ગુજરાતી લીટરરી એકેડેમી ઓફ નોર્થ અમેરિકાનું ૧૧મું દ્વિવાર્ષિક સાહિત્ય સંમેલન

– દેવિકા ધ્રુવ

ઘણા મહિનાઓથી જેની આતુરતાપૂર્વક રાહ જોવાઈ રહી હતી તે ગુજરાતી લીટરરી એકેડેમી ઓફ નોર્થ અમેરિકાનું ૧૧મું દ્વિવાર્ષિક સાહિત્ય સંમેલન આ વર્ષે સપ્ટે.ની તા ૭,૮,અને ૯ના રોજ ઉજવાયું.

આયોજન મુજબ ૭મી તારીખની સાંજે પાંચ વાગ્યાથી ન્યૂજર્સીની ફેરબ્રીજ હોટેલના ‘કોન્ફરન્સ સેન્ટર’માં આમંત્રિતો અને સાહિત્યરસિકોની ચહલપહલ શરુ થઈ ચૂકી હતી. રજીસ્ટ્રેશનની પ્રારંભિક વિધિ અને ભોજન વગેરે પછી બરાબર ૮ વાગે એકેડેમીના પ્રમુખ શ્રી રામભાઈ ગઢવીએ સ્વાગત પ્રવચન શરુ કર્યું.


સાહિત્ય સંમેલનના મુખ્ય મહેમાન જાણીતા વિવેચક, નિબંધકાર, સંપાદક અને અનુવાદક શ્રી રમણ સોની હતા.

આ લીટરરી એકેડેમી દર બે વર્ષે અમેરિકામાં રહીને ઉત્કૃષ્ટ સર્જન કરતા સાહિત્યકારોનું બહુમાન કરે છે અને પારિતોષિકો એનાયત કરે છે. જેમના સૌજન્યથી આ પારિતોષિકો શક્ય બને છે એ શુભેચ્છકો ડો. નવીન મહેતા, શ્રી કેની દેસાઈ અને ટીવી એશિયાના સંસ્થાપક શ્રી એચ આર શાહ છે. શ્રી નવીન મહેતાના પિતાશ્રીની યાદમાં સ્થપાયેલું $૧૦૦૦નું શ્રી ચુનીલાલ મહેતા પરિતોષિક, ૨૦૧૮ના વિજેતા કવિ, લેખક, નાટકકાર શ્રી કૃષ્ણાદિત્ય ડો. પ્રમોદ ઠાકરને મળ્યું. શ્રી કેની દેસાઈના સૌજન્યથી શ્રી રમેશ પારેખ પારિતોષિક કેલિફોર્નિયાસ્થિત શ્રી મનીષા જોશીને આપવામાં આવ્યું. આ પ્રસંગે ન્યૂ જર્સીના દાતાઓ શ્રી એચ આર શાહ, ડો.નવીન મહેતા અને ડો. સુધીર પરીખે હાજરી આપી પ્રાસંગિક શબ્દો કહ્યા હતા.

ત્યારબાદ વિદ્વાન ભાષાશાસ્ત્રી શ્રી બાબુ સુથારે અન્ય આમંત્રિત સાહિત્યકારોનો સુપેરે પરિચય આપ્યો હતો.

 clip_image004clip_image006 clip_image008 clip_image009 clip_image011

આમંત્રિત મહેમાનોમાં વિવેચક શ્રી રમણ સોની, નવલકથાકાર શ્રી મણીલાલ હ. પટેલ, વાર્તાકાર શ્રીમતિ ઈલા આરબ મહેતા, વિવેચક શ્રી સુમન શાહ, વક્તા શ્રી જય વસાવડા, કવિ શ્રી મુકેશ જોશી, શ્રી અનિલ ચાવડા, ડીજીટલ ટેક્નોલોજીમાં કામ કરતા શ્રી અપૂર્વ આશર અને સંગીતકાર શ્રી અમર ભટ્ટ મુખ્યત્વે હતાં. તે સૌએ પણ ખૂબ જ સંક્ષેપમાં પોતાના વક્તવ્યો રજૂ કર્યા.

બે કલાક ચાલેલા આ કાર્યક્રમ પછી રાતના ૧૦ વાગ્યે શ્રી મુકેશ જોશીના સંચાલન હેઠળ રસથી તરબોળ સંગીત શરૂ કરવામાં આવ્યું. સંગીતકાર શ્રી અમર ભટ્ટની ઓડિયો સીડીના વિમોચન પછી ‘શબ્દ સૂરની પાંખે.. અમે ગીત ગગનનાં ગાશું…નો પ્રારંભ થયો.. તેમને સાથ પૂરાવનાર અમદાવાદના બહેન હિમાલી વ્યાસ અને મુંબઈના જાહ્નવી બહેન શ્રીમાંકર હતાં. અમર ભટ્ટના ભાવવાહી અવાજમાં ‘અમે ગીત ગગનના ગાશું” થી વાતાવરણ સંગીતમય બની ગયું.

ત્રણે કલાકારોની ગાયકી અને કવિના મનભાવન સંચાલનને કારણે નરસિંહથી નિરંજન ભગત સુધીની સંગીત-યાત્રા અદભૂત રહી.

