Science સમાચાર ૫૧

દીપક ધોળકિયા

() ભારતમાં દસ વર્ષમાં બમણાં સિઝેરિયન ઑપરેશનો થયાં.

ભારતમાં ૨૦૦૫-૦૬ અને ૨૦૧૫-૧૬ વચ્ચે પ્રસૂતિ માટેનાં સીઝેરિયન ઑપરેશનોની સંખ્યા બમણી થઈ ગઈ. પહેલાં દ એકસોમાંથી નવ કેસોમાં ‘સી-સેક્શન’ કરવું પડતું, ૨૦૧૫-૧૬માં આ સંખ્યા વધીને ૧૮.૫ ટકા થઈ ગઈ. લૅન્સેટ સામયિકે ત્રણ લેખોની લેખમાળામાં આ માહિતી આપી છે. રિપોર્ટ પ્રમાણે આખી દુનિયામાં એ દાયકા દરમિયાન સીઝેરિયનની સંખ્યા બમણી થઈ ગઈ. મધ્યમ અને ઊંચી આવકવાળા લોકોમાં સીઝેરિયન તરફ વલણ વધ્યું છે. આમાં પણ સરકારી હૉસ્પિટલો કરતાં ખાનગી હૉસ્પિટલોમાં સિઝેરિયન ઑપરેશનો બહુ થાય છે. દાખલા તરીકે, ત્રિપુરામાં જેટલાં સીઝેરિયન થયાં તેમાંથી ૭૩ ટકા ખાનગી હૉસ્પિટલોમાં થયાં.

બાળકના જન્મ વખતે માતા અને બાળકના જીવને જોખમ જેવું જણાય ત્યારે સીઝેરિયન જરૂરી બની જાય છે. પરંતુ બધી પ્રાઇવેટ હૉસ્પિટલોમાં શું આવા જોખમી કેસો હોય છે? કે ઑપરેશન કરવાથી કમાણી વધે અને પૈસાદાર સ્ત્રીને પ્રસવવેદના ભોગવવા કરતાં પૈસા ખર્ચવાનું વધારે સહેલું લાગે છે?

દક્ષિણ એશિયામાં ૨૦૦૦ના વર્ષ સુધી સીઝેરિયન ઑપરેશન પદ્ધતિનો ઉપયોગ જરૂર હોય ત્યારે પણ નહોતો થતો. હવે સ્થિતિ એ છે કે હવે એનો વધારે પડતો ઉપયોગ થાય છે.

લંડનની કિંગ્સ કૉલેજનાં પ્રોફેસર જેન સૅંડૉલ કહે છે કે સી-સેક્શનની જરૂર ન હોય તો પણ એનો ઉપયોગ વધ્યો છે. આની અસર માતા અને બાળકના આરોગ્ય પર શી પડે છે તેનો અભ્યાસ થવો જોઈએ.

૦૦૦૦

સંદર્ભઃ ઇંડિયાસ્પેંડ-45728 અને www.thehindu.com 25210258

<><><><

() કિલોગ્રામનેઆવજોકહેવું પડશે.

૧૩૦ વર્ષથી કામ આપતી દશાંશ પદ્ધતિનો કિલોગ્રામ હવે જવાનો છે. આ અઠવાડિયે ફ્રાંસના વર્સાઈ (Versilles)માં ૨૬મી General Conference on Weights and Measures (CGPM) મળે છે તેમાં ફ્રાંસ ઉપરાંત ૬૦ દેશોના વૈજ્ઞાનિકો મળવાના છે, એમાં મીટ્રિક સિસ્ટમમાં આંતરરાષ્ટ્રીય માપ પદ્ધતિમાં સુધારા કરવાનો નિર્ણય લેવાશે. આજના કિલોગ્રામને લેગ્રાં K’ એવું નામ આપવામાં આવ્યું છે.

આપણો આજનો કિલોગ્રામ વાસ્તવિક પદાર્થ છે, હવે તેની જગ્યાએ વૈજ્ઞાનિકો ક્વૉન્ટમ મિકેનિક્સમાં ચાલતા પ્લાંકના અચલાંકનો આધાર લેશે.

અહીં આજના કિલોગ્રામનો ફોટો આપ્યો છે. એ ૯૦ ટકા પ્લેટિનમ અને ૧૦ ટકા ઇરીડિયમનો બનેલો છે. દર ૪૦ વર્ષે એને બહાર કાઢીને સાફ કરાય છે.

ભારતમાં નેશનલ ફિઝિકલ લૅબોરેટરી પાસે આનો સ્ટૅંડર્ડ નમૂનો (NPK-57) રાખેલો છે, જે ૧૯૫૮માં ભારતને મળ્યો હતો. ૧૯૫૯માં આપણે મીટ્રિક સિસ્ટમ લાગુ કરી તે પછી શેર, મણની જગ્યા કિલોગ્રામ, ક્વિંટલે લીધી. અંતર માપવામાં પણ માઇલને બદલે કિલોમીટરનો ઉપયોગ શરૂ થયો.

