લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : આસમાનમાંથી ફેંકાયેલો એક સળગતો જવાબ શોધવાનો તરફડાટ

( ૧૯-૧૦-૧૯૮૮ ની અમદાવાદની એ વિમાની હોનારતની એક વાત)

-રજનીકુમાર પંડ્યા

મધ્યમ વયનું દંપતી. સાથે એક તરુણી પુત્રી હતી. એક મિત્રના મોકલ્યાં આવ્યાં હતાં. શબ્દોમાં ઠાલવી શકાય એટલી વિનંતી ઠાલવીને એમણે આખી વાત કરી. એમની વાતના શબ્દેશબ્દે મારું મન સ્પષ્ટ નકાર રટતું હતું. છતાં બહુ ચિંતાતુર લોકો હતાં એટલે એક પણ નકારને જીભે લાવ્યા વગર વાત પૂરી સાંભળી લીધી – પછી જ્યારે એમણે કહ્યું કે, ‘હવે અમારું આટલું કામ કરી આપો કે છાપામાં એક લેખ લખી આપો’ ત્યારે મારાથી મક્કમ થઈ જ જવાયું. કહ્યું કે, ‘ના, એ નહીં બની શકે.’

“કેમ ?” એટલું સામું પૂછવાની પણ એમનામાં હામ નહોતી. માત્ર એમની આંખોમાં કાકલૂદી વધારે ઘુંટાઈ ગઈ.

“જુઓ” મેં કહ્યું : હું નથી માનતો કે તમારી દીકરી ઍર હોસ્ટેસ પ્રતિભા હવે જીવતી હોય. ઇતિહાસમાં કાળા અક્ષરે છપાઇ જનારી આ આજની ૧૯૮૮ ના ઓગણીસમી ઑક્ટોબરની એ ભયંકર હોનારતમાંથી અમદાવાદના બે જણા બચ્યા છે. એક ગુજરાત વિદ્યાપીઠના વિનોદ ત્રિપાઠી ને બીજા યાશીકા ટી.વી.ના ડાયરેક્ટર અશોક અગરવાલ. એમાંય અખંડ બચેલા તો માત્ર ત્રિપાઠી જ. કારણકે અશોક અગરવાલ તો એ હોનારતની ક્ષણો પૂરતી યાદદાસ્ત ખોઈ બેઠા છે. એમ્નેશિયાનો ભોગ બન્યા છે. બીજા બધા જ જીવતાં ભૂંજાઈ ગયા છે, એટલે હું નથી માનતો કે પ્રતિભા હયાત હોય. ને નથી માનતો એ હું કેમ કરીને લખું ? એમાં બળ કેવી રીતે આવે ?

ફરી એ ભીની નજરે મારી સામે તાકી રહ્યા. ત્યારે મને વિચાર આવ્યો કે આ એમની એક આશા છે, જેના આધારે એમણે આટલા દહાડા કાઢ્યા છે. કદાચ કોઈએ પ્રતિભાનો મૃતદેહ લઈ આવીને એમની સામે રજૂ કર્યો હોત તો તો એમનું હૃદય જ બેસી જાય એવી એમની નાજુક તબિયત છે. હવે જો કુદરતે એમને જિવાડવાને માટે આ એક દૃઢ આશાનું ઈન્જેક્શન આપ્યું છે, તો મારે શા માટે વાઢકાપ કરવી ? મારી સામે જોઈ રહ્યા છે તે શું છેલ્લો ક્રૂર ફટકો ખાવા ?

“એક કામ કરું” મેં કહ્યું : “તમારી ઈચ્છા જ હોય કે તમારી વાત દૂરદૂરના ગામડાં સુધી, ખાસ કરીને અમદાવાદની નજીક વિમાન તૂટી પડ્યું છે એની આજુબાજુના વિસ્તાર સુધી પહોંચે. ને તમે માનો છો તેમ તમારી દીકરી ઘવાઈને બેહોશીની સ્થિતિમાં કોઈ સાધુના ઘરમાં આશ્રય લઈ રહી છે, તેની ભાળ કોઇ આપે, તો એ હેતુ બર લાવવા માટે એકાદ-બે પત્રકાર મિત્રોને ફોન કરું. એ આવે ને તમારા ઈન્ટરવ્યૂરૂપે આ વાત છાપામાં કાલે ને કાલે આપે. ઉપરાંત તમે પત્રિકાઓ છપાવો. એ આપણે બધે આજુબાજુમાં વહેંચવાની ગોઠવણ કરીએ. ચાલશે ?”

