જયા-જયંત : અંક ૧ : પ્રવેશ ચોથો

ન્હાનાલાલ દલપતરામ કવિ

પાત્રપરિચય

સ્થલ : ગિરિદેશ, વન, ને વારાણસી.

કાલ : દ્વાપર ને કલિની સન્ધ્યા.

મુખ્ય પાત્રો :

દેવર્ષિ : દેવોના ઋષિરાજ.

ગિરિરાજ : ગિરિદેશના રાજવી.

જયન્ત : ગિરિરાજનો મન્ત્રીપુત્ર.

કાશિરાજ : વારાણસીના રાજવી.

વામાચાર્ય : યોગભ્રષ્ટ યોગી.

તીર્થગોર : પાપમન્દિરનો પૂજારી.

પારધી : પશુત નો શિકારી.

રાજરાણી : ગિરિદેશનાં રાણીજી.

જયાકુમારી : ગિરિદેશની રાજકુમારિકા.

તેજબા : તીર્થગોરની બહેન.

શેવતી : તીર્થગોરની બ્રહ્મકન્યા.

નૃત્યદાસી : એક દાસી.

-૦-

                                              અંક ૧

                                      પ્રવેશ ચોથો

                સ્થલકાલ: હિમાલયમાંના એક સરોવરને કાંઠે

(આગળ એક હંસ દોડતું ઉડી જાય છે, પાછળ જયન્ત અને જયા ત્હેને પકડવા દોડતાં આવે છે.)

જયા : ગયો ઉડી ગયો, જયન્ત!
એ રઢિયાળો રાજહંસ.

જયન્ત : ઉડ્યો, ગયો, ન ઝલાયો,
કવિની કો કલ્પના સમો.
પીંજર ત્હારાં સૂનાં પડ્યાં
પણ જયા ! કહીશ?
એ હંસ હતો કે હંસી ?

જયા : ન ઝલાય તે હંસ;
કેસરી સમાં વીર પગલાં ભરતો.

જયન્ત : ન ઝલાય તે હંસી;
કેસરિણી સમી મનોવેગે ઉડન્તી.

જયા : પાંજરે ન પૂરાય
તે મેના કે પોપટ ?

જયન્ત : વનની મેના.

જયા : ઉપવનના પોપટ.

જયન્ત : બન્ને યે, જયાદેવી !
એક જ વેલીનાં ફૂલ;
હું ને તું બન્ને ય સરખાં;
ન ઝલાય કોઈ કોઈનાથી.

જયા ! ગાઈશ ત્હારૂં
હંસોને આવાહનનું ગીત ?

જયા : આવશે હંસ એ સુણીને ?

જયન્ત : ત્હારી હલકે આભ ટોળે મળે,
તો હંસ શું નહીં પધારે ?
માન સરોવર સૂનાં લાગશે
સાંભળશે ત્હારૂં ગીત જ્યારે હંસ.

જયા : હેં જયન્ત ! ગાઉ ત્ય્હારે ?

                (હંસોને આવાહનનું ગીત ગાય છે.)

સૂના આ સરોવરે આવો, ઓ રાજહંસ !
સૂના આ સરોવરે આવો;

જૂનાં એ ગીતને જગાવો, ઓ રાજહંસ !
સૂના આ સરોવરે આવો.
ક્યહાં શુભ્ર માનસર ? ક્ય્હાં અમ રંક આરો?
ક્ય્હાં પુણ્યશ્વેત વપુ? ક્ય્હાં ગિરિ આ અમારો ?

ઓ દેવપંખી ! કંઈ દૈવી નથી,
તથાપિ ઉદ્ધારવા અમ સરોવરિયે પધારો

               (પાછળ સરોવરમાં બે હંસ આવી તરે છે.)

