Science સમાચાર : ૫૬

દીપક ધોળકિયા

(૧) ચીને ચંદ્ર પર છોડ ઉગાડ્યો!

ચીનના ચેંગ’ઈ-૪ મિશનને ચંદ્ર પર છોડનો વિકાસ કરવામાં સફળતા મળી છે. ચીનનું ચેંગ’4૪ લૅંડર ચંદ્રની આ મહિનાની ત્રીજીએ અંધારી બાજુએ ઊતર્યું છે અને ૧૫મીએ એણે તસવીરો મોકલી છે. કપાસનાં બીજને અંકુર ફૂટ્યા છે.

ચીને એક સિલિંડરમાં કપાસનાં બીજ અને તેની સાથે પૌષ્ટિક તત્ત્વો, હવા અને પાણી મૂક્યાં હતાં. એને કૃત્રિમ અને જાતે જ ટકી શકે એવું વાતાવરણ બનાવવા માટે એમાં ફળની માખીનાં ઈંડાં અને યીસ્ટ પણ રાખેલાં છે.

આ સફળતાથી ઓછા ગુરુત્વાકર્ષણમાં અને તાપમાનમાં ભારે ફેરફાર હોય તે સ્થિતિમાં અથવા તો ચંદ્ર લાંબો સમય પ્રકાશિત રહેતો હોય તો વનસ્પતિ કેમ ઊગે તે બાબતમાં આગળ પ્રયોગો કરવાનો રસ્તો ખુલ્લો થયો છે. ચંદ્ર પર બટાટા ઉગાડી શકાય કે કેમ, તે પ્રયોગ પણ હજી કરાશે. ત્યાં જો વનસ્પતિ ઊગાડી શકાય તો પછી માણસ ત્યાં કૅંમ્પ બનાવીને રહી શકે!

આ પહેલાં ઇંટરનૅશનલ સ્પેસ સ્ટેશનમાં તો બટાટાનો પ્રયોગ સફળ રહ્યો હતો.

સંદર્ભઃ https://www.nature.com/articles/d41586-019-00159-0

વિદ્વાનો માટેઃ doi: 10.1038/d41586-019-00159-0

૦૦૦૦૦

() દુનિયામાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડનું ઉત્સર્જન કરવામાં ભારત ચોથા નંબરે

ગયા મહિને બહાર પાડવામાં આવેલા એક રિપોર્ટ પ્રમાણે ૨૦૧૭માં વિશ્વના પર્યાવરણમાં કાર્બમ ડાયોક્સાઇડ ભેળવનારા મુખ્ય દેશોમાં ભારત પણ છે. આપણે ૭ ટકા કાર્બન ડાયોક્સાઇડ દુનિયાને આપીએ છીએ. પહેલા નંબરે ચીન છે, એ ૨૭ ટકા કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ભેળવે છે, તે પછી અમેરિકા ૧૫ ટકા સાથે બીજા નંબરે અને યુરોપિયન યુનિયન ૧૦ ટકા સાથે ત્રીજા નંબરે અને ભારત ચોથા નંબરે છે. આ ચાર દેશો મળીને ૫૮ ટકા પ્રદૂષણ ફેલાવે છે. બાકીની આખી દુનિયા લગભગ ૪૧ ટકા કાર્બન ડાયોક્સાઇડ માટે જવાબદાર છે. ભારતમાં ઔદ્યોગિક વૃદ્ધિનો દર ૮ ટકા સુધી પહોંચાડવાના પ્રયત્નો ચાલે છે તે જોતાં ૨૦૧૮માં પણ કાર્બન ડાયોક્સાઇડનું પ્રમાણ સરેરાશ ૬.૩ ટકા રહ્યું હશે એવું અનુમાન છે કારણ કે આપણે ઊર્જા માટે હજી મોટા ભાગે કોલસા પર નિર્ભર છીએ. જો કે ૨૦૧૭માં આખી દુનિયાના આંકડા પ્રમાણે કોલસાને કારણે થતા પ્રદૂષણમાં ૩ ટકા ઘટાડો થયો છે, પણ ૨૦૧૮માં ચીન અને ભારતે ઊર્જા માટે કોલસાનો ઉપયોગ એટલો બધો કર્યો છે કે એકંદર આંક ઊંચો જવાની ભીતિ છે.

સંદર્ભઃ https://www.ndtv.com/india-news/6-3-1958533

૦૦૦૦૦

() સમય કેટલો થયો એની મગજને શી રીતે ખબર પડે છે?

