હુસ્ન પહાડી કા – ૩ – રવિની પહાડી રચનાઓ

ઈન હવાઓંમેં ઈન ફ઼િઝાઓંમેં /\ આગે ભી જાને ન તૂ

– ભગવાન થાવરાણી

જો સંજોગો કોઈ રીતે પહાડો પર જતાં રોકે

સહજતાથી પહાડીના સુરો એ ખોટ પૂરી દે …

શરૂઆતમાં સ્હેજ શાસ્ત્રીય વાત કરીને આપણે રાબેતા મુજબના સરળ રસ્તે ચાલ્યા જઈએ. શાસ્ત્રીય સંગીતમાં કેટલાક રાગને  ‘ પ્રધાન રાગ ‘ કહેવાય છે. પ્રધાન એટલા માટે કે એમાં ગાયકીના બધા જ પ્રકારો જેવા કે ખયાલ, ઠૂમરી, ગઝલ, ટપ્પા, ભજન, ધ્રુપદ બધું જ ગાઈ શકાય છે. દરબારી, યમન, બિહાગ વગેરે આવા રાગ છે. પહાડી આ વ્યાખ્યા પ્રમાણે પ્રધાન રાગ નથી કારણ કે ધ્રુપદ કે ખયાલ પ્રકારની ગાયકી આ રાગમાં સંભવ નથી અથવા એનું પ્રચલન નથી. પરંતુ મજાની વાત એ કે આ વાતથી બિલકુલ વિરુદ્ધ, આ રાગના નિયત આરોહ-અવરોહ અને વાદી – સંવાદી સ્વરો પુર્વ-વ્યાખ્યાયિત હોવા છતાં સપ્તકના અન્ય સ્વરોનો ઉપયોગ આ રાગની બંદિશોમાં છૂટથી થઈ શકે છે ! કદાચ આ કારણે જ જાણ્યે-અજાણ્યે આ રાગ એવા લોકોને ગમતો હશે જે પ્રકૃતિએ ખુલ્લા, મુક્ત અને પૂર્વગ્રહ – રહિત હોય છે !

આજના અને હવે પછીના હપતાઓમાં આવરી લેવાયેલા ગીતો જોઈશું તો ખ્યાલ આવશે કે આ રાગનું બંધારણ જ પહાડ જેવું છે. એના પર આધારિત ગીત ગાતાં કે ગણગણતાં એવું લાગે જાણે આપણે કોઈ પહાડી પર ચડઊતર કરતા હોઈએ.

આજની મુખ્ય વાત ભણી આગળ વધીએ. પહાડીના પરમ પુરસ્કર્તા ખૈયામની રચનાઓની વાત કર્યા બાદ લગભગ એવા જ  ‘ પહાડી-મય ‘ સર્જક રવિની વાત. રવિશંકર શર્મા એમનું આખું નામ પણ પછી કદાચ રાગ પહાડીની સરળતાથી પ્રેરાઈને ખાલી  ‘ રવિ ‘ રાખ્યું. થોડાક વર્ષો પહેલાં જ ૮૬ વર્ષનું દીર્ઘાયુષ્ય અને આશરે એટલી જ હિંદી ફિલ્મોમાં સંગીત આપ્યા બાદ એ સરળ મૃત્યુને પામ્યા. દસથી વધુ મલયાલમ ફિલ્મોમાં એમણે  ‘ બોમ્બે રવિ ‘ નામથી સંગીત આપ્યું. એક ગુજરાતી ફિલ્મ  ‘ ઘેર ઘેર માટીના ચૂલા ‘ પણ કરી ૧૯૭૭ માં ( આ ફિલ્મ જેમિનીની  ‘ ઘરાના ‘ પર આધારિત હતી ). એ જમાનાની બી.આર.ચોપરા, દેવેન્દ્ર ગોએલ, જેમિની જેવી અનેક નિર્માણ સંસ્થાઓના એ કાયમી સંગીતકાર હતા. દક્ષિણની ફિલ્મ ફેક્ટરીઓમાંથી ધડાધડ ઉત્પાદિત થતી કૌટુંબિક ડ્રામા ફિલ્મોમાં એમણે જબરી પકડ જમાવી હતી.

