લગ્નગીતનો વારસો

વિમલા હીરપરા

આમ તો આ લેખ લખવાની પાછળનો મૂળ આશય હતો પૂર્વીબેન મલકાણના લેખ “લગ્નગીત અને ફટાણાં”નો પ્રતિભાવ આપવાનો. પરંતુ લખાઈ રહ્યા પછી તે એક પ્રતિભાવ જેટલી લંબાઈનો થવાને બદલે એક સ્વતંત્ર લેખની લંબાઈનો બની ગયો છે. પૂર્વીબેનના લેખમાં ઉમાકાન્તભાઈની એક નોંધ હતી કે મંગળફેરા અધૂરા રહી ગયાં, તો ચાલો આજે લગ્નની પૂરી વિધિને ફરીથી જોઈએ.

લગ્ન એટલે કે સ્ત્રી ને પુરુષનું કાયદેસર ને સમાજ માન્ય જોડાણ. આ જોડાણ જેટલું સમાયોજિત ને સમજણપૂર્વકનું હોય એટલો પરિવાર, એમાં ઉછેરતા ભાવિ નાગરિકો ને સમાજની સુખાકારી ને ઉન્નતિનો આધાર. આવા સમતોલ પરિવારના બાળકો સંસ્કારી ને સમાજના ઉત્પાદક સભ્યો તરીકે સમાજના વિકાસમાં સારો ફાળો આપે છે. આપણા દેશની વાત કરીએ તો આપણે ત્યા યંત્રો કે મશીનો બહુ મોડા આવ્યા. એટલે નવી પેઢીને જે કાંઇ શીખવાનુ હતુ તે આગલી પેઢી  ને માબાપ આગળથી.  ઉપરાંત માનવબાળકને આ બધું શીખતા લાંબો સમય લાગે એટલે કુટુંબની સ્થિરતા મહત્વનો ભાગ ભજવે. આ બધી જરૂરિયાતોને લક્ષમાં રાખીને લગ્નકરાર વિષે આપણા વડીલોએ બહુ વિચારણા કરી છે. બેશક આજે એમાંની કેટલીક વિચારણા આજના યુવકયુવતીઓને બેહુદી કે હાસ્યાસ્પદ લાગે.

વિવાહની શરૂઆત વરકન્યાની પસંદગીથી થાય. આ શરૂઆત વરકન્યાની બહુ નાની વયમાં ને એની જાણબહાર થઇ જતી ને લગ્ન પણ એવી જ નાદાન વયમાં થઇ જતા, આ પસંદગી પર આ બે મુખ્ય પાત્રો કે જેને જીવનભર સાથે રહેવાનું છે એનો કો કાબુ  નહોતો. વરકન્યાની પસંદગીમાં વર કરતા ઘર એટલે કે ખાનદાન જોવાતું. જે ઘરમાં વડલા જેવા વડીલ હોય, મહેમાનોનું સ્વાગત થતુ હોય. એટલે કે રોટલો મોટો હોય, કુટુંબમાં સંપ હોય, કોઇ અનિચ્છિય કે અઘટીત કે કલંક બનાવ બન્યો ન હોય એ ખાનદાન કહેવાતુ. પછી વર કન્યામાં ઉંમરનો તફાવત હોય, કયારેક બીજવર કે ત્રીજવર હોય, ઓરમાન બાળકો કે શોક્યનું સાલ હોય એ નજરઅદાંઝ કરાતું. ‘સંપતિ’ એ બીજુ પાસું. એ સમયે સ્ત્રીઓ આર્થિક બાબતમાં સંર્પુણતયા પુરુષ પર આધારીત હતી. માબાપ દીકરી માટે ’ગોઠણ સમી જાર’  શોધે. ત્રીજુ પાસું એ એની શારીરિક સંપતિ એટલે કે બળવાન ને પોતાના પરિવારની રક્ષા કરી શકે એવો. નમાલા કે કાયરને સારી કન્યા મળતાં વાર લાગે. કારણકે એ સમયે સ્ત્રીને સલામતી ને રક્ષણની પણ એટલી જ જરૂર હતી..એટલે જ એ સમયે દીકરીઓને પતિમાં જ પ્રભુ જોવાનું, એવો પતિ મેળવવા બચપણથી જ વ્રત કરવાનુ, એના લાંબા આયુ માટે તપ કરવાનું, કવચિત એના જુલ્મ ને એના લગ્નેતર સંબધોને ‘મોટુ મન રાખી’ ને માફ કરવાનું ને છેવટે એની ચિતામાં સતીના સર્ટીફિકેટ માટે આહુતિ આપી દેવાની. આ બધા માટે એને બચપણથી જ સહનશીલતાની તાલીમ આપવામાં આવે.

