લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : આ દુનિયા ગળી ગળી…

રજનીકુમાર પંડ્યા

ઘણી વાર સુધી વિચાર કર્યા પછી મેં જયંતીને કહ્યું : ‘આપણે આજે ત્રણ ઠેકાણે જવાનું છે. પોલીસ ઈન્સ્પેક્ટર પાસે,મામલતદાર પાસે અને સુધરાઈના ચીફ ઓફિસર પાસે. બોલ સૌથી પહેલાં ક્યાં જવું છે ?’

‘બચુભાઈને ત્યાં.’

‘બચુભાઈ આમાં વચ્ચે ક્યાંથી આવે ?’ મેં ચિડાઈને કહ્યું : ‘તારા મનમાં કામની પ્રાયોરીટી જેવું કંઈ છે કે નહીં ?’

બચુભાઈ રંજન અમારા વડીલ-સ્નેહી સાચા. જીર્ણગઢ ગામમાં આવીએ ત્યારે એમને ત્યાં અમારે જવું એ પણ નક્કી. પગે લાગવા જવાની કક્ષાએ અમે એમને મળીએ. ગાડી એમના બંગલાના કંપાઉન્ડમાં પાર્ક કરીએ ત્યાં જ બચુભાઈ બારણામાં ડોકાય. સફેદ ખાદીનો ઝભ્ભો, બંગાળી ઢબનું છુટ્ટી પાટલીનુ ધોતિયું. સફેદ ટોપી, કથ્થાઈ બંડી અને કરચલીવાળા જૈફ ચહેરા ઉપર જાડા કાચનાં ચશ્માં. છતાં ગળું બહુ નરવું. ત્યાંથી જ બૂમ મારે ‘એ આવો આવો જયંતીદાસ…’

જયંતી એટલે જયંતીલાલ અને દાસ એટલે તે હું. એ અમારાં નામ ભેગાં કરીને જયંતીદાસ એમ બોલે. ને પછી બહુ મીઠું મીઠું અને ખડખડાટ હસે. એમ લાગે કે બહુ ઢોળાઇ ઢોળાઈને હસ્યા. મીઠપથી ભિંજાઇ ગયા.

આ બધું સાચું, મંજૂર, પણ આજે આવા અગત્યનાં કામ પડતાં મૂકીને પહેલાં એમને મળવા જવું શું જરૂરી ? જયંતી પણ સાવ નંગ છે.’

‘તને ખબર છે, જયંતી’ મેં કહ્યું : ‘ગયા વખતે આ ત્રણે અમલદારોએ આપણને લબડધક્કે લીધા હતા. આપણને કોડીના કરી નાખ્યા હતા. બેસાડી રાખ્યા હતા.આપણું કામ ન્યાયનું હતું. આપણે હાલી,મવાલી, રેંજી-પેંજી માણસો નહોતા. છેક રાજકોટથી નેવું કિલોમીટરનો પંથ કાપીને જીર્ણગઢ આવ્યા હતા. કાલાવાલા કરતા હતા આપણે, તોય આ બધાંય દાંતિયાં કરતા હતા.’

‘એ જ કે આ કામ માટે આપણો આ બીજો ધક્કો છે, ને મારું માનવું છે કે આ વખતે બચુભાઈ પાસે એ ત્રણેયને ફોન કરાવીને જઈએ તો કાંઇક ફેર પડે ’

વાત થોડી ગળે ઊતરે એવી, પણ બચુભાઈને કંઈ આવા ફોન કરવાનું કહેવાય? પછી બીજી મિનિટે જ થયું કે કહેવાય. કહેવાય. એમાં કંઈ નહીં. આપણા સંબંધી છે તે એટલું કામ ન ચિંધાય?