આજે આપણે બી.આર. ચોપડાની ૧૯૬૩ની  ‘ ગુમરાહ ‘ અને ૧૯૬૫ની  ‘ વક્ત ‘ ફિલ્મની બે ખૂબસૂરત પહાડી બંદિશોની વાત કરીશું. બન્ને ગીતો ફિલ્મના હાર્દ-સમ ગીતો છે.  ‘ ગુમરાહ ‘ વાળું ગીત ફિલ્મમાં બે વાર સાવ જૂદા-જૂદા પરિવેશમાં આવે છે તો  ‘ વક્ત ‘ વાળા ગીત દરમિયાન જ ફિલ્મની સૌથી વધુ નાટકીય ઘટનાઓ આકાર લે છે. ‘ગુમરાહ’ ના ગીતના સાહિર લુધિયાનવી રચિત અને આશા-મહેન્દ્ર કપૂર દ્વારા ગવાયેલ આનંદમય-સંસ્કરણના શબ્દો :

इन हवाओं में इन फ़िज़ाओं में

तुझको मेरा प्यार पुकारे

आ जा आ जा रे

तुझको मेरा प्यार पुकारे

रुक न पाऊँ मैं खिंचती आऊँ मैं

दिलको जब दिलदार पुकारे

आ जा आ जा रे

तुझको मेरा प्यार पुकारे …

तुझसे रंगत तुझसे मस्ती

इन झरनों में इन फूलों में

तेरे दम से मेरी हस्ती

झूलें चाहत के झूलों में

मचली जाएँ शोख़ उमंगें

दो बाँहों का हार पुकारे …

दिल में तेरे दिल की धड़कन

आँख में तेरी आँख का जादू

लब पर तेरे लब के साये

साँस में तेरी साँस की ख़ुश्बू

ज़ुल्फ़ों का हर पेच बुलाए

आँचल का हर तार पुकारे ..

लाख बलाएँ सर पर टूटें

अब ये सुहाना साथ न छूटे

तन से चाहे जाँ छुट जाए

हाथ से तेरा हाथ न छूटे

मुड़के तकना ठीक नहीं है

अब चाहे संसार पुकारे

आ जा आ जा रे

तुझको मेरा प्यार पुकारे ……

ગીતનો હર્ષોલ્લાસ અને પ્રેમાલાપવાળો આ ભાગ ફિલ્મ શરુ થતાં જ આવે છે. આ પહેલાંના હપ્તામાં આવરી લેવાયેલા  ‘ શગુન ‘ ફિલ્મના  ‘ પરબતોં કે પેડોં પર શામ કા બસેરા હૈ ‘ ગીતની જેમ આ ગીતની પૃષ્ઠભૂમિ પણ નૈનિતાલની પહાડીઓ અને ઝીલ છે. કદાચ પહાડી રાગને નૈનિતાલનો માહોલ વધુ રાસ આવતો હશે. આમેય ૬૦ના દાયકામાં ચોપરા કેંપ ઉપરાંત પણ બીજી કેટલીય નિર્માણ સંસ્થાઓને કશ્મીર પછી પ્રેમગીતો અને પ્રેમ-કહાણીઓ માટે નૈનિતાલ અને સમગ્ર કુમાઉં વિસ્તાર વધારે માફક રહેતો. આમ, પ્રેમ, પહાડી અને પહાડોની વળી પાછી એક અલગ જ યુતિ છે ! આ ફિલ્મમાં તો નૈનિતાલ નાયક-નાયિકાની નિવાસ-ભૂમિ પણ છે.

