લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : વો છોડ ચલે હૈ મહેફિલ કો, યાદ આયે કભી યું બુલા લેના..

-રજનીકુમાર પંડ્યા

સાઠ-બાસઠ વર્ષની આ લેખન કારકિર્દીના લાંબા ગાળા દરમ્યાન વાચકોના સારા-નરસા અનેક કાગળો આવ્યા હોય, એમાં કોઇ ફુલાવા જેવું નથી. લેખના શબ્દો ઘરના કાગળ કે કમ્પ્યુટરમાં પૂરાઇ રહ્યા હોય ત્યાં સુધી લેખકના, પણ એક વાર શ્રાવ્ય કે દૃશ્ય માધ્યમની પાંખે ચડીને એના ઘરનો ઉંબરો અને આકાશ વળોટે તે પછી ભલે કૉપીરાઇટના કાયદાના બળે શબ્દો એની માલિકીના રહેતા હશે, પણ એ શબ્દોના અર્થઘટનો પર એનો કોઇ કૉપીરાઇટ રહેતો નથી. ક્યારેક કોઇ વાચક લેખકના શબ્દોના જે અર્થો તારવે તે તારવણી લેખકને વિચારમાં પાડી દે અને એની જિંદગી, એની વિચારધારા પર કાયમી પ્રભાવ પાડી દે. ક્યારેક એથી અવળું પણ બને. લેખક એવું કાંઇક લખે કે જે આમ તો હોય સામાન્ય, પણ કોઇ વાચકના જીવનનો મોરો સમૂળગો ફેરવી નાખે. એક વાર મુંબઈના સાવ અજાણ્યા વાચક બદરૂદ્દીન બોઘાણીનો પત્ર આવ્યો ત્યારે એના સંદર્ભે આ વાત યાદ આવી ગઇ. પણ એ વખતે ખબર પડી કે અમે સરખી ઉંમરના છીએ. અમે બન્ને એ વખતે બાસઠના હતા. બદરૂદ્દીન બોઘાણી મને વારંવાર લખતા હતા. ‘જૂનાં ગીતો સાંભળું છું ને વિછોડાયેલાં વહાલાં એક પછી એક યાદ આવે છે, જેમને આ ગીતો ગમતાં હતાં અને જેમની સાથે બેસીને આ ગીતો અનેક વાર ભરપૂર માણ્યાં હતાં. આ ગીતો હવે એકલા એકલા સાંભળવાનો જીવ ચાલતો નથી.’

એમનો પત્ર વાંચીને મને ખુદને ફિલ્મ ‘માશુકા’(1953)નું મુકેશે પાણીના ઝરણા જેવા શીતળ સ્વરે ગાયેલું એક અદ્‍ભુત ગીત યાદ આવી ગયું,

‘માસૂમ દિલ કી હાં પે
ના કહ દિયા કિસી ને
ઔર બસ ઈસી બહાને,
ગમ દે દિયા કિસી ને.’

મને યાદ આવી ગયું કે 1997ના શિયાળાની એક મધ્યરાત્રિનું શાંત નીરવ વાતાવરણ હતું. ઘરનાં બીજા સૌ બીજા ઓરડામાં શાંતિથી પોઢી ગયાને પણ કલાક ત્રણ-ચાર થયા હતા. પણ અમે બંને ભાઈઓ મારા લેખનખંડમાં દળદાર કાર્પેટ ઉપર નીચે બેસીને માત્ર ટેપરેકોર્ડરની સ્વીચ જ દેખાય એટલી ઝાંખી બત્તી કરીને, તલ્લીન થઈને જૂનાં ગીતો સાંભળી રહ્યા હતા.(એ વખતે સીડી પ્લેયર નહોતાં. મોબાઇલની તો કલ્પના પણ નહોતી.) આછો, બિલકુલ આછો હલકો કેફ હતો. સમયના એ ખંડ દરમિયાન ઓરડામાંથી બધો જ અસબાબ લુપ્ત થઈ ગયો. અમારી જાત પણ ઓગળી ગઈ. વાતાવરણમાં ગૂંજી રહ્યો માત્ર મુકેશનો ઘેરો, ઠંડો, હૃદયના તળિયાને સ્પર્શ કરી અજબ શાતા (સુકુન) આપતો સ્વર. માધુર્યના મધપૂડા જેવા સ્વરકાર રોશને યોજી આપેલા એવા જ સંગીતવાદ્યના સૂરો.