‘ચાલ ત્યારે’ મેં કહ્યું અને ગાડી બચુભાઈના બંગલા તરફ વાળી. આમ છતાં મનમાં સવાલ-જવાબ તો થયા જ કરે. આ ખાઇબદેલા અમલદારો બચુભાઈ જેવા વેપારીને ગાંઠે ખરા ? ને એમના કીધાં કામ કરે ખરા ? જો કે, એવું બને તો બને ખરું કે એ સ્થાનિક માણસ. એમને ક્યારેક આ લોકો સાથે છેડાછેડી છૂટી પણ ગઈ હોય. ક્યાંક સામે પણ આવી ગયા હોય. એટલે બચુભાઈનું નામ લેવાથી અવળામંત્ર ભણવા જેવું પણ થાય.

પણ હવે ગાડી એ તરફ લીધી જ હતી. ને જયંતી પણ એમને મળી લેવાના ઝનૂનમાં આવી ગયો.એટલે ગયે જ છૂટકો.

ઠીક ત્યારે થવા દો. આમેય સાંજે મળીને જાત. એના કરતાં અત્યારે ખરેખર બચુભાઈ ઝાંપો વળોટ્યો કે સામે જ બાગકામ કરતા દેખાયા…. ‘એ આવો આવો જયંતીદાસ…’

મારા મનમાં ચિંતા હતી કામની.એટલે હોંકારો જેવો તેવો અપાયો હશે. બચુભાઈએ પૂછ્યું : ‘શું જયંતીદાસ ! ચિંતામા છો ને કંઈક ?’

અમે અંદર બેઠા. બોલ્યા:‘બચુભાઈ, નિરાંતે બેસવાનો ટાઇમ નથી. બસ, આ તો થયું કે તમને હાઉકલો કરતા જઈએ.’

‘શું ભૂલા પડ્યા ?’ પછી જવાબની રાહ જોયા વગર જ એ બોલ્યા: ‘જમશો તો ખરાને !’

‘ના’ જયંતી બોલ્યો :‘ઘેરેથી દાબીને જ નીકળ્યા છીએ.’

‘તો પછી કાંઈક ફ્રૂટ-બ્રૂટ લ્યો.’ બચુભાઈ બોલ્યા અને પછી માણસને હુકમ કર્યો :’અલ્યા ગાંડુ. તરબૂચ કાપીને લેતો આવ ને હા, કેસર કેરી પણ.’

‘બચુભાઈ’ મેં કહ્યું :‘અમે અહીં એક કામે આવ્યા ને એ એ-કે આપણા અહીં બાપદાદાની વારીના મકાન છે એ તો તમે જણો જ છો. એમાં એક દરજીએ બારણા આડી વંડી ચણી લીધી છે ને તે…’

પછીની વાત જયંતીએ પૂરી કરી. કારણ કે મને તરબૂચ અને કેરીની ચીરીઓ ભારે દાઢે લાગી ગઈ હતી. અહાહા…. શું મીઠી, શું ગળી !વાત જ મૂકી દો. આવી રાજકોટમાં તો બાપજન્મારેય ન મળે. જો કે, જયંતી પણ ખાવે ચડ્યો હતો.

ત્રણ પ્લેટ સાફ કરી ગયા. ત્યાં સુધીમાં બચુભાઈએ ત્રણે અમલદારોને ત્રણ ફોન કરી દીધા.જો કે ફોજદાર નહોતા, પણ એમનો હવાલદાર હતો. મામલતદાર મળી ગયા. પણ ચીફ ઓફિસર નહોતો ને સેક્રેટરી હતા. પણ ત્રણેય અમલદારો હતા તો ગામમાં જ. એટલી ટાઢક વળી .

અને એ સૌ પાસે ગયા ત્યારે મને લાગ્યું કે જયંતી સાચો પડ્યો. જેવા અમે ફોજદારની ઓફિસમાં દાખલ થયા કે તરત જ હવાલદારે મીઠો આવકારો આપ્યો,‘હું આપની શી સેવા કરી શકું ?’ જેવો ભાવ સિનેમાની સ્લાઈડની જેમ એના મૂછાળા મોં પર આવ્યો. ‘આપ બચુભાઈ સાહેબના મે’માન છો ને ?’