બીજા દિવસની સવારે એટલે કે સપ્ટે.ની ૮મી તારીખનો કાર્યક્રમ સવારથી રાત સુધી આખા દિવસ માટે ભરચક હતો. બરાબર ૯ વાગે પ્રમુખ શ્રી રામ ગઢવીએ સ્વાગત કરી, મુખ્ય મહેમાન શ્રી રમણભાઈ સોનીને મંચ ઉપર આમંત્રણ આપ્યું. ૭૨ વર્ષના શ્રી રમણભાઈ સોની વિવેચક, નિબંધકાર,સંપાદક અને અનુવાદક છે. તેમનો વિષય હતોઃ ”ગુજરાતી સાહિત્યનો વર્તમાન અને પહેલા યુગનું સ્મરણ. શરુઆતમાં જ તેમણે આજકાલ મળતા રહેતા ઢગલાબંધ પારિતોષિકો પર વ્યંગ, પુસ્તક પ્રકાશનની અવનવી રીતો, તેની પાછળના પીઠબળો, સામયિકોની બદલાતી જતી રીતો પર અજંપા સહ પ્રકાશ પાડ્યો. સાથે સાથે તેમણે ઘણી સરળ રીતે સર્જક અને વાચકો બંનેની તકલીફોના કારણો સવિસ્તર, સ્પષ્ટપણે દર્શાવ્યા. તેમણે આપેલાં કારણો આ પ્રમાણે હતાઃ

“યુનિ.માં વિદ્યાનું તેજ નથી. તેથી યુવાન સાહિત્યકારો શોધવાની તકલીફ થઈ છે. Recognition સસ્તુ થયું છે તેથી સાહિત્યમાં પ્રવેશ સુલભ થયો છે. વાચકો કરતાં લેખકોની સંખ્યા વધી રહી છે!! તેમના Exposures વધ્યા છે. સાહિત્યમાં નિષ્ઠા ઓછી થતી ચાલી છે. સર્જકે વાંચીને, સાધના કરીને પુષ્ટ થવું જરૂરી છે તે થતું નથી. વાંચનવૃત્તિ મંદ થતી ચાલી છે.પાયાની કેળવણી લુપ્ત થતી ચાલી છે, જોડણીકોશમાં જ ભૂલો મળે છે!!! વાણી લુપ્ત થતી નથી.પણ લિપિના રૂપો બદલાતા જાય છે. સર્જક કાયમ નવોદિત રહે છે. કારણ કે, એને સર્વપ્રિયતાનો કેફ ચડ્યો છે. ઉત્તમ સેમીનારો થતા નથી, વિદ્યાની ચર્ચાઓ થતી નથી.”

આ વાતની સુંદર અને સ્પષ્ટ રજૂઆત પછી રમણભાઈએ દલપતરામના ઠાવકા હાસ્યરસની, આખાબોલા કવિ શ્રી નર્મદની “લોકોની લાજેન્દ્રિયો બહેર મારી ગઈ છે” જેવી ઉક્તિઓ અને સેન્સરશીપ સામે વાંધો ઉઠાવનાર નીડર પત્રકાર ઈચ્છારામના કટાક્ષસ્તોત્ર અંગે વાતો કરી હતી. તેમનું આખુંયે વક્તવ્ય સાહિત્યની સાંપ્રત સ્થિતિ પર મનનીય હતું. સમય ઓછો પડ્યો.

ત્યારપછી સવારના ૧૦ વાગે ગુજરાતી કાવ્યસમૃધ્ધિનો સંગીતસભર અનુભવ કરાવનાર શ્રી અમર ભટ્ટનો ‘સ્વરાંકનની સમીપે’ શિર્ષક હેઠળ કાર્યક્રમ શરુ થયો. આગલી રાતનો સંગીતનો નશો ઉતરે તે પહેલાં ફરી એક વાર સંગીતનો પ્રારંભ થયો. આ સમયે અમરભાઈએ પોતાનો સંગીતમાં પ્રવેશ અને તેમાં થયેલી પ્રગતિ પાછળના પરિબળો, તેના સંસ્મરણો સાથે સુંદર રીતે ચિત્રિત કરી ગાઈ બતાવ્યા. તેમની એક વાત મને ખૂબ ગમી. પોતે વકીલાતના વ્યવસાયમાં હોવા છતાં કહે છે કે, “અસીલોના વિસંવાદમાં સૂરીલો સંવાદ સાધવાનો હોય છે એ રીતે જોઉં છું તો સંગીત અને વકીલાતનો વ્યવસાય જુદો નથી લાગતો!!”.

