Science સમાચાર (૩૫)

દીપક ધોળકિયા

. કૅલરી ઘટાડો, ઘડપણ ધીમું પડી જશે.

એક અભ્યાસમાં જોવા મળ્યું છે કે ઓછી કૅલરીવાળો આહાર લેવાથી શરીરની ચયાપચય ક્રિયા પર ધીમી પડી જાય છે. એની સારી અસર એ છે કે ઘડપણનાં લક્ષણો વિલંબથી દેખાય છે. CALERIE (Comprehensive Assessment of Long term Effects of Reducing Intake of Energy) પ્રોગ્રામ હેઠળ સંશોધકોએ સામાન્ય વજન ધરાવતાં ૮૦ સ્ત્રી-પુરુષોને પસંદ કર્યાં પરંતુ બે વર્ષના અભ્યાસ દરમિયાન છેક સુધી ૫૩ ટકી રહ્યાં.

આ પહેલાં સંશોધકોએ ટૂંકી આવરદાવાળા, ઉંદર વગેરે જીવો પર આ પ્રયોગ કરીને સફળતા મેળવી હતી પણ માણસ જેવા લાંબી આવરદાના જીવ પર પહેલી વાર પ્રયોગ કરવામાં આવ્યો. એમાં ૩૪ જણને ૧૫ ટકા ઓછી કૅલરીવાળો ખોરાક આપવામાં આવ્યો અને બાકીના સામાન્યપણે જ ખાતા રહ્યા. જે ગ્રુપ પર ઓછી કૅલરીનો પ્રયોગ થતો હતો એમની ચયાપચયની ક્રિયામાં ધાર્યા કરતાં પણ વધારે ઘટાડો નોંધાયો અને બે વર્ષના અંતે સરેરાશ ૯ કિલો કેટલું વજન ઘટ્યું. એમના પર ઉંમરની અસર પણ ઓછી થઈ હોવાનું જણાયું.

આ પ્રયોગનાણ પરિણામોએ ભારે રસ જગાડ્યો છે. હવે કેટલાક વૈજ્ઞાનિકો બીજો પ્રયોગ કરવા માગે છે – સતત ઓછી કેલરીવાળો આહાર આપીને ડાયેટિંગ પર રાખવા કરતાં મહિનામાં અમુક દિવસ કૅલરી ઘટાડવાથી ચયાપચયની ક્રિયા પર અને ઘડપણનાં લક્ષણો પર શી અસર થાય?

સંદર્ભઃ

(૧) https://www.nature.com/articles/d41586-018-03431-x?WT.ec_id=NATURE-20180330

(૨)મૂળ સંશોધન લેખઃ http://www.cell.com/cell-metabolism/fulltext/S1550-4131(18)30130-X

                                                 (પ્રકાશન ૨૨ માર્ચ, ૨૦૧૮)

૦-૦-૦

. શરીરમાં ફેલાયેલી જાળ પહેલી વાર જોવા મળી!

માનવ શરીરને સમજવાના બધા સફળ પ્રયત્નોની વચ્ચે શાકમાં આખું કોળું જવા જેવું થયું છે! આપણા શરીરમાં એક મોટી જાળ ફેલાયેલી છે જેના વિશે માત્ર હવે જાણવા મળ્યું છે. આની અસર ખાસ કરીને કેન્સર જેવા રોગો શરીરમાં કેમ પ્રસરે છે તે જાણવાનો નવો માર્ગ ખુલ્યો છે.

ન્યૂ યૉર્ક યુનિવર્સિટીની સ્કૂલ ઑફ મૅડીસીનના પૅથોલૉજિસ્ટોએ આ નવી શોધ કરી છે. હમણાં સુધી આપણે એમ માનતા હતા કે શરીરની અંદર આપણી ત્વચાની નીચે, ફેફસાં, પાચનતંત્ર, મૂત્રાશય, ધમનીઓ વગેરેના રક્ષણ માટે જે પાતળી ચાદરો હોય છે તે ઘટ્ટ પેશીઓ છે, પણ હવે જાણવા મળ્યું છે કે એ એકબીજા સાથે જોડાયેલાં પ્રવાહીથી ભરેલાં ખાનાં જેવી જગ્યાઓ છે. આ ખાલી જગ્યાઓની આખી શ્રેણીને મજબૂત (Collagen) અને લવચીક (Elastin) પ્રોટીનની જાળ ટકાવી રાખે છે. આપણાં અંગો કામ કરતાં હોય ત્યારે આ જાળ ‘શૉક-ઍબ્ઝોર્બર’ તરીકે કામ કરીને પેશીઓને તૂટતી બચાવે છે.

