લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : મારી કટોકટીની ક્ષણો અને છૂટકારો (૨)

-રજનીકુમાર પંડ્યા

એના પછીના દિવસોમાં પોલીસ મારા ઘરે સાદા ડ્રેસમાં આવી. અને પોતાની કાનૂની ઔપચારિકતા પૂરી કરવા ઘરની “જડતી” લેવાની ફરજ બજાવી ગઈ. બે-ચાર ડબ્બા-ડુબ્બી ઉપરતળે કર્યા, એકાદો કબાટ ફંફોસ્યો અને પછી મારા પલંગ પર પડેલા બેચાર સામયિકો અને ચોપડીઓ વાંચવા લઈ ગઈ. તે દિવસોમાં મને અજંપ ઉંઘ આવતી. એવી એક મધરાતે હું ઊંઘમાંથી સફાળો જાગી ગયો. એકદમ બેબાકળો થઇ ગયો.. મારાં પત્નીએ ચમકીને પૂછ્યું : “કેમ ?”

“સપનું ચાલતું હતું અને બરાબર એન મોકે જ તૂટી ગયું.”

“શું થયું ?”

“આપણે જયદેવભાઈને ઘેર બેઠા હતા. ત્યાં એક કાળો કોટવાળો સાવ મુફલીસ જેવો માણસ આવ્યો. એની પાસે આ કેસની પૂરી માહિતી હતી. એ મને એ કહેવા જ જતો હતો ત્યાં ઊંઘ ઊડી ગઈ.”

“ઓહ! ” એણે કહ્યું : “તમારા મનમાં હમણાં પોલીસના ભણકારા ચાલે છે એટલે આવું થાય તે સ્વાભાવિક છે. સૂઈ જાઓ.”

( જેતપુરના જયદેવ વાગડીયા એ અગાઉ ગુજરાતી ’જમાઇરાજ’ ફિલ્મ ડિરેક્ટ કરનારા વિ. જયદેવ. એમને ભેજવાળી હવાને કારણે મુંબઇ સદ્યું નહોતું અને હવે જામનગરમાં એક સ્કૂલના પ્રિન્સીપાલ હતા.)

પણ મને ઊંઘ ન આવી. આખી રાત મેં પડખાં ઘસ્યાં. અરેરે, સપનું ન તૂટી ગયું હોત !

પણ દસ જ દિવસ પછી એક અનોખી ઘટના બની. રિસેસમાં ઘેરથી જમીને હું ચારેક વાગે બૅન્ક પર આવ્યો. ભીંતને ટેકે સાયકલ ટેકવીને ઉપર ગયો અને થોડો કામમાં પરોવાયો ત્યાં તો થોડી વારે એકદમ ચોળાયેલો કાળો કોટ અને નીચે લેંઘો પહેરેલો એક ચશ્મીસ્ટ અને આધેડ વયનો સાવ બાંઠકો માણસ મને મળવા આવ્યો. ચિંથરેહાલ તો શું પણ એ પોતે જ એક મોટું ચિંથરું લાગે. એના હાથમાં વીંટો વાળેલી થેલી હતી. મને પૂછ્યું, “તમે જ પંડ્યા ?”

મેં હા પાડી. એ વખતે એક સરકારી યોજના નીચે બબ્બે હજારની લોન ગૃહોદ્યોગ માટે આપવાની મને સત્તા હતી. આવા ઘણા ગરીબડા સાચા-ખોટા અરજદારો લોન માટે આવતા. ચહેરા પરથી પામી જવાતું કે આને ફોર્મ આપવું કે નહીં ? આ નંગ “નાપાસ”ની કક્ષામાં આવતો હતો. એટલે મને રસ પડે એવું નહોતું. હું તો એને ખુરશીની ઑફર પણ કરવાનો નહોતો. ત્યાં એણે એક વિચિત્ર માગણી કરી : “મને તમારે ઘેર લઈ જાઓ.”

હું ચમક્યો. મારાં ભવાં તંગ થઇ ગયાં. મેં કહ્યું : “આડીઅવળી વાત ન કરો. સીધી વાત કરો.”

‘સીધી જ છે.” એણે કહ્યું : “તમારા ભલાની છે. ઘેર લઈ જાઓ તો ભલે, નકર તમારી મરજી !”

એનો ચહેરો મેં વાંચ્યો, માણસ સાવ મામૂલી લાગતો હતો. ચપરાશીનો પણ ચપરાશી લાગે એવો, પણ મોં પરનો ભાર ભારતના વડાપ્રધાન જેટલો હતો.

‘છે શું, પણ?’

‘ઘેર લઇ જાવ.’ એણે મારી ચેમ્બરમાં આવ-જા કરતા મારા સ્ટાફના માણસો તરફ ચુંચી નજર કરી. કહ્યું: “આયાં વાત નો થાય. કીધું ને?”

એની જીદ ખૂંચી, પણ સાવ અકારણ ન લાગી

‘સારું’ મેં કહ્યું :“સાંજે જઈએ. તમે બહાર બેસો.”

