ જોયું. જાડેજાએ એની ડોકના વળાંક તરફ નજર કરીને ફરી પૂછ્યું : ‘તારાં લગન….’

‘હા.’ એ ક્ષીણ અવાજે બોલી:’કેમ ?’

‘શું કરે છે તારો ધણી?’

‘ઈ તો….’ એ બોલી: ‘જતા રહ્યા છે.’

‘એમ?’ જાડેજાને આશ્ચર્ય થયું, ‘ક્યાં ?’

હાથને નૃત્યની મુદ્રાની જેમ ઝટકો આપીને એ બોલી: ‘શી ખબર ?’ બંગડીનો થોડો રણકાટ થયો. જાડેજા ફરી જરા અસ્વસ્થ બની ગયો.

‘ત્યારે તો….’ એ બોલ્યો,‘તું….’

પથારીના સળ બરાબર કરતાં કરતાં એ બોલી: ‘હું એકલી જ.’

જાડેજાચૂપ થઈ ગયો.

એ ફરી પલંગના સામા છેડે ગઈ અને ચાદરને ખેંચીને ગાદલાની બાજુઓમાં ભરાવવા માંડી. જાડેજા જોઈ જ રહ્યો. સજુનું નામ મગજમાં આવીને પવનના એક ઝપાટાની સાથે જેમ પીંછું ઊડી જાય તેમ ઊડી ગયું. જાડેજાએ ઊંડો શ્વાસ લીધો અને ઉધરસ ખાધી. જમના સામે જોયા વગર જ એનું કામ કરતી રહી.

જાડેજા જરી ઉશ્કેરાયો હોય તેમ ફરી વાર ઉધરસ ખાઈને બોલ્યો : ‘જો….’

જમના અટકી ગઈ.

‘જો……’ એણે જરા અવાજને નીચો કર્યો: ‘તારે પૈસા જોઈએ છે ?’

જમનાની પાંપણ એક ઝટકો ખાઈને ઉઘાડ-બંધ થઈ. ને પછી ધીરે ધીરે એના ચહેરા પરથી પ્રશ્નાર્થ ઓસરી ગયો. હાથમાં પકડેલો ઓછાડ એણે ગાદલા પર એમ ને એમ જ મૂકી દીધો.

જાડેજા ઊભો થઈ ગયો. જમના ગભરાઈ ન જાય એટલા માટે પોતાની ઊંચાઈ થોડી ઓછી કરવા માટે એ ગરદનથી સહેજ નમ્યો, ‘બહાર ડેલી બંધ છે ને ?’ એ બોલ્યો.

‘હા.’ એ જમણા હાથની બંગડીઓ સાથે રમાડવા માંડી.

‘દસ રૂપિયા દઈશ.’ એ બોલ્યો.

જમનાએ સંમતિમાં ચહેરાને સહેજ ઝટકો આપ્યો અને ફરીને જાડેજા પાસે આવી અને પછીના બીજા હુકમની રાહ જોઈ રહી.

‘બેસ’ એ બોલ્યો. અને એ સાથે જ એપલંગ પર બેસી ગઈ. એ નજીક આવ્યો અને હાથ પકડ્યો અને જમનાની હડપચી ઊંચી કરી. એના શ્વાસનો અવાજ જાડેજાને સંભળાઈ રહ્યો. એ એની બાજુમાં બેસી ગયો અને કમરેથી જરી નજીક કરી. એ સાથે જ એ એના ખોળામાં લગભગ ઢળી પડી. જાડેજાએ એની હડપચી નજીક મોં કર્યું. ત્યાં દુર્ગંધનો એક ઝપાટો આવ્યો. જાડેજાનો ચહેરો પાછો હટી ગયો. જાડેજાએ જોયું તો એ સ્મિત કરતી હતી અને એના આડા-દોઢા દાંત બહાર દેખાઇ રહ્યા હતા.