ત્યારબાદ ૧૧ વાગે સાહિત્યની પ્રથમ બેઠકમાં નવલકથા અને નવલકથાકારનો વિભાગ હતો. તેનું સંચાલન શ્રી નટવર ગાંધીએ કર્યું હતું  શરુઆત થઈ નવલકથાકાર, મણીલાલ હ.પટેલથી. તેઓ પોતે વાર્તાકાર, વિવેચક અને કવિ પણ છે. તેમણે ‘રાવજી પટેલ કવિ કરતાં નવલકાથાકાર વધુ છે’ એ વિષય પર ઉદાહરણો સાથે વાતો કરી. રાવજી પટેલની ‘ઝંઝા’ અને ‘અશ્રુઘર’ બંને નવલકથાઓની થોડી થોડી વાતો કરી અને જણાવ્યું કે રાવજીનું ગદ્ય સંવેદનશીલ ગદ્ય છે, અદભૂત કલ્પનપ્રધાન છે અને તે માટેના કેટલાંક અવતરણો પણ ટાંકી બતાવ્યાં. “ગયા ભવના ખીલા કળે છે છાતીમાં”, એક બપોરે મારા ખેતરના શેડેથી ઊડી ગઈ સારસી” અને “અમે અજાણ્યા ક્યાં લગ રહીશું તમારા ઘરમાં” વગેરે વર્ણવી જણાવ્યું કે રાવજી પટેલની આ બંને નવલકથાઓમાં ઈતિહાસ, ક્રમિક થતો બદલાવ, વાસ્તવિક ભાષા, વિચ્છેદની સંવેદના, અદભૂત કલ્પનો અને કૃષિ જીવનનો અસબાબ છે અને ‘ઝંઝા’ તો વળી ડાયરી શૈલીમાં લખાયેલ નવલકથા છે.

તે પછી નવલકથાકાર શ્રી સુમન શાહનો વારો હતો. તેઓ નવલકથાકાર ઉપરાંત અનુવાદક, નિબંધકાર,સંપાદક અને વાર્તાકાર પણ છે. તેમને જોઈ, મળીને ૨૦૦૯ના અરસામાં તેમની હ્યુસ્ટનની મુલાકાત યાદ આવી ગઈ. તેમણે નવલકથાકાર શ્રી સુરેશ જોશીની સાત પ્રકારે ઓળખ આપતા, તેમના અનેક પ્રદાનો પૈકી ‘છિન્નપત્ર’ અને ‘મરણોત્તર’ વિશે ઘણી વાતો કહી. તેમણે કહ્યું કે શ્રી સુરેશ જોશી વિસ્મયના સર્જક હતા અને તેમણે ભારતીય પરંપરાના સાહિત્ય-વિશ્વને વિદેશી ક્ષિતિજો દેખાડી છે. તેઓ ગુજરાતી કથાસાહિત્યને વિદેશી સાહિત્યના સંદર્ભમાં મૂલવતા અને સર્જનને શુધ્ધ સાહિત્ય સ્વરૂપ બનાવવાના આગ્રહી હતા. તેમની વાતોમાં મઝા આવતી ગઈ પણ સમય મર્યાદા નડી અને વક્તવ્ય પૂરું કરવું પડ્યું.

તેમના પછી જાણીતા નવલકથાકાર અને વાર્તાકાર લેખિકા શ્રીમતિ ઈલા આરબ મહેતાનો ક્રમ હતો. તેઓ લેખક શ્રી ગુણવંતરાય આચાર્યના સુપૂત્રી અને વર્ષાબેન અડાલજાના બહેન છે. તેમણે પોતાના પિતાના સર્જન વિશે વક્તવ્ય આપ્યું. સ્ટેશન પરના તેમના અકસ્માતથી માંડીને જીંદગી તરફનો હકારાત્મક દૄષ્ટિકોણ,પૌરુષની,મર્દાનગીની, દરિયાઈ સાહસકથાઓ અને જાસૂસકથાઓની વાતો કરી. ‘ભસ્માંગના’ અને પુત્રજન્મના ઉલ્લેખ સાથે, માણસે માણસ બનવા માટે કરવા પડતા સંઘર્ષની અને સાહિત્યમાં કલાની સાથે સાથે કલ્યાણની ભાવના હોવી જોઈએ તે વાત પર ઘણો ભાર મૂક્યો. છેલ્લે સાહસિક પિતાના શબ્દો ‘જવાબદારી પૂરી થઈ હવે’ સાથે જીંદગીનો પડદો કેવી રીતે પડ્યો તેની પણ હ્રદયદ્રાવક વાત કરી.

કાર્યક્રમના મુખ્ય મહેમાન સાહિત્યકાર શ્રી રમણભાઈ સોનીનો વિષય હતો ‘કનૈયાલાલ મુનશી અને પૃથ્વી વલ્લભ.’ આ રસપ્રદ વિષયની શરૂઆત તેમણે આ રીતે કરીઃ ર.વ.દેસાઈને કોઈકે પૂછ્યું કે, “મુનશી અને તમારામાં કોણ વધુ લોકપ્રિય?” તેમનો જવાબ હતોઃ ”જાહેરમાં મુનશી અને ખાનગીમાં હું!!” ર.વ.દેસાઇ, પ્રણયત્રિકોણ, ત્યાગ અને સમર્પણની વાતો લખતા જ્યારે મુનશી સ્વતંત્ર અને મૌલિક વિચારો રજૂ કરતા. તે કથારસ છિપાવતી વાતો ધરતા. ‘પૃથ્વીવલ્લભ’ના સંદર્ભમાં પાત્રોની ગતિશીલતા, નાટ્યાત્મકતા અને કથાવસ્તુ વગેરે સભર હતા તેમ જણાવ્યું. ગોવર્ધનરામની કથામાં ઈષ્ટ હતું તો મુનશીની કથામાં મિષ્ટ. શ્રી રમણભાઈની રસપ્રદ વાતોમાં મઝા આવતી ગઈ અને સૌ તેમને વધુ સાંભળવા આતુર હતા.પણ સમયની સાંકળ નડી અને તેમને પણ વક્તવ્ય ટૂંકાવવું પડ્યું.