“મારી આગળ વખત નથી.” એ બોલ્યો : “રાજકોટથી આવું છું. બૈરીને કહ્યું છે કે સાંજ પહેલા ઘીરે આવી જઈશ. એટલે આવવું હોય તો હાલ ને હાલ આવો. નકર થ્યું ! ઠેઠ રાજકોટથી જામનગર તમારા સાટુ જ ધક્કો ખાધો છે.’

મને મનમાં કશું સ્પષ્ટ થતું નહોતું. પણ રહસ્ય જાણ્યા વગર ચાલે એવું નહોતું.

હું એને મારી સાઈકલના કેરિયર પર પાછળ બેસાડીને મારે ઘેર લઈ ગયો. મારાં પત્નીને પણ નવાઈ લાગી કે આ અવનવો નમૂનો કોણ છે કે જેને લઈને હું તરત ઘેર પાછો ફર્યો! એને સામે ખુરશીમાં બેસાડ્યો. ધરેલા ગ્લાસમાંથી એણે ઘટક ઘટક પાણી પીધું. મારી અધિરાઈ સમાતી નહોતી. મેં પૂછ્યું : “હવે જલદી કહો, શી વાત છે ?

એણે ઝીણી નજર તાકીને પૂછ્યું : “તમારી બૅન્‍કમાં વીસ હજારનો ગોટાળો થયો છે ને ?”

આમાં નવું શું હતું ?આખી દુનિયા જાણતી હતી. અરે, લોક્લ છાપાંઓમાં મારે ત્યાં થયેલી “જડતી”ના સમાચારો પણ આવી ગયા હતા. એક માત્ર મારા પત્રકાર મિત્ર રતિલાલ માધવાણી (હવે તો સ્વર્ગસ્થ)એ એમના અખબાર ‘નોબત”માં ભારે સંયમ જાળવીને લખ્યું હતું, બાકી એક બે સ્થાનિક ચોપાનિયાઓએ તો બહુ ચગાવ્યું હતું બધું.

“હા” મેં કહ્યું. “જગત આખું જાણે છે.”

ત્યાં વળી એણે પૂછ્યું : “એક પંદર હજારનો, ને બીજો પાંચ હજારનો ચેક ? સાચું ને ?”

આમાં એણે શું નવું કહ્યું ? આ તો છાપાંમાં ઘૂંટાઈ ગયેલી વાત હતી, અને એમાંય આ સાધુરામને એની સાથે શી લેવાદેવા હતી ?

એ મારી સામે ત્રાટક કરતો હોય એમ જાડા કાચના ચશ્મામાંથી તાકી રહ્યો. પછી ગળા નીચે ઘૂંટડો ઉતારીને બોલ્યો : “સાંભળો, એ બેય ચેકના રૂપિયા હું લઈ ગયો છું !” એણે કહ્યું.

ને એ ક્ષણે મારા મનમાં જાણે કે બૉમ્બધડાકો થયો. ‘શું?’ મેં પૂછ્યું : “શું કહ્યું ?શું ? શું ?”

“એ બેય ચેક વટાવવા હું આવ્યો હતો ને બેય ચેકની પછવાડે મારી સહી છે.”

હું ધ્રુજી ગયો… એને જોઇ જ રહ્યો ! તો આ ! આ હતો ઉચાપતિયો ! ન મનાય એવી વાત હતી. એ ખુદ આવીને એવી રીતે કહેતો હતો કે જાણે કે મારા ટેબલ પરથી કોઈ જૂનું છાપું ઉઠાવી ગયાની કબૂલાત કરતો હોય.

“આમ તો હું આવત નહી” એ બોલ્યો : “પણ મારી બૈરી કહે કે જઈ આવો, જઈ આવો, એટલે આવ્યો.”

“પણ ?” મેં અધિરાઈથી પૂછ્યું : “તમે છો કોણ ?”

“મારું નામ સેવકરામ છે (આ નામ પણ મારે અહીં બદલાવવું પડ્યું છે) ને રાજકોટથી આવું છું.” એણે ચુંચી આંખો કરતાં કહ્યું : “પણ એ રૂપિયા મેં ખાધા નથી હો !”

અતિશય નવાઈ લાગી. “હમણાં તો તમે કહ્યું ને કે તમે જ રૂપિયા લઈ ગયા છો !”

“એની ક્યાં ના છે ?” એ બોલ્યો : “ હું જ રૂપીયા ઉપાડવા આવેલ. પણ મેં તો ઉપાડીને સહાનીસાહેબને આપી દીધેલા. મને એણે ખાલી ચેક વટાવવા જ મોકલેલો. અરે, ઠેઠ રાજકોટથી ખાસ ટેક્સી કરીને આવેલા. પછી પોતે વાં દિગ્વિજયની પોલીસચોકી પાસે ઊભા રહ્યા ને મને ચેક વટાવવા મોકલ્યો. તમે ચેમ્બરમાં બેઠા હતા, ને ચેક પાસેય તમે જ કરેલો. હું એટલું ય કહું કે હું ચેક વટાવવા આવ્યો ત્યારે બૅન્‍કમાં પૈસા નહોતા. બીજી બૅન્‍કમાંથી મગાવ્યા પછી તમે ચેક પાસ કર્યો.”

“પછી ?” મેં પૂછ્યું.

“પછી સહાની સાહેબે મને એમાંથી બસો રૂપિયા આપીને તગેડી મૂક્યો. કહે તું પાછો રાજકોટ જા. હું તને બોલાવું ત્યારે આવજે.”