એમને એ મંજૂર હતું. તરુણી પુત્રીના ચહેરા ઉપર ચમક આવી ગઈ. મા-બાપ તરફ એક નજર નાખીને બોલી :“તો તો પપ્પા-મમ્મી, દીદી જરૂર મળી જશે.” પછી મને સમર્થન માટે પૂછ્યું :“કેમ મળી જશે ને?”

મુગ્ધ છોકરી આટલી વાતચીત પછી પણ મારું મન વાંચી શકી નહોતી. મેં એકદમ બનાવટી હસીને કહ્યું. “જરૂર. કેમ નહીં ?”

એ દિવસે પત્રકાર-જ્યોતિષજ્ઞ પ્ર.રા. નથવાણી પણ મારી સાથે હતા. આ લોકોએ એમને પણ એમના બેંગલોરના કોઈ જ્યોતિષીએ કહેલું પ્રતિભા ઍરહોસ્ટેસની જન્મકુંડળીનું વાચન બતાવ્યું કે, ‘પ્રતિભાની આયુષ્યરેખા બળવાન છે. ચોસઠ વર્ષનું આયુષ્ય છે. આ એના ઉપરની ઘાત છે. ઘાયલ થઈને એ અમદાવાદ-હાંસોલ પાસે કોઈ સાધુના ઘરમાં સારવાર હેઠળ છે. બેહોશ છે. સાધુના ઘરની નિશાની એ કે બાજુમાં હનુમાનજીનું મંદિર છે. કૂવો છે. કાંટાની વાડ છે. આ બધું જ હાઈવેથી અંદરના ભાગે છે. છોકરીની તપાસ અકસ્માતના સ્થળતી ત્રણ માઈલના પરીઘમાં કરો.’ આ બધી વાત અક્ષરશ : ભોળા સ્વજનોએ માની લીધી હતી. કારણ કે લગભગ દરેક ઉતારુનો સામાન કે છેવટે બળેલો અવશેષ પણ મળી આવ્યો હતો. પ્રતિભાનું કંઈ જ નહીં. આ આટલી ટચલી આંગળીએ એમણે બહુ મોટી આશાનો ગોવર્ધન તોળ્યો હતો. છતાં નથવાણીએ એની કુંડલીનું ફરી વાચન કર્યું. મારી જેમ એ પણ નકારમાં ડોક ધુણાવવા જતા હતા, પણ તરત સંયત થઈ ગયા. બોલ્યા : “કોશિશ કરો, બીજું કશું કહેતો નથી. પત્રિકા છપાવવાનો ખર્ચ હું ભોગવીશ.”

(પ્રતિભાની તપાસ માટે છાપાવાયેલી પત્રિકા)

છાપામાં સનસનાટીભર્યા ઈન્ટરવ્યુ આવી ગયા. પત્રિકાઓ પણ છપાઈ ગઈ. પણ પછી એમણે લગભગ જીદની કક્ષાની વિનંતી કરી કે મારે એમણે ભાડે કરેલા વાહનમાં અમદાવાદની આજુબાજુનો વિસ્તાર ખૂંદી વળવામાં એમની સાથે રહેવું. ગુજરાતી માણસ સાથે હોય તો પૂછપરછમાં સરળતા રહે. “અરે, જરૂર દીદી મળી જશે.” છોકરી ફરી બોલી. મેં મારી અવઢવને એક બાજુ મૂકી દીધી. કહ્યું :“ચાલો આવું.”