‘રંજુ…’ મારા મોટાભાઈએ કહ્યું: ‘રિપીટ કર.’

(ગીતોની મહેફિલ માણતા રજનીકુમાર અને ઈંદુકુમાર)

પણ મારા એક વાર રિપીટ કરવાથી એમને તો ઠીક, મને પણ સંતોષ ના થયો. એ રાતે અમે એ ગીત સાત વાર દોહરાવ્યું. સમયનો આખો એ પોણો કલાકનો ટુકડો અમને બંનેને સંગાથે એવા દિવ્ય સ્વરલોકની યાત્રાએ લઈ ગયો, જ્યાં સ્વર જ ઈશ્વર હતો અને સૂર એ જ સમાધિ.

મને રડવું ભાગ્યે જ આવે છે, પણ એ વખતે મારી આંખોના ખૂણા મેં નેપકીનથી લૂછ્યા. મોટાભાઈ ઈન્દુભાઈ એ જોઈ ગયા. બોલ્યા : ‘આ ગીત સાંભળ ત્યારે મને યાદ કરજે.’

એમના કહેવાનો એક ભીનો સંદર્ભ હતો. પંચાવન વર્ષથી અમે જૂનું ફિલ્મસંગીત થાળીવાજાં ઉપર, સામસામે ગાઈ બતાવીને પછી ફિલ્મથિયેટરોમાં પબ્લિક હૉલમાં બેસીને કે ટેપરેકોર્ડર ઉપર વી.સી.આર. ઉપર માણી રહ્યા હતા. નાનામોટા ઝઘડા, મનમુટાવ અમારી વચ્ચે અનેકવાર થયા હતા, પણ આછા પાણીના પરપોટાની જેમ તરત જ અદૃશ્ય થઈ જતા હતા. નૈસર્ગિક ભ્રાતૃભાવ તો ખરો જ, પણ એથી વધુ સંગીતની સહયાત્રા અમને પાછા એક કરી દેતી હતી.

પણ એ પછી એ યાત્રાનો અંત નજીક આવી ગયો. ડૉકટરોએ એમના હૃદયરોગનું પાકું નિદાન કરી દીધું હતું. એલોપથિક દવાઓના સહારે હજુ એક-બે વર્ષ નીકળી શકે એમ હતાં, પણ એમના સ્વભાવની વિચિત્રતાને લીધે એ દવાઓના એ કટ્ટર વિરોધી હતા. બીજાં ઘણાં કારણો હતાં જે અહીં લખવાની મરજી નથી, પણ એમણેય સ્વીકારી લીધું કે હવે એમનું આયુષ્ય બે-ચાર માસનું જ છે. સંકેલો કરવા માંડ્યો એમણે, પણ વારંવાર મને કહેતા રહ્યા કે બને એટલું વધુ મને જૂનું ફિલ્મસંગીત સંભળાવ. મારી પણ એ જ તજવીજ રહેવા માંડી. છેલ્લે અમદાવાદની અતિશય ઉચ્ચ કક્ષાની કહેવાય એવી ગ્રામોફોન ક્લબના ‘દુનિયા રંગરંગીલી’ નામના સાયગલ યુગનાં ગીતોના કાર્યક્રમમાં હું એમને સાથે લઈ ગયો. અલબત્ત, મારી જગ્યા વી.આઈ.પી.ની પ્રથમ હરોળમાં હતી. એમને ત્રણ-ચાર હરોળ પાછળ અપાવી, પણ ઈન્ટરવલ પછી હું ઊઠીને એમની જોડે બેઠો અને ગીતો માણ્યાં. છેલ્લે ‘ધરતીમાતા’નું ગીત ‘દુનિયા રંગરંગીલી બાબા’

જ્યારે ગાયકો સ્ટેજ પર ગાતા હતા ત્યારે આખું ઓડિયન્સ ઊભું થઈ ગયું હતું. મેં પણ મોટાભાઈને જરી ટેકો આપીને ઊભા કર્યા. અમે પણ બીજા શ્રોતાઓની જેમ એ ગીતના સમૂહસ્વરમાં અમારો સ્વર પુરાવ્યો. એ અમારી જિંદગીનું કદાચ છેલ્લું સહગાન હતું. નાનપણમાં એમની સાથે સહગાન કરીને જ મેં ગાયનના સંસ્કારો ગ્રહણ કર્યા હતા.