“પણ” મેં પૂછ્યું : “એ સહાની તો અમારી બૅન્‍કમાં રાજકોટમાં બૅન્‍ક મૅનેજર છે, પણ તમે શું છો, સેવકરામ ?”

જવાબમાં એણે એક મામૂલી નોકરીનું નામ લીધું (રાજકોટનાસસરકારી પ્રેસમાં બાઈન્ડર કે એવું કંઈક) – અને પછી એના અને સહાનીના જૂના સંબંધોની વાત કરી. એ સહાનીનો ખરેખર સેવક જ હતો. સહાનીએ રાજકોટમાં ઘરથી દૂર એક ફ્લેટ ભાડે રાખ્યો હતો. બસ, વિલાસ-વૈભવ માટે. ત્યાં નાનો-મોટો ઐયાશીનો સામાન પૂરો પાડવાનું કામ આ સેવકરામ કરતો હતો. પાણી ભરવા અને ગાદલાં ઉપાડવાથી માંડીને તે છેક આગળનું “બધું” પણ આવી જાય. આ રકમ સહાનીએ ઉપાડીને ક્યાં મૂકી હતી ? કોના નામે ? પછી લેજરના અને બૅન્‍કના અન્ય કાગળો એણે કેવી રીતે મેળવ્યા હતા, એ મેળવીને પછી એણે એના ફ્લેટમાં કઈ જગ્યાએ આ કાગળ સેવકરામ પાસે અને દિવાસળી ચંપાવી હતી. ભીંતમાં ક્યાં કેટલા ડાઘા એને લીધે પડી ગયા હતા, એનાથી માંડીને બધી જ માહિતી આ સેવકરામ પાસે હતી. હું તો ચકિત જ થઇ ગયો ! અણધાર્યો જ બધો મલીદો એકસામટો મારા હાથમાં આવી જતો હતો. પણ આ રોમાંચની જોડાજોડ જ તરત જ મારા મનમાં શંકા જન્મી. આ માણસ અધગાંડીયો છે. ઠેકાણસરની વાત પણ અચાનક ઠેકાણા વગરની નીકળે. અરે,અચાનક વાત કરતાં કરતાં ઊભો થઈને ચાલવા પણ માંડે. ભલું પૂછવું – મેં મારી પત્નીને પણ આંખનો ઈશારો કર્યો. બારણે તાળું મારી દે.

પણ એ ભારે ચાલાક હતો. સમજી ગયો. બોલ્યો : એમ તાળું-બાળું મારવાની જરૂર નથી હોં ! હું ખાસ રાજકોટથી આવ્યો છું. એમ ભાગી નહીં જાઉં !”

હું ભોંઠો પડી ગયો. મેં પૂછ્યું : “પણ તો તમે મને- એક દુશ્મનને – આ બધી બાતમી આપવા શા માટે આવ્યા છો ?”

“તમે મને સામે ચડીને આ બાતમી આપીને પાંજરે પુરાવા શા માટે આવ્યા ?” એવા અર્થના મારા સવાલના જવાબમાં સેવકરામે એવું મર્મભર્યું સ્મિત કર્યું કે જેનો અર્થ થતો હોય કે હું અક્કલ વગરનો છું અને કશું સમજતો નથી. મારા જ ઘરમાં મારી સામે બેઠેલો હોવાથી મને એણે ‘ગધેડો’ ન કહ્યું એટલું જ. બાકી મારા માટેનું એ વિશેષણ એની આંખોમાંથી મેં તો વાંચી જ લીધું.

એણે કહ્યું : “આ તો એક ઘાયલ બીજા ઘાયલ પાસે આવે એવું છે !”

ખરેખર એ દિવસોમાં મારી ઝીણું વિચારવાની, બોલવાની કે સમજવાની શક્તિ બુઠ્ઠી થઈ ગઈ હતી. મારામાં એટલી ધીરજ પણ નહોતી. મેં અકળાઈને પૂછ્યું : “જે હોય તે જલદી સમજાવો ને ! શું આમ ચીંથરા ફાડ્યા કરો છો ?”

“તમેય આમાં સલવાણા છો, ને હું ય. આપણે બંનેને સહાનીએ સાલવી દીધા – હવે ?” એણે ઘોબા ઘોબાવાળા મોં પર કરચલીઓ પાડીને કહ્યું : “હવે સમજાણું ?”

