નૂતન ભારત : સૌંદર્યાનું સ્વરક્ષણ

સંકલનકાર – સુરેશ જાની

અફઘાનિસ્તાનની યુવતિ સૌંદર્યા નસીમની આ સત્યકથા છે. તે પોતાના ખોવાઈ ગયેલા પિતાની શોધમાં ભારત આવી હતી. ઇન્દિરા ગાંધી નહેરૂ યુનિવર્સિટીમાં પોષણ અને સમાજવિજ્ઞાનનો અભ્યાસ કરી તે હાલ દહેરાદૂનમાં પોતાનું હેર-કેર ક્લિનિક ચલાવે છે. ફેસબુક પર બહુ જ વાઈરલ બનેલ તેના એક અનુભવનો ગુજરાતીમાં અનુવાદ …

દર્દ અને દવા

અનુવાદક – શ્રી. અશોક ભાર્ગવ; સૌજન્ય – શ્રી. ઉત્તમ ગજ્જર

બન્યું એવું કે અમે તાજમહેલના શહેર આગરાથી સહેજ જ આગળ વધ્યાં હતાં ને ખબર પડી કે અમારી ટ્રેન બગડી છે અને રિપેર થતાં દોઢેક કલાક લાગશે. એક નાનકડા સ્ટેશન પર ટ્રેન ઊભી રહી. પગ છુટા કરવા હું, અમ્મી અને અમારા સહાયક કલીમ સાથે પ્લેટફોર્મ પર ઊતરી. અમ્મીને ચાલવાની ઈચ્છા નહોતી એટલે એ બાંકડા પર બેસી ગયાં. હું ચાલતાં ચાલતાં પ્લેટફોર્મના બીજા છેડે પહોંચી ગઈ. માંડ બે ચાર જણ નજરે પડતા હતા. કદાચ અહીં બહુ ગાડીઓની અવર જવર નહોતી. એક ફળની લારી દેખાઈ. મેં કેળાં લેવાનું વિચાર્યું. એટલામાં કલીમને મારી બાજુ દોડતો જોયો. તે મને બુમ પાડતો હતો. મેં પણ દોટ મૂકી. અમ્મીના બાંકડા પાસે અજબ નજારો હતો. ત્યાં બાંકડાની ફરતે મવાલી જેવા હટ્ટાકટ્ટા પાંચ જણા હતા. તેઓ મમ્મીની આજુબાજુ ફરતા અને ‘ક્યા પીસ હૈ, મોનુ યાર!’ એમ બોલતા હતા. મને જોઈને એક જણ આકાશ તરફ જોઈ બોલ્યો, ‘કમાલ હો ગયા, યાર, દો દો પીસ!’ તેઓ અમારા ભણી જોતા નહોતા; પણ નિશાન અમે જ હતાં.

અમ્મી સહેજ હેબતાઈ ગયાં હતાં. અજાણ્યો વિસ્તાર હતો, અમારા સહાયકની પણ કંઈ બોલવાની હિમ્મત નહોતી ચાલતી. એ કંઈ બોલવા જાય તો તેઓ એની ઠેકડી ઉડાડે, ‘તને શી તકલીફ છે? અમે તને કંઈ નથી કહેતા, અમે અંદરોઅંદર વાત પણ ના કરીએ?’ અમ્મીએ મને ઈશારો કર્યો કે આપણે બોગીમાં બેસી જઈએ; પણ આવા ટાણે પીછેહઠ કરવાનું હું શીખી નહોતી.

અફઘાનિસ્તાનથી હિન્દુસ્તાન આવતાં હું એટલી મુસીબતો વેઠી ચુકી હતી કે હવે કપરા સંજોગોમાં ‘બીક’ નામની વસ્તુ ક્યાં ગાયબ થઈ જાય છે, ખબર નથી. હું તો તેમની સાથે બાથ ભીડવાનો નિર્ધાર કરી ચૂકી હતી. મારો સહાયક કલીમ બીકને લીધે ધ્રુજતો હતો. મેં એને ખખડાવ્યો કે આવી રીતે ડરવું હોય તો ફરી વાર મારી સાથે ન આવીશ. મેં પ્રેમથી એ લોકો જોડે વાત કરવાની કોશિશ કરી; (થોડુંઘણું લખવા સિવાય હજી મને હિંદી બોલવાનો મહાવરો નહોતો) જ્યારે એ લોકોને ખબર પડી કે, હું તેમની ભાષા બોલી નથી શકતી તો કદાચ મને હિંદી પણ નહીં સમજાતી હોય, એમ જાણી તેઓ ગાળો ભાંડવા લાગ્યા. એમને ખબર નહોતી કે, હું અને કલીમ હિંદી બરાબર સમજતા હતા. જોતજોતામાં આજુબાજુ ટોળું ભેગું થઈ ગયું; પણ કોઈએ વિરોધ કરવાની હિમ્મત દાખવી નહીં. વળી, કલીમે એક બે જણને વચ્ચે પડવા વિનંતી કરી. તો કહે કે, “આ બધા તો, આ વિસ્તારના મવાલીઓ છે. એમની સાથે પંગો ના લેવાય. હજી કંઈ ખાટુંમોળું થયું નથી. તમે છાનામાના બોગીમાં જઈને બેસી જાઓ.”