આ સાથે વિવાહમાં પરસ્પરના નાતજાત, ઘર્મ, જ્ઞાતિ, જાતિને ખાસ ધ્યાનમાં લેવાતી. કારણ એક જ ગામમાં વરસોથી આડોશપાડોશમાં રહેતા હોય તો પણ ખેડુત, બ્રાહ્મણ, વાણિયા, શુદ્ર ને બીજા વસવાયાના ખાનપાન, પોશાક, ધાર્મિક પ્રસંગો, લગ્નપ્રસંગો ને દેવદેવીઓની માન્યતા અલગ હોય. એટલે વિવાહ જો સમાન ધર્મીમાં થાય તો આવનાર વહુ કે સાસરે જનાર દીકરીને સમાયોજનમાં સરળતા રહે ને ઓછા સંધર્ષ સાથે એ પરિવારમાં ભળી જાય. ઉપરાંત આ વિવાહથી સમાનધર્મી પરિવાર જોડાય તો એકબીજાની મુશ્કેલી સમજી શકે ને સહાયરૂપ પણ બની શકે. વાતચીતનો સામાન્ય વિષય પણ મળે. એમાં જડતા ત્યારે આવે કે બીજી બધી રીતે યોગ્ય હોય તો પણ માત્ર અલગ નાત હોય તો આવા વિવાહના વિરોધમાં  ‘નાતબહાર’ એટલે કે સામાજિક બહિષ્કારની શિક્ષા થાય જે જેલ કરતાં ય વધારે પીડાદાયક હોય.

એ સમયે વાહનવ્યવહાર ને સંદેશાના સાધનો ને સગવડો બહુજ મર્યાદિત ને પ્રાથમિક તબ્બકામાં હતી. મોટાભાગના લોકોનું ભૂગોળનું જ્ઞાન ભાગોળ સુધી જ હોય. એટલે વિવાહ માટે વર કે કન્યા શોધવા કુળગુરૂ એટલે કે બ્રાહ્મણો, પરિચિતો, સગાસબંધીઓ ને ન્યાતના આગેવાનો સહાયભૂત થતાં. વિવાહ અમુક વિસ્તાર ને નજીકના ગામોમાં થાય એ ઇચ્છીનીય રહેતું, કારણકે વાહનવ્યવહારની સગવડ ન હોય ને દીકરી નાની ઉંમરે સાસરે જાય અને એ પુખ્ત બને ત્યાં સુધી એને અવારનવાર ‘વેકેશન’ માણવા ને વારતહેવારે પિયરમાં તેડું કરવું પડે. ઉપરાંત સ્ત્રીઓ માટે તો કમ્મરતોડ કામ. ખેડુત ને વસવાયાના પરિવારમાં ખાસ. એટલે આરામની પણ જરૂર પડે. એ સમયે વાહનવ્યવહારની સગવડ તો હતી નહીં ને શારીરિક સલામતી પણ ઓછી હતી. એટલે બહેનોને મુસાફરીમાં પુરુષવર્ગની ઓથની જરૂર પડતી. એ તો જ શક્ય બને જો બે પરિવાર વચ્ચે અંતર થોડુ હોય. એટલે જ કદાચ ‘છ કે આઠ ગામ’ કે અમુક ગોળમાં કે વિસ્તારમાં વિવાહ ગોઠવાય એ સગવડ માટે પસંદ કરાતું. જેથી જરૂર પડે પગપાળા કે બળદગાડામાં આવી જઇ શકાય. એ ઉપરાંત રસ્તાઓ પણ કાચા ને કોઇ સગવડ વિનાના, લાઇટ કે કોઇ જાતની દિશાસૂચન વિનાના. એટલે દિવસ દિવસના અંતરે હોય તો સાંજ પડતા ઘેર ભેગા થવામાં સલામતી. પછી તો આવા રિવાજો જડ બની જાય ને હાસ્યાસ્પદ લાગે. આજે તો એ નવાઇ જેવું લાગે કે જે બે પાત્રોને જીવનભર સાથે રહેવાનું એની પસંદ કે નાપસંદ તો કોઇએ પુછી જ નથી.