“ના” મને ખરેખર એ સમજાતું નહોતું કે એ આમાં ક્યાં સલવાયો હતો ! એણે તો આમાં કુહાડીનું કામ કર્યું હતું અને… પણ બીજી જ પળે મારી સમજણ આગળથી પડદો હટી ગયો. હા, એ કુહાડી નહોતો. કુહાડીનો હાથો હતો. એને વાપરનારો હાથ તો બીજાનો હતો. વાપરનારાના હાથ ખરડાયા નહોતા. એના હાથ તો સાફ-સુથરા જ રહ્યા હતા. કુહાડીનું પાનું લોહીલોહી થઈ ગયું હતું.. મતલબ સાફ હતો. હું ત્રણ દિવસ રજા ઉપર રહ્યો હતો એ દરમીયાન સહાની ડેપ્યુટેશન પર આવ્યો હતો અને એ જ વખતે એણે આ બનાવટી રેકોર્ડ પેદા કરી લીધું હતું. અને પછી હું જ્યારે હાજર થયો ત્યારે એ રાજકોટ જતો રહ્યો હતો અને ત્રીજે દિવસે જામનગર આવી અને બૅન્‍કથી થોડે દૂર દિગ્વિજય પૉલિસ ચોકી પાસે ઉભા રહીને આ સેવકરામને બૅન્‍કમાં મોકલીને પૈસા ઉપડાવી લીધા હતા. ઉપાડનાર તરીકે ચેકની પાછળ સેવકરામની સહી હતી, પણ પૈસા ઉપડાવીને સહાનીએ એને બસો રૂપિયા આપીને બીજા પોતાના ખિસ્સામાં સેરવી દીધા હતા. થોડા દિવસ પછી એ ફરી બે દિવસ ડેપ્યુટેશનમાં આવ્યો ત્યારે પેલા બનાવટી રેકોર્ડ પોતાની સાથે રાજકોટ લઇ ગયો હતો. અને સેવકરામ ? અરે, એ તો આ ઉચાપતમાં એક હથિયાર તરીકે વપરાઈને સલવાઈ ગયો હતો. અને હવે એની સહી જેની પછવાડે હતી એ ચેક એના ગળાનો ગાળીયો બની ગયો હતો.! કારણ કે, એ એમ સમજતો હતો કે પોતાની સહી જેની પછવાડે છે એ ચેક હજુ મોજુદ છે અને એનો નાશ કરવામાં આવ્યો નથી.

પણ…..પણ સાચી હકીકતની એને ખબર નહોતી, એ હોત તો એ મારી પાસે દોડી આવ્યો ન હોત.

એ હકીકત હતી કે પુરાવા બધા જ પેલા સહાનીએ નષ્ટ કરી નાખ્યા હતા. એની સાથે જ આ સેવકરામે સહી કરેલો ચેક પણ નાશ પામ્યો હતો. એટલે ખરેખર તો સેવકરામે ચિંતા કરવાનું કોઈ જ કારણ નહોતું. અને એની એને ખબર હોત તો એણે મારી પાસે દોડી આવવાની પણ કોઈ જરૂર નહોતી.

પણ મારા સદનસીબે એ વાતની એને ખબર નહોતી. સહાનીએ જે કાગળો એની પાસે સળગાવી દેવડાવ્યા હતા એમાં શું શું હતું એનું એને જ્ઞાન નહોતું. એને એટલે જ એ એટલું જાણીને ગભરાઈ ગયો હતો કે પોતાના હાથે કશોક કાળો કામો સહાનીએ કરાવી લીધો છે. હવે શું થશે ?

‘પણ તારે અને સહાનીને વાંધો ક્યાં પડ્યો ?’

મારા આ સવાલના જવાબમાં ત્યારે એણે જે સિલસિલાબંધ વાત કરી તેમાં આ બધાની જ ચોખવટ આવી જતી હતી. આ ગાંડિયાને હાથે બે ચેકો વટાવડાવી લીધા પછી સહાની એક વાર જ્યારે ત્રણેક દિવસ માટે હું રજા ઉપર હતો ત્યારે ફરી મૅનેજર તરીકે મારી ખુરશી પર બેઠો હતો અને જરૂરી એવાં તમામ કાગળિયાં કે જેમાં સેવકરામની સહીવાળા ચેકનો પણ સમાવેશ થતો હતો તેને રાજકોટ લઈ જઈ સેવકરામના જ હાથે એને આગ ચાંપી દીધી હતી. પાછળથી સેવકરામને જ્યારે અખબારો દ્વારા આ મામલાની ખબર પડી ત્યારે એન ગભરાટ છૂટ્યો અને એણે સહાનીને એણે પૂછ્યું કે, સાહેબ, શો છે આ બધો મામલો ? ત્યારે સિફતથી એને હૈયાધારી આપવાને બદલે ઉલટાનો એક જબરદસ્ત ડારો દઈને એને ચૂપ કરી દીધો હતો. ગભરુ સેવકરામ આનાથી ફફડી ગયો હતો અને મૂગે મોએ ‘સેવાઓ’ ચાલુ રાખી હતી. અને પછી જ્યારે થોડા મહિના પછી ફરીવાર છાપાઓમાં વધુ ઘેરા રંગોમાં જામનગરની આ નાનકડી બૅન્‍કનું નામ આ રીતે ચમકવા માંડ્યું ત્યારે પેલા સણકા મારતા સવાલનો જવાબ એને આપોઆપ જ મળી ગયો હતો. એના હાથ આ સહાનીએ ક્યાં કાળાં કરાવ્યાં હતાં અને એ પોતે શી રીતે બેદાગ રહ્યો હતો એ એને સમજાઈ ગયું હતું. એની ઊંઘ હરામ થઈ ગઈ. પોતાની ધરપકડના સપનાં એને રાતદિવસ પજવવા લાગ્યાં હતાં. પણ ફરી વાર સહાનીસાહેબ પાસે જવાની અને એની ઝઈડકી ખાવાની એનામાં હામ નહોતી. પથારીમાં એને પડખાં ઘસતો જોઈને પત્નીએ એને પૂછ્યું ત્યારે એણે પોલીસ કરતાંય વહેલાં પત્ની પાસે કબૂલાત કરી દીધી. બાઈમાણસ સમજદાર હતી (ને મારા નસીબ બળિયા) એટલે એનો ધકેલ્યો એ રાજકોટથી જામનગર આવ્યો હતો અને મને ખુલાસાવાર બધી વાત કરી દીધી હતી.

