વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી – પુસ્તક પરિચય : કવાએટ સિકનેસ : મૂગી વેદના

image

જગદીશ પટેલ


clip_image002અર્લ ડોટર અમેરિકાના જાણીતા તસવીરકાર છે જેણે આખું જીવન શ્રમજીવીઓની જ તસ્વીરો લીધી. કવાએટ સિકનેસ એમની તસ્વીરોનું પુસ્તક છે (પ્રકાશન: ૧૯૯૮). પુસ્તકમાં પોતાની આત્મકથનાત્મક નોંધમાં અર્લ ડોટર જણાવે છે કે 25 વર્ષ કરતાં વધુ સમયગાળા દરમિયાન કામદારો અને તેમની વચ્ચે કામ કરતા સામાજિક કાર્યકરોની તસ્વીરો લેતા સમયે તેમણે કામદારોની કુશળતા, સિદ્ધિ અને ગૌરવને માણ્યા છે. તો બીજી તરફ તમામ પ્રકારના કામોમાં જોતરાયેલા કામદારોની મૂંગી વેદના પણ જોઈ છે. લાંબા ગાળા સુધી કામને સ્થળે ઝેરી રસાયણો અને ધૂળની ઝીંક ઝીલ્યા પછી આવેલી બીમારી તેમનાં શરીરમાં પડઘાય છે. “કામને સ્થળે થતાં અકસ્માતોમાં થતા મોત કે વ્યવસાયિક બીમારીઓને કારણે ટૂંકાતું જીવન મેં જ્યારે જોયું ત્યારે સરકારી ચોપડાઓમાં માત્ર આંકડા બની રહેતી આ કરુણાને કચકડે મઢવાનું કામ કરવા સિવાય રહી શક્યો નહીં. ન્યૂયોર્કની સ્કૂલ ઓફ વિઝ્યુઅલ આર્ટમાં અભ્યાસ પૂરો કર્યા પછી મેં તસવીરકાર તરીકેની મારી કારકિર્દીનો આરંભ કર્યો. ૧૯૬૮માં “વોલન્ટીયર્સ ઇન સર્વિસ ટુ અમેરિકા (VISTA)” નામની સંસ્થામાં હું જોડાયો અને પહેલું કામ મને ટેનેસી રાજ્યમાં સોંપવામાં આવ્યું. એમ હું કોલસાની ખાણમાં કામ કરતા ખાણીયાઓના કુટુંબોના સંપર્કમાં આવ્યો. તેમના સંઘર્ષો અને તેમની સંસ્કૃતિ જાણતો અને માણતો થયો. અને એ સંબંધ આજદિન સુધી ચાલુ રહ્યો છે. “વિસ્ટા” સાથેનું મારું કામ પત્યા પછી પણ હું ત્યાં જ રોકાયો અને “યુનાઇટેડ માઈન વર્કર્સ ઓફ અમેરિકા” નામના મજુર સંગઠનના સભ્યો દ્વારા સંસ્થામાં સુધારા માટે ચાલી રહેલા સંઘર્ષની તસ્વીરો લેતો રહ્યો.” તે સમયે આ મજૂર સંગઠન ટોની બોઈલ નામના ભ્રષ્ટ નેતાની આગેવાની હેઠળ હતું. પાછળથી તેને જન્મટીપની સજા થઈ. 1972માં આ સંગઠનના સુધારકોના અખબાર “ધ માઈનર્સ વોઇસ”માં જોડાયા અને પછી બોઈલને હાંકી કાઢવાની “માઈનર્સ ફોર ડેમોક્રસી” નામની ચળવળમાં તસવીરકાર તરીકે જોડાયા. ચૂંટણીમાં બોઈલને હરાવ્યા તે પછી ૧૯૭૭ સુધી તેમણે “યુનાઇટેડ માઇન વર્કર્સ જર્નાલ”માં કામ કર્યું. આ સામયિક ખાણિયાઓની સલામતી અને આરોગ્યમાં સુધારા કરવા અને જીવનધોરણ બહેતર કરવા પર જોર મુકતું. ખાણીયાઓના જીવનની અંતરંગ પળો, તેમનું કઠણ જીવન પણ સાથે તેમના જીવનના ઉત્સવો, ઉમંગો, આનંદ અને સંસ્કૃતિના સાક્ષી પણ બનવાનું થયું. તેઓ જણાવે છે કે, “આ સમયગાળો મારી સર્જનાત્મકતાના વિકાસનો પણ ગાળો હતો. શાની તસવીર લેવી તેટલું જ નહીં પણ જોનારના દિલોદિમાગ પર અસર કરે તેવી તસવીર શી રીતે લેવી તે પણ હું શીખ્યો.”