આ ટાંકણે મેં કલીમને મારી વાતનો તરજુમો કરી એમને સમજાવવા કહ્યું. ઘડીક એવું લાગ્યું કે તેઓ થોડા નરમ પડી રહ્યા છે; પણ તેઓએ ફરી એમની હરકત શરૂ કરી. સારું હતું કે એ લોકો દૂર ઊભા રહીને એલફેલ બોલી રહ્યા હતા. ધ્યાનના અભ્યાસથી હું ધીરજ રાખતાં શીખી ગઈ હતી. એટલે થોડી વાર હું ડર્યા વિના ઊભી રહી. પછી ધીમે ધીમે હું એ લોકો વચ્ચે પહોંચી અને સૌથી બળવાન દેખાતા માણસ સામે ઊભી રહી. જેવી એની બદનજર મારા પર પડી; તેવો મારો હાથ ઊઠ્યો ને સટાક…. ! એક જોરદાર તમાચો એના ગાલ પર પડ્યો. કોઈને આવો અણસાર નહોતો. બીજા ચાર જણ તો સડક થઈ ગયા. પળવાર રહીને બાકીનામાંથી કોઈ મારી બાજુ ધસે તે પહેલાં એમણે જોયું કે તમાચો ખાધેલ માણસ તો બેભાન અવસ્થામાં ભોંયભેગો હતો! બધા અચરજમાં હતા કે, એક જ તમાચામાં કોઈ બેભાન કેવી રીતે થઈ શકે ?

એ બિચારાઓને ખબર નહોતી કે જે નમણી અને ભલીભોળી દેખાતી છોકરી જોડે તેમનો પનારો પડ્યો છે, તે કરાટેની બ્લેક બેલ્ટ છે. મારી અમ્મી અને મારું પોતાનું રક્ષણ કરવા આ કળા મેં હિન્દુસ્તાન આવ્યા પછી હસ્તગત કરી લીધી હતી. બ્લેક બેલ્ટ હાંસલ કર્યા પછી ક્યારેય એવું બન્યું નથી કે, મારો એક તમાચો ખાધા પછી કોઈ હોશ જાળવી શક્યો હોય. વળી, કરાટેનો અભ્યાસ તો હજી પણ દરરોજ હું કરું છું; પણ તે દિવસે તો જાણે મારા અભ્યાસની કસોટી હતી.

પછી મેં શાંતિથી મારી કાચીપાકી હિંદીમાં જણાવ્યુ કે, “તમારામાંથી જેને પણ મને અડકવાની ઈચ્છા હોય અને જેને લાગે કે તે મારો તમાચો ખમી શકશે; તે સામે આવે.” અત્યાર સુધીમાં એ લોકો સમજી ગયા હતા કે ચાર–પાંચ જણનો સામનો કરવા હું એકલી જ પૂરતી છું. હવે ટ્રેનમાંથી ઊતરેલા કેટલાક તમાસો જોનારાઓ બાંયો ચડાવી મેદાને પડ્યા; પણ મેં બધાને ઠપકો આપી રોક્યા. “જ્યારે જરૂર હતી, ત્યારે કોઈ સામે ન આવ્યા, અને હવે બહાદુરીનું પ્રદર્શન કરવા માંગો છો?” એટલામાં પેલા પાંચમાંથી એકે સ્ટેશનની બહાર દોટ મૂકી.

પછી મેં નીચે જોયું તો બેભાન માણસને પડવાને લીધે માથામાં વાગ્યું હતું. સહેજ લોહી પણ નીકળતું હતું. મેં કલીમને બોગીમાંથી દવાની કિટ લાવવા જણાવ્યું અને બેભાન માણસ પર પાણી છાંટવા લાગી. લોકોને અલબત્ત, અજીબ લાગતું હતું કે જેણે જખ્મ આપ્યા હતા, તે હવે દવા કરી રહી છે! પણ આ સંસ્કાર તો હું હિન્દુસ્તાન આવીને શીખી હતી. પોતાના રક્ષણ કાજે હું કોઈ પર હાથ ઉગામી શકું છું; પણ નફરત કરવાની જરુર મને જણાતી નથી. માણસ હવે હોશમાં હતો. તેને માથામાં સહેજ વાગ્યું હતું, તેની મેં પાટાપીંડી કરી. એ માણસની દશા જોવા જેવી હતી. એ ભોંઠો પડ્યો હતો.

એટલામાં કેટલાક લોકો બૂમો પાડતા અને હાથમાં લાકડીઓ લઈને આવતા દેખાયા. તેમાં બે બહેનો પણ હતી. એકે કહ્યું કે, “કોણે એના ભાઈ પર હાથ ઉગામવાની હિમ્મત કરી છે ?” હું એની પાસે ગઈ. જ્યારે એને ખબર પડી કે મેં આ કર્યુ છે, તો તેના અચરજનો પાર ના રહ્યો. એ બહેનને હતું કે એના ભાઈનો ઝઘડો કોઈ પુરુષ સાથે થયો છે; પણ અહીં તો મામલો ઊંધો હતો. ખાસ્સી વાર સુધી તે મને અપલક જોતી રહી. માથું નમાવીને બેઠેલા ભાઈએ પણ હવે હાથ જોડી દીધા હતા અને પોતાની બહેનને શાંત શાન્ત રહેવા જણાવ્યું. એને પોતાની ભૂલ સમજાઈ હતી.