એ પછી એકાદ મહિને મેં મારા ઘરમાં આ બેઠક ગોઠવી. રાતે અગિયાર વાગે તો અમે બંને બેઠા. ઇંગ્લેન્ડના એક સુજ્ઞ વાચક કબીરે સંખ્યાબંધ ઉત્તમ કલાકારોએ બી.બી.સી. ઉપર ગાયેલાં ગીતોની લાઈવ વીડિયો કૅસેટ બનાવીને મને ભેટ આપી છે. તેમાંથી સી.રામચંદ્ર, તલત મહેમૂદ અને ગુલામ અલીના ગીતો મોટા ભાઈએ સાંભળ્યા. ગુલામ અલીનું ‘આવારગી’ તેમને એટલું બધું ગમ્યું કે બે વાર રિવાઈન્ડ કરીને સાંભળ્યું. એ પછી અમે અંદરના ખંડમાં આવ્યા અને ઓડિયો ઉપર બેઠા. બત્તીઓ બુઝાવી, ઝીરો વોટનો બલ્બ જલાવી અમે પહેલાં તલત મહેમૂદ્ અને પછી મુકેશના કોર્નર સોંગ્સ સાંભળ્યા પણ જ્યારે ફરીવાર ફિલ્મ ‘માશૂકા’ (1953) નું ‘માસૂમ દિલ કી હાં કો’ સાંભળ્યું ત્યારે જ મારી પાસે એ સાત વાર રિવાઈન્ડ કરાવીને એમણે મને કહ્યું હતું : ‘આ ગીત સાંભળ ત્યારે મને યાદ કરજે.’ ને પછી થોડા જ સમયમાં ઉપલેટાના સ્મશાનમાં રાતે દસ વાગે સ્મશાનમાં લીમડાના ઝાડની ઝૂકેલી ડાળીઓ પછવાડેથી દેખાતા ચંદ્રના ફિક્કા પ્રકાશમાં જ્યારે મેં એમને અગ્નિદાહ આપ્યો ત્યારે દુનિયાદારીની વ્યાખ્યામાં જેને ‘ક-ટાણું’ કહેવાય એવા કટાણે મનમાં કોઈ મરશિયો ફૂટવાની ક્ષણે આ ગીત મારા ચિત્તના છુપા શ્રવણયંત્ર પર જોરજોરથી વાગવા માંડ્યું હતું.

ના, એમાં કવિતા મહત્વની નથી. એના શબ્દોમાં પણ કોઈ ખાસ ઊંડાણ નથી પણ સંગીતના અને સ્વરનું વશીકરણનો જાદુ છે તે સમય, સાન્નિધ્ય અને સંગીતના એ મધુર ટુકડા અને એ જન્મેલા એના સમરસ રસાયણનો છે. વીતેલી આવી ક્ષણોના તણખલાંઓથી એક તરાપો રચાઇ જાય છે જે આપણને વર્તમાનની સપાટી ઉપર તરતા રાખે છે. આજના વર્તમાનમાંથી પણ એવી કેટલીક ક્ષણો મળી આવશે જે ભવિષ્યમાં તમને ટકી રહેવા માટેનો તરાપો સરજવા કામમાં આવશે. ખોશો નહિ, એવી ક્ષણોને, ખોશો નહીં.

જૂનાં ગીતો સાંભળતાં વિછોડાયેલા વહાલાની તીવ્ર યાદની શૂળ પીડે તે સ્વાભાવિક જ છે પણ એ શૂળને પણ શાતાદાયક બનાવવાની કોઇ તદબીર છે ?

હા,છે.

એ દિવસોમાં એક વાર મિત્ર અરવિંદ પટેલનો, રાબેતા મુજબ રાતે બાર વાગે ધોરાજીથી ફોન આવ્યો : ‘રોશનની વીડિયોકૅસેટ’ બનાવી રહ્યો છું. આટઆટલાં ગીતો મેં એમાં નાખ્યાં છે. તમારું કોઈ સૂચન?”

