ઋણાનુબંધની રંગોળી

આયુષી સેલાણી

‘ઓહો અંગિકા વહુ… હજુ કેમ રસોડામાં છો તમે? બહુ કામ કર્યું. હવે બધું પછી જ આટોપજો. પહેલાં ઘરના આંગણે સરસ મજાની રંગોળી કરી દો.. નાની હશે તો પણ ચાલશે, પણ રંગોળી તો જોઈશે જ…’

અંગિકાનાં સાસુ સેવંતીબહેન તેને કહી રહ્યાં હતાં. દિવાળીનો માહોલ શહેરમાં શરૂ થઈ ચૂક્યો હતો. ચારે તરફ રોશનીનો ઝગમગાટ હતો ને વળી ફટાકડાનો અવાજ પણ વાતાવરણને જીવંત રાખી રહ્યો હતો. રાતના પણ જાણે દિવસ ઊગ્યો હોય તેવું લાગતું. .દિવાળીના આ તહેવારમાં દરેક ઘર રંગોળીથી રંગાયેલું હતું. આંગણે જયારે સરસ મજાના રંગો ભરેલી કૃતિ હોય, ત્યારે એ મકાન પણ ઘર બની જાય છે, નહિ..!! જ્યારથી સેવંતીબહેનના દીકરા આગમ્યનાં લગ્ન અંગિકા સાથે થયાં હતાં અને વહુ ઘરમાં આવી હતી, ત્યારથી તેમણે બધુંય અંગિકાને સોંપી દીધું હતું. લગ્ન કરીને જયારે તે સાસરે આવી, ત્યારે બીજા જ દિવસે સેવંતીબહેને અંગિકાને પોતાનામાં ઓરડામાં બોલાવેલી અને કહેલું:

“જો વહુદીકરા, મારે આગમ્ય એકનો એક દીકરો છે. તે જયારે દસ વર્ષનો હતો, ત્યારે એની તેર વર્ષની બહેન હતી આનિકા. તેને વાલ્વની બીમારી હતી તેથી તેનું મૃત્યુ થયેલું. મેં ત્યારથી જ વિચાર્યું હતું કે મારા દીકરાની વહુને હું હંમેશ દીકરીની જેમ જ રાખીશ. તમને થશે કે તમે સાસરે આવ્યાં છો તો સવારે છ વાગ્યે જાગી જવાનું અને ઘરનાં બધાં કામ કરતા રહેવાનું. રસોઈ આવડવી જોઈએ અને વ્યવહાર પણ સાચવવાનો. વળી સાસુ-સસરાની સેવા તો ખરી જ.. સમાજમાં બસ આ જ તો માન્યતા રહી છે લોકોની…કે સાસરું એટલે વહુનું ઘર નહિ..! પણ હું તમને કહી દઉં છું તમારે આવું કંઈ વિચારવાની જરૂર નથી.. તમે મારી દીકરી જ છો.. હું ને તમારા સસરા તો આજ છીએ ને કાલ નથી.. જે છે એ તમારું ને આગમ્યનું જ છે.. પહેલેથી જ વહુ સાથે ભેદભાવ રાખવાનો કોઈ મતલબ નથી, એટલા માટે જ અત્યારથી જ હું તમને ઘરની ચાવી અને બધું સોંપું છું.. ઠાકોરજીની સેવાથી લઈને દરેક વસ્તુ લેવા સુધીની જવાબદારી તમારી. તમને ગમે એમ જ ચલાવો આ ઘરને…! મારે બસ તમારો સુખી સંસાર જોવો છે..!”