હવે પસંદગીના ધોરણ જોઇએ તો કન્યાની પસંદગીમાં ચાર બાબત. જોણું, ગાણું, વલોણું ને રોણું.  

જોણું એટલે રૂપરંગ. એમાં શ્રમિક પરિવારોમાં રૂપાળી ને નાજુક કન્યા કરતાં કામકાજે લોંઠકી ને શરીરે મજબુત કન્યા મેદાન મારી જાય. કારંણ કે એ સમયે શ્રમજીવી વર્ગમાં ને ખાસ તો ખેડુત ને કારીગરોના પરિવારમાં સ્ત્રીઓ માટે કમ્મરતોડ ઢસરડો. મશીનો તો હતાં નહિ. જોણામાં  એની કારીગરી ને બીજી આવડતમાં એની ભરતગુંથણની કળા જોવાય. એ સમયે ભણવાનુ કે બહાર નોકરી કરવાનુ તો હતું નહીં. કારણકે જો ઘરનાં બૈરાં બહાર કામ કરે તો પુરુષનો “provider’’ તરીકેનો અહમ ઘવાય. એટલે દીકરીઓ નાનપણથી જ ઘરકામથી પરવારી ભરતગુંથણ લઇને બેસી જાય. પોતાના ભાવિ ઘરને શણગારવા. શણગાર પણ કેટલા?  મોતીના તોરણ, ચાકળા, ગણેશસ્થાપના, પછીતપાટી, ટોડલીયા, હીરના ચંદરવા ને બળદ કે ઘોડાના પણ શણગાર, જેવા કે બળદની ઝુલો, મથરાવટી, મોરા કે ઘોડીના કાંધિયા

ગાણું એટલે કે પ્રસંગ પ્રમાણેનો ગીતો ગાવાનું. આ માટે છોકરીઓ નાનપણથી ઘરની વડીલ સ્ત્રીઓ પાસેથી પ્રભાતિયાં, ધોળ, ભજન, સમાસમાના લગ્નગીતો શીખે.

વલોણું એટલે દુધ ગરમ કરવું, મેળવવું, સવારે ગોરસ વલોવવા યોગ્ય છે કે કેમ એ તપાસી વલોણું કરવું, છાશ ને માખણ અલગ કરવા. એ સમયે ખેડુતને ઘેર દુધાળા ઢોર તો હોય જ પણ નાના ગામમાં લગભગ દરેક પરિવાર ગાય જેવું એકાદ દુધાળું ઢોર તો રાખે. હવે આ બધી પ્રકિયા બરાબર ના થાય તો જેમ દાળ બગડે એનો દહાડો બગડે એમ વલોણું બગડે એનો દિવસ બગડે, કેમ કે ખાનપાનનો આધાર દૂધ, દહીં, છાશ ને માખણ પર જ હોય.