મારી ‘હા’નો અધવચ્ચેથી જ કેચ કરીને એણે ‘ઊભા રો’’ હું સાહેબને ફોન કરીને બોલાવી દઉં. ’

‘સાહેબને ફોન કરીને બોલાવી દઉં ? આ વાક્યની પછવાડે એણે પ્રશ્રાર્થ મૂક્યો. પણ હું તો આશ્ચર્યચિન્હ મૂકું છું. કઈ દુનિયાનું આ વાક્યરત્ન હશે ? સાહેબને એક હવાલદાર બોલાવી દઇ શકે ! પણ ના, હો ! સાહેબને એણે પાંચ જ મિનિટમાં અંતરિક્ષમાંથી હાજરહજૂર કરી દીધા. તો એ સાહેબ તો વળી દેવદૂતનો જ દંડાધારી અવતાર! ફટાફટ અમારાં કામ કરી લીધાં. ફાઈલ મંગાવી. ફાઈલ પર શેરો. ઉપરથી વળી ચા- પાણી, પાન-સિગારેટની સલાહ. કામ ફટાફટ પતાવીને વળી ચેમ્બરના બારણા સુધી વળાવવા બી આવ્યા. એમની ચેમ્બરની બહાર નીકળી અમે બળબળતી અણગમતી દુનિયામાં પટકાયા. હવે આ તો પત્યું ! પણ મામલતદાર જો આડો ફાટશે તો ?આ અમારું પાછલા અનુભવના પ્રતાપે પ્રગટેલું અનુમાન. પણ આમાંય જયંતી સાચો પડ્યો. મામલતદારની ચેમ્બરની બહાર મુલાકાતીઓનો મેળો, પણ અમારી ચિઠ્ઠી જતાં વેંત અલીબાબાની ખૂબીથી સીમસીમ ગુફાવાળી થઈ. પટાવાળો અમને કેડેથી અર્ધો વાંકો વળીને અંદર લઈ ગયો. લાલ જાજમ પર શાહીના ડાઘા, પણ એય મને તો આ મૂડમાં ડિઝાઈન જેવા લાગ્યા. મામલતદારે કાગળો અમારા આવ્યા પહેલાં તૈયાર રાખેલા. બિચારા પેપરવેટની નીચે ફફડે. મામલતદારે તરત જ એનો નિકાલ કીધો. છંટકારી છંટકારીને લાલ ઈન્ડિપેનથી શેરો માર્યો. ને વળી સોડા મંગાવી. અમે ના પડી તો ‘અરે બચુભાઈ જેવાના મહેમાન એ મારા મહેમાન’ કહીને પરાણે સોડા પાઈ. મીઠું નાખવાનું ભૂલી ગયેલા તે પટ્ટાવાળાને તતડાવીને અર્ધા ગ્લાસે મીઠું નખાવ્યું. ને આમ જામોકામી કામ થઈ ગયું.

હવે ? બાકી ? બાકીમાં ચીફ ઓફિસર. એ ભારાડી ગણાતો માણસ. એના કોઠામાં જો સલવાયા તો સાત જન્મેય છુટકારો નહીં. છાતી ધડકધડક થાય. પણ જયંતી આમાંય ત્રિકાળજ્ઞાની નીકળ્યો. સેક્રેટરીએ અમારા ગયા પહેલાં જ ચીફ ઓફિસરને કહી રાખેલું તે એ એમને ક્યાંક જવાનું હતું છતાંય અમારા માટે ઠોવાઈને બેસી રહેલા. અમે એમની સામે ગયા ત્યાં બગડી ગયેલો બલ્બ અચાનક ઝળહળી ઉઠે એમ એમનું મોઢું ખિલખિલ થઈ ગયું ! ‘આવો ! આવો !બચુભાઈના સ્નેહી ને આપ ?! પધારો પધારો !’ પછી બોલ્યા : ‘તમારું કામ નહીં થાય !’ હું ઘા ખાઈ ગયો. કરી ને ખરી ! મેં જયંતી સામે જોયું. આમાં એ માર ખાઈ ગયો હતો. આમાં સાળા અવળા મંતર ભણાઇ ગયા ! પણ ત્યાં જયંતિએ જ પૂછ્યું:’કેમ ? કામ કેમ નહીં થાય,સાહેબ !’

