Science સમાચાર (૫૨)

દીપક ધોળકિયા

(૧) કરોળિયાનાં જાળાં સાફ કરતા હો ત્યારે….

કરોળિયાનાં જાળાં સાફ કરતા હોઈએ ત્યારે આપણને ખ્યાલ નથી આવતો કે એ જાળું માણસના કદનું હોય તો એક વિમાન એમાં સપડાઈ જાય તો નીકળી ન શકે! આવા રેશમ જેવા મુલાયમ તાર સ્ટીલ કરતાં પાંચગણા મજબૂત હોય છે. પરંતુ એ આટલા મજબૂત કેમ હોય છે તે વૈજ્ઞાનિકોને હવે સમજાયું છે.

એકલોઅટૂલો રહેતો ઝેરી કરોળિયો જમીન પર જાળું બાંધે છે અને એમાં ઈંડાં મૂકે છે. એની ઍટમિક ફોર્સ માઇક્રોસ્કોપ દ્વારા ચકાસણી કરતાં વૈજ્ઞાનિકોને જોવા મળ્યું કે દરેક તંતુની જાડાઈ આપણા વાળના એક હજારમા ભાગ જેટલી હોય છે અને એ દરેક તંતુ પણ હજારો સૂક્ષ્મ તંતુઓ(નૅનો સ્ટ્રેંડસ)નો બનેલો હોય છે. એ દરેક સૂક્ષ્મ તંતુનો વ્યાસ એક મિલીમીટરના બે કરોડમા ભાગનો હોય છે. વૈજ્ઞાનિકોને પહેલાં પણ સૂક્ષ્મ તંતુની ખબર હતી,પણ એની સંરચના હવે સમજાઈ છે. કરોળિયો એક મિલીમીટરના તંતુમાં 20 સૂક્ષ્મ ગાંઠો (માઇક્રો લૂપ્સ) ગૂંથતો હોય છે. જો કે બધી જાતના કરોળિયા આ જ રીતે નથી કરતા હોતા પણ આ સંશોધને બીજા કરોળિયાઓની રીત જાણવાનો માર્ગ ખોલી આપ્યો છે.

એટલે કરોળિયાનાં જાળાં સાફ કરતી વખતે એની શક્તિને જરૂર દાદ આપજો !

00૦

સંદર્ભઃ https://www.sciencemag.org/news/2018/11/spider-silk-five-times-stronger-steel-now-scientists-know-why

=-=-=-=-=-=-=

૨) બિલાડીની જીભનું રહસ્ય

બિલાડીને જ્યારે જોશો ત્યારે એ પોતાને ચાટીને સાફ કરતી જોવા મળશે. જીભથી કેમ સફાઈ કરી શકાય? હવે વૈજ્ઞાનિકોએ બિલાડીની જીભનો અભ્યાસ કર્યો છે. એમણે જુદી જુદી જાતની બિલાડીઓ, સિંહ અને વાઘ (એ પણ બિડાલ વર્ગના જીવ છે!)નાં મૃત્યુ પછી એમની જીભોનું નિરીક્ષણ કર્યું અને એનાં ૩D સ્કૅન ચિત્રો બનાવ્યાં. એમને જોવા મળ્યું કે જીભ પર અનેક નાના શંકુ આકારના દાણા હોય છે. એની ટોચ પર અર્ધા કાપેલા પાઇપ જેવાં એટલે કે U આકારનાં છિદ્રો હોય છે. આ છિદ્રો દ્વારા બિલાડીના મોઢાની લાળ એની રૂંવાટીની નીચે ચામડી સુધી પહોંચે છે.

કેટલીયે પાળેલી બિલાડીઓની એમણે સ્લો-મોશનમાં ફિલ્મો બનાવી તો જોવા મળ્યું કે બિલાડી પોતાની જીભ શક્ય તેટલી બહાર કાઢે છે કે જેથી વધારેમાં વધારે શંકુ આકારો ચામડી સુધી પહોંચે. આમ કરવાથી એ સફાઈ કરે તે દરમિયાન શંકુની અણીઓ ચામડીને સીધી અડકતી હોય છે. આ ક્રિયા દરમિયાન એમના શરીરની ગરમીની પણ નોંધ રાખવામાં આવી. આમાંથી એ જાણવા મળ્યું કે લાળથી એના શરીરની ગરમી ઓછી થાય છે. બિલાડી માટે આ બહુ જરૂરી છે કારણ કે એની પ્રસ્વેદ ગ્રંથિ માત્ર એના પંજાની ચામડી પર જ હોય છે. એટલે પરસેવો નીકળવાની જગ્યા એક જ હોય છે.

વૈજ્ઞાનિકોએ હવે ‘ટંગ ઇંસ્પાયર્ડ ગ્રૂમિંગ’બ્રશ (TIGR Brush) બનાવ્યો છે. એ બિલાડીની જીભની જેમ કામ કરે છે. સામાન્ય બ્રશ કે દાંતિયાની જેમ એ વાળમાં ફસાતો નથી! આ બ્રશ બિલાડી બીમાર પડે ત્યારે એની ચામડી સુધી દવા પહોંચાડવામાં પણ કામ લાગશે.

