Science સમાચાર ૫૦

દીપક ધોળકિયા

() ચિમ્પાન્ઝીઓ ભોજન વખતે મિત્રોને ટાળતા નથી!

જર્મનીના લીપ્ઝિગમાં મૅક્સ પ્લૅંક ઇંસ્ટીટ્યૂટ ફૉર ઇવૉલ્યુશનરી બાયોલૉજીની એક સંશોધક ટીમે આઇવરી કોસ્ટના તાઈ નૅશનલ પાર્કમાં ચિમ્પાન્ઝીઓની વર્તણૂકનો અભ્યાસ કરીને કહ્યું છે કે એમને કોઈ શિકાર કે મોટા પ્રમાણમાં મધ કે ફળો મળે તો મિત્રોને પણ નોતરે છે. ખાવાની વાનગીમાં કુટુંબની બહારના મિત્રોને નોતરવા સાથે સહજીવન માટે આવશ્યક સહકારની શરૂઆત થાય છે. આપણામાં પણ આ લક્ષણો છે જ.

સંશોધકોએ જોયું કે કાં તો બધાએ ભેગા મળીને શિકાર કર્યો હોય કે કોઈ ખાદ્યપદાર્થ શોધી કાઢ્યો હોય ત્યારે સૌથી મોટો નેતા હોય તે બધું હડપ કરી લે એવું નથી બનતું; બધા મિત્રો સાથે મળીને ખાય છે. આ જ ટીમનો એક રિપોર્ટ ઑગસ્ટમાં પ્રકાશિત થયો હતો. એમા એમણે લખ્યું હતું કે શિકાર, ભલે ને, એકના કબજામાં હોય, પણ ખાતી વખતે એ શિકારમાં મદદ કરાનારને પણ ભાગ આપે છે. બીજાને મદદ કરવા કે સાથી બનાવવાનો બીજો પણ એક હેતુ હોય છેઃ ભવિષ્યમાં મદદ મળવાની ધારણાને કારણે ચિમ્પાાન્ઝીઓ, બોનોબો અને માણસજાત સંબંધો વિકસાવે છે.

સંદર્ભઃ

https://www.mpg.de/12338783/1010-evan-019609-wild-chimpanzees-share-food-with-their-friends

૦૦૦

() અમેરિકામાં યુરોપિયન મૂળના અપરાધીઓને શોધવાનો આધાર DNA.

અમેરિકામાં . હવે અપરાધના સ્થળેથી મળેલા DNA પરથી અપરાધીને પકડી શકાશે. એની મદદથી મૂળ યુરોપીય વંશના લગભગ બધા નાગરિકોના DNAની સરખામણી કરી શકાય છે. પોલીસે આ વર્ષના ઍપ્રિલમાં DeAngelo નામના એક શકમંદ શખ્સને પકડ્યો. એ ‘ગોલ્ડન સ્ટેટ કિલર’ કે ‘ઈસ્ટ એરિયા કિલર’ તરીકે ઓળખાતો એક અપરાધી હોવાનું મનાય છે. ૧૯૭૪થી ૧૯૮૬ દરમિયાન, એણે ૧૩ ખૂન અને ૫૦ કરતાં વધારે બળાત્કાર કર્યા હતા. એ હાથમાં જ ન આવતાં કેસ બંધ થઈ ગયો હતો પણ ૩૨ વર્ષ પછી અપરાધના સ્થળેથી મળેલા DNAના નમૂનાની યુરોપીય મૂળના નાગરિકોના DNA સાથે સરખામણીી કરતાં શકમંદ શખ્સ પકડાયો છે.

Myheritage નામની વ્યાવસાયિક જેનેટિક કંપની પાસે ૬૦% લોકોના DNA છે. એના દ્વારા ત્રીજી પેઢીના પિતરાઈ સુધીની માહિતી મળી શકે છે. ડીઍંજેલો પોતે કંપનીના રેકોર્ડમાં નહોતો પણ એના ત્રીજી પેઢીના કઝિન વિશેની માહિતીને આધારે એની ધરપકડ કરાઈ છે.

પોલીસના ડેટાબેઝમાં મોટા ભાગે લઘુમતીઓ છે, જ્યારે ‘માય હેરિટેજ’ના રેકોર્ડમાં બહુમતી યુરોપીય મૂળના લોકો છે.

ફોરેન્સિક સાયન્સમાં આને કારણે બહુ મદદ મળશે. જો કે આમાં વ્યક્તિની પ્રાઇવૅસી જોખમમાં મુકાતી હોવાની ચિંતાના સૂરો પણ પ્રગટ થયા છે.

