લ્યો, આ ચીંધી આંગળી :: સોનેરી પાન: વૈદ્ય બદરૂદ્દીન રાણપુરી (૧)

– રજનીકુમાર પંડ્યા

‘અચ્છા,રજનીકુમારભાઈ, અબ સૂર્ય અસ્ત હોને કી તૈયારી હૈ. કબ ડૂબ જાય, રામ જાને ! જુઓ ભાઈ, ખુશ રહો, ખુશહાલ રહો, ભલે રહો,ચંગે રહો, અલવિદા, મેરે પ્યારે, અલવિદા.’

લગભગ વરસ અઠ્ઠાવીસ વરસ પહેલાં ( આ લેખ લખાયો એ વખતે સવા વરસ પહેલાં), ચોક્કસ તારીખ કહું તો 19મી ઓગસ્ટ, 1989ના દિવસે નેવું વરસના ખખડધજ ડોસા વૈદ્યરાજ બી. રાણપુરી, એટલે કે બદરુદ્દીન રાણપુરીએ મને લખેલી આ આખરી સલામ હજુ હવામાં ઊભી છે. અમલી નથી બની એટલું સારું છે. કાંઈ કહેવાય નહિ, જેને ઉદ્દેશીને અલવિદા કહેવાનું હોય એ જ ધૂળમાં મળી જાય અને અલવિદા કહેનારો અડીખમ ઊભો રહે.

કુદરતની એ લીલામાં આપણા ભાગે કયો સંવાદ છે એ જાણતા નથી. જાણવું પણ નથી. કારણ કે એથી પટકથામાં કોઈ જ ફરક પડવાનો નથી. ને બનવાકાળ બનવાનું છે ત્યારે પાછળ કોઈ બેકગ્રાઉન્ડ મ્યુઝિકના (હિન્દી ફિલ્મ જેવા) કરુણ સૂરો વાગે તેવી આગોતરી ગોઠવણ આપણાથી થઈ શકવાની નથી. થાય તો એ આપણે સાંભળી શકવાના નથી.

પણ બનવા કાળની કલ્પિત પટકથા કરતાં થઈ ગયેલાની પટકથાના કેટલાક ટુકડા ચોક્કસ જાણવા-માણવા જેવાછે.

**********

જેમ કે એક જમાનામાં બી. રાણપુરી નામ છાપાંની જાહેરખબરોમાં વંચાતા જ વગર પૂછ્યે પમરાટ મગજમાં છવાઈ રહેતો, કારણ કે એ અત્તરના નામી વેપારી હતા. અને અમારા ગામ જેતપુરમાં ભોગીલાલ લાયબ્રેરિયન કાળા કોટ પર હાથ ઘસીને ‘રાણપુરીનું અત્તર છે.’ એમ કહી અહોભાવની ઉઘરાણી કરી જતા,અમારા જેવાં બાળકો કનેથી.

પણ પછી આવા નાના અહોભાવો ખરી પડ્યા. મનમાં એ નામનું સુગંધભર્યું સિંહાસન એમ ને એમ અકબંધ રહ્યું. જિંદગીની દોડમાં કોણ શા માટે કોઈને ય પૂછે કે રાણપુરી ક્યાં છે અને શું કરે છે ? નામ વાંચવા સિવાય બીજો કોઇ હેતુય શું ? એવાં તો ઘણાંય નામો સ્મૃતિમાં સલવાઈ રહેલાં, જેમ કે એમ.એમ. ખંભાતવાળા, ડૉ. ભૂરાલાલ બાયો કેમિસ્ટ્રીવાળા, બિનાકા ગીતમાલા, કુંકાવાવની કાળા પટ્ટાની ચા, પારકરની પેન, અસલ રાજેશનું (રોજર્સનું મૂળ તો) ચપ્પુ, કેમલની શાહી, ગોલીબારનું ચક્રમ, મનોહર મહાજન…. આવામાં એકાએક એકવાર બી. રાણપુરીની સ્મૃતિ કોઈએ તાજી કરી આપી, અને રૂબરૂ ભેટો પણ.

ભાવનગરના વિદ્વાન પ્રિન્સિપાલ ડૉ. જયેન્દ્ર ત્રિવેદીએ મને મારો એક લેખ ક્યાંક વાંચીને વગર ઓળખાણે કાગળ લખ્યો કે જ્યારે ભાવનગર આવો ત્યારે તમારી મુલાકાત વૈદ્ય બદરુદ્દીન રાણપુરી સાથે કરાવું. આપણે એમને મળવા ભાવનગરના ઘરડાઘરમાં જઈશું.

આ વાંચીને તરત જ મનમાં સવાલનો લિસોટો થયો. વૈદ્ય રાણપુરી ભાવનગર ક્યાંથી ? એ તો જામનગરના સરનામા સાથે બંધાયેલા હતા ને ? ને વળી ઘરડાઘરમાં શું કામ ? જામનગરમાં એમને બંગલા નહીં હોય ? રાન રાન ને પાન પાન થઈ ગયા હશે ? હશે. શું ? છોકરાઓ સાચવતા નહીં હોય ?