અંગિકા તો આવાં સમજદાર સાસુને પામીને ધન્ય ધન્ય થઈ ગઈ.. હા, આગમ્ય થોડું ઓછું બોલતો.. પરંતુ આખો દિવસ સાસુ સાથે રહેતી અંગિકાને એ વાતની કોઈ તકલીફ નહોતી.. સસરા રાજીવભાઈ બેંકમાં મેનેજર હતા તેથી તેઓ આખો દિવસ બસ તેમના કામમાં જ વ્યસ્ત રહેતા. કોઈ જ પ્રકારની કચકચ નહિ. .હા ક્યારેક અંગિકાને પોતાની બહેનપણીઓને જોઈને જરૂર થતું કે આગમ્ય અને તે બીજા યુગલોની જેમ ક્યારેય ક્યાંય ફરવા નથી જતાં.. પરંતુ જયારે જયારે તે પોતાની બહેનપણીઓ પાસેથી સાંભળતી કે તેમનાં સાસુ અને નણંદની કેવી કચકચ છે કે પતિ સાથે પણ ખુશીથી નથી જીવાતું. એ સમયે પોતાને ખૂબ જ નસીબદાર સમજતી. લગ્ન થયે છ જ મહિના થયા હતા.. તેનાં સાસુ સેવંતીબહેનના એક સંબંધીના પાડોશમાં જ તે રહેતી એટલે સેવંતીબહેનને ત્યારથી જ નજરમાં વસી ગયેલી. માગું નાખ્યું ત્યારે અંગિકાનાં માતાપિતાએ સઘળું જોઈને હા કહેલી. લગ્નબાદ તે અને આગમ્ય પહેલા એકાદ બે મહિના બહાર જતાં.. ને પછી સાસુનો સથવારો હતો એટલે અંગિકા ખુશ રહેતી. બન્ને સાસુ-વહુ નહિ, પણ હંમેશાં બહેનપણીઓની જેમ જ રહેતાં. ક્યારેક સેવંતીબહેન અંગિકાનાં કપડાં પહેરી લેતાં, તો વળી ક્યારેક અંગિકા સાસુમાની સાડી પહેરી લેતી. સાસુમા સ્વચ્છતાનાં આગ્રહી એટલે ઘરને શણગારવાનું બહુ ગમે એમને. જયારે સમય મળે ત્યારે બન્ને સાસુવહુ બજારમાં ખરીદી કરવા નીકળી પડતાં. પછી ભલે કંઈ લે કે ના લે, પણ બજાર આખી તો ચોક્કસ ફરવાની જ. આગમ્યને ટાઈલ્સની પોતાની ફેક્ટરી હતી એટલે પૈસા તો તે અઢળક કમાતો. પોતાના પાપાને તે ઘણીવાર કહેતો કે બેન્કની નોકરી છોડી દે, પરંતુ તેઓ કહેતા કે જીવનમાં કોઈક પ્રવૃત્તિ તો રહેવી જ જોઈએ. તેના વગર જીવન નકામું અને મગજ ખાલી થઈ જાય. તેથી તેઓ પ્રવૃત્તિ ના છોડતા. ચારેય જણાની પોતાની પણ એક દુનિયા હતી અને સાથે મળીને બધાં એકબીજામાં હળીભળી જાય તેવાં વ્યવહારુ અને સમજદાર પણ હતાં.

નવરાત્રી પૂરી થઈ અને દશેરાનો બીજો દિવસ હતો, ત્યારથી જ સેવંતીબહેન અંગિકાને સફાઈ કરવાનું કહી રહ્યાં હતાં. ‘માળિયું સાફ કર, રૂમ સાફ કર અને રસોડું તો સાફ કરવાનું જ છે. એક-એક બરણી ને થાળી-વાટકા ધોઈને જ મૂકવાના છે પાછા.’

સેવંતીબહેન જાણતાં હતાં કે અંગિકા કામમાં પરફેક્ટ જ છે, એને કદાચ ના કહે તો પણ ચાલે. બધું વ્યવસ્થિત થઈ જ જાય. પરંતુ તોય તેમનો જીવ ના રહે અને અંગિકાને કહેવાઈ જાય. આ તો અંગિકા જાણતી કે એનાં સાસુ કેટલાં લાગણીશીલ છે! તેથી જ તે કંઈ ના બોલતી. તે હંમેશા વિચારતી કે દિવાળીની સફાઈ તો સહુ કરે જ અને હરખ પણ સહુને હોય જ.. પણ આ મમ્મીને આટલી ઉતાવળ કેમ છે, દિવાળીની.! કોઈ તહેવારમાં આવો ઉત્સાહ ના દેખાડતાં હોય ને અચાનક શું થઈ ગયું કે દિવાળીમાં આટલો તરવરાટ આવી ગયો..! અંગિકાએ આગમ્યને પૂછ્યું તો તેણે કહ્યું કે તેને કંઈ ખબર નથી.. સસરાજી સાથે તો વાત જ સાવ ઓછી થતી.. એમને તો ક્યાંથી પુછાય. એમાંય આ રંગોળીની વાતે તો અંગિકાને વિચારતી કરી મુકેલી. સાસુજીને રંગોળી સાથે કંઈક અલગ જ લગાવ હતો. અને એટલે જ આજે સાસુમા સવારથી રંગોળી બનાવવાનું કહેવામાં લાગી ગયાં હતાં.