અરવિંદ પટેલ એક જમાનામાં અતિશય લોકપ્રિય એવા માજી સંસદસભ્ય. વકીલ પણ અને ઉદ્યોગપતિ પણ. પણ આ બધી જ ઓળખ જે ઓળખ આગળ ગૌણ બની જાય તે છે એમની જૂના હિન્દી ફિલ્મસંગીતના જબરદસ્ત સંગ્રાહક, આસ્વાદક, વિશ્લેષક અને મર્મજ્ઞ તરીકેની. ખરેખર તો આ શબ્દો પણ તેમના પુરુષાર્થને (કે સંગીતાર્થને ?) વર્ણવવા ઊણા પડે. એ માત્ર ‘ટ્રેઝરર’ નહોતા. એ એટલા માટે અનન્ય નહોતા કે એમની પાસે હજારો ઉપરાંત એવા સંગીતની વીડિયો અને એટલી જ ઓડિયો કેસેટનો ખજાનો હતો પણ અરવિંદ પટેલ એટલા માટે અનન્ય હતા કે એમની પાસે ફૂલોનો ઢગલો જ નહીં, ગજરાઓ હતા. એમની પાસે એ વીડિયો કેસેટ્સમાં સેંકડો પ્રકારના સંપાદનો છે. થિમેટિક (કોઈ એક ચોક્કસ વસ્તુગત) આર્ટિસ્ટ બેઝ્ડ હિસ્ટરી બેઝ્ડ, પોએટ્રી બેઝ્ડ એમ વૈવિધ્યપૂર્ણ સંપાદનો હતાં જે એમણે પોતે કલાકોની મહેનત, ખંત અને સૂઝથી ‘ક્રિયેટ’ કર્યા હતાં . 1980 માં પહેલી વાર મેં જ એમને સંગીતનો ચસકો લગાડ્યો હતો. પણ પછી હવે હું તો ઠીક પણ બીજા અનેક સંગ્રાહકો અને ફિલ્મપંડિતો પણ એમની પાસેથી એવા સંપાદનોના માગણીદાર બની ગયા હતા.

એટલે એમણે મને રોશન વિશે પૂછ્યું કે તરત જ મેં એમને પૂછ્યું : ‘એમાં તમે પેલું ‘માસૂમ દિલ કી હાં પે’ ગીત નાખ્યું?’

‘ના.’ એમણે મને પૂછ્યું :‘તમને એ ગીત એટલું બધું ગમે છે ?’

હું શો જવાબ દઉં ? મારા મનમાં, સ્મૃતિઓના વનમાં ઝંઝાવાત ફૂંકાયો-મોટાભાઈ સાથેની એ છેલ્લી રાત્રિ યાદ આવી ગઈ. એટલા બધા માઈલ દૂરથી પણ રિસિવરના એમના છેડાના ઈયરપીસમાં પડઘાતી શૂન્યતા એમને જરૂર સ્પર્શી હોવી જોઈએ.

મેં કહ્યું : ‘રોશને અને મુકેશે પોતાનો આખો મધપૂડો એમાં ઠાલવ્યો છે. પણ…’

‘બોલો,બોલો!’ એમણે પૂછ્યું, ‘કેમ બોલતા બોલતા અટકી ગયા ?’

‘પણ …’ પછીના શબ્દો બોલવા ધારું તો પણ બોલી શકું એમ નથી.

એ સમજી ગયા. વધુ પૂછ્યું નહિં. એ ગીત એમણે એ વિડીયો કૅસેટમાં ઉમેરીને મને રાતે ત્રણ વાગે ફરી ફોન કર્યો : ‘માશુકા’ની પ્રિન્ટ તો ક્યાંય મળતી નથી પણ બીજી કોઈ ફિલ્મના એની સાથે ફીટ બેસે તેવા દૃશ્ય ઉપર ‘માસૂમ દિલ કી..’ એ ગીત ઓડિયોમાંથી ઉતારીને એના પર બેસાડ્યું છે. લો, સાંભળો. (આવા ‘વર્ઝન સોંગ્સ’ પણ અરવિંદ પટેલની કમાલ !)