વર્ષો વિત્યાં તેમ તસ્વીર માટેના વિષયનો પણ વિસ્તાર થયો. વ્યવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી ઉપરાંત હવે તેમાં પર્યાવરણના જોખમો અને જાહેર આરોગ્યના વિષયો પણ ભળ્યા અને એમ થવું એ સાહજિક જ હતું. ૧૯૭૬માં સામયિકના અન્ય કર્મચારીઓ સાથે તેમની તસવીર કલાનું પણ સન્માન થયું. તેમને “નેશનલ મેગેઝિન એવોર્ડ ફોર સ્પેશિયલાઇઝ્ડ જર્નાલિઝમ” મળ્યો. ન્યૂયોર્કના સૌથી ઊંચા મકાન એમ્પાયર સ્ટેટ બિલ્ડીંગના ૮૬માં માળે બહાર લટકી કાચ સાફ કરતાં કર્મચારીના ફોટા માટે તેમને ૧૯૮૮માં “લેકા મેડલ” મળ્યો. વ્યવસાયિક આરોગ્યના પુસ્તકમાં પણ એમની તસવીરો પ્રગટ થઈ. ઉપરાંત 26 પાનાંના ફોટો નિબંધ માટે પણ આ ઇનામ હતું. ૧૯૯૨માં તેમણે વિલિયમ સેરીનના પુસ્તક માટે પણ કામ કર્યું. પોલાદનો ઉદ્યોગ ધરાવતું અમેરિકાનું એક શહેર કેવી નાટકીય રીતે ભાંગી પડ્યું તેની વાત આ પુસ્તકમાં કરવામાં આવી છે. અમેરિકાના જોખમી કામો દર્શાવતી 120 તસવીરોના પ્રદર્શનને “મૂંગી બીમારી” અથવા “કવાએટ સિકનેસ” નામે તેમણે ૧૯૯૬માં અમેરિકાના વિવિધ શહેરોમાં ફરતું કર્યું. સૌ પ્રથમ આ પ્રદર્શન અમેરિકન ઇન્ડસ્ટ્રીયલ હાયજીનની વાર્ષિક પરિષદમાં વોશિંગ્ટન ખાતે રજૂ થયું. તે પclip_image004છી 1997માં હાર્વર્ડ સ્કૂલ ઓફ પબ્લિક હેલ્થના ૭૫ વર્ષના ઉજવણી સમયે પણ ગોઠવાયું. આ પુસ્તક એ જ તસવીરોનું છે. “આ તસવીરો અને પુસ્તક પાછળ મારો મુખ્ય હેતુ છે દર વર્ષે અમેરિકાના હજારો કામદારો જે પીડા ભોગવે છે તેને માનવીય ચહેરો આપવો. મારી તસવીરોના પાત્રોને હું દર્શક સાથે સીધો સંવાદ સ્થાપવા દઉં છું. આ પ્રદર્શન જોતા એક ઇન્ડસ્ટ્રીયલ હાયાજીનીસ્ટે મને જણાવ્યું કે તે પોતે જે હેતુસર આ વ્યવસાયમાં આવ્યા હતા તે હેતુ સાથે આ પ્રદર્શન એમને જોડી આપે છે. આવા પ્રતિભાવો સાંભળી પરમ સંતોષનો અનુભવ થાય છે. હું જાણું છું કે આ તસવીરોના દર્શકો કરતાં તસવીરોના પાત્રોના જીવન ખૂબ કઠણ અને વેદનાસભર છે. આ ખાઈને પુરવાની મારી થોડી કોશિશ છે. હું જ્યારે મૃત્યુ, અપંગતા કે શોષણ જોઉં છું ત્યારે માત્ર તે ઘટના કે વ્યક્તિ માટે મારા કેમેરાનો ઉપયોગ નથી કરતો પરંતુ તસ્વીર દ્વારા મારી પોતાની પ્રતિક્રિયા વ્યક્ત કરું છું. એ ક્ષણે જે તીવ્રતાનો અનુભવ મેં કર્યો તે જ તીવ્રતાનો અનુભવ દર્શક પણ એ તસ્વીર સામે ઉભા રહીને કરે તેમાં મારી સફળતા છે. મારા પાત્રોના સંજોગો સાથે જે લોકો સહાનુભૂતિ ધરાવે છે માત્ર તેમને જ સ્પર્શવાનો મારો લક્ષ્યાંક નથી પણ જેઓ સામાન્ય રીતે એ તરફ બહુ ધ્યાન નથી આપતા તેમનું ધ્યાન ખેંચવા તરફ મારું લક્ષ્ય હોય છે.”