તે પછી બપોરે ૨.૩૦ વાગે તાજેતરમાં જેઓ વિદાય થયા છે તે ન્યૂજર્સીના હાસ્યલેખક શ્રી હરનીશ જાનીના મૃત્ય સમયે સાથ આપેલ સભાજનોને બે શબ્દો આભારના કહેવા માટે માટે હંસાબેન જાની તેમની પૂત્રી સાથે આવ્યા. પતિની રમૂજી વાતોને યાદ કરી, ખૂબ જ સ્વસ્થપણે ‘સિતારા તૂટ ગયા’, હરિવંશરાય બચ્ચનની કવિતા વાંચી અને સૌનો આભાર માન્યો. હંસાબેન જ્યારે મારી પાસે આવ્યા ત્યારે તેમને ભેટીને મૌન આશ્વાસન આપતાં આપતાં હરનીશભાઈની યાદે હૈયું ભરાઈ આવ્યું. તે પછી શ્રી એચ આર શાહે મંચ પર આવી વધુ ને વધુ લોકો ગુજરાતી ભાષા બોલે તેવી મહત્વાકંક્ષા દર્શાવી.

આજની બીજી બેઠકમાં ‘ડિજિટલ ટેક્નોલોજી અને પુસ્તકોનું ભવિષ્ય’ એ વિષય અંગે ભારતથી પધારેલ શ્રી અપૂર્વ આશર  અને અમેરિકામાં સ્થાયી થયેલ શ્રી બાબુભાઈ સુથાર વક્તા હતા. સંચાલક શ્રી રમણભાઈ સોની કે જેઓ ઈસામયિક સાથે સંકળાયેલ છે તેમણે જુદા જુદા ‘ફોન્ટ’નો પ્રશ્ન છેડ્યો.. અપૂર્વ આશરે ‘વીડિયો પ્રેઝન્ટેશન’ની સાથે સાથે કેટલાંક જરૂરી મુદ્દાઓ જેવાં કે, યુનીકોડની સમાનતા ( Standardized) , લિપિના ફેરફાર ( script change), લખાણોની બોલીમાં અભિવ્યક્તિ (Text to speech), પુસ્તકો રાખવાની જગાની તકલીફોના ઉપાય (space problem), પુસ્તકો ગમે ત્યારે, ગમે ત્યાં હાથવગા (mobility), Epub, Future proof publications વગેરે અને બીજાં પણ ઘણા ફાયદાઓની સુંદર છણાવટ કરી.

આ વાત સાથે શ્રી બાબુ સુથારે મઝાના અને મનનીય મુદ્દાઓ રસપ્રદ રીતે રજૂ કર્યા. તેમણે કહ્યું કે, Ebookની ઉત્ક્રાંતિમાં Adjustment અનિવાર્ય થઈ પડશે. પહેલું તે એ કે, હસ્તપ્રત નાબૂદ થશે, લેખન પદાર્થ જતો રહેશે, learning Process બદલાશે, વર્તનમાં ફેરફાર થશે, પુસ્તક ભેટ આપવાનો વિચાર નહિ રહે વગેરે. મને જે બહુ ગમ્યો તે તેમના એક અનુભવની મઝાની વાતનો સાર લખું.. ટપાલપેટીમાં કાગળ નાંખીએ પછી એ કાગળ પોતાની પાસે ન રહે. ઈમેઈલ મોકલ્યા પછી (send button દબાવ્યા પછી) એ ઈમેઇલ disappear થવી જોઈએ ને? એને બદલે પોતાનો પત્ર પોતાની પાસે દેખાય પણ ખરો. એ કેવું?!!! પહેલીવાર તેમને જ્યારે આ અનુભવ થયો ત્યારે પોતાનો પત્ર પહોંચ્યો જ નથી એમ જ લાગતો કારણ કે, કાયમ પોતાની સામે Sent માં દેખાયા કરતો હતો!! અને બીજો એક વ્યંગ પણ વિચાર માંગી લે તેવો હતો કે, books are allowed to suicide after the Expiry date in interest of Business !! આ કટાક્ષને વધુ સમજાવવાની ક્યાં જરૂર છે? વિષયના બંને પાસાઓ સાંભળવાની ખૂબ મઝા આવી.