આ આખી વાત કિસ્મતના અજબગજબ ખેલ જેવી હતી. મારા મનમાં પેલી ‘જીવન મૃત્યુ’ ફિલ્મવાળી વાત ચમકી ગઈ. હું જાણે કે હીરોના પાઠમાં આવી ગયો. હવે તો સહાની ઉપર ગિન ગિન કે….

પણ મારા મનમાં ઝબકારો થયો. અને તે એ કે આ બધી વાત સેવકરામ મને કહે છે એનો કોઇ અર્થ ખરો ? શું હું કંઈ ધર્મેન્દ્રની જેમ શીખનો વેશપલટો કરીને હાથમાં વોકિંગ સ્ટીક લઈને મોં પર બદલાનું ભેદી હાસ્ય કરતો કરતો સહાની પાસે જઈને એની સામે “ચું” પણ કરી શકવાનો હતો ?

મેં સેવકરામને કહ્યું : “તમે પોલીસને બધી વાત આ રીતે જ નિવેદનરૂપે કહી દો, એટલે સહાનીને ઝડપી લે.. આપણે છૂટીએ.”

“તમે છૂટશો…” એ રડમસ અવાજે બોલ્યો, “હું નહીં. મને તો પોલીસ એના સાગરીત તરીકે પકડે જ ને ! ચેકોમાં મારી સહી છે ને !”

આ ચેકો હજુ રેકર્ડમાં હોવાની ભ્રમણા જ એને મારા સુધી ખેંચી લાવી હતી. અને મને બચાવવાની હિકમત આપી હતી એ મને યાદ આવ્યું. મારે એ ભ્રમણા ચાલુ રહેવા દેવી જોઈએ. મેં વિચાર્યું. પણ સાથેસાથે એક બીજા પલ્લાનો વિચાર એ પણ આવ્યો કે જો આ માણસ પોલીસ પાસે આ વાત કરવાનો ન હોય તો મારે માટે તો આ આખો ખેલગુંગેકો સપનો ભયોથી વિશેષ નહોતો.

“મને બાંયધરી આપો કે પોલીસ મને કંઈ નહીં કરે, તો હું પોલીસ પાસે કહું.” એ બોલ્યો,

મારા મનમાં અગાઉ રાજકોટમાં અમારી બૅન્‍કના ડાયરેક્ટર નવિન દોશી પાસેથી આવી ઑફર આવી હતી તે ચમકી ગયું. પણ એ વખતે વાતની મુઠ્ઠી બંધ હતી. એટલે મારાથી એ થઈ શક્યું નહોતું. કે એવી કોઈ બાંયધરી અપાવી શકું. જ્યારે આ વખતે નક્કર માહિતીનો ઢગલો મારી પાસે હતો. ત્યારે હું એ તક ગુમાવવા માગતો નહોતો. મેં ધડ દઈને કહ્યું : “જાઓ, બાંયધરી આપી.” પણ સેવકરામ કાંઈ બોલ્યો નહિં. એમ તો એ ચાલાક હતો. તરત બોલ્યો : “તમને ક્યાં એવી સત્તા છે ?”

વાત સાચી હતી. પણ મેં તમાચો મારીને મોં લાલ કર્યું : “અમારા ડાયરેફટર હિંમતભાઈ બુધ્ધ આપે તો ?”

હિંમતભાઇ ‘બુધ્ધ બટન્સ’ નામની એક ઔદ્યોગિક ફર્મના માલિક હોવા ઉપરાંત જામનગરના એક સિનેમા થિયેટરના માલિક હતા.

“તો હાલે” એ ઝડપથી બોલી ગયો. પણ એને ય ક્યાં ખબર હતી કે હિંમતભાઈ કોણ હતા ?ને જો એ ગુનેગાર હોય તો એવી બાંયધરી આપવાનો કોઈ અધિકાર નહોતો. ખેર, પણ મારે મન તો જે પાણીએ મગ ચડે તે પાણીએ ચડાવવાના હતા.

મેં તરત જ બહાર જઈને હિંમતભાઈને ફોન કર્યો. તો એમણે મારા ઉત્સાહ પર ટાઢું પાણી રેડ્યું : “એવાઓની વાતોમાં આવશો નહીં – આવા તો તમારું પેટ તાગવા આવ્યા હોય, પઇંડા !”( એ પંડ્યાને બદલે ‘પઇંડા’ બોલતા)

પણ મારા મન ઉપર તો સહાની ઉપર બદલો લેવાની-વૃત્તિનું ભૂત સવાર થઈ ગયું હતું. મેં કહ્યું : “હું સાંજે એને તમારી પાસે લઈને આવું તો ?”

“આવો ને! મને શું વાંધો હોય ?” એમણે કહ્યું.