મેં એની બહેન તરફ હાથ લંબાવ્યો. તે મને ભેટી પડી. એણે કહ્યું કે, “આજે ખોટે રસ્તે ચાલતા એના ભાઈને પાઠ મળી ગયો છે.” મેં બે હજારની નોટ કાઢીને બહેનના હાથમાં મૂકી. ‘યે દવા કે પૈસે હૈં, રખીએ. જખ્મ મૈંને દીયે હૈં; તો દવા ભી મેરી તરફ સે.’ ત્યાં જ ટ્રેન ઉપડવાની સીટી વાગી. અમે બોગીમાં સવાર થયાં. ગામ લોકો તરફ હાથ હલાવ્યો તો જોઈને ખુશી થઈ કે, તેમણે પણ વળતા હાથ હલાવ્યા. ટ્રેન ચાલી તો લાગ્યું કે જિંદગીને એક નવી લહેર મળી.

સારું થયું કે ખોટું; ખબર નથી. બહેનોને મારી ભલામણ છે કે,

તેઓએ પોતાનું રક્ષણ જાતે કરવાની હિમ્મત અને હુન્નર કેળવી લેવાં જોઈએ. એમાં પુરુષ સમોવડી થવાની વાત નથી. સ્ત્રીએ સાચા અર્થમાં સ્ત્રી બનવાની જરૂર છે. મારી સમજણ છે કે સ્ત્રી અને પુરુષમાં કોઈ ચડિયાતું કે ઊતરતું નથી. જો આપણે આપણી ધરતીને જહન્નમનાં બી ને ખાતરપાણી આપતાં રહીશું, તો જન્નતના આસમાની ખ્યાલોનો શો મતલબ ?

–સૌંદર્યા નસીમ

નવભારત ટાઈમ્સમાં પ્રસિદ્ધ થયેલ એ યાદગાર લેખનો ચહેરો

image

અફઘાનિસ્તાનની એ વીરાંગના યુવતિની ફારસી શબ્દોની મહેંકથી ખીચોખીચ ભરેલી હિંદી ભાષામાં અભિવ્યક્તિના બે નમૂના આ રહ્યા. ફેસબુક પર એનાં ઘણાં બધાં લખાણો છે. એ વાંચીને આ ખાનદાન યુવતિના મનોરાજ્યની વિરાસત પર આપણે વારી જઈએ.

image

image


દશેરા નિમિત્તે તેણે લખેલ વિચારો ( ફેસબુક પરથી )

शैतानी ताक़तों के ख़िलाफ़ बुराइयों पर अच्छाइयों की फ़तह के तेहवार विजयदशमी की ढेर सारी मुबारकबाद आप सबको। इस तेहवार की ज़्यादा बारीक़ियाँ मैं नहीं जानती। मज़हबी मुतआरिफ़ तो हूँ नहीं, पर समझने की कोशिश कर रही हूँ तो लग रहा है कि रावण के दस सिरों का मुआमला शायद अलामती भर है..या हिंदी में जिसे आप प्रतीक कहते हैं। आज के इस दौर में हमारे ख़ुद के भीतर, आसपास और दूर-दूर तक हज़ार शक्लों में रावण मौजूद है। ऐसे में रावण का महज़ बुत या पुतला बनाकर जलाने या बाहरी शबाहत के ख़ात्मे से ही बात न बनेगी, ज़रूरत दिलों में बैठे रावण की शिनाख़्त करने और उसे ख़त्म करने की है।

मुझे लगता है कि आज के दिन हम अपने भीतर छिपी एक-दो बुराइयों की बाबत भी वाक़िफ़ियत हासिल कर उन्हें ख़त्म करने की क़सम लें तो अज़ीमुश्शान शख़्सीयत राम को याद करना और रावण का पुतला जलाना दुनिया की बेहतरी का एक सबब बनेगा। बुराई के बुत को नेस्तनाबूद करने की ताक़तआज़माई जश्न के तौर पर अच्छी है, पर ज़्यादा ज़ोर नेकनीयती को दुनिया भर में फैलाने की बात पर हो, तो क्या ही बात है!

સાભાર – કુ. પારૂલ દાંડીકર – ભૂમિપુત્ર


સંદર્ભ

http://epaper.navbharattimes.com/paper/14-13@13-20@05@2017-1001.html

https://www.facebook.com/saundarya.naseem


શ્રી સુરેશભાઈ જાનીનાં સંપર્કસૂત્રઃ

· નેટજગતનું સરનામું: ‘ગદ્યસૂર’ અને ‘કાવ્યસૂર’નો સમન્વય – સૂરસાધના

· ઇ-પત્રવ્યવહારનું સરનામું: sbjani2006@gmail.com

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.