‘અંગિકા, બસ હવે.. કેટલી વાર કહું. પંદર મિનિટ પહેલા કહ્યું હતું. ફરીથી કહું છું.. જલ્દી કરો, રંગોળી બનાવો.. મને આમ આવું સૂનું-સૂનું આંગણું નથી ગમતું.!”

અંગિકાને અચાનક ઝબકારો થયો. ‘સૂનું આંગણું’ !!

તેણે વિચાર્યું. ‘કદાચ આ કારણ હોઈ શકે. આંગણું તો હંમેશાં સાસુમા ફૂલની રંગોળીથી સજાવીને જ રાખતાં. એક પણ દિવસ એવો ના જતો કે આંગણે ફૂલની રંગોળી ના થઈ હોય. તેમને ટાઈમ ના મળ્યો હોય આખા દિવસ દરમિયાન, તો રાતના નાની એવી રંગોળી જાગીને કરી લેતાં. કદાચ કોઈવાર બહારગામ જવાનું થાય તો બહાર બજારમાં જે તૈયાર રંગોળી મળે છે ડાઈમન્ડની ને પુંઠાની તે મૂકી દેતાં! પોતે ઘણી વખત સાસુમાને આ વિષે પૂછ્યું પણ હતું. હંમેશા તેમનો એક જ જવાબ રહેતો.. ‘સૂનું આંગણું ત્યારે જ હોય જ્યારે ઘરમાં કોઈનું મૃત્યુ થયું હોય..! આપણું ઘર હંમેશા હસતું-રમતું રહેવું જોઈએ. દરવાજે તોરણ, આંગણે રંગોળી અને ઉંબરે લક્ષ્મીજીનાં પગલાં એ એક સમૃદ્ધ અને સ્વસ્થ પરિવારની નિશાની છે..! અત્યારે બધું તમને સોંપ્યું છે. વહુ, બસ આ કામ જ હું કરું છું કારણકે આમાં મારો જીવ સમાયેલો છે. જે દિવસે મને ઘરને અને આંગણાને સજાવવામાંથી રસ ઊડી જશે, ત્યારે આ સઘળું તમારું જ કામ થઈ જશે..!!”

સાસુમાની આ વાત યાદ આવતા જ અંગિકાને રંગોળી પ્રકરણનો થોડો-ઘણો તાળો મળવા લાગ્યો. પરંતુ હજુ કંઈક ખૂટતું હતું તેવું તેને લાગ્યું, એટલે તે સાસુમાના ઓરડામાં ગઈ. જોયું તો સાસુમા કબાટમાંથી પગલાં અને રંગોળીના રંગ કાઢી રહ્યાં હતાં.. તેમણે ત્રણ ડબ્બા વસાવેલા હતા, નાનાં-નાનાં ખાનાંવાળા કે જેમાં તેઓ રંગોળીના રંગ ભરતાં. અંગિકાને આવેલી જોઈ તેઓ બોલ્યાં, ‘અંગિકા વહુ આપણી પાસે બધા જ રંગ છે. જોઈ લો. તમારે જે જોઈએ એ રંગ વાપરજો. ગેરુ કરીને રંગોળી બનાવજો. આજે ઘણાવર્ષે આપણા આંગણે રંગોની રંગોળી થશે. નાની બનાવો કે મોટી એ વાંધો નથી.. બસ સરસ મજાની કરજો….!!’