‘ ગુમરાહ ‘ ફિલ્મની વાર્તા, કહે છે કે અભિનેત્રી કામિની કૌશલ અને દિલીપ કુમારની પ્રેમ કહાણી પર આધારિત હતી. ફિલ્મની નાયિકાની જેમ કામિનીને પણ, એની બહેનનું અકાળે અવસાન થતાં બહેનના નાના બાળકોના  ‘ હિત અને ભવિષ્ય ‘ ખાતર પોતાના બનેવી  બી.એસ.સૂદને પરણવું પડેલું. ફિલ્મમાં કામિનીનો કિરદાર માલા સિંહા, દિલીપ કુમારનો સુનીલ દત્ત અને સૂદનો અશોકકુમાર ભજવે છે. સદ્દભાગ્યે કામિની, દિલીપ કુમાર અને માલા સિંહા જૈફ ઉંમરે આજે પણ હયાત છે.

શરૂઆતમાં જ નૈનિતાલની ઝીલનું વિહંગમ દ્રષ્ય અને પહાડીઓમાં પડઘાતો મહેન્દ્ર કપૂરનો પહાડી આલાપ. તુર્ત જ મેંડોલીનની સુરાવલિઓ અને મુખડાની ગાયકી સાથે નાયિકાને તલાશતી નાયકની આંખો. નાયકના પોકાર પર દોડી આવતી અને નાયકની સદાનો પ્રતિઘોષ પાડતી નાયિકા આશા ભોંસલેના અવાજમાં. મુખડો પૂરો થયા પછીનો આલાપ વારાફરતી બન્ને કંઠમાં.

પશ્ચાદ્ભૂમિમાં જાણે ગીતનો જ હિસ્સો હોય તેમ નૈની ઝીલ સાથેને સાથે. સાચા અર્થમાં યુગલગીત, કારણકે દરેક અંતરામાં બન્ને અવાજ છે અને વચ્ચે મેંડોલીનના સુરોનો રણઝણાટ. પ્રેમી યુગલને જોઈને આપણને સ્હેજ અડધી-પડઘી રાહત જેવું મહેસૂસ થાય કે સુનીલ દત્ત તો ગયા, માલા સિંહા તો હજુ છે ને !

પહેલા અંતરા પછી આલાપનો ક્રમ બદલાય છે. હવે પહેલાં આશા અને પછી મહેંદ્ર કપૂર. બીજા અંતરામાં પણ એ જ રીતે ક્રમ બદલો. પહેલાં આશા, પછી કપૂર પણ વચ્ચે એ જ મેંડોલીન.

ત્રીજો અંતરો આવતાં-આવતાં ઝીલ અને બાદબાની નૌકા મુખાતિબ થાય છે અને એમાં સવાર પ્રેમી યુગલ. હવે પહેલાં કપૂર અને પછી આશા. શબ્દોમાં એ જ કસમેં, વાદે, પ્યાર, વફા. કેવળ અભિવ્યક્તિમાં સાહિરનો કિનખાબી કસબ ! ( હા, આ ઉર્દૂ જબાન પણ કેવી દિલકશ છે ! સાહિર એટલે જાદૂગર થાય. સાહિર શબ્દોના સાહિર જ હતા ને ! ) ઝીલ અને કશ્તીના લોંગ શોટ સાથે ગીત પુરુ થાય છે.

હવે ગીતના ઉત્તરાર્ધના શબ્દો :

इन हवाओं में इन फ़िज़ाओं में

तुझको मेरा प्यार पुकारे

आ जा आ जा रे

तुझको मेरा प्यार पुकारे ..