પંદર મિનિટના ચહા-કોફીના મધ્યાન્તર પછી આજની તૃતીય બેઠક ‘કવિતા-વિશ્વની અમેરિકાની તારિકાઓ’ની શરૂઆત કરવામાં આવી. આ વખતે એકેડેમીએ પ્રથમવાર જ અમેરિકાની કવયિત્રીઓને સ્થાન આપ્યું એ હકીકતનો અને માત્ર ચાર જ વ્યક્તિઓમાં મારું નામ પસંદ કરવામાં આવ્યું તેનો આનંદ છે.  ગીતોના ગઢવી કવિ શ્રી મુકેશ જોશીના સંચાલન હેઠળ ૪.૩૦ વાગ્યાની આસપાસ આ કાર્યક્રમ રંગીન અને કાવ્યમય રીતે શરૂ થયો. સૌથી પ્રથમ પાછળથી ઉમેરાયેલ ન્યૂ જર્સીના પૂર્ણિમાબહેને પ્રેમની કવિતાઓ સંભળાવી. ‘તને મળ્યા પછીના સમયને હું મારો નવો જન્મ કહીશ’, રણની વચ્ચે જંગલ, તે પછી ડેલાવરના રેખા પટેલે શિયાળામાં વરસતા બરફ પર અને ‘પગલાં હજી ભીનાં છે’ વગેરે સ્વરચિત કવિતાઓ વાંચી સંભળાવી. ત્રીજા નંબરે મારો ( દેવિકા ધ્રુવ) ક્રમ આવ્યો અને મેં એક ગીત, ‘લો અમે તો ચાલ્યાં પાછાં કલમને કરતાલે’, એક ગઝલ, ‘મને હું મળી ગઈ,’ એક શિખરિણી છંદમાં સોનેટ ‘શિશુવયની શેરી’’ફરી મારી પ્યારી શિશુવયની શેરી જરી મળી…’ વરસાદી ઝરમરતા લયની ‘શતદલ’ કવિતા ‘શતદલ પંખ ખીલત પંકજ પર..પલ પલ શબદ લખત મનભાવન..ઝરત પ્રીત મન કરત પાવન’ અને સંગીતકાર ગૌરાંગ વ્યાસ દ્વારા સ્વરબધ્ધ થયેલ ‘ગુજરાત’ વિશેની રચના ‘વાણી મારી ગુજરાતી ને ભૂમિ મા ગુજરાત છે.’ ની થોડી પંક્તિઓ સંભળાવી.

સાન્ફ્રાન્સિસ્કોથી આવેલ જયશ્રીબેન મરચન્ટે તેમનાં ‘લીલાછમ ટહૂકા’નામના કાવ્યસંગ્રહમાંથી લીલોછમ ટહુકો ઉગ્યો છે પાનમાં, મને દઈ દો આ ટહુકાનું આયખું, સવાર કે સાંજ કોઈપણ સમયના તોલમાં હવે હું ક્યાં છું” ‘થીજે છે સૂરજ કેવો અહીં સમંદરના ફીણ વચ્ચે’, ’લખવી છે મારે એક કવિતા.. સુંદર રીતે રજૂ કરી. બાલ્ટીમોરથી આવેલ નંદિતા ઠાકોરે ગઝલથી શરુઆત કરી કે ‘લોહીના એક એક કણમાં ક્યાંક ભળતું હોય છે…’ પ્રલંબ લયનું ગીત ” એક અટૂલા માળામાં એક એકલવાયું પંખી એની એકલતાને ટીપે ટીપે ચણ્યા કરે છે’ અને ‘તારી આંખોમાં શમણાંની જેમ અમે રહીશું’ સુમધુર અવાજથી તરન્નુમમાં પ્રસ્તૂત કર્યુ. સંચાલનની કામગીરી બજાવતા કવિ શ્રી મુકેશભાઈએ પણ દરેક વક્તાઓ પછી મઝાની કાવ્યમય વાતો કરી આનંદ કરાવ્યો.

રાતના ૮ વાગે શ્રી શૈલેશ ત્રીવેદી અને રૂપલ ત્રીવેદીએ ‘ નાટ્યસંધ્યા’માં ‘કજોડાંનો વેશ’ નામની ભવાઈનો એક નાનકડો અંશ સરસ રીતે અભિનીત કર્યો. બંને કલાકારોએ પોતપોતાની ભૂમિકાને પૂરો ન્યાય આપ્યો હતો.

રાત્રે ૯-૯.૩૦ની આસપાસ ‘ગમી તે ગઝલ’ શિર્ષક સાથે શ્રી અમર ભટ્ટ અને તેમના સાથીદારોનું સંગીત પીરસાયું. જાણીતા ગઝલકારોની ગઝલોથી વાતાવરણમાં શરાબી કેફ જામતો જતો હતો. હિમાલી વ્યાસે અને જાહન્વીબહેને તેમના જાદૂઈ અવાજમા અફલાતૂન ગીતો ગાયાં. આમ, ૮મી તારીખનો આખો દિવસ સાહિત્યમય, કાવ્યમય, ગઝલમય, સંગીતમય રહ્યો. જરાયે થાક વગર મઝાની ઉંઘ આવી ગઈ.