એ જ પ્રકારે રોણું એટલે મૃતકની પાછળ ગવાતા મરશિયાં. દેશના બીજા ભાગની ખબર નથી પણ સૌરાષ્ટમાં દીકરીઓને નાનપણમાં મોળાકત ને ગૌરીપૂજનમાં મરશિયા શીખવાડાતા. લોકવાયકા એવી હતી કે લાઠી ગામમાં ‘દેદો’ નામનો એક રજપુત યુવાન લગ્ન કરવા જતો હતો ને બહારવટિયા ગામ પર ત્રાટક્યા. ગામને પાધરમાં રમતી નાની છોકરીઓની આબરૂ જોખમમાં આવી ને આ પીઠાતલ વરરાજો, તલવાર તાણીને ગામની દીકરીઓની રક્ષા માટે કૂદી પડ્યો ને શહીદ થઇ ગયો. એની શહાદતની યાદમાં ને એના આત્માની શાંતિ માટે આ પાંચ દિવસ કુંવારી કન્યાઓ ઉપવાસ કરે ને આ શહીદની પાછળ મરશિયા ગાય. પછી તો મૃત સ્વજનો પાછળ રડવા ને કૂટવાનો રિવાજ શરુ થયો હશે.       

આગળ આપણે લગ્નપ્રસંગે ગવાતા ગીતો ને વિધિઓ વિષે ચર્ચા કરીશુ.

વરકન્યાની પસંદગી પર મહોર વાગે પછી વરપક્ષના ચાર સભ્યો ચાંદલો ને ચુંદડી લઇને આવે. ગોળધાણા ખવાય ને કન્યાને ચુંદડી ઓઢાડાય. એ પ્રસંગનું ગીત

નવે નગરથી સુંદર ચુંદડી આવી રે.  લેરખડા મારે ચંપાબેનને કાજ. ઓઢોને બેની ચુંદડી રે’

પછી વારતહેવારે કન્યાને વરપક્ષ તરફથી કપડાં, દાગીના, મીઠાઇ, સૂકો મેવો, એવી વિવિધ ભેટ મળે. એમ કરતાં લગ્નનું શુભ મુહુર્ત આવે. લગ્નનો કરાર એટલે કે વરપક્ષને કન્યાના વરણનું આમંત્રણ અપાય ને એ સમયમાં કુટુંબના ગોર એટલે કે બ્રાહ્મણ વરપક્ષને હાથોહાથ કંકોતરી પહોંચાડે, આજે તો ટપાલ ને હવે ઇ મેઇલ કરાય છે. એ સમયે સહેલીઓ કન્યાના મનોભાવ આમ વ્યક્ત કરે.

કન્યા લખી કાગળ મોકલે, રાયવર વેલા આવજો 

ઘોઘાના ઘરચોળા ને ચિતલની ચુંદડી લાવજો’ 

પછી બન્ને પક્ષે તૈયારી ચાલે. એ સમયે કેટરીંગ, મંડપસર્વીસ કે ડી.જે જેવી સામાજીક સર્વિસો નહોતી. એટલે જે કાંઇ જરૂરીયાત એ આજુબાજુના સગાસંબંધી ને ગામના લોકો પાસેથી મદદ મળે એ જ. આ પ્રસંગે માણસની સામાજીક નૈતિકતાનો કયાસ નીકળે. જે લોકો બીજાના પ્રસંગે તનમન ને ધનથી ઘસાતા હોય એને ત્યા મદદ કરનારનો તોટો ન હોય. નજીકના સગાંઓ અગાઉથી મદદમાં આવી જાય. ચોખા, ઘઉં, દાળ વગેરે કઠોળ સાફ થાય. પાપડ, પાપડીવડી બહેનો ભેગા મળીને તૈયાર કરે. ઘરને રંગરોગાન થાય. કન્યાનું આણું તૈયાર થાય. ગામના દરેક કારીગર પણ ભાગ લઇ શકે એ પ્રમાણે આપણા પૂર્વજોએ વિચાર કરીને દરેકને એક કામગીરી સોંપી છે. દરજી વરકન્યાના કપડા સીવે, કુંભાર માટલી લાવે, લુહાર દીવડો લાવે. ઢોલી ઢોલ ને શરણાઇ વગાડે. પરિવારના બધા સભ્યોને પણ ખાસ કામગીરી. જેમ કે માબાપ કન્યાદાન કરે, નાનીબેન સામૈયું કરે, ભાભી પોંખણા કરે, મામા માયરામાં કન્યા પધરાવે, બનેવી અણવર થાય. ભાઇ જવતલ હોમે, વગેરે.