સંદર્ભઃ https://www.nature.com/articles/d41586-018-06997-8=20181012

૦૦૦

() સલિંગી ઉંદરોએ બચ્ચાં જણ્યાં!

સંશોધકોએ પહેલી જ વાર બે માદા ઉંદરીઓના DNAનો ઉપયોગ કરીને એમનાં સંપૂર્ણ તંદુરસ્ત બચ્ચાં પેદા કર્યાં છે. એમણે બે નર ઉંદરના DNA લઈને પણ સંતતિ ઉત્પન્ન કરી પણ એમનું આયુષ્ય માત્ર બે દિવસનું રહ્યું. બીજી બાજુ, માદા ઉંદરીઓની એક પુત્રીનો વંશ આગળ વધ્યો અને એણે પણ બચ્ચાંને જન્મ આપ્યો જે તંદુરસ્ત છે.

સંશોધકોએ ૧૧મી ઑક્ટોબરના Cell Stem Cell નામના સામયિકમાં પોતાના લેખમાં એમની રીત સમજાવી છે. અમુક પક્ષીઓ કે માછલી કે ઘરોળી સજાતીય સંપર્ક દ્વારા પ્રજનન કરી શકે છે, પરંતુ સસ્તન પ્રાણીઓ વિજાતીય જીવ સિવાય સંતાન પેદા કરી શકે. વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે DNA પર અમુક નકારાત્મકટૅગહોય છે. ટૅગ સજાતીય સંપર્ક દ્વારા સંતાન ઉત્પન્ન થવા દેતા નથી. સંશોધકોએ ટૅગ હટાવી લીધા એટલે રસ્તો ખુલ્લો થઈ ગયો.

રીતે બેગેપુરુષો કે બેલૅસ્બિયનસ્ત્રીઓ સંતાન પેદા કરી શકે? વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે શક્ય નથી કારણ કે હજી તો માત્ર પ્રયોગ છે અને લાંબા ગાળે સંતાનોનું શું થાઅય તે વિશે આપણે કંઈ જાણતા નથી એટલે પ્રયોગ માનવજાત માટે સારાં પરિણામોને બદલે ખરાબ પરિણામ પણ લાવે. પ્રયોગનો હેતુ માત્ર પ્રજનન પ્રક્રિયાનાં ઘટકો સમજવાનો હતો.


સંદર્ભઃ https://www.nature.com/articles/d41586-018-06999-6=20181012

૦૦૦

() આપણને કેટલા ચહેરા યાદ રહે છે?

આપણે આખા જીવનમાં ઘણા લોકોને મળીએ છીએ. અથવા તો મળ્યા વિના પણ એમના ફોટા જોઈને ઓળખી શકીએ છીએ. આવા કેટલા ચહેરા હશે? વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે આપણે સરેરાશ પાંચ હજાર ચહેરા યાદ રાખી શકીએ છીએ. ઘણા લોકોને તો દસ હજાર ચહેરા યાદ હોય છે. તો ઘણા કોકો કહીતા હોય છે કે એમને ચહેરા યાદ જ નથી રહેતા. પરંતુ અભ્યાસનું તારણ એ છે કે આવા લોકોને પણ એક હજાર જેટલા ચહેરા તો યાદ રહેતા જ હોય છે.

યૉર્ક યુનિવર્સિટીના રૉબ જેંકિન્સ અને એમના સાથીઓએ ૨૫ જનને બોલાવ્યા અને એમને કેટલાક જગજાહેર અને કેટલાક એવા જે માત્ર એ જ વ્યક્તિ ઓળખી શકે એવા ચહેરા દેખાડ્યા. એક કલાકમાં એમણે ચહેરા ઓળખી બતાવવાના હતા. સરેરાશ ૫૫૦ ચહેરા ઓળખાયા. આના માટે એમણે સ્કૂલના ફ્રેંડ, ફિલ્મ ઇંડસ્ટ્રી, એવા વિભાગ બનાવ્યા હતા. તે પછી ૩,૪૪૧ ચહેરા દેખાડ્યા. એમાં સમય મર્યાદા નહોતી. સરેરાશ ૮૦૦ની આવી.

સંશોધકોએ બધા ઓળખાયેલા ચહેરાનો સરવાળો કરીને સરેરાશ કાઢી તો એવું નક્કી થયું કે આપણે સરેરાશ પાંચ હજાર ચહેરા યાદ રાખી શકીએ છીએ.

સંદર્ભઃ https://www.nature.com/articles/d41586-018-06998=20180622

૦૦૦

શ્રી દીપક ધોળકિયાનાં સંપર્કસૂત્રો

ઈમેલઃ dipak.dholakia@gamil.com

બ્લૉગઃ મારી બારી

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.