આ પુસ્તકમાં તેમની 150 જેટલી શ્વેતશ્યામ તસવીરો સંગ્રહાઈ છે. ૧૯૯૮માં પ્રગટ થયેલ આ સંગ્રહમાં આરોગ્ય સેવાઓ, અગ્નિશમન જેવી જાહેર સલામતી સેવાઓ, બાંધકામ, ખેતી અને ખાદ્ય પદાર્થોનું ઉત્પાદન, કપડુ અને તૈયાર વસ્ત્રોનું ઉત્પાદન, રસાયણો અને કાર્યસ્થળનું પર્યાવરણ, ઓફિસ અને કમ્યુનિકેશન, કોલસાની ખાણો, ઓટોમોબાઇલ અને ભારે ઈજનેરી ઉદ્યોગ, લાકડાની વસ્તુઓ, કર્મશીલતા અને કામનો સંતોષ એવા મથાળા હેઠળ તસવીરો અપાઈ છે.

તેમની તસવીરો કેવી અસરકારક છે તેનું જીવતું ઉદાહરણ અમેરિકન ઇન્ડસ્ટ્રીયલ હાઈજીન એસોસિએશનની સામાજિક નિસ્બત સમિતિના અધ્યક્ષ સ્કોટ સ્નિડર આ પુસ્તકનો પરિચય આપતા લેખમાં જણાવે છે. 1980માં તેમની એક તસવીરનો ઉપયોગ ઓક્યુપેશનલ સેફ્ટી એન્ડ હેલ્થ એડમિનિસ્ટ્રેશન (ઓશા; ફેકટરી ઇન્સ્પેકટર જેવું અમેરીકાનું ખાતું) દ્વારા પ્રકાશિત એક બ્રોશરમાં કરવામાં આવ્યો. આ બ્રોશર અમેરિકાની મિલોમાં કપાસની રજના ધોરણો અંગેની કાનૂની જોગવાઈઓ અંગે હતું. આ બ્રોશરના મુખપૃષ્ઠ ઉપર કપાસની રજને કારણે થતા બીસ્સીનોસીસ નામના ફેફસાના રોગથી પીડાતા કામદારની અર્લ ડોટરે લીધેલી તસવીર હતી. તે જોઈ રોનાલ્ડ રીગનનું તંત્ર એવું ગુસ્સે થયું કે તેમણે એ તસવીર હટાવવાનો હુકમ કર્યો. અર્લની તસવીરોમાં કોલસાની ખાણના ખાણીઆની તમને શોધતી આંખો દેખાશે. ખાણીયાની ચામડી, તેના કપડા, તેના શરીરની અંગભંગી – એ બધું જ આપણા જેવા જ એક નાગરિકની છે પણ આપણાથી ખૂબ જુદી છે. તેનો કેમેરો ખેતરો અને કારખાનાઓ, બંધાઇ રહેલાં અને બંધાયેલા મકાનોમાં, ખાણોમાં અને ઓફિસોમાં ઘૂમી વળ્યો છે અને દેશના અન્ય નાગરિકોના પેટ ભરેલા રાખવા, તેમના શરીરને હૂંફાળું રાખતા વસ્ત્રો તૈયાર કરતાં, તેમને માથે છત આપતા મકાનો બાંધતા કે તેમને જરૂરી કારનું ઉત્પાદન કરતા મહિલા અને પુરુષ કામદારો કેવી રીતે અને કઈ સ્થિતિમાં કામ કરે છે તે બતાવે છે. તેનો કેમેરા અમેરિકા આખામાં ફરી વળ્યો છે. તેની તસવીરોમાં એક કલાકારનું કૌશલ્ય દેખાય છે પણ તેને ઊર્જા તો આપે છે એક નાગરિકના નૈતિક મુલ્યો. જે લોકો ખૂબ મૂલ્યવાન પરંતુ જોખમી કામો કરે છે તે તરફ સમાજનું ધ્યાન જવું જોઈએ અને સમાજે એમની ચિંતા