Science સમાચાર ૪૮

દીપક ધોળકિયા

() પાણીમાં પગ નાખ્યો અને….

આંધ્ર પ્રદેશની ગૂથીકોંડા ગુફામાં બાયોસ્પેલોયોલૉજિસ્ટ ( ગુફાઓના બાયોલોજિસ્ટ) શાહબુદ્દીન શેખ જીવાત શોધતા હતા. એમને અચાનક લાગ્યું કે એમના પગ પર કોઈ જીવડું ચડ્યું છે. એને ખંખેરી નાખવા માટે એમણે પાણીમાં પગ ડુબાડ્યો. પાણી ડહોળાઈ ગયું અને દૂધિયા રંગના અસંખ્ય જીવો તરી આવ્યા. એમણે એનું પરીક્ષણ કર્યું અને જાહેર કર્યું કે ખંડીય છાજલીઓ હજી સરકીને જુદી નહોતી પડી તે પહેલાંથી આ જીવો અહીં કરોડો વર્ષોથી રહે છે!

લંડનની ઝૂલૉજિકલ સોસાઇટીએ એમને સન્માનવા આ નવા જીવને નામ આપ્યું છે, આંધ્રાકોઇડ શાહબુદ્દીન. સોસાઇટીએ એમને ફેલોશિપ પણ આપી છે.

શાહબુદ્દીન શેખ આચાર્ય નાગાર્જુન યુનિવર્સિટીમાં અધ્યાપક છે અને આજ સુધી દેશની ગુફાઓમાં ફરીને ૪૦ નવી પ્રજાતિઓ શોધી ચૂક્યા છે. ગુફાઓમાં વસતા જીવો શોધવાનું હજી ભારતમાં નવું જ શરૂ થયું છે. એમણે પોતાના નામની પ્રજાતિ શોધી તે પછી બેલૂમની ગુફામાં પણ ‘આંધ્રાકોઇડ’ નામની પ્રજાતિ શોધી અને એને ગુફાનો નક્શો બનાવનાર જર્મન બાયોસ્પેલિયોલૉજિસ્ટ હર્બર્ટ ડેનિયલ ગેબોયેરનું નામ આપ્યું છે.

સંદર્ભઃhttps://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/zoological-society-of-london-honour-for-ap-scientist/article24999844.ece

() દુનિયામાં કૅન્સરનો પ્રકોપ વધ્યો

સપ્ટેમ્બરની ૧૨મી તારીખે કૅન્સર વિશેના સંશોધનની આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા ( International Research on Cancer)એ ૩૬ જાતનાં કૅન્સરો અને એકંદરે કૅન્સર વિશેનો એનો રિપોર્ટ GLOBOCAN 2018 પ્રકાશિત કર્યો છે. એમાં આખી દુનિયાના ૧૮૫ દેશોમાંથી માહિતી એકત્ર કરીને એવું તારણ કાઢવામાં આવ્યું છે કેકૅન્સરનો પ્રકોપ વધતો જાય છે. રિપોર્ટ આના માટે સમાજમાં વધતી વયોવૃદ્ધોની સંખ્યા,વ્યાપારી હેતુઓ અને અનારોગ્યકારી જીવનશૈલીને જવાબદાર ઠેરવે છે.

૨૦૧૮માં એક કરોડ એંસી લાખ લોકોને કૅન્સર થયું હોવાનું જણાયું છે અને ૯૬ લાખનાં મૃત્યુ થયાં છે. આજની તારીખે, દરેક આઠમાંથી એક પુરુષ અને દસમાંથી એક સ્ત્રી આ વર્ષે કૅન્સરને કારણે મૃત્યુ પામશે. ૨૦૩૦ સુધીમાં કૅન્સરને કારણે દુનિયામાં જેટલાં મૃત્યુ થશે તેમાંથી ત્રણ કરોડ (૭૫ ટકા) મૃત્યુ નીચી આવકવાળા દેશોમાં થશે.