लौट रहीं हैं मेरी सदाएं

दीवारों से सर टकरा के

हाथ पकड़ कर चलने वाले

हो गए रुखसत हाथ छुड़ा के

उनको कुछ भी याद नहीं है

अब कोई सौ बार पुकारे …

इल्म नहीं था इतनी जल्दी

ख़त्म फसाने हो जाएँगे

तुम बेगाने बन जाओगे

हम दीवाने हो जाएँगे

कल बाँहों का हार मिला था

आज अश्कों का हार पुकारे …

लूट के मेरे दिल की दुनिया

प्यार के झूले झूलने वाले

पत्थर बन कर तु चुप क्यों है

कुछ तो कह ओ भूलने वाले

एक पुरानी याद बुलाए

इक टूटा इकरार पुकारे ……

ગીતનો આ હિસ્સો મહદંશે મહેંદ્ર કપૂરના અવાજમાં છે સિવાય કે મુખડું,  જે ખરેખર નાયિકા તો ગાતી જ નથી પરંતુ નાયકને એવો મિથ્યાભાસ થાય છે કે એ પણ સુર પુરાવી રહી છે. આ સંસ્કરણ એક પાર્ટી ગીત છે અને એવા પરિવેશમાં ગવાય છે જ્યારે સંજોગો ધરમૂળથી બદલાઈ ચુક્યા હોય છે. નાયિકા અન્ય સદ્દગૃહસ્થને પરણી ચુકી છે. સાહિરના શબ્દો અને નાયકની વાણીમાં હવે બેવફાઈનો આક્ષેપ અને એમાંથી નીપજતી હતાશા છે. અંતરાઓ વચ્ચે લહેરાતા મેંડોલીનના ફૂલગુલાબી ચંચળ વલયોની જગ્યાએ હવે હળવી વાંસળી અને પિયાનોના ધીરગંભીર સુરો છે. ગીતનો દરેક અંતરો જાણે અગાઉના ગીતનો પ્રતિ-અંતરો હોય એવો ઘાટ છે. ગીત દરમિયાન બન્ને મોજૂદ હોવા છતાં નાયક એક પણ વાર નાયિકા ભણી મુખાતિબ થતો નથી. કદાચ એને તેણીની ઉપસ્થિતિની ખબર પણ નથી.

એ મહેંદ્ર કપૂરનો સુવર્ણ કાળ હતો. અંગ્રેજી ઉક્તિનું ગુજરાતીકરણ કરીએ તો એ ગરીબોનો રફી હતો ! એની ક્ષમતા પ્રમાણે એણે આ ગીત-દ્વયને જ નહીં, ફિલ્મના એણે ગાયેલા અન્ય ત્રણ ગીતોને પણ પૂરેપૂરો ન્યાય આપ્યો છે. એમાના એક ગીત  ‘ યે હવા, યે ફિઝા, હૈ ઉદાસ જૈસે મેરા દિલ ‘ નો શરુઆતી આલાપ અદ્દલોઅદલ આજના ગીત જેવો જ પહાડીમાં છે પરંતુ મુખ્ય ગીતના સુરો રાગ ભૂપાલીની વધુ નજીક છે, જે રાગ પહાડીમાંથી ઊતરી આવેલ હોવાનું મનાય છે. ‘ ચલો એક બાર ફિરસે અજનબી બન જાએં હમ દોનોં ‘ ગીત બદલ તો મહેંદ્ર કપૂરને ફિલ્મફેર એવોર્ડ સુદ્ધાં મળ્યો હતો.