૦૦૦

સંદર્ભઃ https://www.sciencemag.org/news/2018/11/how-do-cats-stay-so-clean-video-reveals-secrets-feline-tongue?utm_campaign=news_daily_2018-11-20&et_rid=475747936&et_cid=2500727

=-=-=-=-=

(૩) અમેરિકામાં સંશોધનો માટે વાંદરાઓનો બેફામ ઉપયોગ

અમેરિકામાં જૈવિક–મૅડીકલ રીસર્ચમાં વાંદરાઓનો ઉપયોગ બહુ વધી ગયો છે. ૨૦૧૫ની સરખામણીએ ૨૦૧૭માં લગભગ ૭૬,૦૦૦ વાંદરાનો ઉપયોગ થયો જે ૨૨ ટકા વધારો સૂચવે છે. બીજી બાજુ, બાવન ટકા અમેરિકનો વૈજ્ઞાનિક સંશોધનોમાં પ્રાણીઓના ઉપયોગનો વિરોધ કરે છે. એવું જણાય છે કે અમાનવીય જીવો મારફતે વધારે સારી માહિતી મળતી હોવાનું વૈજ્ઞાનિકો માને છે. એમાં વાંદરા પર દવાઓના પ્રયોગ કરવાથી માણસ પર એની કેવી અસર થશે તેની શક્ય તેટલી વધારે સારી માહિતી મળી શકે છે.

પ્રાણીપ્રેમીઓ માટે આ ટકાવારી આશ્ચર્ય અને આઘાત પમાડનારી બની રહી છે, કારણ કે અમેરિકી સરકારે ચાર ચિંપાન્ઝીઓનાં મૃત્યુ પછી કડક નિયંત્રણો લાદ્‍યાં હતાં. આના પછી હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીએ પોતાનું નૅશનલ પ્રાઇમેટ રીસર્ચ સેન્ટર બંધ કરી દીધું હતું.

૦૦૦

સંદર્ભઃ https://www.sciencemag.org/news/2018/11/record-number-monkeys-being-used-us-research?utm_campaign=news_daily_2018-11-05&et_rid=475747936&et_cid=2470157

=-=-=-=-=-=

(૪) ફ્લશ ચલાવીને તમે એક મહામૂલી વસ્તુને ગટરમાં વહેવડાવી દીધી!

ઘરમાં રસોડા અને શૌચાલયમાં પેદા થતા કચરામાં જૈવિક ઘટકો પણ હોય છે. ઉદ્યોગોમાં વપરાતા પાણીને પણ ગટરમાં ઠાલવી દેવાય છે. એમાં પણ જૈવિક ઘટકો હોય છે. Frontiers in Energy Research નામના સામયિકમાં પ્રકાશિત થયેલા એક લેખમાં દેખાડ્યું છે કે એમાં જાંબૂડી રંગનાં બેક્ટેરિયા (purple phototrophic bacteria) હોય છે જે પ્રકાશમાંથી ઊર્જાનો સંચય કરી શકે છે. એમને વીજળીક કરંટ આપીએ તો એ કોઈ પણ જૈવિક બગાડમાંથી લગભગ ૧૦૦ ટકા કાર્બન ડાયોક્સાઇડ શોષી લે છે અને બદલામાં હાઇડ્રોજન ગૅસ બનાવે છે, જે વીજળીના ઉત્પાદનમાં કામ આવે છે.

આ સંશોધન લેખના સહલેખક સ્પેનની યુઆન કાર્લોસ યુનિવર્સિટીના ડૉ. દાનિયેલ પુયોલ કહે છે કે હમણાં ગંદા પાણીને સુધારવાની પ્રક્રિયામાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ બહુ પેદા થાય છે, પણ અમારી બાયોરિફાઇનરી ખરાબ પાણીમાંથી પર્યાવરણને અનુકૂળ રીતે વીજળી ઉત્પન્ન કરવાનું સાધન બની શકે છે.

વૃક્ષો પ્રકાશસંશ્લેષણની ક્રિયા કરે છે. અને પ્રકાશમાંથી જીવનદાયી ઊર્જા પ્રાપ્ત કરે છે પણ એમાં લીલો રંગ આગળ તરી આવે છે. ખરેખર તો વનસ્પતિને બધા જ રંગ મળે છે. બધા જ જીવોમાં પ્રકાશસંશ્લેષણની વ્યવસ્થા હોય છે. પરંતુ પાનખરમાં ક્લોરોફિલ ઊડી જાય છે અને પીળો, નારંગી અને લાલ રંગ રહી જાય છે.

બૅક્ટેરિયા પણ સૂર્યના પ્રકાશમાંથી ઊર્જા મેળવે છે અને એના પણ જુદા જુદા રંગ હોય છે. એટલે એમનો રંગ નહીં પણ ચયાપચયની પ્રક્રિયા મહત્ત્વની છે. એ પર્યાવરણને ઉપયોગી છે.

૦૦૦

સંદર્ભઃ www.sciencedaily.com/releases/2018/11/181113080903.htm

=-=-=-=-=

શ્રી દીપક ધોળકિયાનાં સંપર્કસૂત્રો

ઈમેલઃ dipak.dholakia@gamil.com

બ્લૉગઃ મારી બારી

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.