લીલા લ્હેકન્તા કાંઇ કંઠે મજાના,
સ્નેહે નમન્તાં ધીરે પગલે લજ્જાનાં

અમારાં નીર આ સુહાવો, ઓ રાજહંસ !
હૈયાને સરોવરે આવો; હૈયાને સરોવરે આવો,
ઓ રાજહંસ ! હૈયાને સરોવરે આવો

જયન્ત : આભમાંથી યે ઉતર્યા તારલિયા
સોહામણા ત્હારા સરોવરને તીર;
જયા ! જો જલની વેલોમાં

જયા : હંસોની પુણ્ય જ્યોત બેલડી.
ચાલ, પકડિયે, જયન્ત !

જયન્ત : ધીરી, જયા! ધીરી !
ઉતાવળી થયે ઉડી જશે.
કલાથી ઝાલજે એમને, જયા !
એ તો રઢિયાળા રાજહંસ

જયા : અહા ! કેવા શોભે છે !
સરોવરના વાદળિયા આભમાં
મુગટધારી જાણે બે ચન્દ્ર
ચાલ, જયન્ત ! ઝાલિયે.

જયન્ત : એક જ જલના
જાણે બે કમલપુંજ.

                  (જયા અને જયન્ત હંસોને ઝાલવા જાય છે. જતાં જતાં સ્વગત)

નથી-નથી આ રજહંસીને
સ્વર્ગનાં શિખરો ઓળંગવા યે અઘરાં.

જયા :         

               (જતાં જતાં સ્વગત)

રસપંખાળો આ મ્હારો રાજહંસ.
જગતના આભની તો છે
ઉંચેરી આગાસીઓ એની.
ઉડશે બ્રહ્માંડ વીંધી બ્રહ્માઅંગણે.
ઉડજે , જયન્ત ! અંતરાય નહીં કરૂં.

                     (સરોવરને એક કાંઠે જયન્ત ને સ્હામે કાંઠે જયા જાય છે.)

જયન્ત : જયા ! ઝીલજે હો-કલાથી.

જયા : જયન્ત ! પકડજે એ પંખીને;
પૂરવાં છે બન્નેયને પીંજરમાં.

જયન્ત : જયા ! એક જ જલનાં બે પંખી.

જયા : જયન્ત ! એક જ રંગી બે પંખી.

                 (બન્ને જલમાં ઉતરે છે ફૂલપાંખડીઓની પાંખે ઉડંતા મનોજ દેવ અન્તરિક્ષે આવે છે.)

મનોજ : મનોજ ! ચ્હડાવ ત્હારૂં સર્વજેતા ધનુષ્ય.
ઉઘાડા છે આ રસબેલડીના
આત્માનાં દુર્ગદ્વાર અત્ય્હારે.
માર ત્હારાં ફૂલનાં બાણ,

                           (પુષ્પધન્વા બે બાણ છોડે છે. જયા કે જયન્તને ન વાગતાં તે સરોવરમાં પડે છે.)

અરે ! નિષ્ફળ ! ફોગટ ?
ભૂલ્યો, મનોજ ! ચૂક્યો ત્હારૂં લક્ષ્ય?
અજીત ધનુષ્યે હાર્યું ત્હારું આજ.
નથી ચ્હડી હજી, ઓ મન્મથ !
પૃથ્વીની ખૂમારી ત્હેમના પ્રાણને.
તેજશ્શરીર રાજહંસ સમોવડા
આત્માઓ એમના છે ઉજ્જવળા.
આ ઉપવન નથી ત્હારે રમવાનાં.

                  (મનોજ અદૃશ્ય થાય છે. થોડીવારે જયા અને જયન્ત બન્ને એક એક પંખી ઝાલે છે.)

જયા : ઝાલ્યો, જયન્ત ! ઝાલ્યો હો;
ચાંચે ન વાગી, ને ઝાલ્યો

                   (બન્ને મળે છે.)

જયન્ત ! ઝાલ્યો મ્હેં તો રાજહંસ
કરવેલડીના પિંજરામાં.

જયન્ત : ને પૂરી છે મ્હેં યે રાજહંસી;
હુંફ દે છે તે હૈયામાં.
જયા ! હંસે ઝલાય,
ને હંસી યે ઝલાય – આવડે તો.
પૂરાય બન્ને યે પાંજરે.