આજનું બીજું ગીત ફિલ્મ  ‘ વક્ત ‘ માંથી. આ પણ બી.આર. ફિલ્મ્સની ભેટ અને યશ ચોપડાએ દિગ્દર્શિત કરેલી પહેલી ફિલ્મ ‘ ગુમરાહ ‘ ના બે વર્ષ બાદ ૧૯૬૫ માં આવી. રવિ અને સાહિર પુનરાવર્તિત થયા. ટિકિટબારી પર અપ્રતિમ સફળતાને વરી આ ફિલ્મ. ફિલ્મમાં શું નહોતું ? જકડી રાખે એવી વાર્તા, કમાલની પટકથા અને આલાતરીન સંવાદો ( રાજકુમારના પ્રત્યેક સંવાદે પરદા ભણી સિક્કા ઉછળતા ! ), કર્ણપ્રિય/લોકપ્રિય ગીત-સંગીત, દિલકશ ફોટોગ્રાફી, બધા જ કલાકારોનો જાનદાર અભિનય ( સંવાદોનો શહેનશાહ રાજકુમાર અને મહાન અભિનેતાઓ બલરાજ સાહની અને મોતીલાલ ! ) અને સહુથી ઉપરવટ યશ ચોપડાની બધા પાસા પરની જડબેસલાક પકડ ! સાડા ત્રણ કલાકની ફિલ્મ અને એક પણ ક્ષણ કંટાળાની નહીં ! રવિના પહાડી તરફના ઝુકાવનો તાદૃશ પુરાવો એ કે ફિલ્મના આઠમાંથી નીચેના પાંચ ગીતો પહાડીમાં હતાં :

૧. કૌન આયા કે નિગાહોં મેં ચમક જાગ ઊઠી  ( આશા )

૨. હમ જબ સિમટ કે આપકી બાહોં મેં આ ગએ  (  આશા – મહેંદ્ર કપૂર )

૩. મૈને એક ખ્વાબ – સા દેખા હૈ  (  આશા – મહેંદ્ર કપૂર )

૪. દિન હૈં બહાર કે તેરે મેરે ઇકરાર કે  (  આશા – મહેંદ્ર કપૂર )

૫. આગે ભી જાને ન તુ  ( આશા – આપણું આજનું ગીત )

હજી આજે પણ આ ફિલ્મનું ટાઇટલ મ્યુઝીક  ‘ વિવિધ ભારતી ‘ માં આજના પ્રોગ્રામોનું વિવરણ આપે ત્યારે વચ્ચે વગાડવાના આવે છે.

ફિલ્મના બે ગીતો – એક રફીનું  ‘ વક્તકે દિન ઔર રાત, વક્તકે કલ ઔર આજ ‘ અને આપણે આજે પસંદ કરેલું આશાનું આ ફિલ્મનું અંતિમ ગીત – અલગ-અલગ અંદાઝમાં વક્તનો, સમયનો મહિમા કરે છે. જ્યાં રફીવાળું ગીત, સમયના અણધાર્યા મારથી કઈ રીતે ખુશખુશાલ માહોલ માતમમાં તબદીલ થઈ શકે એનો ચિતાર આપે છે તો બીજું ગીત, ક્ષણ એ જ યુગ છે અને વર્તમાન એ જ અંતિમ સત્ય છે એ વાતને ચરિતાર્થ કરે છે. ગીતના શબ્દો :

आगे भी जाने न तू

पीछे भी जाने न तू

जो भी है बस यही एक पल है

अनजाने सायों का राहों में डेरा है

अनदेखी बाँहों ने हम सब को घेरा है

ये पल उजाला है बाक़ी अंधेरा है

ये पल गँवाना ना से पल ही तेरा है

जीने वाले सोच ले

यही वक्त है कर ले पूरी आरज़ू ..

इस पल के जलवों ने मेहफिल सँवारी है

इस पल की गर्मी ने धड़कन उभारी है

इस पल के होने से दुनिया हमारी है

ये पल जो देखो तो सदियों पे भारी है

जीने वाले सोच ले ….