એકાએક જાડેજાને સજુ યાદ આવી ગઈ. જમનાએ ફરી સ્મિત કર્યું ને એના કફની ખરરાટી જાડેજાને સંભળાઈ. જાડેજાને લાગ્યું કે પોતે ક્યાંકથી કશોક ખડખડાટ સાંભળ્યો. કોઈક ડેલી ખખડાવતું હોય તેવો. એ એક ક્ષણ થંભી ગયો અને કાન સરવા કર્યા. કોઈ જ નહોતું. જમનાના બાવડે એણે હાથની પકડ જરા વધુ મજબૂત કરી, પણ એકાએક એને થયું કે પોતે અંદરથી અચાનક ઓસરી રહ્યો છે.બરફ પીગળતો હોય તેમ. જમનાની સપાટ જેવી છાતી પર એણે મને કમને હળવો સ્પર્શ કર્યો.એ ભોટની જેવું, ગલીપચી થતી હોય તેવું હસી.બઘવાયું બઘવાયું.

એકદમ એને ખોળામાંથી લગભગ હડસેલીને એ ઊભો થઈ ગયો. જમના કશું ન સમજી હોય તેમ બેઠી થઈ ગઈ. પછી જાડેજાનો હાથ પકડ્યો અને કપાળે કરચલીઓ પાડી.

‘નહીં.’ જાડેજા ધીરેથી બોલ્યો : ‘નહીં, અત્યારે નહીં. ફરી ક્યારેક….

એ ગુસપુસ જેવા અવાજે બોલી : ‘કોઈ નથી, પણ…સાહેબ…’

‘પણ અત્યારે નહીં.’ એ બોલ્યો. એને જાત પર સખત ખીજ ચડતી હતી. ઊભો થઈને એ અરીસા પાસે ગયો. વાળ ઠીક કર્યા અને પછી કાંસકો એના તરફ ફેંકીને બોલ્યો: ‘ચલ જલદી કર…. વાળ બરાબર કરી લે….’

એ કશુંક કહેવા ગઈ, પણ પછી બોલી નહીં. મોં મચકોડીને કપડાં ઠીકઠાક કરવા માંડી અને અરીસા પાસે આવીને વાળ બરાબર કરવા માંડી.

જાડેજા ઝડપથી ઓસરીમાં આવ્યો અને ડેલી તરફ આગળ વધ્યો. જઈને એણે ડેલી ઉઘાડી તાજી હવા ખાવા ઊભો હોય તેમ બહાર ઊભો રહ્યો. રબારીઓ દૂધના કેન સાથે પસાર થતા હતા.એક-બે કોન્સ્ટેબલો પસાર થતા હતા. એમણે એને સલામ ભરી. એના ચહેરા ઉપર જામી ગયેલું લોહી હવે ધીરે ધીરેજાણે કે ફરતું હતું. એણે સામે નજર કરી તો પુષ્ટ અંગો અને ચોળાયેલાં વસ્ત્રોવાળી એક ઊજળી સ્ત્રી પાછલી એક-બે રાતની કહાની સાથે લઈને ફરતી હોય તેમ મલપતી ચાલે આવતી હતી. જાડેજાને એકદમ ભારે હીણપત થઈ આવી.

એ અંદર આવ્યો. જોયું તો જમના પલંગની આજુબાજુ જ કશુંક કામ કરતી હતી. એની સામે જ જોયા વગર આવ્યો હોય તેમ એ રસોડાના બારસાખ પાસે ઊભો રહ્યો અને પૂરતી ઊંચાઈ અનુભવી રહ્યો. રસોડામાં આવીને એણે જોયું તો થોડું દૂધ હજુ પડ્યું હતું. તેણે ગેસ સળગાવ્યો અને ચા મૂકી. એકાએક બંગડીનો ખખડાટ સંભળાયો. જોયું તો જમના હતી. જરા મોટા અવાજે ઉધરસનું ઠસકું ખાઈને એ અંદર આવી અને ડાઈનિંગ ટેબલવાળી ખુરશી ઉપર બેસવા કરતી હોય તેમ એની ઉપર હાથ રાખીને ઊભી રહી. જાડેજાની નજર એની સાથે મળતાં જ વરવું હાસ્ય કરીને એ બોલી : ‘મારા માટેય ચા મૂકજો.’