‘મમ્મી, એક વાત પૂછું? શું થયું હતું તમારા જીવનમાં એવું કે તમને આટલું વળગણ છે રંગોનું.. કે પછી આંગણું કોરું ના રહે તેનું…! મને કહેશો પ્લીઝ. અને જો કોઈ બહાનાં ના બનાવતાં. હું જાણું છું કે કંઈક વાત તો છે જ.. બસ શું છે તે સમજી નથી શકતી. જો મને તમારી દીકરી માનતાં હોવ તો કહો..!!”

‘વહુ, મને ખ્યાલ હતો જ કે તમે મને આવું પૂછશો. રંગોળી માટે આવું ગાંડપણ કોણ કરે હેં ને? મને બસ એ દિવસની રાહ હતી કે તમે સામેથી આવીને પૂછો. તો સાંભળો:

‘લગભગ ત્રીસ વર્ષ થયાં આ વાતને. ત્યારે હું અઢારેક વર્ષની હોઈશ, કુંવારી કન્યા. આંખમાં સેંકડો શમણાંઓ સાથે જીવતી એક અલ્લડ છોકરી. એ જમાનામાં હું મારાં માતાપિતાની એકની એક દીકરી હતી.. મને હંમેશાંથી તેઓએ એક દીકરાની જેમ જ રાખેલી. મારા જન્મ પછી મારા પિતાજીએ ચોખ્ખું કહેલું કે હવે કોઈ જ બાળક નહિ. બસ મારી સેવંતીને મોટી કરવામાં હું મારો જીવ રેડી દઈશ..એ કહેશે એમ જ કરીશ..એને ગમશે એ જ એ કરશે અને ભવિષ્યમાં પણ તે ઇચ્છશે એ જ બનશે. મને નાનપણથી જ રંગોળી કરવાનો બહુ શોખ.. હું પંદર મિનિટમાં તો એવી મોટી અને ડિઝાયનર રંગોળી બનાવી દેતી કે વાત ના પૂછો. દિવાળીમાં તો આખું ગામ મારી કરેલી રંગોળી જોવા આવતું. હનુમાનદાદાના સાળંગપુરમાં હું રહેતી. મંદિરે પણ હું જ જતી, રંગોળી કરવા. ધીમેધીમે મેં કલાસ ચાલુ કર્યા, રંગોળીના અને બાર વર્ષની હતી ત્યારથી જ હું પૈસા કમાવા લાગેલી. અમદાવાદ ને સુરતથી લોકો મને રંગોળી કરવા બોલાવતા. મારા ગામમાં પણ બધા વારે- તહેવારે મને કહે, રંગોળી કરવાનું. મારો શોખ, મારી હોબી જ, મારું પ્રોફેશન બની ગયું.! મને એ વાતની અનહદ ખુશી હતી.. મારા પિતાજી પણ બહુ ખુશ હતા.. તેઓ ગામના પ્રતિષ્ઠિત વ્યાપારીહતા.. પંદર-સત્તરની હતી ત્યારથી તો મારા માટે માગાં આવવા લાગ્યાં. પાપા હંમેશાં બધાને કહેતા કે મારી દીકરી ઇચ્છશે ત્યારે જ એનાં લગ્ન લેવાશે. એને કોઈ જ જાતનું બંધન નથી.