ઇઝરાએલની માઉંટ સાઇનાઇ બેથ હૉસ્પિટલમાં એન્ડોસ્કોપિસ્ટોએ આ નવી જાળ અણધાર્યા જ જોઈ. એમને એમ હતું કે પિત્તાશયનાં પિત્તવાહકો (Bile ducts)ની ફરતે સખત રક્ષણાત્મક પડ હશે પણ એમણે નવી જ રચના જોઈ. તે પછી એમણે આ તારણો ન્યૂયૉર્ક યુનિવર્સિટીની સ્કૂલ ઑફ મૅડિસીનના પ્રોફેસર નીલ થિસે ( Neil Theise)ને આ પરિણામો દેખાડ્યાં. થિસેએ વિચાર્યું કે શરીરમાં ઇજે ક્યાંય આવી જાળ હોય છે કે કેમ. એમણે પોતાના નાકની તપાસ કરી તો એમાં પણ એ જ રચના જોવા મળી.

એ શૉક-ઍબ્ઝોર્બર તરીકે તો કામ કરે જ છે, પણ એમણે બાયોપ્સી દરમિયાન એ પણ જોયું કે આ સંરચનાનાં ખાનાંઓમાં પ્રવાહીને બદલે કેન્સરના કણ પણ હતા. એટલે સમજાયું કે કૅન્સર શરીરના એક ભાગમાંથી બીજા ભાગમાં આ જાળ મારફતે જતું હશે. આમ પહેલી વાર શરીરની રચનામાં નવી વસ્તુ જોવા મળી છે.

સંદર્ભઃ

(૧) https://nyulangone.org/press-releases/researchers-find-new-organ-missed-by-gold-standard-methods-for-visualizing-anatomy-disease

(૨)https://www.newscientist.com/article/2164903-newly-discovered-human-organ-may-help-explain-how-cancer-spreads

(૩) મૂળ સંશોધન લેખઃ https://www.nature.com/articles/s41598-018-23062-6#Fig3

૦-૦-૦

૩. રણની હવામાંથી પાણી!

મૅસેચ્યૂસેટ્સ ઇંસ્ટીટ્યુટ ઑફ ટેકનોલૉજીના સંશોધકો સમીર રાવ અને હ્યુન્યો કિમે એવું એક ઉપકરણ બનાવ્યું છે કે જે હવામાંથી ભેજ શોષી લે છે અને એનું પાણી બનાવી દે છે. આ પાણી પીવામાં કામ લાગે તેવું છે. હવામાં ભેજ તો હોય જ પણ આ મશીન ૧૦ ટકાથી પણ ઓછો ભેજ હોય તેવા રણપ્રદેશમાં પણ કસોટીએ પાર ઊતર્યું છે. મશીન સૌર શક્તિથી ચાલે છે. એમણે ઍરિઝોનાના ટેમ્પે રણપ્રદેશમાં આ મશીન દ્વારા ભેજ શોષીને પાણી બનાવ્યું. Metal-Organic Framework (MOF) નામનું આ સાધન હજી તો પ્રયોગ માટે જ છે. હજી એના પર વ્યાપારી ધોરણે કામ કરવાનું રહે છે.

સમીર રાવના શબ્દોમાં જ આ વિશે વધારે જાણીએઃ

https://www.bbc.co.uk/programmes/p06222nh/player

સંદર્ભઃhttp://news.mit.edu/2018/field-tests-device-harvests-water-desert-air-0322

૦-૦-૦

(૪) ચંદ્ર પૃથ્વીનો પુત્ર નથી!

વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે ચંદ્ર આપણી પૃથ્વીનો પુત્ર નથી અને કદાચ ચંદ્ર પહેલાં બન્યો અને પૃથ્વી તે પછી! એટલે ચાંદામામા આપણા તો મામા છે પણ પૃથ્વી માતાના મોટાભાઈ છે! ધગધગતા લાવાનું મહા વાદળ હતું,. ધાતુના મહાકાય ખડક ગરમીથી પીગળી જાય ત્યારે લાવા બને છે. વૈજ્ઞાનિકો પૃથ્વી અને ચંદ્રને જન્મ આપનાર આવા વાદળને ‘સિનેસ્ટિયા’ કહે છે. ગ્રહો બન્યા તે પહેલાંના કાળમાં મહાટક્કરને કારણે ધાતુનો પિંડ પીગળી ગયો હશે. અહીં એનું કલાકારે બનાવેલું કાલ્પનિક ચિત્ર આપ્યું છે.

આ ટક્કર થયા પછી થોડાં જ વર્ષોમાં ચંદ્ર બન્યો અને પૃથ્વી તે પછી હજારેક વર્ષે બની. વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે ચંદ્રની કેટલીક ખાસિયતો એવી છે કે એ પૃથ્વી પછી બન્યો એમ માનવાથી સમજાવી શકાય એમ નથી. ચન્દ્ર શી રીતે બન્યો તેના વિશે ઘણી થિયરીઓ છે, તેમાં એક નવી થિયરીનો ઉમેરો થાય છે.

સંદર્ભઃhttps://www.space.com/39841-moon-formed-from-synestia-earth-crash-theory.html

૦-૦-૦

શ્રી દીપક ધોળકિયાનાં સંપર્કસૂત્રો

ઈમેલઃ dipak.dholakia@gamil.com

બ્લૉગઃ મારી બારી

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.