જાડેજાનો ખાંડ નાખવા જતો હાથ થંભી ગયો. એણે નવાઈથી એની સામે જોયું. ત્યાં એ ફરી વાર હસીને બોલી : ‘મસાલાવાળી જ બનાવો ને !

જાડેજા એની સામે જ જોઈ રહ્યો.⓿


[વાર્તાસંગ્રહ ‘ચંદ્રદાહ’(1989,1999)માંથી ઉદ્‍ધૃત]


આ વાર્તાની સર્જનપ્રક્રિયા

મારા ધારેલા વાર્તાશિક્ષકોમાંના એક તે સ્વ.પ્ર.રા.નથવાણી . એ તંત્રી હોવા ઉપરાંત ખુદ એક (અસફળ) વાર્તાલેખક હોવાના કારણે સતત બીજા કોઇની વાર્તાના ‘છોડીયાં ફાડવાં’ તેમની પ્રિય પ્રવૃત્તિ હતી. અમુક સંજોગે અમારો રોજિંદો સંગ ત્રુટક ત્રુટક વર્ષો સુધી જળવાયો. નથવાણીસાહેબ પહેલાં ‘અંજલિ’ અને પછી ‘દૃષ્ટિ’ માસિકના તંત્રી હોવાને લીધે મારી પાસે અનિવાર્ય પણે વાર્તાઓ લખાવતા અને રોજ સાંજે હૉટેલના ટેબલ પર ઠરી જતી ચાના કપ સાથે મને સામે બેસારીને એનું મૌન વાચન કરતા. મારી એ દસ પંદર મિનિટ ભારે કપરી વીતતી. એ પછી એ પરિણામ (પોતાનો અભિપ્રાય) જાહેર કરતા ત્યારે કાં તો હું છાપરે બેઠો હોઉં ને કાં તો ભૂમિગત થઇ જવા જેવી માનસિકતામાં આવી ગયો હોઉં. એમની છેલ્લી કોટીની વખોડ કેવી રહેતી એ કહેવા જેવું નથી. પણ છેલ્લી કોટીના વખાણમાં એ એક મંતવ્ય વારેવારે વ્યક્ત કરતા : ‘તમારી વાર્તાઓ વાંચ્યા પછી હવે હું વાર્તાઓ લખવાનું સંચોડું બંધ કરી દેવાનો છું. કારણ કે આવું તો હું સાત જન્મેય લખી શકવાનો નથી.’

એવું એમણે આ ‘ફોજદાર’ વાર્તા વિષે પણ કહેલું. એનું કારણ એમના ધાર્યા મુજબ વાર્તા ન ઉતરી એ હતું, એનો અંત એમના ધાર્યા મુજબનો નહોતો. એમને જબરું વિસ્મય થયું. એમના એક પોલીસ અધિકારી મિત્ર અનેક વાર અમારી સાંજની બેઠકમાં આવી ચડતા અને તો’મતદારો’ને સીધા કરવાથી માંડીને પોતાની બીજી અનેક પરાક્રમકથાઓનું બયાન કરતા. એમાં એમને સારી-નરસી કોઇ પણ પ્રકારની ઘટનાઓનો છોછ નહોતો. સાંભળનારા મનમાં એ કેવળ પોતાના ‘પરાક્રમ’ની છબી ઉપસે એમ ઇચ્છતા. ‘હું કોઇને છોડતો નથી’ એ એમનું ધ્રુવવાક્ય હતું.

એવી જ એક રંગીન વાત એક સાંજે તેમણે અમને વર્ણવી. અમે ધ્યાનથી સાંભળી અને છૂટા પડ્યા. ત્યારે એમણે મારી સાયકલના પાછલા કેરીયર પર બેઠા બેઠા તાકીદ કરી. : ‘ જોજો હોં, આ તો સાળો પશુ છે. એની ઉપરથી વાર્તા ન લખી નાખતા.’ ત્રીજે જ દિવસે હું એના પરથી વાર્તા લખી લાવ્યો. નથવાણીને કહ્યું તો એ ચીડાઇ ગયા. ‘આવા ભુંડા અહેવાલો લખવાનું તમે શરુ કર્યુ?’