સતત ત્રણ દિવસ ઉખડખાબડ રસ્તાઓમાં, ધૂળ ખાતા, લોકોનું જોણું થતાં થતાં હાંસોલ અને આજુબાજુના વિસ્તારમાં ફર્યા. પૂછપરછ કરનારા સ્વજનોની આખી ટોળીમાં સૌ હકારાત્મક વલણવાળા હતા. “હા, એક સાધુ સામે રહે છે ખરા, ત્યાં કૂવો નથી, પણ મેલડીમાનું મંદિર પણ છે. ”એમ કોઈ કહેતું તો તરત જ છોકરી અને મા-બાપ ઉત્સાહથી એ તરફ ધસી જવા કરતાં, હું એમને વારવા પ્રયત્ન કરતો :“અરે, પણ મેલડીનું મંદિર છે ? ક્યાં હનુમાનજીનું છે ? વળી કૂવો પણ ક્યાં છે ?”આમ હું કહેતો, કારણ કે હું એકલો જ પગે નકારની બેડી પહેરીને એમની સાથે સાથે ઘસડાયે જતો હતો, છતાં સૌ ત્યાં જતા ને ઝૂંપડી જેવી કુટિરમાં સાધુની ખફામરજી છતાં બધે ફરી વળ્યા. ક્ષણભરમાં નિરાશ થઈને વળી પેલા કૃદ્ધ સાધુને જ પૂછતાં: “અહીં નજીકમાં ક્યાંય હનુમાનજીનું મંદિર છે ?આપના જેવા કોઈ સાધુ છે ?”

ચોથે દિવસ સવારે એ લોકોએ મને કહ્યું :“કાલે અમે બેંગલોર કૉલ કર્યો હતો. જ્યોતિષીએ ફરી કુંડળી માંડી, ફરી કાચના ગોળામાં જોયું. કહ્યું કે મારું કહેવું સાવ અફર છે. મને ગોળામાં પ્રતિભા કણસતી દેખાય છે. તમને ન મળતી હોય તો એક કામ કરો. અકસ્માતના સ્થળે જાઓ. ભુલા પડી ગયેલા માણસને જેમ ગામના ચોરાથી દરેક ઘરનો રસ્તો જડે છે, તેમ તમને પ્રતિભાના સગડ ત્યાંથી મળશે.”

ના પાડવાની તીવ્ર ઈચ્છા છતાં જીભ ન ઊપડી. પગમાં ચંપલ નાખ્યા અને નીકળી પડ્યો. અકસ્માતના સ્થળે જઈને જોયું – શું હતું ? ઠરી ગયેલી એક વિરાટ ચિતા હતી. હવે તો એમાંથી અસ્થિઓ પણ વિણાઈ ગયાં હતાં. માત્ર ઍરલાઈન્સના કેટલાક અધિકારીઓ તંબૂ નાખીને કશીક વિધિ આટોપતા હતા. વચ્ચે એક ખાઈ જેવી ઊંડાઈમાં હજુ ઓગણીસમી, ઑક્ટોબર, ૧૯૮૮ ના અર્ધા બળેલાં વર્તમાનપત્રો, ઠરડાઈ ગયેલી. સુટકેસો, ભસ્મીભૂત કપડાંના લીરા, ઊંઘેકાંધ ઢીંગલીઓ, અને અનેક ચીજો, વેરવિખેર, પ્લેનના પૂર્જા, પટ્ટા, પાંખ.

થોડી વાર પોલીસની દેખરેખ નીચે અમે સૂનમૂન ઊભા રહ્યા. જાણે કે ક્યાંકથી પ્રતિભાનો સાદ સંભળાવાનો હોય, “પપ્પા, મમ્મી, બહેન, હું અહીં છું. અહીં, આવો આ તરફ આવો.” માત્ર હું મનોમન આ બધાની વ્યર્થતા વિચારતો હતો. થોડી વારે પ્રતિભાની મા બોલી :“મારી દીકરી અહીંથી દક્ષિણ દિશામાં છે. મને એના ઉહકારા સંભળાયા. હું ઓળખું ને !”