(અરવિંદ પટેલ સાથે રજનીકુમાર (અરવિંદ પટેલના જંગી સંગ્રહની એક ઝલક પાછળ જોઈ શકાય છે)

‘થોભો, હું જરા તૈયારી કરી લઉં.’ મેં કહ્યું. એમને થયું હશે કે ગીત સાંભળવામાં તો શી વિશેષ તૈયારી કરવાની હોય ?

પણ મારે તો મારા સ્વર્ગસ્થ ભાઈનું ‘આવાહયામિ સ્થાપયામિ’ કરવાનું હતું. (આ શબ્દો બ્રાહ્મણો દેવતાઓને સ્વર્ગમાંથી નીચે ઉતરીને પૃથ્વી પર પૂજાના બાજોઠ પર બેસવાનું નિમંત્રણ આપતા બોલે છે.) મેં પણ તૈયારી કરી. ટેબલ –ખુરશી છોડીને કાર્પેટ પર નીચે બેઠો. ટ્યુબલાઇટ બુઝાવી નાખી. આછો લાલ બલ્બ જલાવ્યો. રૂમમાં આછો લાલ ઉજાસ પથરાઇ રહ્યો. વાયર લાંબો કરીને સ્પીકરફોનને નીચે ઉતાર્યો. તેને બાજુમાં રાખીને પલાંઠી વાળીને બેઠો. મનને સ્થિર કર્યું, અને પછી અરવિંદ પટેલને કહ્યું, ‘હવે એ ગીત ચાલુ કરો.’

સામેથી ગીત ચાલુ કર્યું કે તરત જ મેં પાંપણો બંધ કરી દીધી. ગીતના શબ્દો અને સૂર મુકેશના સ્વર સાથે સમરસ થઇને મારા કાનમાં, રસતંત્રમાં અને પછી હૃદયમાં તરસી ધરતી પર જેમ જળનો પ્રવાહ શોષાય તેમ શોષાઇ રહ્યા. બે ક્ષણમાં તો મેં મારા ભાઇની હાજરી મારી સન્મુખ અનુભવી લીધી.

ગીત પૂરું થયે મેં અરવિદભાઇને ફોન પર કહ્યું, ‘ફરી એક વાર..પ્લીઝ.’

અરે! મને થયું કે કોણ કહે છે કે મોટોભાઈ આ દુનિયામાં નથી ?

****

સંગીતની છેક સવારોસવાર ચાલતી મહેફિલો મારા માટે નવી વાત નહોતી. ક્યારેક ધોરાજીમાં, ક્યારેક રાજકોટમાં, ક્યારેક અથવા મોટે ભાગે મારે ત્યાં એ તિલસ્મી દુનિયા જીવતી થાય છે. સાયગલ, કે. સી.ડે, પંકજ મલિક, કાનનદેવી, અમીરબાઈથી માંડીને રફી, મુકેશ, તલત મહમૂદ, હેમંતકુમાર, ગીતાદત્ત, મન્ના ડે, શમશાદ જેવા દિવંગતો, આશા, લતા જેવાં જીવિત ગાયકોથી લઈને રાયચંદ બોરાલ, ખેમચંદ પ્રકાશથી માંડીને અનિલ વિશ્વાસ, સી. રામચંદ્ર, બર્મન, શંકર જયકિસન, મદનમોહન જેવા કમ્પોઝરો અમારી મહેફિલને રોશન કરવા કહો ત્યારે હાજર થાય છે. ‘હતા’ અને ‘છે’ નો ભેદ લોપાઈ જાય છે. એક અમર્ત્યલોક એટલે કે જ્યાં મૃત્યુ જેવી કોઈ ઘટના જ નથી એવા આનંદના ટાપુ પર બધા ભેગા થાય છે અને સ્થળ અને કાળની સીમાઓને લોપી નાખે છે. સાંભળનારાઓમાં અમારી સોબતમાં હયાત તો ઠીક, પણ એવા બીજા અનેક દિવંગત મિત્રો પણ અમારી સાથે સામેલ હોય છે. એવા જ સંગીતઘેલા મિત્ર પ્રભાકર વ્યાસ ( એમની વારે વારે તાલી આપવાની ટેવને કારણે મેં એમનું નામ ‘તાલીબાન’ પાડી દીધું હતું. જે મિત્રોએ તો ઠીક પણ એમણે પોતે આનંદથી સ્વીકારી લીધું હતું.) હા,એ પણ કહેતા કે ‘તાલીબાન ખુશ હુઆ, ચાલો, ચાલો, ચાલો આ આ ગીત ફરી મૂકો.’ એમનું જ્ઞાન એમની જીભે આવી જવા સદા તત્પર રહેતું. એ અનેક વાર કહેતા હતા કે આ ગીતને હજી એક ત્રીજી કડી પણ છે જે કે ફિલ્મમાં હતી પણ ગ્રામોફોન રેકર્ડમાં નથી. ‘પ્લીઝ…પ્લીઝ….’ કોઇ એક ગીત વખતે એક દોસ્ત ભાવાવેશમાં આવીને કહે છે, ‘આ ગીત વાગે ત્યારે કોઈ વાત ન કરશો, પ્લીઝ. આ ગીત….’ એ પછી એ ગીત સાથે સંધાન પામેલા કોઈ એવા સ્વજનની વાત કરે છે (યા માત્ર મનોમન યાદ કરે છે) કે જે આ ગીતને નવું પરિમાણ આપે છે. ફ્રેમમાં મઢેલી તસવીર જાણે કે ફ્રેમ તોડીને પોતાની મેળે જ બહાર નીકળી આવી અને એમની સાથે આલિંગનમાં આવી ગઈ. (અમારા એક પ્રવાસ દરમિયાન મિત્ર પ્રભાકર વ્યાસ ગીતને જે રીતે માણતા હતા એ ક્ષણો મિત્ર બીરેન કોઠારીએ વિડીયોમાં ઝડપી છે.)