કરવી ઘટે એવી ઊંડી સમજ તસ્વીરકારની દેખાય છે. પોતાનું પેટ ભરવા આ મજૂરો જે ઢસરડા કરે છે તે આપણે જોઈ શકીએ છીએ. એક ખાણિયાએ કહેલું કે, “અમારામાંના કેટલાકોને માટે તો જોખમી કામ કર્યા વclip_image006ગર છૂટકો જ નથી. અમે જાણીએ છીએ કે એથી અમારું આરોગ્ય જોખમાય છે, ધીમે ધીમે અમારા ફેફસા ખતમ થવાના છે, અમને શ્વાસ લેવાની તકલીફ પડવાની છે, અમારા થુંકમાં પહેલાં કોલસાની કાળી રજ અને બીમાર થયા પછી ઘટ્ટ લાલ લોહીના કણ દેખાવાના છે. પરંતુ અમે એ જોખમ ન લઈએ તો અમારું કુટુંબ ભૂખે મરે. કેટલાક આ તસવીરો જોઇને કહેશે કે “ઓહો, આ તો આવું જ હોય ને. કામમાં તો જોખમ હોય જ.” પરંતુ ધીમે ધીમે લોકો આ સમસ્યા પ્રત્યે સંવેદનશીલ થતાં જાય છે તેની પાછળ આવા પ્રયાસો છે. લુઈ હાઈન નામના તસવીરકારે વર્ષો પહેલાં (૧૯૦૦નાં દાયકામાં) બાળમજૂરોની તસવીર લીધી હતી તે કારણે બાળ મજુરી પર પ્રતિબંધ મુકતા કાયદા ઘડાયા. અમેરિકામાં હવે બળ મજુરી ભૂતકાળ બની ગયો છે. હવે બાળ મજૂરી કરાવતા દેશો ઊંચી પ્રતિષ્ઠા પામતા નથી. હાઈનની તસ્વીરોએ બાળમજૂરી વિરોધી કાયદાઓ ઘડવા અને અમલ કરવા માટે પ્રેરણા આપી અને અનુકૂળ સામાજિક વાતાવરણ પુરૂ પાડ્યું. એ જ રીતે ૧૯૩૦ના મહામંદીનાં ગાળામાં ડોરોથીઆ લાન્ગે અને બેન શાન વિગેરેએ સ્થળાંતરિત મજૂરો જે હાડમારીભર્યું જીવન જીવતા અને કામ કરતાં તેની તસ્વીરો લીધી અને આ તસવીરોએ પણ આ મજૂરોની હાડમારીઓ પ્રત્યે સમાજ્નું અને સરકાર્નુંમ ધ્યાન ખેચ્યું. “ડબલ ટેક” મેગેઝીનના તંત્રી રોબર્ટ કોલ આ પુસ્તક પુસ્તકના ફોરવર્ડમાં જણાવે છે કે ૧૯૬૭માં મિસિસિપીના ત્રિકોણ પ્રદેશમાં વિટામિનની ઊણપને કારણે પીડાતા બાળકો અંગે રજૂઆત કરવા ગયા ત્યારે સેનેટર રોબર્ટ કેનેડીએ અમને કહેલું, “તમે શું જોયું તે અમને કહો તમે જે જોયું એ અમને બતાવો અને દેશ પગલાં લેવા ઉભો થશે. હું જાણું છું કે શબ્દો કરતાં તસવીરો વધુ અસરકારક અને બોલકી હોય છે. આ પુસ્તકમાં કેટલીક તસવીરો એવી છે જેને શબ્દોની કોઈ જરૂર નથી. બર્તોલ્ત બ્રેખ્તનું એક અવતરણ અહી અપાયું છે. બ્રેખ્ત કહે છે, “કલા એ વાસ્તવ બતાવનાર અરીસો નથી, પરંતુ એક હથોડો છે જેનાથી સમાજને ઘડવાનો છે.”