इस पल के साये में अपना ठिकाना है

इस पल के आगे फिर हर शय फसाना है

कल किसने देखा है कल किसने जाना है

इस पल से पाएगा जो तुझको पाना है

जीने वाले सोच ले ……

સાહિર લુધિયાનવીએ આ અને આવા અનેક ગીતો વેદ, પુરાણ, ઉપનિષદ અને ભારતીય મહાકાવ્યોમાં ઉપદેશેલી ફિલોસોફી વિષે લખ્યા છે અને એવી સરળ, એવી ચોટદાર બાનીમાં લખ્યા છે જાણે એ મહાન ગ્રંથોને ઘોળીને પી ગયા હોય ! એ એકમાત્ર શાયર છે જેમની કેટલીય રચનાઓ, એ લખાયાના વર્ષો બાદ ફિલ્મોમાં લેવાઈ એટલું જ નહીં, એમની કેટલીક રચનાઓને કેન્દ્રમાં રાખીને આખેઆખી ફિલ્મનું નિર્માણ થયું. અને હા, કવિ હોવા છતાં ! એ પોતાની શરતોએ ફિલ્મોમાં ચાલ્યા.

ગીતના ચિત્રીકરણ પર આવીએ :

પરદા પર ગીત ગાનાર એરિકા લાલ નામની મહિલા છે જે ચોપડા કુટુંબની કરીબી મિત્ર હતી અને આ ગીત પહેલાં કે પછી ક્યારેય ફિલ્મી પરદે દેખાઈ નહીં. ગીત તો ત્રણ જ અંતરાનું છે પરંતુ ગીત દરમિયાન એકબીજા સાથે વણાયેલી એવી ઘટનાઓ બને છે કે એ ફિલ્મનું પૂરક અંગ નહીં પણ અગત્યનો હિસ્સો બની રહે છે. પહેલા હપ્તાવાળા મન્નાડેના ‘ નઝારોં મેં હો તુમ ‘ ની જેમ આ પણ WALTZ સ્ટાઈલ અને લયનું ગીત છે. મજાની વાત એ પણ કે ફિલ્મના લગભગ બધા જ કલાકારો આ ગીત દરમિયાન આપણી આંખ આગળથી પસાર થાય છે.

સફેદપોશ અપરાધી ચિનોય શેઠ ( રહેમાન ) પાર્ટીનું આયોજન કરે છે અને એની પાછળનો મકસદ છે રાની સાહેબા (શશિકલા)ના ગળેથી નવલખા હારની ઉઠાંતરી કરવાનો અને એ કામ પાર પાડવાની જિમ્મેદારી છે એના વિશ્વાસુ માણસ-કમ-અઠંગ ચોર રાજા (રાજકુમાર) ની.

સેક્સોફોનના સુરો. તુર્ત જ એકોર્ડિયન અને ગિટારનો સથવારો. થિરકતા દંભી શ્રીમંત સ્ત્રી – પુરુષો. રાની સાહેબાને ડાંસ માટે નિમંત્રતો રાજા. એક ખૂણે દુનિયાથી અલગ-થલગ પ્રેમી યુગલ સુનીલ દત્ત અને સાધના. 

એરિકા :

આગળ – પાછળ છે નર્યો અંધકાર. અજવાસમય હોય તો કેવળ આ ક્ષણ. આ ક્ષણ જ પરમ સત્ય છે.

ઝૂમતા શરીરો. સુનીલ-સાધના નશીલી ક્ષણોનું નિમંત્રણ સ્વીકારતા હોય તેમ કરીબ સરકે છે.

સમૂહ વાયલીન. ગિટાર. કેમેરા ઘૂમરી લઈને અન્ય પ્રેમી યુગલ શર્મિલા ટાગોર અને શશિ કપૂર ભણી. 

એરિકા :

આપણા સૌનો રસ્તો અજાણ્યા ઓછાયાથી ઘેરાયેલો છે. અજાણ્યા બિહામણા બાહુઓ આપણને શિકંજામાં લેવા ચોમેરથી આગળ વધી રહ્યા છે. અંધકાર મધ્યે અજવાસની આશા જન્માવતી હોય તો કેવળ આ ક્ષણ. આ ક્ષણ વેડફી નાંખીશ નહીં. એ જ તારી અકસ્માત છે. રે જીવ ! હજી પણ વિચારી લે. તારા અરમાન પૂરા કરવા આ જ તો શ્રેષ્ઠ સમય છે !