‘કહાં હો તુમ, જરા આવાઝ દો, હમ યાદ કરતે હૈ’

ગીત સાંભળતાં જ એક મિત્ર વગર વિઝાએ પોતાની અન્યત્ર પરણેલી પ્રેમિકા પાસે અમેરિકા પહોંચી ગયા. એમણે કહ્યું, ‘સાન ફ્રાંસિસ્કોમાં અમે મુકેશના એક ગીતની રેકોર્ડ ખરીદવા ગયા ત્યાં જ ખબર પડી કે એ આગલી રાતે જ ડીટ્રોઇટમાં અવસાન પામ્યા !’ એ સાયગલમાંથી ઊતરીને મુકેશ લગી આવ્યા અને આ રીતે ત્યાં જ ડુમાઈને ઊભા રહી ગયા. હું ચુપ થઇ ગયો. હું ખુદ મારી વાત તો કરવા માગતો જ નથી. નાનપણના શેરીમિત્રો કે કૉલેજકાળના મોટા ભાગના મિત્રો હવે આ દુનિયામાંથી એક પછી એક વિદાય થઈ ગયા પણ મહેફિલમાં ઇચ્છું ત્યારે એમને બોલાવી લઉં છું. આ ગીતો સાંભળીને ‘દિન હો યા રાત, હમ રહે તેરે સાથ, યે હમારી મરજી’ (મિસ બૉમ્બે-સાલ 1957 ) રફી – સુમનના દ્રુત સ્વરમાં સાંભળું ત્યારે અઠ્ઠાવન વર્ષ પહેલાં મુંબઈમાં માટુંગા સ્ટેશને લોકલ ટ્રેનની હડફેટે કપાઈને ટુકડા થઈ ગયેલા વહાલા, સ્વપ્નિલ આંખોવાળા મિત્ર વસંત દેસાઈને સજીવન કરી શકું છું.

એ ગીત એને પ્રાણપ્યારું હતું, પણ એમનો પ્રાણ ચાલ્યો ગયો. પસંદીદા ગીત એમને સજીવન કરી લેવા માટે મારી પાસે મોજૂદ છે.