‘બચુભાઈનો ફોન હતો…’ એ ગંભીર થઈને બોલ્યા :‘કે મહેમાન દરબારનાં ભજિયા ખાવાની હા પાડે તો જ કામ કરવું !’ પછી એ જોરથી આખી ઓફિસની છતના પોપડા પડે એવું ખડખડાટ હસ્યા. મશ્કરી તે કાંઇ મશ્કરી !. આવી મીઠી-ફરસી-સુગંધી મશ્કરી અમારા સુધી પહોંચી. અમે રાજી થયા.અને ભજીયાની હા પાડી એ જાણ્યા પછી જ એમણે ટેબલના ખાનામાંથી ફાઈલ મંગાવી. ધૂળ અમારી દેખતાં જ ખંખેરી. પછી અમારાવાળું પાનું કાઢીને એમાં જરૂરી શેરો માર્યો. પછી ભજિયા તાણ કરી કરીને ખવડાવ્યાં. પછી બોલ્યા : ‘બોલો શેઠિયાવ, રાજી?અરે. આ તો બચુભાઈનું નામ દઈને ફોન કર્યો હોત તોય પતી જાત.’

મને થયું કે આજનો દિવસ જ કાંઈક સોનેરી ઊગ્યો તે જયંતીને બચુભાઈને મળવાનું સૂઝ્યું,ને વાતે વાતે બેડો પાર થયો. માણસો નકામો દેકારો કરે છે. હશે, સડેલા અમલદારો હશે ક્યાંક ક્યાંક આખા દેશમાં, પણ આવા સતયુગીયાય ઘણા હશે. જ્યાં આવા અમલદારો હોય ત્યાં દુઃખ શેના હોય ? રામરાજને હવે વાર નથી .વિકાસરાજને વાર નથી.

‘જયંતી’બહાર નીકળીને મેં કહ્યું :‘માનું છું દોસ્ત, લાગે છે કે હવે તને યુનોમાં મોકલવો પડશે. દુનિયાનું ભાવિ સુધરી જાય…’

વિવેક ખાતર હવે બચુભાઈને જતી વખતે ફરી મળવા જવું તો પડે જ. ફરી બચુભાઈએ તરબૂચ સુધરાવ્યું. કેરી કપાવી. ને બે ચાર ચીકુ પણ ચીરી કરીને મૂક્યાં. અહોહો! દરેકે દરેક ચીજ ગળી, ગળી તે કંઈ ગળી ! સતયુગના જમાનામાં ફળો હશે ત્યારે આવાં મીઠાં હશે એમ લાગે.

‘બચુભાઈ’ મારાથી ના રહેવાયું :‘આ તરબૂચ, કેરી, ચીકુ તમે ક્યાંથી લ્યો છો?.’

‘છે ને આપણો જમાલ જરદી !’ એ બોલ્યા : ‘કાયમ ખાતે ફ્રૂટ તો હું એની પાસેથી જ લઉં છું ને ?’

‘બહુ મીઠાં’ જયંતી બોલ્યો :‘તમારા માટે ક્યાંકથી ખાસ લઈ આવતો લાગે છે.બાકી ગઈ ફેરે, અમે એની પાસેથી જ લઈ ગયા હતા. સાવ મોળાં છાણ !’

‘ના રે’ બચુભાઈ ફરી હસીને બોલ્યા :‘ખાસ ક્યાંથી લાવે? સૌને માટે લાવે છે એમાંથી મને આપે છે. તમને આપે એ જ મને આપે.’