કેલિફૉર્નિયા યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ મગજ સમય કેટલો થયો તેની નોંધ શી રીતે લે છે તે શોધી કાઢ્યું છે. આ અભ્યાસપત્ર Nature Neuroscienceમાં પ્રકાશિત થયો છે. એમણે કૉલેજના વિદ્યાર્થીઓ પર પ્રયોગ કર્યો. સૌને પસંદ હોય તેવો ટીવી પ્રોગ્રામ એમને દેખાડ્યો અને તે સાથે એમના મગજનો MRI લીધો. આમ કરવાથી સમજાયું કે મગજ કયો બનાવ ક્યારે બન્યો તે માહિતીનો શી રીતે સંગ્રહ કરે છે. આમાં મગજના અમુક ભાગ સંકળાયેલા હોય છે.

ગયા વર્ષે નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતા ઍડવર્ડ મોસેરે ઉંદર પર આ પ્રયોગ કર્યો હતો, હવે માણસ પરના પ્રયોગ દ્વારા એમનાં તારણોને સમર્થન મળ્યું છે.

જ્યારે માણસ ડિમેન્શિયાની બીમારીનો ભોગ બને છે ત્યારે મગજના આ ભાગોને અસર થાય છે. એટલે એની સ્મૃતિ અથવા તો ઘટનાઓને શ્રેણીબંધ સાંકળવાની એમની શક્તિ નથી રહેતી. આથી મગજના કયા ભાગને અસર થાય છે તે જાણવાનું જરૂરી હોતાં આ પ્રયોગ ઉપયોગી ઠરે તેમ છે.

સંદર્ભઃ https://news.uci.edu/2019/01/15/uci-study-identifies-a-new-way-by-which-the-human-brain-marks-time/

૦૦૦૦

(૪) નવું LHC બનાવવાની યોજના

૨૦૧૨ માં વૈજ્ઞાનિકોએ સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ અને ફ્રાંસની સરહદે આવેલા ૨૭ કિલોમીટરના લાર્જ હૅડ્રોન કોલાઇડર (LHC)માં હિગ્સ બોસોન પાર્ટિકલ શોધી કાઢ્યો. પરંતુ એના વિશે હજી ચોક્કસ માહિતી નથી મળી એટલે યુરોપના કણ ભૌતિકશાસ્ત્રીઓ (Particle Physicists)એ બીજું ૧૦૦ કિલોમીટરનું કોલાઇડર બનાવવાની યોજના જાહેર કરી છે. હમણાં એને ફ્યૂચર સરક્યૂલર કોલાઇડર (FCC) નામ અપાયું છે. એ ૨૦૪૦માં શરૂ થઈ શકશે. એ અરસામાં આજનું LHC બંધ પડવાનું છે. જિનિવામાં CERN સંસ્થાએ આ જાહેરાત કરી છે. FCC પનામા નહેર કરતાં પણ લાંબું હશે!

LHCમાં અતિ પ્રચંડ ગતિએ પ્રોટોન અને પ્રોટોન ટકરાય છે, નવા કોલાઇડરમાં ઇલેક્ટ્રોનને એના પ્રતિ-કણ પોઝિટ્રોન સાથે ટકરાવાશે. આમાંLHC કરતાં ૩૫મા ભાગની ઊર્જા વપરાશે પરંતુ આ પહેલાં ઇલેક્ટ્રોન-પોઝિટ્રોન માટે વપરાયેલી ઊર્જા કરતાં એ ઘણી વધારે હશે.

સંદર્ભઃ https://www.sciencemag.org/news/2019/01/european-physicists-unveil-plans-particle-collider-would-be-longer-panama-canal

()()()()()()()()()()

શ્રી દીપક ધોળકિયાનાં સંપર્કસૂત્રો

ઈમેલઃ dipak.dholakia@gamil.com

બ્લૉગઃ મારી બારી

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

1 comment for “Science સમાચાર : ૫૬

  1. January 25, 2019 at 3:43 am

    સમયની વાત જાત અનુભવની પણ છે. આપણે રોજ લગભગ એક જ સમયે જાગી જતા હોઈએ છીએ. અમને દેશ આવતી વખતની અને પાછા ફરવા વખતની વ્યથા, જેટ લેગ પણ એ જ કારણે – બાયો રિધમ
    ————–
    નવા LHC ની જાણકારી આપવા માટે આભાર.

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.