એવી જ રીતે મધ્ય ગીરના જંગલમાં કે ગિરનારના ગાળાઓમાં મધરાતે, તારાઓથી ખચિત આકાશ નીચે કે પહાડો પર ચમકતા ચંદ્ર નીચે યા દરિયાકિનારે રેતીમાં પડ્યાપડ્યા ઊંચી નાળિયેરીઓના ડોલન સાથે કોઇ એક વ્યક્તિ સાથે માણેલાં અનેક અનેક ગીતો એકરૂપ થઈ ગયાં છે, પણ એ લખવું નથી. અકથ્ય સુખને કથીને સૌરભને શીશીમાં પૂરવાનું શા માટે કરવું ? શા માટે?

મેં એ વાચકમિત્રને લખ્યું, ‘ભાઈ બદરુદ્દીનભાઈ, તમારી વેદનામાં સહભાગી જ નહીં, સમસંવેદી પણ છું. પણ છેલ્લા વાક્યનો મોરો ફેરવી નાખો, સંગીતબિરાદર! એ ગીતો સાંભળો, વારંવાર સાંભળો ને તમારા સ્વજનોને એ રીતે સજીવન કરો અને તમારી સામે બેસારો. તમે જોજો. એ તમને તમારી સામે જ બેઠેલા દેખાશે. જાઓ, તમારી મહેફિલ અખંડ રહેશે. એમાંથી કોઈ સિતારો નથી ખર્યો, નહીં ખરે, ક્યારેય નહિં ખરે !’

(રજનીકુમાર અને બદરૂદ્દીન બોઘાણી)

નોંધ: આ લેખ લખતાં અગાઉ મારા મોટા ભાઇ ઇંદુકુમાર તા ૨૪-૪-૧૯૯૭ ના દિવસે અવસાન પામ્યા હતા. પણ ઉલ્લેખેલા ઘાયલ તાલીબાન (પ્રભાકર વ્યાસ પણ વડોદરામાં પોતાના જન્મદિને સંગીતમય પાર્ટી આપીને ૧૯-૧૦-૨૦૧૪ના દિવસે ઉડી ગયા. તેમની ઇચ્છાને માન આપીને મારે એમના નિશ્ચેતન દેહની પાસે બેસીને એમના કાનમાં એક ગીતની બે લીટી ગણગણવી પડી હતી.

(પ્રભાકર વ્યાસના નિશ્ચેતન દેહના કાનમાં તેમના મનગમતા ગીતની બે લીટી ગણગણી.)

બીજા સંગીતમિત્ર સંગીતસમૃદ્ધ દોસ્ત અરવિંદ પટેલે પણ ગયે વર્ષે આ દિવાળીના દિવસોમાં જ ૬-૧૧-૨૦૧૮ ના રોજ વિદાય લીધી. જેમના નિમિત્તે આ મૂળ લેખ લખ્યો હતો તે એ વાચકમિત્ર બદરુદ્દીન બોઘાણી પણ થોડા જ દિવસ ઉપર ૧ લી ઓક્ટોબર, ૨૦૧૯ની વહેલી સવારે સાડા ત્રણ વાગે જન્નતનશીન થયા. એ તો એવા ગાઢ મિત્ર બની રહ્યા હતા કે મુંબઇમાં મારું ઉતરવાનું પણ બાંદ્રામાં એમને ત્યાં જ રહેતું.અવસાનના ચાર દિવસ પહેલા જ તેમણે ફોન પર મારી સાથે વાતો કરી હતી.

આમ બીછડે સભી બારી બારી… આમીન.


લેખક સંપર્ક-

રજનીકુમાર પંડ્યા

બી-3/ જી.એફ-૧૧, આકાંક્ષા ફ્લેટ્સ, જયમાલા ચોક,

મણિનગર-ઈસનપુર રૉડ,અમદાવાદ-૩૮૦ ૦૫૦

મોબાઈલ- +91 9898015545 / +91 79-25323711 /ઈ મેલ- rajnikumarp@gmail.com

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail

12 comments for “લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : વો છોડ ચલે હૈ મહેફિલ કો, યાદ આયે કભી યું બુલા લેના..