મેં કહ્યું;‘ પણ આ વાર્તા એ સાહેબની નથી.’

‘પણ તમે તો કહ્યું કે એમને પેલી વાત પરથી જ છે.!

‘અરે, તમે વાંચો તો ખરા !”

અને પછી એમણે એ વાર્તા વાંચીને ખુશીના જે ઉદ્‍ગારો કાઢ્યા તે હું અહીં ઉતારતો નથી.

પણ મારે કહેવાનું એટલું જ છે કે કોઇ વાર્તા સાવ ‘અપાર્થિવ’ હોતી નથી. એ કદી, કદી, કદી હવાઇ હોતી નથી, હોઇ પણ ના શકે. આપણે જોયેલી, જાણેલી, માણેલી, અનુભવેલી, અરે કલ્પેલી કોઇ પણ સ્થુળ વાતમાં કે અનુભુતિમાં એનાં મૂળિયાં પડ્યાં જ હોય છે. પણ એ ઉગેલો છોડ એવો હોય છે જે પોતાના મૂળથી દૂર એવી કોઇ બીજી જ ભૂમિ, સર્જકની ચેતનાભૂમિમાં ઊગે છે. પછી એ મૂળ સાથે એને કોઇ સંબંધ રહેતો નથી. ઘણી વાર તો એ છોડ પોતાના મૂળીયાંને સાવ ત્યજી દે એવું પણ બને. (અને ન પણ બને)

પ્રસ્તુત વાર્તા ‘ફોજદાર’ પોતાના મૂળીયાંને સાવ છોડી શકી નથી, પણ તોય એમાં ઘટતી ઘટના અમને મળેલા એ ફોજદારસાહેબની નથી. એ મારા મનમાં જે રીતે આકારિત થઇ તે રીતે લખાઇ છે.

આ પછી તો નથવાણી એવા, ગમે તેવા બડકમદાર પુરુષ ઉપર હાવી થઇ જતી મામૂલી સ્ત્રીને જોતા ત્યારે મારી સામે એ તરત આંખ મીંચકારીને કહેતા: ‘ફોજદાર’!

આ વાર્તા સ્વ. મિત્ર વિનોદ ભટ્ટને એટલી બધી પસંદ પડી ગઇ હતી કે એમના અવસાનના થોડા જ સમય પહેલાં ગુર્જર પ્રકાશનના શ્રી મનુભાઇ શાહને કહેલું કે પોતાના સંપાદનના અતિ વિખ્યાત પુસ્તક ‘શ્લીલ-અશ્લિલ’ની નવી આવૃત્તિમાં કોઇ એક વાર્તા દૂર કરીને રજનીની આ ‘ફોજદાર’ વાર્તા અચુક સમાવવાની છે. ભૂલાય નહિં.

જો કે, પછી તો વિનોદ ભટ્ટ અવસાન પામ્યા અને એ પુસ્તક બહાર પાડવાનું પણ પછીથી મોકૂફ રહ્યું. પણ એ જુદી વાત છે.


લેખક સંપર્ક-

રજનીકુમાર પંડ્યા.,બી-૩/જી એફ-૧૧, આકાંક્ષા ફ્લેટ્સ, જયમાલા ચોક,મણિનગર-ઇસનપુર રૉડ,અમદાવાદ-૩૮૦૦૫૦

મો. +91  95580 62711 ( વ્હૉટ્સએપ) / લેન્ડલાઇન-+9179-25323711/ ઇ મેલ- rajnikumarp@gmail.com

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail

1 comment for “મારું વાર્તાઘર : ફોજદાર

  1. નીતિન વ્યાસ
    July 19, 2020 at 7:14 pm

    જીવનમાંથી જડેલા, અનુભવેલા પ્રસંગોને ગુથીને સરસ વાર્તા લખી છે. આમ પણ આપનાં લખાણો આલ્લા દરજ્જા ના હોય છે. તેમાં સરસ વધારો થતો જાય છે. આભાર

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.