આ પુસ્તકની તસવીરો જોઈએ તો હોસ્પિટલમાં ધોયેલી ચાદરોનો વજનદાર જથ્થો ઉચા ઘોડા પર ઉંચી થઇને ગોઠવતી મહિલા કર્મચારી, દર્દીઓની મેલી-ગંદી-ચેપી જંતુઓ ધરાવતી ચાદરો ધોવા માટે છૂટી પાડતાં કર્મચારીઓ, ગોળીની ઈજાનો ભોગ બનેલ દર્દીને આઇસીયુમાં સારવાર આપતી નર્સ બહેન, ઈથીલીન ઑક્સાઈડ જેવા ઝેરી રસાયણયુક્ત વરાળના સંપર્કમાં આવતા સ્ટરિલાઇઝરના કર્મચારી, જાહેર સેવા બજાવતાં માર્યા ગયેલ પોલીસ અધિકારીનું સ્મારકમાં નામ શોધતો તેનો નાની વયનો દીકરો, આગ બુઝાવતી વખતે પ્લાસ્ટિકના ઝેરી ધુમાડાના સંપર્કમાં આવતો અગ્નિશામક દળનો જવાન, ઊંચાઈ ઉપર પુલની મજબૂતાઈનું નિરીક્ષણ કરતો ઇજનેર, વીજળીના થાંભલા પર વીજ લાઈન રીપેર કરવા ચઢેલ કર્મચારી એમ અનેક યાદગાર તસવીરોથી અનોખું બન્યું છે.

clip_image008આ પુસ્તકના શીર્ષક પાછળ પણ વાર્તા છે. નોર્થ કેરોલિના રાજ્યના ગ્રીનવિલમાં કાપડ મિલો હતી અને આ કાપડ મિલોમાં કામ કરનાર કામદારો કપાસની રજના સંપર્કમાં આવતા. તેમને બીસ્સીનોસીસ નામનો ફેફસાનો રોગ થતો. આ બીમારીથી પીડાનાર દર્દીને રાત્રે ખાંસી ખૂબ ચડતી તેથી રાત્રે સારી ઊંઘ લઈ શકતા નહીં. તે કારણે દિવસે પણ તેમને ઊંઘવું પડતું. ત્યારે ઘર બહાર તેમના કુટુંબીજનો એવો બોર્ડ મુકતા કે શાંતિ જાળવો, અહીં કોઈક બીમાર છે. અંગ્રેજીમાં “કવાએટ” અને નીચે “સિકનેસ” એમ બે શબ્દો લખતા. એ પરથી “કવાએટ સિકનેસ” એવું મથાળું એમણે પસંદ કર્યુ.

૧૯૯૯થી તેઓ હાર્વર્ડ સ્કુલ ઓફ પબ્લિક હેલ્થમાં વીઝીટીંગ સ્કોલર તરીકે કામ કરે છે.

૨૦૧૮માં ૫૦ વર્ષની તેમની કારકિર્દીના કામનું પુસ્તક “લાઈફ્સ વર્ક” પ્રગટ થયું. આ પુસ્તક ૨૫૦ પાનાનું છે અને તેમાં તેમની ૫૦૦ તસ્વીરો સમાવાઈ છે. આ તસ્વીરોનું પ્રદર્શન નવેમ્બર,૨૦૧૮મા વોશિંગ્ટનમાં એ.એફ.એલ. સીઆઇઓના મુખ્યાલયમાં યોજાશે અને તે પછી ડીસેમ્બરમાં બાલ્ટીમોરમાં મળનાર નેશનલ કોશ પરીષદમાં પણ યોજાશે. “કવાએટ સિકનેસ” પછી તેમનું આ બીજું પુસ્તક છે.

૨૦૧૬માં તેમને “એસ્બેસ્ટોસ ડીસીઝ અવેરનેસ ઓરેગેનીઝેશન” દ્વારા “બેજીસ” નામના એસ્બેસ્ટોસ કામદારોને સ્મરણાન્જલી આપતી તસવીરોના પ્રદર્શન માટે એવોર્ડ અપાયો. ૨૦૧૫માં “મેસેચ્યુસેટ્સ એસોસીએશન ઓફ ઓક્યુંપેશનલ હેલ્થ નર્સીસ” અને “ન્યુ ઇન્ગલેન્ડ કોલેજ ઓફ ઓક્યુપેશનલ એન્ડ એન્વાયર્નમેન્ટલ મેડીસીન” દ્વારા લાઈફ ટાઈમ એચીવમેન્ટ એવોર્ડ અપાયો. ૨૦૦૧માં અમેરિકન પબ્લિક હેલ્થ એસોસીએશન દ્વારા એલીસ હેમિલ્ટન એવોર્ડ અપાયો. ૯/૬/૯૯એ વોશિંગ્ટન પોસ્ટે તંત્રી લેખ લખ્યો.

