મંજૂષા : ૨૦. વૃદ્ધાવસ્થાની ઝીણી ઝીણી ટીસ

– વીનેશ અંતાણી

બદલાયેલા સમયમાં વૃદ્ધોની પરિસ્થિતિ બદલાઈ છે. સંતાનોને વૃદ્ધ માતાપિતા ભારરૂપ લાગતાં હોય, સંતાનો એમના પરિવાર સાથે વિદેશમાં અથવા દેશમાં જ દૂરના શહેરમાં વસતાં હોય, વૃદ્ધોને વૃદ્ધાશ્રમમાં ફરજિયાતપણે રહેવું પડતું હોય એવી જુદી જુદી પરિસ્થિતિ એમના માટે ઊભી થાય છે. કેટલાંક વૃદ્ધોએ એમના વર્તમાન જીવન વિશે કરેલી કેટલીક વાતો જાણવા જેવી છે. એમનાં નામ બદલાવ્યાં છે.

વરુણી રઘુનાથન કહે છે: “મેં આખી જિંદગી નોકરી કરી. મારા પતિના અવસાન પછી મારા જીવનમાં ધરમૂળથી પરિવર્તન આવ્યું છે. આ ઉંમરે મારી જરૂરિયાતો બહુ ઓછી થઈ ગઈ છે. હું મારી જરૂરિયાતો સંતોષે એવી થોડી સગવડો સાથે, સુખેથી અને મારી શરતે, કોઈ શાંત જગ્યામાં રહેવા માગું છું, જ્યાં મને મારા જેવાં વૃદ્ધ લોકોની કંપની મળે. મારે કારણે મારાં સંતાનોને એમની જીવનશૈલી બદલવી પડે તો મને ગમે નહીં. એમની પણ જિંદગી છે અને એમને એમની રીતે જીવવાની મોકળાશ હોવી જોઈએ. આજે યુવાનપેઢીની જિંદગી બહુ ડિમાન્ડિન્ગ બની ગઈ છે. એ લોકોએ ખૂબ મહેનત કરવી પડે છે, એમના મનોરંજનના ખ્યાલ બદલાયા છે, પ્રાયોરિટી પણ બદલાઈ છે. એ લોકો મારી પેઢીના લોકો કરતાં અલગ પ્રકારનું જીવન પસંદ કરે છે. હું એમાં આડખીલી બનવા માગતી નથી.”

સરિતા રાય કહે છે: “મારો દીકરો મને પ્રેમ કરે છે, છતાં એ મારી આ ઉંમરની જરૂરિયાતોને સંતોષી શકે તેમ નથી. અમે એક જ ઘરમાં રહીએ છીએ, છતાં ક્યારેક લાગે કે અમે જુદા જુદા ગ્રહનાં વતની છીએ. હું એની સાથે નિરાંતે મારા જૂના દિવસોની વાતો કરવા માગું છું, પરંતુ એની પાસે સમય હોતો નથી. હું ટી.વી. પર સમાચાર જોવા માગું, એ લોકોને ફિલ્મ કે સિરિયલ જોવી હોય. બે રૂમમાં બે ટી.વી. લાવીએ તો સમસ્યા રહે નહીં, પરંતુ એક જ ઘરમાં બે ટી.વી.? હું એ વિચાર જ સહન કરી શકતી નથી. એવું કરું તો મને આખા દિવસમાં એમની સાથે બેસવા થોડોક સમય મળે છે તે પણ મળે નહીં. હું મારી રીતે એકલી બહાર નીકળી શકતી નથી, એ લોકોને મારા સમયે બહાર નીકળવાનું અનુકૂળ આવતું નથી. કદાચ એમને એ ગમતું પણ ન હોય. ના, મારે મારા દીકરા માટે આવું વિચારવું જોઈએ નહીં, પણ શું કરું? ક્યારેક ઓછું આવી જાય છે.”