ફરી જીપમાં બેઠા. અકસ્માતના સ્થળની આખી દક્ષિણ દિશા ફરી વળ્યા. જીપ ન જઈ શકે ત્યાં પગે ચાલીને. એમની કન્નડ ભાષા કોઈ ન સમજે, એટલે ગુજરાતીમાં મારે એમની આશાનો રણકાદાર અનુવાદ કરીને સામાને પૃચ્છા કરવી પડે, પછી ભલેને મારા ખુદના મનમાં એનાથી વિરુદ્ધની વાત પડી હોય ! આખો દહાડો ફરીફરીને લોથ થઈ ગયા. મેં કંટાળીને એ લોકોને કહ્યું :“ધસ ફાર ઍન્ડ નો ફરધર.”

પણ બીજે દિવસે મારે એમની સાથે વિનોદ ત્રિપાઠી આગળ જવું પડ્યું. કારણ કે “બેંગલોરથી કૉલ આવ્યો હતો કે બચી ગયેલા માણસને મળો- એ ભાળ આપશે.”

ગયા ત્યારે વિનોદ ત્રિપાઠી વિદ્યાપીઠની એમની ઑફિસમાં બેઠાબેઠા ફિઝિયોથેરાપીની સારવારથી ઠરડાઈ ગયેલા આંગળાને ઠીક કરાવતા હતા. અમારી વાત સાંભળીને કહ્યું :“અકસ્માતની પળોનું વર્ણન તમારે સાંભળવું છે? આખા જગતમાં હવે હું એકલો જ એનો આંખે દેખ્યો અહેવાલ આપી શકનાર સાક્ષી છું.”

(વિમાન અકસ્માતના એક માત્ર બચેલા સાક્ષી વિનોદ ત્રિપાઠી)

મારા સિવાય સૌ અપેક્ષાભરી નજરથી એમની વાત સાંભળી રહ્યા, કે કદાચ એમાંથી પ્રતિભાની હયાતીની કોઈ ચાવી-કોઈ કલ્યુ મળે !

“જુઓ,” વિનોદ ત્રિપાઠી બોલ્યા: “સવારે છ ને ચાલીસે પ્લેનની એડ્રેસ સિસ્ટમ પરથી એનાઉન્સ થયું કે બહુ જલદી હવે આપણે અમદાવાદના ઍરપોર્ટ પર ઉતરાણ કરી રહ્યા છીએ ત્યારે અમદાવાદ શહેરની બત્તીના ઝબુકિયાં બારીમાંથી સ્પષ્ટ દેખાતાં હતાં. મેં મારી સીટ નંબર 21 – એ પરનો સીટબેલ્ટ ટાઈટ પણ કર્યો. પણ ત્યાં એકાએક ઝબુકિયાં દેખાતાં બંધ થઈ ગયાં. બારી બહાર ફોગ-ધુમ્મસને કારણેસાવ અંધારપટ છવાઈ ગયો. આમ તો હું ટેવાયેલો, છતાં મારાથી રૂમાલ કાઢીને બારી પર ફેરવાઈ ગયો. કેમ જાણે એનાથી આખું અંધારું લુછાઈ જવાનું હોય ! પણ અંધારું તો વધારે ગાઢ બન્યું. સમય બોઝીલ બની ગયો. ગ્રહણ વખતે વૃક્ષોનાં પાંદડાં પણ ફરકતાં બંધ થઈ જાય એમ. કોકપીટમાંથી કશાક નવા એનાઉન્સમેન્ટની અપેક્ષા હતી, પણ એક પણ શબ્દ સાંભળવા ન મળ્યો. માત્ર એન્જિનનો ઘેરો ઘેરો ગજવાટ અને બાકી સન્નાટો પછી….” એ વૃદ્ધ દંપતી તરફ જોઈને બોલ્યા :“તમારી દીકરી ઍરહોસ્ટેસ પ્રતિભા, કે જે મને થોડી જ વાર પહેલાં એક વધારાની ચા આપી ગઈ હતી ને સ્મિત આપી ગઈ હતી તે મારી સીટની પાછળના ખુલ્લા ભાગમાં આવીને લપાઈને બેસી ગઈ, જાણે કે કોઈ ભયભીત સસલી !”