હું આ મારા થનારા તારણહારને મારી સાયકલના કેરિયર પર વેંઢારીને એમના થિયેટર પર એમની પાસે ગયો. એ વખતે ત્યાં ‘લાલ પથ્થર’ ચાલતું હતું. બુધ્ધ સાહેબ થોડું અંધારું લાગે એવી ઠંડી એરકંડીશન્ડ ચેમ્બરમાં આરામથી બેઠા હતા. સામે એમના ભાઇ પ્રાણલાલ બેઠા હતા. સેવકરામની વાત હિંમતભાઇ બુધ્ધે રિવોલ્વીંગ ચેરમાં બેઠા બેઠા પૂરી શાંતીથી પણ શંકિત નજરે સાંભળી. કંઇ બહુ પ્રભાવિત થયા નહિં, છતાં સાંભળીને એમણે સેવકરામને કહ્યું : “અમે લેખિત બાંયધરી ન આપી શકીએ. પણ તમને મોંએ એટલું કહી શકું કે તમને કંઈ નહીં થવા દઇએ. તમે અમારા વકીલ ઝવેરીસાહેબ પાસે પઇંડા સાથે જાઓ. ત્યાં લેખિત સ્ટેટમેન્ટ આપો’

પછી મારા તરફ જોઇને બોલ્યા : ‘પઇંડા, તમે આને ત્યાં લઇ જાઓ. હું ફોન કરી દઉં છું.’

અમે તાબડતોબ નાગર શેરીમાં આવેલી ઝવેરી વકીલની ઓફિસે ગયા. એ બહુ કુનેહવાળા અને અનુભવી હતા. સેવકરામને બચાવી લેવાની સત્તા તો એમની પાસે પણ ના હોય. છતાં એમણે સેવકરામને હૈયાધારી આપી અને ચાલાકીથી એનું લેખિત સ્ટેટમેન્ટ લઈ લીધું. પોલીસને ફોન કર્યો. ઈન્સ્પેક્ટર નવરે ત્રણ દહાડા માટે બહારગામ ગયા હતા. હું દુઃખી થઇ ગયો. મેં મારા લમણે હાથ દીધો. આમ તો પોલીસ નજર સામે જ ટિપાતી હોય છે પણ આજે જ્યારે ચોર સામેથી આવે છે ત્યારે પોલીસ અંતર્ધ્યાન છે ! શું થશે મારે ગણી ગણીને બદલાના મનસુબાનું !

“ત્રણ દિવસ પછી હું પાછો રાજકોટથી આવીશ.” સેવકરામે કહ્યું-ને જવા માટે હાથમાં એની થેલી લીધી. પણ હું અધુરિયા જીવવાળો હતો. એ પાછો ના આવે તો ? સહાનીને ખબર પડે અને એ જ એની આડે ફરે તો ? એની બૈરી જ એનું દિમાગ ફેરવી નાખે તો ? અરે, બીજું કાંઇ નહિં ,એને જ આ ત્રણ દિવસમાં કાંઇ થઇ ગયું તો ? એના કરતાં તો એ મારો “મોંઘેરો મહેમાન” બનીને ત્રણ દિવસ રહી પડે તો ? અને ખરેખર ત્રણ દિવસ રોકાઈ જવા હું એને કરગર્યો. અનોખી પરોણાગતની અનેક લાલચો આપી પણ ઉપાડેલી થેલી એણે પાછી ભોંય પર ના મુકી તે ના જ મુકી. અચલ રહ્યો. કહ્યું : “અરે, તમે શું કામે ચિંતા કરો છો ! હું આવીશ એટલે આવીશ જ. આજ મને જવા દો. મારી બૈરી…”

મને કકળતો – ફફડતો –સંદેહમાં તરફડતો રાખીને સેવકરામ ચાલ્યો ગયો. ખેર, પણ એનું લેખિત સ્ટેટમેન્ટ વકીલ પાસે હતું. એટલે થોડી તસલ્લી હતી. પણ એ તસલ્લી કેટલી પાંગળી કહેવાય એ વકીલે મને સમજાવ્યું;‘ કે આપણી રૂબરૂમાં કોઈ માણસ ગાંધીજીની હત્યા મેં કરી છે એમ લખી આપે તો પણ એનું કોઈ મૂલ્ય નથી, પોલીસ પાસે કબૂલ કરે એનું કંઈક મૂલ્ય, પણ એમાંથીય ફરી જઇ શકે પણ છેવટે કોર્ટમાં એ એકરાર કરે તો જ એ પાકું ગણાય.’

હાથમાં આવેલી લંકા પાછી સરી ગઈ એવું મને લાગ્યું : મારી ઊંઘ એ ત્રણ દિવસ હરામ થઈ ગઈ. ઘડિયાળ અટકી ગઈ હોય એમ લાગતું હતું.

પણ ત્રણ દિવસે સેવકરામ ખરેખર રાજકોટથી આવ્યો. છતાં પોલીસ સાથે એનો મોં –મેળો કરાવવામાં મારે ભારે દાખડો કરવો પડ્યો. મારે એને વધુ બે દિવસ પાલવવો પડ્યો. એ બે દિવસ મેં એને કેમ સાચવ્યો એની કરુણ રમૂજી કથા છે, જે લખવા માટે આ જગ્યા નથી. પટાવાળાનોય પટાવાળો લાગે એવા એ માણસે મારી પાસે સિનેમા દેખાડવાની, બટાકાવડા ખવડાવવાની અને જાતજાતની એની ફરમાશો પૂરી કરાવવાની સેવા કરાવડાવી.