ગોપાલ શ્રીવાસ્તવનાં સંતાનો વિદેશમાં રહે છે. વૃદ્ધ દંપતિએ તે પરિસ્થિતિ હસતા મોઢે સ્વીકારી લીધી છે. શ્રીવાસ્તવ રમૂજમાં કહે છે: “દવાઓ પર એકસ્પાયરી ડેટ લખવી ફરજિયાત બન્યું છે તેમ ભગવાને દરેક માણસની એકસ્પાયરી ડેટ લખવી જોઈએ. તો મારા જેવા વૃદ્ધો પોતાની બધી પ્રવૃત્તિ સંકેલી, મોહમાયામાંથી છૂટી, બીજા લોકો પાસે વધારે પડતી અપેક્ષા રાખીને દુ:ખી થવાને બદલે નિશ્ર્ચિત દિવસની રાહ જોવામાં આનંદથી સમય પસાર કરી શકે. જોકે આપણે ક્યારે જવાનું છે તે જાણતા નથી તે વાત એક રીતે વરદાન જેવી પણ છે. જીવનમાં કશુંય અગાઉથી નક્કી હોય તો જીવવાની મજા શું આવે? આ તો કેવું છે, સવારે ઊઠીએ ત્યારે ખબર ન હોય કે આજનો દિવસ છેલ્લો છે કે નથી. રાતે સૂઈએ ત્યારે આવતી કાલે સવારે ઊઠશું કે નહીં એ વાતનું રહસ્ય જ આ વયે એકમાત્ર રોમાંચ રહ્યો છે. હું રોજ રાતે મારી પત્ની સાથે શરત મારું કે બોલ, આવતી કાલે આપણા બેમાંથી કોણ હશે અને કોણ નહીં હોય!” એમની વયોવૃદ્ધ પત્ની ઠાવકાઈથી કહે છે: “કદાચ ભગવાને આપણા કપાળ પર એકસ્પાયરી ડેટ લખી તો છે, પરંતુ આપણે એની લિપિ ઉકેલી શકતાં નથી. એને ઉકેલવી પણ ન જોઈએ, આપણે કંઈ ભીષ્મ પિતામહ બનવાની જરૂર નથી કે આપણી વિદાયનો સમય નક્કી કરી શકીએ.” એક નેવું વરસનાં વિધવા માજી એમનાં પુત્ર-પુત્રવધૂથી અલગ એકલાં રહે છે. એમણે કહ્યું: “મને લાગે છે કે યમરાજના દરબારમાં ચિત્રગુપ્તે મારો ફોલિઓ જ ખોઈ નાખ્યો છે.”

મૃત્યના સંદર્ભમાં કરેલાં બધાં જ આગોતરાં આયોજન ખોટાં પડે છે. બેન્કની નોકરીમાંથી નિવૃત્ત થયેલા એક વૃદ્ધ પુરુષ અપંગ પત્ની સાથે એકલા રહેતા હતા. પોતે પત્નીથી વહેલા જાય તો એકલી પત્નીને કોઈ મુશ્કેલી પડે નહીં તે માટે એમણે ઘણી આગોતરી વ્યવસ્થા કરી રાખી હતી. એમણે વસિયતનામા ઉપરાંત સગાસંબંધીઓ, મિત્રો, ટેલિફોન નંબર, ઈ – મેઈલ આઈડી વગેરેનું લિસ્ટ તૈયાર રાખ્યું હતું, જેથી એમની પત્નીને પતિના મૃત્યુના સમાચાર અન્ય લોકોને આપવામાં તકલીફ પડે નહીં. એક રાતે પત્ની જ ઊંઘમાં મૃત્યુ પામી. વૃદ્ધ બેન્કરે કહ્યું: “મેં પત્ની માટે કરી રાખેલી વ્યવસ્થા મને જ કામ લાગી.”

આવાં ઉદાહરણોમાં ઘરમાં ભરાયેલી કંસારી બોલતી હોય એવી ઝીણી ટીસ સંભળાય છે. એ પીડામાં એકલતા છે, નિ:સહાયતા છે, બદલાયેલા સમયની સાથે ગોઠવાવાની મૂંઝવણ પણ છે.

***

શ્રી વીનેશ અંતાણીનું વીજાણુ સંપર્ક સરનામું: vinesh_antani@hotmail.com

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.