તા.૯મી ની સવારે સવા નવ વાગે શ્રી અશોક વિદ્વાંસના સંચાલન હેઠળ સ્થાનિક સર્જકોનું પઠન શરૂ થયું. લગભગ ૧૧-૧૨ સર્જકોએ સ્વરચનાઓ સંભળાવી. એકંદરે વિષય વૈવિધ્ય જોવા મળ્યું. અશોકભાઈએ સમયની મર્યાદામાં રહી સરસ સંચાલન કર્યું. ત્યારબાદ કેલિફોર્નિયાના મહેન્દ્ર મહેતા અને બીજાં એક ભાઈ નામે ઉકાભાઈની વિદાય અંગે મૌન પાળવામાં આવ્યું. બે કલાકના ઉપરોક્ત કાર્યક્રમ પછી ૧૧.૩૦ વાગ્યાની આસપાસ ભારતથી ખાસ આમંત્રિત કવિઓની રજૂઆતની બેઠક હતી.  આમંત્રિત કવિઓમાં સર્વ color=”#c0504d”>શ્રી અનિલ ચાવડા,મુકેશ જોશી, તુષાર શુક્લ અને ચેતન નાયક હતા. આ બેઠકનું સંચાલન પણ મુકેશ જોશીએ સંભાળ્યું હતું. ‘ઘાયલ’ના મુક્તકથી અદભૂત રીતે શરૂઆત કરી. સૌ પ્રથમ તેમણે ચિંતન નાયકને આમંત્રણ આપ્યું. સોહામણા નવયુવાને ચાર-પાંચ ગઝલો અને એક મરીન ડ્રાઈવનું અછાંદસ રજૂ કર્યું. તેમની પ્રથમ રજૂ કરેલ ગઝલ મને ખૂબ ગમી ગઈ જેના શબ્દો હતાઃ “ખુદ મને પણ જાણ એની થાય નહિ એ રીતે હું પ્રેમ કરુ, ને તું પણ તુજથી ઝુંટવાય નહિ એ રીતે તને પ્રેમ કરુ.” ગઝલની સાથે સાથે એમાં રહેલાં વ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્યનો કેવો મોટો વિચાર સમાવ્યો છે? ‘ખુદથી વધુ ખુદાને શું શોધુ?’ એ ગઝલ પણ મને ખૂબ જ ગમી. ભાઈ શ્રી ચિંતન નાયક, સુમધુર, સૂરીલી ગાયિકા હિમાલી વ્યાસના સાથીદાર છે તે જાણી વધુ આનંદ થયો.

ત્યારબાદ મુંબઈના કવિ અને આ બેઠકના સંચાલક શ્રી મુકેશ જોશીએ ‘લક્ષ્મીની જેમ જ લાગણીઓ ગણે છે, આ માણસ બરાબર નથી..’વગેરે દ્વારા કવિતાના માહોલને અવનવા ભાવરંગોથી મઢી શ્રી અનિલ ચાવડાને આમંત્રણ આપ્યું. જેમના નામનો પવન વિશ્વભરમાં ફૂંકાઈ રહ્યો છે તેવા અમારા અમદાવાદના કવિ અનિલ ચાવડાના હાથમાં માઈક આવ્યું. તેઓ એક પછી એક અંદાઝમય રજૂઆત કરી પ્રેક્ષકો પર છવાઈ ગયા. તેમની વારંવાર સાંભળવી ગમે તેવી સહેજ હસી લઉં, સહેજ રડી લઉં, ‘લગોલગ’ગઝલના શેરો અને “એક નાના કાંકરે આખી નદી ડહોળાય નૈં, પણ શું એનાથી જરા અમથું વમળ પણ થાય નૈં? આવું કહેતા કહેતા આખી જિંદગી જીવી ગયો,“આ રીતે તો એક દા’ડો પણ હવે જીવાય નૈં.”વગેરે શેરોથી સભાગૃહમાં ‘વાહ’ અને ‘ક્યા બાત હૈ’ના અવાજો ગૂંજવા માંડ્યાં. ‘ચોપાસે સણસણતી ગોફણ છે, ગોફણ છે, ગોફણ છે..અને ‘પાંપણ ધરાય નહીં ત્યાં સુધી દોમદોમ એવો વરસાદ અમે પીધો.’તથા ૨૦૮ની ઝડપે દોડતું ૧૦૮નું શહેર છે’ ની અમદાવાદની રચના, અને ‘નયનસંગ બાપૂ’ના દરબારની અસલ લઢણે ગર્જનાત્મક અવાજથી શ્રોતાઓને કવિતાના કેફમાં ઢાળી દીધાં !!

ત્યારબાદ શ્રી મુકેશ જોશીએ કવિતા શું છે ની રસસભર વાત કરીને…’ચાલો પેલી પાર તમને લઈ જાવા છે’, દૂકાન સાથેની વાતચીતની કવિતા અને આસમાન અહીં જ મળે? એવા પ્રશ્ન સાથે ‘ક્યાં છે મારું ફીટીંગ’ની એક મર્મભરી રચના સંભળાવીને કવિ શ્રી તુષાર શુક્લને આમંત્રણ આપ્યું. તેમણે તેમના અસલ મૃદુ, કોમળ અંદાઝમાં ‘ફુગ્ગાવાળો’ની કવિતા, ‘વાળવગી ઓળખ’ પિતાજીની જન્મતિથિને સંભારી ‘તમે ગયા તે દિવસે’, અને દીકરીના દીકરા માટે લાવેલ આલ્ફાબેટના અક્ષરોની કવિતા હ્ર્દયસ્પર્શી રીતે વાંચી સંભળાવી. શ્રોતાઓએ ખૂબ જ વધાવેલી કેટલીક પંક્તિઓ -‘જેનું નામ જ છે ડાઈ તે કેટલું જીવાડે?”, ‘જેમાં ઓઢેલી છત્રીઓ નડે છે, હવે એવો વરસાદ ક્યાં પડે છે? વગેરે હતી.