અંતે બે દિવસે એણે પોલીસમાં સ્ટેટમેન્ટ આપ્યું. ફોજદારે મને હસીને કહ્યું : “આખરે તમે પણ ધર્મેંન્દ્રની જેમ ગુનેગારને શોધી કાઢ્યો ખરો.”

“હા સાહેબ! ” મેં કહ્યું : “પણ એની જેમ બદલો લેવો હજુ બાકી છે.”

પણ હાલ આટલું પૂરતું હતું. પોલીસ ગરમીમાં આવી ગઈ. ૩૧મી માર્ચ ૧૯૭૨. (મીનાકુમારીના અવસાનના દિવસે) પોલીસ રાજકોટ ગઈ. સહાનીને ઝડપી લીધો. એના ઘરની, ઓફિસની અને છૂપાં સ્થળોની તલાશી લીધી. મુદ્દામાલ કબજે કર્યો. સેવકરામની બાતમી તંતોતંત સાચી નીકળી હતી.

એ 31 મી માર્ચે મારા મનમાં એક મોટા હાશકારા સાથે જે શબ્દ ફૂટ્યો તે હતો ‘છૂટકારો’

જોગાનુજોગ બીજે દિવસે છાપામાં જે શબ્દ મીનાકુમારીના મૃત્યુના સંદર્ભમાં પહેલે જ પાને મોટા અક્ષરે છપાયો તે શબ્દ પણ હતો: ‘છૂટકારો !’

**** **** ****

નીચલી કોર્ટમાં કેસ ચાલ્યો. પછી સેશન્સ કમિટ થયો. સહાનીને બરાબર અને સખત સજા થાય એમ હું તીવ્રપણે ઈચ્છતો હતો. એ માણસ મને બરબાદ કરી નાખવા મેદાને પડ્યો હતો, પણ સેવકરામના મનમાં પડેલી નાનકડી ભ્રમણાને લીધે કરમસંજોગે હું બચી ગયો હતો. એટલે હવે સહાનીને રિબાતો જોવા હું ઉત્સુક હતો.

પણ કેસમાં એક અણધાર્યો વળાંક આવ્યો. કોર્ટમાં જુબાની આપતી વેળા સેવકરામ સદંતર ફરી ગયો. એની સહીવાળો ચેક અસ્તિત્વમાં જ નથી એ જાણીને એ રાજા થઈ ગયો. યા એને ફોડી નાખવામાં આવ્યો. ગમે તેમ પણ એ હોસ્ટાઈલ જાહેર થયો. બીજા કોઈ મજબૂત પુરાવા તો હતા જ નહીં. એટલે સહાની કોર્ટમાં નિર્દોષ તો નહીં, પણ શકના લાભ પર છૂટી ગયો.

મને આઘાત લાગ્યો. બદલો ? મારા બદલાનું શું ? મારું લોહી ગરમ થઈ જતું હતું. મને તો સેવકરામ પર પણ ભારે ગુસ્સો આવતો હતો.

પણ મારા ગુરુ અને મિત્ર એવા લેખક મોહમ્મદ માંકડે મને કહ્યું : “ તમે આમ વિચારી જૂઓ. સેવકરામ આઉટ એન્ડ આઉટ સહાનીનો માણસ જ હતો અને અંતે સહાનીનો થઈને જ રહ્યો. એમાં નવાઈ પામવા જેવું શું છે ? આઘાત પામવા જેવું શું છે ? આઘાત તો સહાનીને લાગવો જોઈએ કે રૂંવે રૂંવે એનો હોય એવો માણસ સેવકરામ એની પકડમાંથી છટકીને તમારી પાસે તમને બચાવવા આવ્યો અને તમને બધી બાતમી કોઈ માણસ વાર્તા કરે એટલી સરળતાથી આપી ગયો. ખરેખર તો સહાની માટે એ ત્યારે ‘હોસ્ટાઈલ’ થઈ ગયો હતો. તમારા લાભમાં ઈશ્વરે એ વખતે આ ચમત્કાર સર્જયો. ને તમે રાજી થવાને બદલે પીડાઓ છો ? ને બદલાની બાલિશ ફિલ્મી વાતો પણ શા માટે કરો છો ? બદલો તમારે લેવાનો ન હોય. કુદરતને જ પાસાં સરભર કરવા દો. તમારી દુનિયા આખી ડૂબી જાય તેવી આફતમાંથી તમારો ગજેન્દ્રમોક્ષ થયો. તો કુદરત પ્રત્યે આભારનો ભાવ અનુભવો. બદલાની કક્ષા જેટલા હવે ફરી નીચે ન ઉતરો ”

આજે લગભગ અર્ધી સદી પછી લાગે છે કે એ વાત કેટલી સાચી છે ? સહાનીને સજા થઈ કે ન થઈ, પણ મારું શું થયું ? વેરની ભાવનાથી તો મારા છુટકારાનો આનંદ કેવો ભસ્મ થઈ ગયો હોત !