એ શબ્દો જાણે રાજા માટે પણ ઇશારો છે કે રાની સાહેબાના કંઠેથી હાર સિફતપૂર્વક સેરવી લેવાનો આ જ સોનેરી મોકો છે ! સંકેત પારખી રાજાનો હાથ એના શિકાર તરફ સરકે છે.

બીજી બાજુ એક છોકરો દોડતો આવી શશિ કપૂરને, એની મા ( અચલા સચદેવ – જે ખરેખર તો ફિલ્મમાં રાજકુમાર અને સુનીલ દત્તની પણ મા છે) ની કથળેલી તબિયતના સમાચાર આપે છે. શશિ ઘર ભણી દોટ મુકે છે. પાર્ટી મધ્યે શર્મીલાની આંખો શશિને શોધે છે. 

એરિકા :

આ ક્ષણની ઉજવણી થકી જ મહેફિલમાં બધી ઝાકઝમાળ છે. આ ક્ષણની ગરમાહટના કારણે જ તો સૌના ધબકારા સતેજ છે. આ ક્ષણના માલિક છીએ એટલે જ તો દુનિયા આપણી છે અને આ ક્ષણે જે થવાનું છે એના ઓળા આવનારી સદીઓ સુધી લંબાવાના છે.

ચિનોય શેઠ નૃત્યમાં તન્મય દેખાતા રાજકુમાર તરફથી પસાર થઈને મોઘમ ઇશારામાં  ‘ કામ ‘ તુરંત પતાવવાનું આંખોથી કહે છે તો એ જ પળે શશિ બીમાર માને ઊભી કરી દવા પીવડાવે છે.

તને   તારી   ઉજાણીની   પડી  છે

પણે  અસ્તિત્વ  ખોવાની  ઘડી  છે ..

ચિનોય શેઠનો ભાડૂતી ગુંડો મદન પુરી નશામાં લથડિયા ખાતો પ્રવેશે છે. શેઠ એને બદતમીઝી બદલ ધમકાવે છે (આ ઘટનાક્રમ ફિલ્મના કથાનકને નાટકીય વળાંક આપવા અગત્યનો પુરવાર થવાનો છે) . સુનીલ, સાધનાને રાહ જોવાનું કહી, બન્ને માટે ડીશ લેવા જાય છે. સેક્સોફોન અને ગિટારની જુગલબંધી નેપથ્યે ચાલુ રહે છે. શશિ કપૂર ચિનોય શેઠ પાસે, પોતાની બીમાર માને ઇસ્પિતાલ લઈ જવા ગાડી લઈ જવાની રજા માંગે છે. બત્તીઓ ધીમી પડે છે, અંધારું ઘેરાય છે.

આશા / એરિકાના કંઠે  ‘ લા લ લા લા લા લા લા લા ‘ ઉચ્ચારણવાળો નશીલો આલાપ. રાજાના હાથનો શિકંજો ધીમે ધીમે લક્ષ્ય – હાર તરફ. 

એરિકા :

આ ક્ષણની છત્ર-છાયા તળે આપણે સૌ ગોઠવાયા છીએ. આ પળ પછી શું થશે એ માટે આપણી કને છે કલ્પનાઓ માત્ર, પણ પડછાયાઓ ઘણીવાર મંઝિલ ભણી દોરી જતા હોય છે. ક્ષણ વીતી ગયા પછી બધી ઘટનાઓ વાર્તા-સમ ભાસે છે. આવતી કાલ કોણે જોઈ છે ? જે કંઈ પામવાનું છે એ આ પળે જ પામવાનું છે. રાજા ઇશારો સમજે છે.