દરેક પ્રદેશમાં જુદી જુદી જાતાનાં કૅન્સર થાય છે પણ સ્ત્રીઓમાં સ્તનના કૅન્સરનું સૌથી વાધારે પ્રમાઅણ જોવા મળે છે, પરંતુ આફ્રિકાના સહારા પ્રદેશમાં ગર્ભાશયના મુખનું કૅન્સર વધારે વ્યાપક છે. આખી દુનિયામાં હવે ફેફસાંના કૅન્સરનું પ્રમાણ વધવા લાગ્યું છે અને ૨૦૧૮માં ૨ કરોડ કરતાં વધારે નવા દરદી મળ્યા અને ૧ કરોડ ૮૦ લાખનાં મૃત્યુ થયાં છે.

એશિયામાં, જ્યાં દુનિયાની ૬૦ ટકા વસ્તી રહે છે પણ કૅન્સરની નોંધણી માત્ર ૧૫ ટકા છે. બીજી બાજુ ૨૦૧૮માં કૅન્સરનું નિદાન થયું હોય તેવા પચાસ ટકા કેસો એશિયામાં નોંધાયા છે.

ભારતનું ચિત્ર જોઈએ.

સંદર્ભઃ DOI:https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)32252-9

(3) ગૅલીલિયોનો ચર્ચની ટીકા કરતો પત્ર હાથ લાગ્યો!

સૂર્ય પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા કરે છે એમ ચર્ચ માનતું. ગૅલીલિયોએ સાબીત કરી આપ્યું કે ખરેખર તો પૃથ્વી સુર્યની આસપાસ ફરે છે. એણે પોતાના એક મિત્રને પત્ર લખ્યો હતો જે ચર્ચના હાથમાં પડ્યો. ગૅલીલિયોના આવા બે પત્ર છેઃ એક રોમમાં ચર્ચ પાસે છે અને બીજો લંડનની રૉયલ સોસાઇટીમાં ખોટી ફાઇલમાં મુકાઅઈ ગયો હતો. બન્ને પત્રમાં ભાષાનો ફેર છે. ગૅલીલિયોનો બચાવ હતો કે ચર્ચે જાણી જોઈને એની મૂળ ભાષા બદલીને કઠોર ભાષાનો પ્રયોગ કર્યો છે જો કે એ નક્કી કરવાનું મુશ્કેલ છે કે ગૅલીલિયોએ પહેલાં કઠોર ભાષા વાપરી અને પછી ભાષા હળવી બનાવી કે એનાથી ઉલ્ટું થયું, પાદરીઓએ ભેગા મળીને ગૅલીલિયો વિશે અફવાઓ ફેલાવી.

આ પત્ર રૉયલ સોસાઇટી પાસે અઢીસો વર્ષથી પડ્યો હતો પણ કોઈને ખબર નહોતી, આ વર્ષના ઑગસ્ટની બીજી તારીખે ઇટાલિયન સંશોધક સાલ્વાતોર રિસિઆર્દો ત્યાં કોઈ બીજા કામે ગયો અને તે સાથે ઑનલાઇન કૅટલોગ પણ તપાસતાં એને ઉત્કંઠા થઈ, પરિણામે આ પત્ર મળી આવ્યો.

૨૧મી ડિસેમ્બર ૧૬૧૩ના લખાયેલો સાત પાનાનો આ પત્ર દેખાડે છે કે શરૂઆતમાં ગૅલીલિયોએ ચર્ચના પ્રકોપથી બચવા માટે બધા પ્ર્ર્રયત્ન કર્યા હતા. એણે ૧૬૩૨માં પુસ્તક લખ્યું તેમાં કહ્યું કે સમુદ્રમાં ભરતી અને ઓટ આવે છે તે સુચવે છે કે પૃથ્વી ફરે છે. આ વાત બાઇબલથી ઉલ્ટી જતી હતી એટલે ગૅલીલિયોને ચર્ચે સજા કરી અને ૧૬૪૨માં મૃત્યુ થયું ત્યાં સુધી એણે કારાવાસ ભોગવ્યો.

ગૅલીલિયોનું જીવનઃ https://www.youtube.com/watch?v=_7YkmGacEsw

સંદર્ભઃ (૧) https://www.nature.com/articles/d41586-018-06769-4?utm_source=briefing-dy&utm_medium=email&utm_campaign=briefing&utm_content=20180921

(૨) https://en.wikipedia.org/wiki/Galileo_affair

() આપણે બોલીએ કેમ છીએ?