  1. Prafull Ghorecha
    November 4, 2019 at 11:04 am

    શ્રી રજનીભાઈ,
    મારા મનની વાત આજે તમે દોહરાવી. ‘માસુમ દિલ કી હાં પર’ મારા અતિ પ્રિય ગીતોમા નું એક.
    આપણે પણ જે જુજ બેઠકો કરી ત્યારે એક વાર મે પણ આ ગીત પ્રભાકર વ્યાસની હાજરીમાં નરેન્દ્રસિંહ ગોહિલના ઘરે મને જેવું આવડે તેવું ગાયું હતુ અને વ્યાસજી એ રેર ગીત પર ખુશ થઇ ગયા હતા ટે મને બરાબર યાદ છે.
    એની હાવ પણ લેખ હૃદયસ્પર્શી રહ્યો.
    પ્રફુલ્લ

  2. kalpana desai
    November 4, 2019 at 8:31 pm

    હૃદયસ્પર્શી લેખ! સંગીત સાથે સ્વજનોને આમ સાથે રાખવાની વાત ગમી.
    મિત્રો સાથેની બેઠકોમાં કેટકેટલી મધુર યાદો રહેલી છે!

    • ધીરેન્દ્ર મહેતા
      November 5, 2019 at 4:53 pm

      ખોવાઈ ગયેલી વાટે વિચરણ કરવા લઈ જતો આલેખ

    • Sikandarkhan pathan.
      November 8, 2019 at 5:52 am

      Wah wah sir.. nice Article.. good kowladge..good music lover my respacted.. Dr. B j Kanabarsir Amreli.ne apki ye link bheji..padh ke maja aa gaya ji.. nice nice nice Sir 👌♥️🌺🙂🙏🎼

  3. ભૂપેન્દ્ર પંડ્યા.
    November 4, 2019 at 9:24 pm

    રડાવવા માટે તમારો આભારી છું. 🙏

  4. November 5, 2019 at 2:25 am

    Rajnibhai.
    Aa lekh vaanchi ne radvu j aavyu
    Juni yaado saathe vita velo samay
    Have fari nahin aave evi laagni pan ene maate jawabdaar chhe.
    Arvind bhai pan chhodi ne jata rahya. …dukhad. ..

  5. સુષમા શેઠ.
    November 5, 2019 at 9:09 am

    આ સુંદર મજાનો લેખ સડસડાટ વાંચી ગઈ. મને બાળપણના એ દિવસો સાંભરી ગયા જ્યારે મારા કાકા હિરાલાલ ફોફળીયા અને મારા પિતાશ્રી સૌ મિત્રો સાથે અગાશીએ ટોળકી જમાવી ગીતો લલકારતા.

  6. Pinki Dalal
    November 5, 2019 at 10:13 am

    આંખ ભીની થઈ ગઈ આ લેખ વાંચતા…….

  7. Omprakash Vyas
    November 5, 2019 at 9:11 pm

    Amazing Tribute to your brother and friends
    looking like they are living in your heart for ever

  8. Gajanan Raval
    November 6, 2019 at 11:27 pm

    Dear Rajnibhai,
    This article made me very gloomy.. Yes, It’s true …Hai sabse madur geet … hame rula dete hai.. The time we have spent in such a memorable realm becomes immortal and any sensitive soul would like to recall and relive it ..!! but different are the ways of fate…!! (-Shakespeare) I remember Shri Rashmi Kamdar with whom I spent some nights..!! Alas.. who has also left us..
    Yours,
    Gajanan

  9. રશ્મિ શાહ.
    November 7, 2019 at 7:59 am

    શું કહેવું એ સમજાતું નથી….વાચતા વાંચતા લાગણી અને કરૂણા મિશ્રીત ભાવો ના જે રીતે એક પછી એક પડો ચડતા ગયા તેમ તેમ મને દિલ અને દિમાગથી ભાવવિભોરતાના છંટકાવ થી શરૂ કરી દરિયા સુધીની સફર કરાવી તેમાં ડુસાડવાની ધન્યતા બક્ષતા ગયા. લખવા બેસીસ તો ક્યાં અટકીશ તે જાણતો નથી. અસ્તુ. ફરી એક વાર આભાર. સલામ.

  10. Dr.Bharat Kansbar
    November 7, 2019 at 7:26 pm

    As most of your articles, this also touched my heart.. revived many of my memories.. We all know that we used to cherish old songs or you can say songs of our younger days more because our emotions, our feelings our memories are stuck to a particular song.
    As usual, you are superb ! Hats off !!
    I have shared this post to so many of my friend who are
    music lovers !!!

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.