(સમાપ્ત)

***** **** ****

લેખક સંપર્ક:

રજનીકુમાર પંડ્યા

બી-3/ જી.એફ-૧૧, આકાંક્ષા ફ્લેટ્સ, જયમાલા ચોક,મણિનગર-ઇસનપુરરૉડ,અમદાવાદ-૩૮૦ ૦૫૦

મો- 09898015545 / 079-25323711/ ઇ મેલ- rajnikumarp@gmail.com

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail

8 comments for “લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : મારી કટોકટીની ક્ષણો અને છૂટકારો (૨)

  1. Kalapi Dholakia
    May 6, 2019 at 11:06 am

    રજનીકુમાર પંડ્યા સાહેબ, બહુ જ રોચક અને ખળભળાવી મૂકે એવા કપરા કાળને તમે જે રીતે જીરવ્યો અને પછી તંતોતંત વર્ણવ્યો છે તે આખી બાબત ગજબનાક લાગી છે. તમને સેવકરામ મળવા આવે… બે બે વખત… બે દિવસ રોકાય… ને લગભગ છેલ્લે સુધી સાથ આપે… ભલે, અંતિમ વખતે હોસ્ટાઈલ થયો… પણ ત્યાં સુધી એને મોકલનાર-પ્રેરનાર એની પત્નીનું તો ઋણ તમારે ગણવું જ પડે. ટૂંકમાં સહાનીની શેતાની, તમારી નિર્દોષતા, સેવકરામની શરૂઆતનું ભોળપણ અને પછી એક કક્ષા સુધીની પ્રતિબદ્ધતા… હિંમતભાઈની નક્કર વ્યવહારુતા અને ઝવેરી વકીલની મહત્વતા સાથે એવો ઘટનાક્રમ રજૂ કર્યો છે કે બધું નજર સામે તરવરવા માંડે.
    ખૂબ આનંદ થયો… મજા આવી ગઈ સાહેબ.

  2. Niranjan Mehta
    May 6, 2019 at 12:23 pm

    રહસ્યકથા જેવી આપવીતી વાંચી. સૌ સારૂ જેનો અંત સારો એ ન્યાય બરાબર સમજાયો.

  3. Samir
    May 6, 2019 at 1:25 pm

    Truth is stranger than fiction.
    Thanks Rajnibhai for this gripping real life experience !

  4. Girish Dave
    May 6, 2019 at 6:10 pm

    Dear Rajnikumar bhai,
    Your mysterious true story is more exciting than even detective story. As usual I read the entire true story word by word or letter by letter and more magical than even miracle story. Thank God that you were saved.Like you I am even now very much upset that that real culprit got acquitted and angry with that scoundrel who became hostile.He deserves to be hanged, who spoiled your many nights and days

  5. Piyush Pandya
    May 6, 2019 at 10:38 pm

    અદ્ભૂત! કેવા કેવા અલૌકિક ગણી શકાય એવા અનુભવોમાંથી તમે પસાર થયા છો! આગવી શૈલીમાં આ રોમાંચક ઘટના વાંચવાનો અનુભવ એટલો જ રોમાંચક રહ્યો.

  6. navin trivedi
    May 7, 2019 at 10:53 am

    આદરણીય શ્રી રાજનીકુમારભાઈ = એક સજ્જન વ્યક્તિ – નિર્દોષ વ્યક્તિ પર શા માટે આવા ગુનેગાર લોકો ગુનાહિત કૃત્યો કરીને ફસાવતા હશે – થોડા સમયમાં ધનવાન થવાની વૃત્તિ માણસને અધમ બનાવે છે – વિગતો વાંચતા એ નક્કી છેકે કોઈના પાર વિશ્વાસ રાખવો એ પ્રશ્નાર્થ છે – કોણ હિતેચ્છુ છે અને કોણ વિરોધી છે તે સમજવાના દિવસો આવી ગયા છે – એ સાબિત થયું કે દુનિયામાં ભગવાન જેવી વસ્તુ છે – શુભેચ્છા સાથે – નવીન ત્રિવેદી

  7. Hemantkumar Jani
    May 8, 2019 at 2:49 pm

    આવી તો કઈ કેટલીય વાતો આપ દિલમાં ધરબીને બેઠા છો રજનીભાઇ ?
    કેટલીય વાર અને જેટલીવાર રૂબરૂ મળ્યા છો ત્યારે એજ સુંવાળું સ્મિત અને વાત્સલ્યભરી વાતો, શે ભુલાય?

    ખુબ જ આલ્હાદ્ક અને રોચક, મન:સ્થિતિને ડામાડોળ કરી નાખે અને હવે પછી શું ???? ની ઉત્કટતા સર્જે તેવી
    સ્વાનુભવઃ કથા ખુબ જ સરસ રજુઆત પામી….
    બહુ દિવસો પછી ..
    વધુ રૂબરૂમાં ….

  8. પ્રફુલ્લ ઘોરેચા
    May 10, 2019 at 11:57 am

    રજનીભાઈ,
    તમારી ઉપર જે વીતી તેનું વર્ણન કરવાની તમારી માહેરતા (?) અદભુત છે.

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.