‘પણ તોય’ મેં મીઠી કેરીની ચીરી મોંમાં મૂકતાં કહ્યું :‘તમારા માટે એને કંઈ સ્પેશયલ લાગણી હશે. નહીં તો….’ મારા મનમાં એના ફ્રૂટવાળા જમાલ જરદીથી માંડીને ચીફ ઓફિસર, ફોજદાર ને મામલતદાર ઝડપથી આવી ગયા. હું બોલ્યો : ‘તમારામાં કાંઈક છે એવું જ કે બધાય તમારી પાસે મીઠાં થઈ જાય.મધથીય મીઠાં.’

‘અરે એવું કાંઈ નથી.’ એ હોઠ લૂછતાં લૂછતાં બોલ્યા: ‘માણસેય એનો એ, ને ફળ પણ એનું એ. માત્ર મારી કારીગરી જુદી….’

શી હશે એમની કારીગરી?

એ અમારાથી થોડું સામેના ગોદરેજના કબાટ તરફ ગયા. બારણું ખોલ્યું અને અંદરથી એક રબ્બરના દટ્ટાવાળી પ્લાસ્ટિકની બોટલ કાઢી. ને પછી ઈંજેક્શનની સિરીંજ કાઢી. શું હશે આ બધું કમઠાણ? અમે તો જોઈ જ રહ્યા. ત્યાં તો એ જ બોલ્યા : ‘આ બોટલમાં નકરું સાકરનું પાણી છે ને આ બીજા હાથમાં ઈંજેકશનની સિરીંજ છે. તમારા જેવા મહેમાન આવે ત્યારે તરબૂચ હોય કે કેરી, બસ આખેઆખી સિરીંજ ભરીને એને સાકરનું ઈંજેકશન આપી દઉં. પછી ત્રેવડ છે. મોળા છાણ તરબૂચ કે ખાટી કેરીની પણ કે એ મીઠાં ન થાય ? શું કરો છો ? મૂળમાં આપણી થેરી (થિયરી) કે જેને જે જરૂરી હોય એ ઈંજેકશન આપવું.

ફરી મારી નજર સામે ત્રણેય તુમાખી અમલદારોમાં ગળ્યાં મધરૂપ તરવરી રહ્યાં. ધીરેધીરે મનમાં ઘેડ બેસતી જતી હતી.બચુભાઇ પાછા અમારી પાસે આવીને હીંચકે બેઠા. વળી કબાટ તરફ આંગળી ચીંધી ! ‘રસકસ કહો કે મીઠાશ કહો, જે કાંઈકહો તે કાંઈ ધરતીમાં નથી.આ લોખંડની તિજોરીમાં છે. શું સમજ્યા?

‘સમજ્યા’ મેં કહ્યું.

‘બોલો, ગળ્યુંમધ કારેલું ખાવું છે ? ખવડાવું ? એ બોલ્યા અને ખડખડાટ હસ્યા.


લેખક સંપર્ક-

રજનીકુમાર પંડ્યા:

બી-૩/જી એફ-૧૧, આકાંક્ષા ફ્લેટ્સ, જયમાલા ચોક,મણિનગર-ઇસનપુર રૉડ,અમદાવાદ-૩૮૦૦૫૦

મો.95580 62711 ( વ્હૉટ્સએપ) / લેન્ડલાઇન-079-25323711/ ઇ મેલ- rajnikumarp@gmail.com

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

4 comments for “લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : આ દુનિયા ગળી ગળી…

  1. January 29, 2018 at 3:27 am

    Very interesting, brings a 😊
    Saryu Parikh

  2. Piyush Pandya
    January 29, 2018 at 11:33 am

    એવું આબેહૂબ પાત્રલેખન છે કે બચુભાઈ તાદૃશ્ય થઈ ગયા.

  3. Paresh Shah
    January 29, 2018 at 2:43 pm

    વાહ! રસપ્રદ! રસ પડે ને કટકા ગળે.

  4. February 7, 2018 at 8:50 am

    કંકાસ, કડવાશ અને કકળાટ વચ્ચે ગળપણ ખરેખર અસરકારક રહ્યું.

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.