તેમના પ્રદર્શનો :

clip_image010બ્રુકલીન,ન્યુ યોર્ક ખાતે આવેલી માઈમોનાઈડ મેડીકલ સેન્ટરની શતાબ્દી નિમિત્તે તેમણે ૭૧૧ પથારીની આ હોસ્પિટલની તસ્વીરોનું પ્રદર્શન યોજ્યું.

clip_image012ચાર આદિવાસી સમાજો દ્વારા તેમના વિસ્તારમાં ઉર્જા વિકાસ ( પરમ્પરાગત, પુન:પ્રાપ્ત અને વૈકલ્પિક), રોજગારીની તકોનો વિકાસ અને કામદારોની સલામતી અંગે કરેલા કામોની તસ્વીરોનું પ્રદર્શન.

clip_image014મેઈન રાજ્યના સ્થળાંતરીત ખેત મજૂરોનાં ૨૦૦૭ની લણણી સમયની તસ્વીરો. તેમાં બ્રોકોલી,શાક,બ્લ્યુબેરી,કરમદા, સફરજનની ખેતીની તસ્વીરો છે. ઓછા વેતન અને વધુ જોખમમાં કામકરતા આ કામદારો રાજ્યના અર્થતંત્રની કરોડ રજ્જુ છે.

clip_image016૯/૧૧ એટલે કે વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના બે ટાવર અલ કાયદાનાં ત્રાસવાદીઓએ હાઈજેક કરેલા વિમાનોએ તોડી પાડ્યા તેમાં બચાવ અને રાહતની કામગીરી દરમિયાન અગ્નિશમન દળના ૩૪૩ લાશ્કરો માર્યા ગયા. તે સમયે કટોકટીની ફરજ બજાવનારાઓની તસ્વીરો.

clip_image018હોસ્પીટલમાં કામ કરતી નર્સ બહેનો કેટલી કુશળ હોય છે, ટેકોનોલોજી વાપરવામાં પાવરધી હોય છે, જ્ઞાની હોય છે અને તબીબીરીતે કેટલી ચપળ હોય છે તે દર્શાવતી તસ્વીરો. યુનીવર્સીટી ઓફ પેન્સીલ્વીનીયાની હોસ્પિટલમાં પાડેલી તસ્વીરો.

imageડીસેમ્બર મહિનાની ટાઢમાં ૮૫ ફૂટ લાંબી ફિશિંગ ટ્રોલરમાં એક અઠવાડીયા સુધી મુસાફરી કરી લીધેલી માછીમારીની તસ્વીરો.માછીમારી વ્યવસાય બહુ જોખમી વ્યવસાય છે .


તેમની વેબસાઈટ: http://earldotter.com


Note: The images taken here are for only educative puprpsoe and have no commercial usage. The copyrights vets with the original creator.


શ્રી જગદીશ પટેલના વિજાણુ સંપર્કનું સરનામું:  jagdish.jb@gmail.com  || M-+91 9426486855

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

4 comments for “વ્યાવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતી – પુસ્તક પરિચય : કવાએટ સિકનેસ : મૂગી વેદના

  1. ઉમાકાન્ત વિ. મહેતા. (ન્યુ જર્સી)
    September 26, 2018 at 3:32 am

    વાંચીને મન દ્રવિત થઇ ગયું. સુધરેલા અને વિકસિત દેશમાં પણ જયા આવી દર્દનાક સ્થિતિ હોય ત્યાં આપણા જેવા અલ્પ વિકસિત દેશોની શું હાલત હશે? મજબુરીથી મજુરી કરતા શ્રમજીવીઓ સામે આંખ ખોલનાર ( આઈ ઑપનર) લેખ

  2. Jagdish Patel
    September 26, 2018 at 8:20 pm

    Thank you, Umakant

  3. પ્રકાશ ગજ્જર
    September 26, 2018 at 10:44 pm

    મે જયારે1990 મા ખંભાતના અકિકનુ કામ કરતા કારીગરોને જોયા,થોડા ફોટા પાડ્યા….તેઑની જીવન ચર્યા જોઈ અને તેઓની શ્વાસોચ્છવાસ માટેની તકલીફે મનને વીહવળ કર્યુ…આવી અનેક તકલીફો અનેક લોકો જાણે અજાણે આવા વ્યાવસાયીક રોગના ભોગ બને છે…ફકત પેટનો ખાડો પૂરવા….ખરેખર હજૂ ઘણૂ ઊજાગર થાય અને તેવા વંચીતો માટે જોખમો સામે સૂરક્ષા મળે તેવી બહેરા કાનો ને પ્રાર્થના….જગુભાઈ…અભીનંદન

  4. September 27, 2018 at 12:47 pm

    Thank you very much for sending, interesting, informative and motivating information. Our country is in waiting list.

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.