તે વખતે હું અઢાર વર્ષની હતી. દિવાળીનો તહેવાર નજીક હતો. હવે તો હું જાતજાતની સ્પર્ધાઓમાં પણ ભાગ લેવા લાગી હતી.. ત્યારે મમ્મી મને બહુ વઢેલાં. દિવાળીએ હું પહેલી વખત ઘરની બહાર જતી હતી સ્પર્ધા માટે. પાપાએ પણ ના કહેલી. આમ તે કોઈ વાતમાં મને ક્યારેય ના કહે જ નહિ, પરંતુ આ વખતે ના કહી અને તો પણ હું ગઈ હતી; કારણકે પાપાને દિવાળી અને બેસતા વર્ષ પર મારી રંગોળી જોયા વગર અધૂરું અધૂરું લાગે. તે હંમેશાં કહેતા કે તારી રંગોળી અને તારી માના બનાવેલા તોરણ વગર આપણું આંગણું સૂનું અને ઘર શાંતશાંત થઈ જાય છે. તે દિવાળીએ પાપાએ કહેલું કે તું ના જા..તો પણ હું જીદ કરીને ગઈ હતી.. મુંબઈમાં સ્પર્ધા હતી તેથી બે દિવસ અગાઉ એટલે કે ધનતેરસના દિવસે સવારથી જ જતી રહેલી. પાપાને કહેલું કે આવતાં આવતાં બીજા ચાર દિવસ થઈ જશે.. એમ તો મેં અગિયારસના દિવસે રંગોળી કરી જ હતી, પરંતુ હું વર્ષોથી દિવાળીની સવારે જાગીને નાહીને પૂજા કરીને દસ વાગ્યે રંગોળી કરતી એ ક્રમ મારો તૂટી ગયો. આમેય ચાર દિવસ પહેલાંની રંગોળી તો કેવી વિખાઈ જાય! મારા ગયા પછી મારા પિતાજીએ દિવાળીના દિવસે રંગોળી કરેલી, જાતે જ દસ વાગ્યે જ. માને ખબર પણ નહોતી. તેઓ સવારમાં છ વાગ્યાના જાગીને રંગોળી કરવા લાગ્યા હતા.. નવેક વાગ્યે જ્યારે માએ તેમની રાડ સાંભળી ત્યારે મમ્મી રસોડામાં હતાં.. રંગોળી કરતાં કરતાં પાપાનું ધ્યાન ના રહ્યું અને રંગના વાટકા પર હાથનો ઝાટકો લાગતાં રંગ તેમની આંખમાં ઊડ્યો. મને હંમેશાં આખા આખા વાટકા ભરીને રાખવાની ટેવ હતી.. પાપાની આંખો રંગ-રંગ થઈ ગઈ અને ભરાઈ ગઈ..તેમણે રાડ પાડીને માને બોલાવી ત્યારે તે દોડતી આવી. પરંતુ બે-ત્રણ મિનિટ સુધી રંગ જે તેમની આંખમા રહેલો તેના લીધે તેઓ અંધ થઈ ગયા. આજીવન એ દિવસ પછી મારા બાપુજી અંધ જ રહ્યા. તે દિવસે હું જ્યારે પાછી આવી અને મને ખબર પડી ત્યારે મારી જાત પર કાળ ચડેલો મને..પાણી મુકેલું કે આજ પછી રંગોળી જ નહિ કરું. રંગોને હાથ પણ નહીં અડાડું. મેં ઘણી કોશિશ કરેલી પાપાને ઠીક કરાવવાની. જાતજાતના ડોક્ટરને અમે મળ્યાં, પરંતુ પરિણામ શૂન્ય. હું એક વર્ષ સુધી તો સાવ ગુમસૂમ થઈ ગયેલી. મમ્મી-પાપા સમજાવતાં, પણ હું ચૂપ જ રહેતી.. પાપાને જ્યારે ખબર પડી ત્યારે તેઓ મારા ઉપર બહુ ખિજાયા કે રંગોળી કેમ છોડી દીધી. મેં ચોખ્ખી ના કહી કે હું રંગોળી નહીં જ કરું. તેમણે મને બહુ આગ્રહ કર્યો, ત્યારે મેં કહ્યું કે ઠીક છે તો હવે હું ફૂલોની રંગોળી કરીશ. બસ ત્યારથી આજ દિન સુધી હું ફૂલોની રંગોળી કરતી આવી છું.. મારા પિતાજી જ્યારે મૃત્યુ પામ્યા ત્યારે મને તેમના ઓરડામાંથી અમુક પત્રો મળેલા કે જેમાં તેમણે મને આજીજી કરી હતી કે હું ફરીથી રંગોથી રંગોળી કરવાનું શરૂ કરી દઉં.. મને હંમેશા થતું કે યોગ્ય સમય નથી આવ્યો, હજુ રંગોળી કરવાનો અને એ પણ રંગોથી. આજે જાણે તમને બધું કહ્યા પછી લાગે છે કે દિલનો ભાર હળવો થયો. આ વાત આગમ્ય કે તમારા સસરા પણ નથી જાણતા. તમને કહીને આજે બહુ સારું લાગ્યું મને.. હંમેશાં થતું કે દીકરી હોત મારી, તો એની સાથે બધું શેર કરત.. આજે ખરા અર્થમાં તમે મારી દીકરી બન્યાં વહુ..!!”