પ્રતિભાની માતાની આંખમાં આંસુ તગતગી રહ્યાં, એણે મોં આડો રૂમાલ દીધો. વિનોદ ત્રિપાઠી બોલ્યા :“હજુ હું વિચાર જ કરતો હતો કે છે શું આ બધું ?મામલો શો છે ?– બસ, આ વિચારું છું ત્યાં તો એક પ્રચંડ ધડાકો થયો ને વિમાન ત્રણસો કિલોમીટરની ઝડપે ધરતી પર એના પુરા વજનથી પટકાયું ને એ સાથે જ એના લોખંડી માળખાના ટુકડેટુકડા થઈ ગયા અને કાળા વાદળમાંથી ધડાકાથી વીજળી ફાટે એમ આગ ફાટી નીકળી. ચિચિયારીઓ અને કિકિયારીઓથી આખું વિમાન ભરાઈ ગયું. શું કહું ? ઝોલાં આવવા છતાં માણસ જે રીતે જાગૃતિને પકડી રાખે એમ મેં સભાનાવસ્થાને પકડી રાખી, નહીંતર હું પણ બીજાની જેમ બેભાન થઈ ગયો હોત. હું તો સાવ ઊંધે માથે થઈ ગયો અને બળતા ભંગારમાં મારા પગ ફસાઈ ગયા, ને માંસ શેકાવા માંડ્યું.”

વિનોદ ત્રિપાઠી શુન્યમાં તાકી રહ્યા, એ આખું દૃશ્ય એ કદાચ ફરી જીવતું થતું જોઇ રહ્યા હતા.

પણ પ્રતિભાના મા-બાપથી એમના આ પૂરા સીનારીયોમાંથી એમની દિકરીને શોધવા અધિરા થઇ ગયા હતા.

“પ્રતિભા?” પિતાએ પૂછ્યું :“પ્રતિભા ! અમારી પ્રતિભા એને તમે જોઇ હતી એ વખતે ? તમને યાદ આવે છે ?”

“હા.” વિનોદ ત્રિપાઠી પોતાના પ્લાસ્ટિક સર્જરી છતાં બેડોળ થઈ ગયેલા ચહેરો એમના તરફ વંચાઇ શકે એમ ધરીને બોલ્યા: “હા, એને પણ મેં સૌની જેમ મારી નજર સામે જ ભડભડાટ સળગતી જોઈ. હવે ? બીજું કંઈ સાંભળવું છે તમારે ?”

ખાતરી હતી કે હમણાં બહેન અને મમ્મી ઠૂંઠવો મૂકશે અને પિતા તો કદાચ બેભાન જ થઈ જાય. પણ મેં જોયું. એમના હોઠ બીડાઈ ગયા હતા, ને આંખોમાં થોડી ભીનાશ.

“પૂછવું હોય તો…” વિનોદ ત્રિપાઠી બોલ્યા :“એક બૅન્‍ક ઑફિસરની પત્ની આવીને મને જે પૂછતી હતી એ પૂછો. એ પૂછતી હતી કે મારા વહાલસોયા પતિને તમે સળગતા જોયા હતા ? પ્લીઝ મને એટલું કહો કે એમને સળગતાં બહુ વાર તો નહોતી લાગી ને !”