જયા : પણ કેવું ઉજળું ને કુમળું !
ચાંદનીનું જ જાણે ઘડેલું શરીર.

જયન્ત : મોતીનો છે ચારો, જયા ?
એટલે ચન્દ્રિકાની જ દેહ.

જયા : પુણ્યની વાડીઓમાં વસે,
તો માન્વીનાં યે ઉઘડતાં હશે
આવાં જ પુણ્યસ્વરૂપ ને?

જયન્ત : અલબત, જયા ! એમ જ.
પુણ્યશાળીની પુણ્યમુદ્રા,
ને પાપભક્ષીની પાપમૂર્તિઓ.

જયા : કમળપંદડીની કુમાશ છે
એમની પીચ્છકલામાં
ને જયન્ત ! જોઇ ને
એમની અમૃતભરી આંખલડી ?

જયન્ત : એ અમૃતની આંખે જ
ઓળખે છે નીર ને ક્ષીર;
ને કરે છે જૂદાં એમને,
વિષ ને અમૃત જેવાં.
માન સરોવરનાં નિર્મલ જલનાં વાસી
નિર્મળું નિર્મળું જ નિરખે, જયા !
એમના નયનોમાં જ નિર્મળી.

જયા : એવા મહર્ષિ સમા પંખીરાજને
પીંજરમાં પૂરવા તે પાપ નથી ?
એક પ્રાસાદમાં પૂરિયે તો
બ્રહ્માંડ કેમ અજવાળશે સૂરજ?
જાવ, ઉડી જાવ, રાજહંસ !
ત્હમારા તેજલોકમાં.
નથી ત્હમારે લાયક.
આ દેહ કે દેહી.

                (જયા હંસને ઉડાડી મૂકે છે.)

જયન્ત : હંસ ઉડ્યે હંસી ઝૂરતી ન રખાય,
ને પાપ લાગે પરમાર્થીને પણ.
ન રખાય ઝૂરતી ન રખાય
હૈયાને પીંજરે ય તે.
જાવ, હંસી રાણી ! પોતાને દેશ.

                            (જયન્ત હંસીને ઉડાડી મૂકે છે. બન્ને ઘડીક વિચારશીલ ઉભે છે.)

જયા ! હતાં ત્હેવાં રહ્યાં
હાથ ને હૈયાં.

જયા : રંકને લાધ્યાં રતન,
ત્હેમને ક્યહાંથી આવડે જતન?
જલધિનાં મહાજલને પૂર
ઉડી પડ્યાં આપણાં જવાહીર.
ડૂબ્યાં આપણાં રત્નો મહાસાગરમાં.

જયન્ત : ગા ત્હારૂં ગીત, જયા !
ને ફરીથી ન્હોતર ત્હારા ચોકમાં
એ રાજહંસોની જમાતને.
રજની નથી ઉતરી કાંઇ
દિનનો દિનમણિ તપે છે હજી;
આવશે એ જગતના શિખરવાસી.
જમાવ એ વધૂતના અખાડા.

જયા : ક્ય્હાં કાંઇ આવે છે કોઇ ?
આવવું હોય તો જાય શા માટે ?

જયન્ત : ત્હેં ઉડાડ્યાં ત્ય્હારે ગયાં, જયા !

જયા : તો લે, આવાહન ગાઉં
આમન્ત્રું છું એ અમરોને.
એ નહીં તો તું સાંભળ.
હૈયાંને સરોવર આવો,
ઓ રાજહંસ ! હૈયાને સરોવર આવો.

                 (રાજહંસોને આવાહનનું ગીત ગાતાં ગાતાં સરોવરતટનાં વનમાં બન્ને ફરે છે.)

                                                                          -૦-

( ક્રમશ: )

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

1 comment for “જયા-જયંત : અંક ૧ : પ્રવેશ ચોથો

  1. Vishnu Acharya
    February 3, 2019 at 1:27 am

    Wonderful. Remember the hero-heroin’s names but the story was forgotten. Thanks a lot for this spiritual flight.

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.