મુકેશભાઈએ આ સમયને ‘મધની શીશીમાં બોળાયેલ’ કહી દોર આગળ વધાર્યો. અમદાવાદના એક કવિ શ્રી કિરણ ચૌહાણની કવિતા “ દર સોમવારે,વહેલી સવારે, મારા પપ્પા મને લાં….બી પપ્પી કરી ચાલ્યા જાય છે..પછી છેક શનિવારે આવે..કહી આ આ અધિવેશનના તમામનો આભાર માની, બે વર્ષ પછી થનાર અધિવેશનની વાત છેડી, મજેદાર રીતે, આમંત્રિત કવિઓના એક કલાકનું સમાપન કર્યું.

લગભગ ૧૨.૩૦ વાગે લોકપ્રિય વક્તા શ્રી જય વસાવડા,શ્રી સુભાષ ભટ્ટ, નેહલ ગઢવીએ આનંદ, સૌંદર્ય અને પ્રાર્થનાની જીવન યાત્રાની એક પ્રેમગોષ્ઠીનો કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો. શ્રી જય વસાવડા લેખન અને વક્તવ્યની સાથે મોજની ખોજ કરતી પ્રેમસફર ખેડતા રંગરસિયા છે. તેમની પ્રશ્નોત્તરીમા જોડાયેલ શ્રી સુભાષ ભટ્ટ રૂમી,જીબ્રાન અને ટાગોરના ચાહક છે. ઝેન અને સૂફી પંથના પથિક છે. તેઓ દર વર્ષે હિમાલયનો પ્રવાસ ખેડે છે. જયભાઈએ તેમને કેટલાંક મઝાના સવાલો કર્યા કે, “તમે હિમાલયને જોઈ ધરાતા નથી? ‘તમારા ઘરનું નામ ‘સરાઈ’ (ફારસી શબ્દ) કેમ છે? તમને બનારસ જ કેમ ગમે છે? અને સૌંદર્ય એટલે શું?. આના જવાબમાં સુભાષભાઈએ કહ્યું કે, ઘર, હિમાલય અને જીવન ત્રણેનું મૂલ્ય મને હિમાલય પાસે જઈને સમજાય છે. તેના સંદર્ભમાં પોતાને ગમતી એક રણના ખૂણે રાહ જોતા ફકીરના પ્રેમની કથા, બુધ્ધિને તોડવાની એક અદભૂત ઝેન કથા રસમય રીતે કહી. સૌંદર્ય વિશે કહ્યું કે, “point of view is beauty. It is not in the object. Beauty is a state of consciousness. સૌંદર્યને આપણી ધારણાઓમાં મૂંઝવો નહિ. આનંદ એ તો ચૈતન્યની અવસ્થા છે. બનારસ ચૈતન્યની ચોરાસી કોટિ છે.

આ જ સવાલો સુભાષભાઈના સનાતન જીવનસખી નેહલ ગઢવીને પૂછવામાં આવ્યા જેમના જવાબો, સંબંધોની એક ઉચ્ચતમ ભૂમિકામાંથી વરસેલા અનુભવાયા. નેહલબહેન એક સુંદર,હસે ત્યારે ફૂલ ઝરે અને બોલે તો મોતી સરે એવું આકર્ષક વ્યક્તિત્વ ધરાવતી નમણી નારી છે. આમ તો અવિકસિત બાળકોની શાળાના સમર્પિત શિક્ષિકા છે. સ્નેહ અને સર્જનથી સભર વાતો કરી હજારોની મેદનીમાં ચૈતન્યની ઉર્જા ફેલાવે છે. તેમણે ખૂબ ઊંચી વાત એ કરી કે, ‘સુભાષભાઈ જ્યારે હિમાલય જાય છે ત્યારે હું તેની આસપાસના ભૂખથી પીડાતા લોકોની વચ્ચે રહું છું!! નારીના અધિકારોના નારા બોલાવતી સ્ત્રીઓને સાથ આપવા છતાં ખૂબ સહજ રીતે, પુરુષ પાસેથી જ મળેલી એ સમજનો સ્વીકાર કરી વ્યક્તિ માત્રને બિરદાવવાની વાત કરી. તેમણે ખુરશીની સત્તાને બદલે ‘પોતે રસોડામાં ન હોય છતાં પોતાની જ વાત થાય’ એવા કામોની સત્તાનું મહત્વ આંક્યું. છેલ્લે ‘જે આઘેથી નથી આવી શક્તા તેમને નજીક લાવવાની’ અર્થઘેરી વાત કરી. તેમની બધી જ વાતો ખુબ પ્રેરણાદાયી હતી. જયભાઈને પણ જગત સાથેની મૈત્રીનું બળ શું છે એવો પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો જેના જવાબમાં તેમણે કહ્યું કે, ‘જીંદગીની મુસાફરીમાં ‘પ્લે અને સ્ટોપ બટન’ની વચ્ચે જે અનુભવાય છે તે જીંદગી છે અને મને એના sharingની ભૂખ છે. મારી ભૂખ વધારે છે તેથી વધુ લોકો સાથે હું માણ્યા કરું છું.’ અંતે જીંદગીના રસ્તાઓ કાપવાના અનેક ટેકાઓમાંના એક ટેકા રૂપે આવા સંમેલનો છે એવા વક્તવ્યથી અધિવેશનનો આ ભાગ પણ પૂરો થયો.