પહેલી જ વાર મારા ગળામાં ડૂમો ભરાઈ આવ્યો.⓿

——————————————————————————————————-

લેખકસંપર્ક:

રજનીકુમાર પંડ્યા.,બી-૩/જી એફ-૧૧, આકાંક્ષા ફ્લેટ્સ, જયમાલા ચોક,મણિનગર-ઇસનપુર રૉડ,અમદાવાદ-૩૮૦૦૫૦

મો.+91 95580 62711 ( વ્હૉટ્સએપ) / લેન્ડલાઇન- +9179-25323711/ ઇ-મેલ: rajnikumarp@gmail.com


વિશેષ પાદનોંધ:

યોગાનુયોગ એવો થયો કે ‘વેબગુર્જરી’ પર આ લેખ મૂકાયો એ જ દિવસના ‘ટાઈમ્સ ઑફ ઈન્‍ડિયા’માં આ અકસ્માતમાં બચી ગયેલા કાપડ વ્યાવસાયિક અશોક અગ્રવાલના અવસાનના સમાચાર પ્રકાશિત થયા. અશોકભાઈએ આ અકસ્માતમાં પત્ની આભા અને માત્ર અગિયાર મહિનાની દીકરી રુહીને ગુમાવ્યાં હતા. જીવ્યા ત્યાં સુધી અશોકભાઈ પર આ દુર્ઘટનાની ઘેરી અસર રહી હતી.

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail

9 comments for “લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : આસમાનમાંથી ફેંકાયેલો એક સળગતો જવાબ શોધવાનો તરફડાટ

  1. Kirti Shah
    March 16, 2020 at 12:12 pm

    Stupefying

  2. March 16, 2020 at 12:13 pm

    Highly touching

  3. B
    March 16, 2020 at 12:28 pm

    બહુ જ કરુણ વિમાન હોનારત ગોઝારી સત્ય ઘટના ગુજરાતની ધરતી પર થયેલી.. શ્રી વિનોદ ત્રિપાઠી જીના મુખે એમનો આંખો દેખ્યો હૈયું હચમચાવતો આપવીતી હેવાલ સાંભળેલો … એમણે ઘડિયાળની પણ વાત કરેલી … આજે એ બીનાની યાદ સુદ્ધાં કંપકંપાવી મૂકે છે… રજનીભાઈ આપનો એ ડૂમો આ વાંચનારને આજે ય ભરાઈ આવ્યો …

  4. bhagyendra
    March 16, 2020 at 12:30 pm

    બહુ જ કરુણ વિમાન હોનારત ગોઝારી સત્ય ઘટના ગુજરાતની ધરતી પર થયેલી.. શ્રી વિનોદ ત્રિપાઠી જીના મુખે એમનો આંખો દેખ્યો હૈયું હચમચાવતો આપવીતી હેવાલ સાંભળેલો … એમણે ઘડિયાળની પણ વાત કરેલી … આજે એ બીનાની યાદ સુદ્ધાં કંપકંપાવી મૂકે છે… રજનીભાઈ આપનો એ ડૂમો આ વાંચનારને આજે ય ભરાઈ આવ્યો …

  5. શાહનવાઝ મલીક દસાડા
    March 16, 2020 at 1:34 pm

    એકીશ્વાસે વાંચી ગયો કે અંત કેવો હશે અને અકલ્પનિય અંત કરીને વાચકોને મંત્રમુગ્ધ કર્યા પ્રભુ… ખૂબ સરસ આલેખન…

  6. Samir
    March 16, 2020 at 2:36 pm

    અદભુત વાત ! કેટલીક વાતો નો (સુખદ કે દુખદ) અંત જ નથી હોતો . આ દુખદ પ્રસંગ એમાંનો એક છે. વર્ષો પછી પણ આપણે તે બાબતે કોઈ આખરી મકામ પર આવી નથી શકતા …….
    રજનીભાઈ નો આભાર કે એમણે ૨૦૧૯ માં ફરી થી ૧૯૮૮ જીવતું કરી દીધું !

  7. સુમંત વશી
    March 17, 2020 at 5:11 am

    આવી વહાલસોયી દિકરીને કદાચ તમે શોધી શક્યા હોત તો !!

  8. Prafull Ghorecha
    March 17, 2020 at 3:09 pm

    કેવી કરુણતા ! માણસ મરતા મરતા પણ બહુ દુઃખી ન થવો જોઈએ ની ભાવના.

  9. વિરેન પટેલ
    March 17, 2020 at 10:03 pm

    આંખો સામે અત્યારે એ દ્રશ્ય ઉભું થઈ ગયું.

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.