એકલી ઊભેલી સાધના પાસે નશામાં ધુત મદન પુરી પહોંચે છે અને બદતમીઝી કરવા આગળ વધેલા એના હાથોને રાજકુમાર મુષ્ઠિપ્રહાર દ્વારા રોકે છે.  ‘ જો ભી હૈ બસ યહી એક પલ હૈ ‘ પંક્તિના વારંવારના પુનરુચ્ચાર સાથે ગીત વિશ્રાંતિ પામે છે અને પાર્ટીમાં ઉપસ્થિત મહેમાનો મારામારીના અવાજો તરફ દોડે છે.

દર્શકોના કર્ણપટલ પર હજી ય આશા, સેક્સોફોન અને ગિટાર થકી પહાડીના સુરો પડઘાયે રાખે છે.

આપણે સૌ પણ પહાડીમાંથી સમથળ જમીન પર પાછા ફરીએ અને વક્તનો મલાજો, આમન્યા જાળવીએ.

આવતા હપ્તે શહેનશાહ-એ-મૌસિકી નૌશાદ સાહેબની અમર પહાડી બંદિશો સંગાથે મળીશું.


શ્રી ભગવાન થાવરાણીનો સંપર્ક bhagwan.thavrani@gmail.com વીજાણુ પત્રવ્યવહાર સરનામે થઈ શકશે.

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail

8 comments for “હુસ્ન પહાડી કા – ૩ – રવિની પહાડી રચનાઓ

  1. નરેશ પ્ર. માંકડ
    April 6, 2019 at 11:39 am

    પહાડી ની બહુઆયામી સુંદરતાને માણતા જવાની સાથે ગીત ની ખૂબીઓ, કાવ્યની બારીકીઓ, સીનના ચિત્રી કરણ ની ધ્યાનાકર્ષક વિગતો, ફિલ્મની અને એના અદાકારોની રસપ્રદ માહિતી ના પડાવો પર થઈને આગળ વધતી લેખમાળા તેની રસાળતા જાળવી રાખે છે.

    • Bhagwan thavrani
      April 8, 2019 at 2:12 pm

      ઝીણવટપૂર્વક વાંચવા બદલ આભાર, નરેશભાઈ !

  2. Samir
    April 7, 2019 at 2:39 pm

    રાગ પહાડી એ જૂની યાદો તાજી કરાવી દીધી !
    રાગ સાથે ગીત અને તેના સંગીત તથા ચિત્રીકરણ ના સુક્ષ્મ પાષા નો આસ્વાદ પણ મળ્યો .ખુબ ખુબ આભાર ,ભગવાનભાઈ !

    • Bhagwan thavrani
      April 8, 2019 at 2:13 pm

      ધન્યવાદ સમીરભાઈ !

  3. mahesh joshi
    April 11, 2019 at 7:39 pm

    જો સંજોગો કોઈ રીતે પહાડો પર જતાં રોકે
    સહજતાથી પહાડીના સુરો એ ખોટ પૂરી દે …

    Both the pahadi based songs are presented not only with classical aspects but also have the interesting details of artists , singers , frame by frame description , details of music components.
    All give you a different but pleasant visualization of these songs. Nice Presentation and Thanks.

    • Bhagwan thavrani
      April 12, 2019 at 10:32 am

      Thanks a lot Maheshbhai!

  4. KV Vyas
    April 12, 2019 at 6:53 am

    બંને ગીતો મારા અત્યંત પ્રિય, વારંવાર સાંભળીને મન ધરાતું ન હોય તેવા ગીત રત્નો નું આટલું સરસ એનાલિસિસ જેમાંથી આજે પણ અર્થસભર નાવીન્ય માણ્યું….. ભગવાંનભાઈ એ વિગતો સુપરે દ્રશ્યમ કરાવી લેખને ખૂબ રસ સભર રચિત કર્યો, લેખમાળા નો એક શિરમોર લેખ , જે બદલ હાર્દિક અભિનંદન..!!!

    • Bhagwan thavrani
      April 12, 2019 at 10:33 am

      હાર્દિક ધન્યવાદ કિશોરભાઈ !

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.