સાસુમાની વાત સાંભળી અંગિકાની આંખમાં આંસુ આવી ગયેલાં. આટલાં વર્ષોથી હૃદયમાં આવી વાત સંઘરીને બેઠેલાં સાસુમા પ્રત્યે તેને માન થઈ આવ્યું. તેણે કહ્યું, ‘મમ્મી, મને તમારા પર ગર્વ છે. તમારી સહનશીલતા અને સમજદારી નવાઈ પમાડે તેવી છે. આજે તમે મને આ બધું કહ્યું, દીકરી સમજીને તેથી હું પણ દીકરી બનીને તમારી પાસે કંઈક માગું છું. મા હવે આજે તમે જ રંગોળી કરજો, ઘરઆંગણે અને તે પણ રંગોથી. નાનાજીને ગમતી હોય તેવી કોઈપણ એક રંગોળી તમારે કરવાની છે. આટલું તમારે કરવું જ પડશે. હવે યોગ્ય સમય પણ છે અને યોગ્ય તક પણ..અને નાનાજીના આત્માને પણ તૃપ્તિ થશે..!!!”

વહુની વાત સાંભળી. સેવંતીબહેનને જાણે તેનામાં પિતાજીનું પ્રતિબિંબ દેખાયું; જે કહેતા હોય, ‘સેવંતી, તારી રંગોળી અને તારા હાથેથી પુરાતા આ રંગો તો મારા જીવનની કિલકારી છે. મારી સવારની ચા નહિ હોય તો ચાલશે પણ તારી બનાવેલી રંગોળી વગર અધૂરું અધૂરું લાગે છે મને..!”

અંગિકાને જવાબ આપતા સેવંતીબહેન બોલ્યાં, ‘વહુ ખરી વાત કરી છે. આજ સાચે જ યોગ્ય સમય છે..ચાલો તમે પણ મારી સાથે. આપણે બન્ને સાથે મળીને શ્રીજી બાવાની મુખાકૃતિ આંગણે સજાવીએ.. રંગોળી પૂરીએ.! મારા પિતાજીને એ બહુ પસંદ હતી..!’

ને દિવાળીના આ શુભ અવસરે અંગિકાએ પોતાનાં સાસુને જીવવાનું એક નવું જોમ અર્પ્યું….!

 

* * *

સંપર્કસૂત્રો:-

મોબાઈલ – ૯૪૨૮૯ ૨૪૨૩૪.
ઈ મેઈલ – ayusheeselani@gmail.com

* * *

(આયુષી સેલાણી તેમના જીવનમાં થતા દરેક બનાવને વાર્તાસ્વરૂપે ઉતારતાં આવ્યાંછે. વાર્તા, સાહિત્ય તેમ જ કવિતાઓથી જ તેમની જિંદગી રંગાયેલી છે. શબ્દ તેમજ સાહિત્યના આ પ્રદેશમાં તેમની કલમ પીંછી વડે અમીછાંટણાં કરતી રહે છે અને એમ જ તેઓ તેમનાં સપનાંને સાકાર કરી રહ્યાં છે. પ્રીમિયમ ગુજરાતી મેગેઝિન ‘કોકટેલ જિંદગી’માં તેમની ફેશનની કોલમ પ્રકાશિત થાય છે. તેમજ રાજકોટના સાંધ્ય દૈનિક ‘ગુજરાત મિરર’માં તેમની વાર્તાની કોલમ છપાય છે. આ ઉપરાંત એક પોલોટીકલ સોશ્યિલ મીડિયા મેનેજ કરતી સંસ્થામાં તેઓ કન્ટેન્ટ રાઈટર તરીકે જોડાયેલાં છે, જ્યાં ગુજરાતના નેતાઓનું સોશ્યિલ મીડિયા એકાઉન્ટ મેનેજ થાય છે. ‘વેબગુર્જરી’ને આ વાર્તા પાઠવવા બદલ તેમને ‘વેગુ’ પરિવાર તરફથી ધન્યવાદ. – ‘વેગુ’ સાહિત્ય સમિતિ)

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.