લગ્નનો શુભ દિન આવે, માણેકસ્તંભ રોપાય. ગણપતિનું સ્થાપન થાય ને મંગલગીત સાથે મંડપ રોપાય

સોનાની સળીએ માંડવો રે, રૂપાની સળીએ માંડવો રે

પહેલું નોતરૂં રે મારા ગણેશજીને મોકલો રે

દુંદાળા દેવ, વરકન્યાને આપજો આશીષ,

અવસર આવ્યો આંગણ રે’     

પછી તો રોજ સવારે પ્રભાતિયાં ગવાય. સાંભળો.

ચાંદા શીળી રાત રે કાનડદેવ જનમીયા. કાનડદેવ જનમ્યા ત્યારે વાસુદેવને ધેર દીવો રે

સુભદ્રાબેનના વીરા સદા રહેજો વહારે રે’

બીજુ ગીત.    

સુરજ ઉગ્યો રે સરોવરની પાળે કે વાણેલા ભલા વાયા રે’     

એમ લગ્નનો શુભ દિન આવે. આગલે દિવસે વરકન્યાને પીઠી ચડે, મામેરા ભરાય ને વાનો વેચાય. બીજે દિવસે જાન આવે. કન્યાની સાહેલીઓ કન્યાના મનોભાવ ગીત વડે રજુ કરે. જાન આવવાની તૈયારી હોય. કન્યા મેડી ચડીને રાયવરના રૂપરંગની કલ્પના કરતી હોય. નજરે તો જોયા નથી.

દાદાએ ઉંચા ગઢડા ચણાવ્યા, ગઢથી ઉંચા છે ગઢના કાંગરા

ગઢડે ચડીને બેનબાએ સાયબો રે નીરખ્યા, કા રે દાદાજી વર શામળા?’      

ને દીકરી ફરિયાદ કરે. દાદા સમજાવે

દીકરી, એના ના કરીએ ઓરતા, દીકરી દુવારીકામાં રણછોડરાત શામળા’      

તો સાહેલીના સંગે દીકરી એની પસંદ રજુ કરે

એક કાળો વર ના જોશો દાદાજી, કાળો તો કુટુંબ લજવશે’  

તો વર પણ સામે કહેશે

એક નીચી લાડી ના જોજો દાદાજી, નીચી તો નીત ઠેબે ચડશે રે.        

જાન પ્રસ્થાન કરે. શુકન જોઇને  વરના ગાડાના પૈડાનું પુજન થાય. એ જ રીતે એક વિધિ માંડવાના દિવસે કુંભારને ત્યાં ચાંક વધાવાયને જાન પરણીને પાછી વળે ત્યારે કન્યા વિદાય વખતે વરના ગાડાનું પુજન થાય. વિચારીએ તો માનવજીવનના વિકાસમાં પૈડાનું બહુ પ્રદાન છે, એ ગાડાનું પૈડુ હોય, કાર, સ્કુટર કે વિમાનનુ ટાયર હોય. કૃષ્ણનું સુદર્શન ચક્ર હોય કે ગાંધીજીના રેંટીયાનું ચક્ર હોય. ને જાન પંથે પડે ને વેવાઇને સંદેશો મોકલાય. કેવી રીતે?

મોર જાજે ઉગમણે દેશ,મોર જાજે આથંમણે દેશ

વળતા જાજે રે વેવાઇને માંડવે હો રાજ’

વેવાઇ મારા સુતો હોય તો જાગ સુતો હોય તો જાગ.

લાડીનો હોશીંલો વીરો મારો આવે મારા રાજ

માંડવડે કાંઇ લાડડી પધરાવે.