એકેડેમીના સક્રિય કાર્યકર શ્રી રથિન મહેતાએ અતિ સુંદર રીતે સાથ, સહકાર અને સેવા આપનાર દરેકનો ઉમળકાભેર આભાર માન્યો. સૌ ભોજન માટે વિખરાયા.

આ ત્રણ દિવસનું અધિવેશન મારા માટે એક જુદો જ અનુભવ હતો. જાણીતા મોટા સાહિત્યકારોને રૂબરૂ મળવાનો, સાંભળવાનો લ્હાવો મળ્યો. એચ.કે. આર્ટ્સ કોલેજના યશવંત શુક્લ, નગીનદાસ પારેખ,મધુસૂદન પારેખ વગેરેના વર્ગોમાંના અભ્યાસના સ્મરણો તાજાં થયાં. ન્યૂ જર્સીના ઈસ્ટ હેનઓવરમાં આવેલ ફેરબ્રીજ હોટલની એક જ જગા પર અનેક જૂના,નવા મિત્રોને મળવાનો અવસર સાંપડ્યો. અવનવી રજૂઆતોને નીરખવાની તક મળી.

Plus-minus તમામ પાસાંઓની પરખ વધુ સ્પષ્ટ થઈ. પેન્સીલ્વાનિયાથી ભાઈ શ્રી ગૌરાંગ મહેતા અને પદ્મજા મહેતાની સતત કંપનીને કારણે પણ ખૂબ જ મઝા આવી.

‘ટેક્સાસ’ માં આનાથી પણ વધુ સારી ‘લીટરરી એકેડેમી’ સ્થાપિત કરવાના મનોરથ સાથે ત્યાંથી વિદાય લીધી.

આવા સુંદર કાર્યક્રમના આયોજનમાં સંકળાયેલ તમામ વ્યક્તિઓને,પરિબળોને અભિનંદન.

અસ્તુ..


દેવિકા ધ્રુવ,હ્યુસ્ટન

સપ્ટે.૨૩’ ૧૮

Ddhruva1948@yahoo.com

281 415 5169

www.devikadhruva.wordpress.com

http://devikadhruva.gujaratisahityasarita.org/

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

5 comments for “ગુજરાતી લીટરરી એકેડેમી ઓફ નોર્થ અમેરિકાનું ૧૧મું દ્વિવાર્ષિક સાહિત્ય સંમેલન

  1. vkvora2001 Atheist Rationalist
    October 3, 2018 at 7:38 am

    साहीत्य समेलन अने एनी बधी वीगतो अने खास करीने एमां आवता नामो तथा र.व. देसाई, क. मुनशी, दलपतराम, नर्मद वगेरे बधुं बरोबर वांचेल छे. कोमेन्ट केटली आवे छे ए जाणवां में आ लखेल छे…

  2. NAVIN BANKER
    October 3, 2018 at 7:50 am

    આ એક સૌથી શ્રેષ્ઠ અહેવાલ છે. સંપુર્ણ અને સંતુલિત. દેવિકાબેન ધ્રુવ એ આજના સમયની શ્રેષ્ઠ કવયિત્રીઓમાં ના એક છે.
    નવીન બેન્કર

  3. NAVIN BANKER
    October 3, 2018 at 7:52 am

    એક સંપુર્ણ અને સંતુલિત અહેવાલ.
    નવીન બેન્કર

  4. Satish T Parikh
    October 6, 2018 at 1:35 am

    I agree with Navinbhai banker’s view. The most talented and vibrant lady of Gujarati Sahitya Sarita of Houston.

  5. October 8, 2018 at 7:12 am

    महेनत करी अहेवाल बनेल छे पण वांचक वर्ग आळसु लागे छे. 

    पोस्टमां जेमना नाम छे एमांथी कोईए आ अहेवाल नहीं वांच्यो होय?

    वेबगुर्जरी उपर जेमना नामनी पोस्ट होय अने कोईक एने क्यांक थी लई अहीं मुके पछी जेमनी पोस्ट होय ए पण कोमेंट करता नथी. 

    ए हीसाबे आ अहेवाल तो आबेहुब छे पण दुकाळ ज पड्यो होय पछी कोने दोष आपवो….

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.