નૉર્થ-વેસ્ટર્ન મૅડિસીન અને વેઇનબર્ગ કૉલેજના સંશોધકોએ સ્પીચ-બ્રેઇન મશીન બનાવ્યું છે, જે સંપૂર્ણ લકવાગ્રસ્ત વ્યક્તિને પણ બોલીને પોતાની વાત કહેવામાં કામ લાગશે. સંશોધકોએ જોયું કે મગજ જે રીતે હાથપગનું સંચાલન કરે છે તે જ રીતે આપણે બોલવા માગીએ છીએ ત્યારે ધ્વનિમાં સંકળાયેલાં અંગોનું સંચાલન કરે છે. આ કામ એ એટલું કુશળતાથી કરે છે કે એક જ વર્ગના ધ્વનિઓ – જેમ કે, ‘ક’ અને ‘ખ’ અથવા ‘પ’ અને ‘બ’ના ઉચ્ચારમાં જે ફેર છે તે પણ મગજ દ્વારા સંચાલિત થાય છે. આમાં કંઠ, તાળવું, દાંતનો પાછળનો ભાગ, હોઠ વગેરેનો ઉપયોગ પણ મગજ નક્કી કરી આપે છે. આજ સુધી એમાં મગજની શી ભૂમિકા છે તે સમજી શકાયું નહોતું.

નૉર્થવેસ્ટર્નના વૈજ્ઞાનિકોએ આના માટે એક પ્રયોગ કર્યો. મગજની ગાંઠ કાઢવા માટેના ઓપરેશનમાં એમણે દરદીના મગજમાં ઇલેક્ટ્રોડ લગાડ્યા અને એને જાગતો રાખ્યો. ઓપરેશન દરમિયાન દરદીને એક સ્ક્રીન પરના પરદા પરના શબ્દો વાંચવાનું કહેવામાં આવ્યું, જે ઇલેક્ટ્રોડ દ્વારા ગ્રાફ રૂપે અંકિત થઈ ગયા.

આ તો અખતરો હતો, હવે મશીન માટેનું અલ્ગોરિધમ બનાવવાનું રહે છે કે જેથી મશીન દરેક દરદીને કામ આવે.

સંદર્ભઃ

(૧) http://www.jneurosci.org/content/early/2018/09/26/JNEUROSCI.1206-18.2018 (SFN લૉગ-ઇન વિના માત્ર ઍબ્સ્ટ્રૅક્ટ વાંચી શકાશે). લેખઃ nd Phonemes in Precentral and Inferior Frontal Gyri. Journal of Neuroscience, 2018;

(૨) www.sciencedaily.com/releases/2018/09/180926140827.htm


શ્રી દીપક ધોળકિયાનાં સંપર્કસૂત્રો

ઈમેલઃ dipak.dholakia@gamil.com

બ્લૉગઃ મારી બારી

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

1 comment for “Science સમાચાર ૪૮

  1. vkvora2001 Atheist Rationalist
    October 3, 2018 at 7:53 am

    सायन्स समाचारमां पोस्ट साथे नीचे जीवन के संदर्भ पण लेखक आपे छे. पृथ्वी गोळ दडा जेवी छे अने सुर्य आसपास फेरफुदरडी जेम फरे छे ए खबर पडया पछी चर्चे गेलेलीयोने सजा करी. गेलेलीयोए बडबळाट कर्यो के मारा सोगंदनामाथी कांई फरक नथी पडवानुं पृथ्वी तो सुर्य आसपास नीयमीत समयबद्ध फर्या ज करशे अने चारसो वरस पछी 1992 मां चर्चे भुल कबुल करी.

    चार समाचारमां पाणीमां पग, केंन्सर अने गेलेलीयोनो नंबर त्रीजो छे. पोस्टमां महेनत करी जे रजुआत थयेल छे अने ते पण टुंकी ओछी लाईनोमां..

    ए हीसाबे साहीत्यकारोने चार पांच पुस्तकनी नवलकथा सुधी पोतानी खोटी बडास माटे जरुर वीचारवुं जोईए. 

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.