પછી તો જાનના સામૈયા થાય. સાંજે વરઘોડો ને જાન વાજતે ગાજતે માંડવે આવે ને પોંખણા થાય ને મંગલ ગીત ગવાય

સીતાને તોરણ રામ પધાર્યા, લે જે પનોતી પહેલુ પોંખણું    

વર મંડપમાં આવે ને માયરાની વિધિ શરુ થાય 

તો વર આંગણે આવે પોંખણા થાયને માયરામાં બેસે. આમને સામને વરપક્ષ ને કન્યાપક્ષ ગોઠવાઈ જાય. એ સમયે કન્યાપક્ષમાં આડોશપાડોશ પણ વગર આંમત્રણે સામેલ થઇ જાય. ખાસ કરીને સરખી સાહેલીઓ. ગોરબાપા ત્રણ વાર સાવધાન કર્યા પછી મંડપમાં કન્યા પધરાવવા આદેશ કરે. આ સાવધાનીનો અર્થ કદાચ વર માટે આમ સમજાવી શકાય. કન્યા તો ઘુંઘટ કાઢીને આવે પણ વરને આજુબાજુ ચારે તરફ રુપાળી કન્યાઓ શણગાર સજીને ફરતી હોય ને ખાસ તો એની ‘સાળીઓ’. ગોરબાપા એટલે જ કહે કે આ તારી આખરી તક. આ બધીને જોઇ લે. બે ઘડીમાં માયરામાં આવશે  એ જ તારી બનશે. પછી આ બધી તારી સાળીઓ બની જશે! પછી માયરામાં કન્યા આવે. માબાપ કન્યાદાન કરે. એ વખતે સાળીઓ બનેવીને છેડવાની તક ઝડપી લે. જુઓ થોડા ફટાણા વરને ઉદેશીને

કારે જમાઇ, તું અણૌસરો, તારે અડદની અણસાર,

સાઠીઓનો સુડતલ, ઝિપટાનો જુડતલ.

હળના ઢાંઢા હળવો હળવો હાલ્ય’ 

એક ઓર નમુનો

‘કાળા રે કાળા રે તમે તાવડીના તળીયા જેવા ક્યાથી આવ્યા રે

હવે આવા ગીતો લોહી ઉકાળી દે ત્યારે વર ને વરપક્ષની સહનશકિતની પરીક્ષા થાય. કવચિત વધારે પડતું થાય ને વરપક્ષ ફરિયાદ કરે તો માંડવા પક્ષવાળા સમજાવે કે ભઇ, આ તો વાછટીયા ગાય છે. અમારા ઘરના નહિ. ‘વાછટીયા’ એટલે બહારના આડોશપાડોશના કે જેને માત્ર વરને ચીડવવામાં રસ હોય. જેમ સામો પક્ષ ગિન્નાય એમ એને વધારે શુર ચડે.

પછી વરકન્યા ચોરીએ ચડે. સપ્તપદીના ચાર ફેરા ફરાય. અગ્નિસાક્ષીએ ભવોભવ સાથ નિભાવવાના કોલ અપાય. ભાઇ જવતલ હોમે. કંસાર પીરસાય ને પછી કન્યા વિદાયની તૈયારી થાય,

અત્યાર સુધી આનંદમાં ઉછળતો કન્યા પક્ષ ઢીલો પડવા માંડે. ગીતોનો સુર બદલાઇ જાય. કન્યાવિદાયની વસમી ઘડી આવે ને ભલભલા મરદોની આંખમા ય આંસુ આવી જાય. વિદાય લેતી દીકરીને દાદા શિખામણ આપે,

આદશ પાદશ પીપળો. આ દશ દાદાના ખેતર,

દાદા આપે વિદાય, દીકરી ડાયા થઇ રહે જો.’    

તો દીકરી ય એની વેદના ઠાલવે

દાદાને આંગણે આંબલો, આંબલો ઘેર્યો ગંભીર જો

એક પાન મે તો ચુંટીયુ, દાદા ગાળ ન દેશો જી

અમે તો લીલા વનની ચરકલડી, આજ દાદાજીના દેશમા રે

કાલે ઉડી જાશુ પરદેશ જો. દાદાને વહાલા દીકરા, અમને દીધા પરદેશ જો.

દાદા, દુખડા પડશે તો કદી ના બોલશુ, નહીં જાવા દઇએ મહીયરની લાજ જો’

તો સાહેલીઓ છેલ્લુ મેણું મારી લે.