૦૦૦૦

સંદર્ભઃ sciencemag.org/kilogram અને http://www.nplindia.in/mass-standards

<><><><><>

(3) પર્યાવરણની વિપરીત અસરથી કીડાઓનો નાશ

પર્યાવરણમાં વધેલી ગરમીને કારણે પેટ પર સરકતા જીવોનો નાશ થવા લાગ્યો છે. પ્યુર્તો રિકોમાં હાથ ધરાયેલા એક અભ્યાસમાં જોવા મળ્યું કે વિષુવવૃત્તીય જંગલોમાં આવા જીવોની સંખ્યામાં મોટા પાયે ઘટાડો થયો છે. બ્રેડફોર્ડ સી. લિસ્ટર અને આંદ્રેસ ગાર્સિયાએ વિષુવવૃત્તી જંગલોમાં મળતા કચરાનો અભ્યાસ કર્યો અને એના પરથી આ તારણ આપ્યું છે. ૧૯૭૦માં આવો જૈવિક કચરો તપાસવામાં આવ્યો હતો. એની સરખામાણીએ જૈવિક કચરો ૧૦થી ૬૦ ટકા ઘટ્યો છે. એ સાથે કીડા ખાનારા જીવો, ઘરોળી, કાચિંડા, દેડકા અને પક્ષીઓની સંખ્યા પણ ઘટી છે.

ઉત્તર ધ્રુવથી દક્ષિણ ધ્રુવ સુધી બધા પ્રદેશો પર પર્યાવરણની ખરાબ અસર પડી છે પણ એમ માનવામાં આવતું હતું કે વિષુવવૃત્ત પર અસર પ્રમાણમાં ઓછી થઈ છે. પરંતુ આ અભ્યાસ દેખાડે છે કે આ અસર ધાર્યા કરતાં વધારે ગંભીર છે.

પૃથ્વી પર જૈવિક પરિવેશના સંતુલનમાં કીડાઓનું બહુ જ મહત્ત્વ છે. લિસ્ટર કહે છે કે માત્ર આ કીડા જ નહીં, ઊડતા કીડા અને પતંગિયાંની મોટી વસ્તીનો પણ નાશ થયો છે.

૦૦૦૦

સંદર્ભઃ (૧):hyperalarming-study અને (૨) pnas.org/content/115/44/E10397

વિશેષ જાણકારો માટે https://doi.org/10.1073/pnas.1722477115

<><><><>

() પોલિયો જેવો નવો રોગ

અમેરિકામાં હવે પોલિયો જેવા બીજા એક વાઇરસનો ફેલાવો થવા લાગ્યો છે. સામાન્ય રીતે તો એ વાઇરસથી સળેખમ થાય છે પણ અમુક કેસો એવા મળ્યા કે એમાં પોલિયો જેવાં લક્ષણો દેખાયાં. સંપૂર્ણ નીરોગી બાળકો પર આ વાઇરસે હુમલો કર્યો તે પછી એ બાળકો એમના હાથ અને પગના સ્નાયુઓ પરનો અંકુશ ગુમાવી બેઠાં. આ બીમારીને ઍક્યૂટ ફ્લૅક્સિડ માઇલાઇટિસ (AFM) કહે છે. ૨૨ રાજ્યોમાંથી ૬૨ કેસ મળ્યા છે અને હજી બીજા ૬૫ કેસોમાં AFMની શંકા હોવાથી સઘન તપાસ ચાલે છે. ૨૦૧૪ અને ૨૦૧૬માં પણ આ બીમારી ફેલાઈ હતી. મૅરીલૅન્ડ રાજ્યના બાલ્ટીમોર શહેરની જ્હૉન હૉપકિન્સ બ્લૂમબર્ગ સ્કૂલ ઑફ પબ્લિક હેલ્થનાં ઍપિડેમિયોલૉજિસ્ટ પ્રિય દુગ્ગલ કહે છે કે આ બીમારીનું ચક્ર છે એટલે વારંવાર આવ્યા કરે છે અને જતી નથી. EV-D68, લાળ અને લીંટ મારફતે ફેલાય છે. ૨૦૧૪માં આ બીમારીમાં સપડાયેલાં બાળકોને હૉસ્પિટલમાં સારવાર આપવી પડી હતી. આ બીમારી દુનિયામાં ન ફેલાય એવી આશા રાખીએ.

૦૦૦૦

સંદર્ભઃ https://www.sciencemag.org/news/2018/10/us-reports-new-cases-puzzling-poliolike-disease-strikes-children

<><><><> 

શ્રી દીપક ધોળકિયાનાં સંપર્કસૂત્રો

ઈમેલઃ dipak.dholakia@gamil.com

બ્લૉગઃ મારી બારી

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.