મે તમને ચંપાબેન વારીયા, ના રમશો માંડવા હેઠ, ધુતારો ધુતી જશે

એક આવ્યો તો પરદેશી પોપટ, ભોળા મારા બેન ભરમાઇ ગયા

હાથ આપ્યો ને હૈયુ ચોરી ગયો’         

ને કન્યા ગાડામાં વરની બાજુમાં ગોઠવાય.વરવહુ વચ્ચે સંવાદ રચાય.  

કન્યા પુછે કે

‘ઉભા રો તો માગુ મારા દાદા પાસે શીખ રે’   

તો વર કહેશે

પરણ્યા એટલે પ્યારા લાડી, ચાલો આપણે ઘેર રે.

હવે કેવી શીખ રે લાડી, હવે કેવા બોલ રે

એમ માંડવો સુનો મુકી કન્યા વિદાય લે ને વરને ઘેર એના પોંખણા થાય. ગણેશની સાક્ષીએ મિંઢોળ છુટે. નાની બહેન દાપુ પડાવે ને છેડાછેડીની ગાંઠ છોડે. સુતરની ગાંઠ છુટે ને પ્રેમની અદ્રશ્ય ગાંઠે વરકન્યા કાયમ માટે બંધાય. એ રાત્રે છેલ્લી વિધિ. ‘ઉકરડી’ ઉઠાવવાની. આની પાછળ એ  વાત છે કે લગ્ન એક સામાજિક પ્રસંગ છે. ટીકાખોર ને અદેખા લોકો આવા પ્રસંગે કાંઇ ને કાંઇ વાંધાવચકા ને ખોડખાંપણ કાઢવાના. એવા લોકોની સાથે ઝધડો કરીને એ સમયે કોઇ સમજદાર માણસ પોતાનો પ્રસંગ ન બગાડે. એના પ્રતિકરૂપે એક સોપારી ને પૈસો આંગણામાં સંતાડાય ને પ્રસંગ પૂરો થયા પછી કાઢી લેવાય. પછી કોઇ પણ ટીકાનો જવાબ આપી શકાય. આ સમયે નવી વહુને ઉદેશીને નંણદો થોડા ચાબખા મારી લે. નવી વહુની સહનશકિતની કસોટી થઇ જાય

બીજે દિવસે લગનનાં રીતિભાતીનાં રિવાજો પૂરા થાય એટલે ગામના સીમાડે ઘરની ડોશી દીવો મૂકવા જાય, ત્યારે ઘરના મોટા જમાઈને સાથે લઈ જાય. એ વખતે ગાતી જાય.

મગ મગ જેવડી મઢૂલીમાં મે તો સીતા ને રામને રમતાં દીઠા,

ને તલ તલ જેવડાં ઝરૂખડાંમાં રાધા રમણ કરે કન્હાને સંગ.

ગામને સીમાડે દીવો મૂકી ડોશી ઘરે પાછી આવે ને પછી નવા વરબેલડીને આશર્વાદ આપી, પોતે હવે વૃધ્ધ થઈ ગઈ છે ને વહુના આવતાં જવાબદારી પૂરી થઈ ગઈ છે એવા ભાવ લઈ આંગણા વચાળે ખાટલો નાખી, હાથમાં શામળિયા શેઠની માળા લઈ બેસી જાય. આનો અર્થ એ કે હવે આંગણામાંથી બહાર જતી વહુના પગલાં પર ને બહારથી આવતાં અજાણ્યાં પગલાં પર ડોશીની નજર છે.


વિમલા હીરપરા ( યુ.એસ.એ ) || vshirpara@gmail.com

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

3 comments for “લગ્નગીતનો વારસો

  1. Mina
    December 5, 2018 at 7:10 am

    Bahu saras lekh che. Aava sundar lagnageeto no SWAD have chakhva malta Nathi, tethi aa yaado no SWAD chakhvo malyo.

  2. Mina
    December 5, 2018 at 7:20 am

    Chello bhag bahu gamyo. Dosi maa y jabra kevay ho.

  3. Purvi
    December 8, 2018 at 8:40 am

    Vimlaben, lekh bahu sundar banyo che, Mara lekh ma je kami rahi gai hato te aape puri kari didhi che.

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.