સાવ હાલબેહાલ ડોસાનું નાટકીય ચિત્ર રોળાઈ ગયું, ગરીબ, લાચાર, આજાર ડોસા, ચીંથરેહાલ, અંતે પાંજરાપોળમાં જઈને રહ્યા એમ જ ને ! મધ્યાહને માણસ પ્રતાપી સૂર્યની જેમ ઝળહળતો હોય પણ સાયંકાળે આવી અવદશાનેય પામે. આ જિંદગી…

આવી સહેલી, થોડીક ક્ર્રર આનંદવાળી, તૈયાર, તત્કાળ ફિલોસોફી મગજમાં બેઠી. લખ્યું. ‘ભાવનગર આવવાનું જ છે. બાપાને મળવાનું પાકું. માણસનાં દુઃખ ખોતરવાની, ચિતરવાની, શણગારીને પેશ કરવાની લગભગ દરેક લેખકને મઝા પડે છે. હું ય એ માંહ્યલો છું. જુદો નથી.’

પણ યોગ એવો થયો કે ભાવનગર જાઉં એ પહેલાં જામનગરનો એક ફેરો નીકળ્યો. એટલે ભેગાભેગ નક્કી કર્યું કે બાપાના દોહ્યલા દિવસોનું બીજી તરફનું પરિમાણ મળે તે ખાતર એમના પુત્ર હસનભાઈ કે જે બાપાની ‘બી. રાણપુરી એન્ડ સન્સ’ નામની દુકાન સંભાળે છે તેમનેય મળી લઉં. એક મિત્રના દીકરાને લઈને એમને મળવા ગયો તો એ પ્રૌઢ વયના પુરુષ ધંધામાં ગળાડૂબ. બર્ધન ચોકમાં આવેલી પોતાની ઓફિસે પાંચ ટેલિફોનથી ઘેરાયેલા. મારી સાથે એક આખું વાક્ય બોલતામાં એકાદો ટેલિફોન વચ્ચે કાને નાખે જ. અધૂરામાં પૂરું એકાદો એમનો કર્મચારી આવીને થોડુંક ધ્યાન ઝૂંટવી જાય. આમાં મારે પૂછવું હતું શું કે ‘કેમ ભાઈ, બાપાના શા ખબર છે?’ છેવટે પૂછી જ લીધું. જવાબમાં એમણે ટેબલનું ખાનું ખોલીને બાપાનું છેલ્લું આવેલું પોસ્ટકાર્ડ ધર્યું. મેં વાચ્યું એ દિવસોમાં મતલબ કે આજથી (એ વખતે) સાત વરસ પહેલાં બાપાએ 77 વરસની ઉંમર વરતાય એવા અક્ષરે લખ્યું હતું :’ઋષિની કુટિરમાં બેઠો હોઉં એવું લાગે છે. બહાર બારીમાંથી જોઉં છું કે વરસાદ ધીમોધીમો પડે છે. ફૂલ ઝાડપાન હસતાં હોય એમ લાગે છે. અરે, ભાવનગરના મહારાજા એમના રાજમહેલમાં ક્યારેય સુખીનહીં હોય એટલો સુખી હું અહીં ઘરડાઘરમાં છું. કારણ કે અહીં મારી ઓરડી બહાર અને મગજ બહાર મેં ચિંતાને ‘નો એડમિશન’નું બોર્ડ માર્યું છે. દુઃખ અહીં ડોકાતું જ નથી અને કોઈ દુઃખી આવે તો સુખી થઈને અહીંથી જાય તેવા પ્રયત્નો કરું છું.’

છતાં મેં પૂછ્યું : ‘બાપાને ત્યાં કેમ રહેવા દો છો ? અહીં રહેવાનો આગ્રહ તમે નહીં કરતા હો, ખરું ?’

‘તમને ખબર છે ?’ એમણે કહ્યું : ‘પત્રવ્યવહાર તો નિયમિત ચાલે છે. પણ એમણે આ પોસ્ટ્કાર્ડમાં ‘હું સુખી છું.’ એમ વજન દઈને શા માટે લખ્યું છે ?’

‘શા માટે ?’

‘કારણ કે હું અહીં મારો મોટો બંગલો બંધાવું છું. એમને ડર લાગે છે કે હું એમને અહીં આવી જવા આગ્રહ કરીશ. મારા એ આગ્રહની સામે એમને ઝીંક ઝીલવી છે એટલે આવું લખે છે. ત્યાં સુખી જ હશે, બે-મત નથી. પણ આ કાગળમાં મને ખાસ ભારપૂર્વક જણાવવાનું કારણ આ !

‘હશે’ મેં કહ્યું :‘તમે તમારા મનમાં અહીં એમ માનીને રાજી થાઓ. હકીકત જુદી હોય એમ પણ બને. બાપા કટાક્ષમાં આવું લખતા હોય એમ પણ બને. શું કરે માણસ બિચારો ? થોડો કંઈ એમ લખે કે દીકરા, મને આવીને લઈ જા…’

હસનભાઈ કંઈક બોલવા જતા હતા ત્યાં વચ્ચે ફોને અમારા સમય પર વળી ઝોળ નાખ્યો.

મનમાં વિચાર પાકો કર્યો કે હવે તો ભાવનગર જાઉં ત્યારે બાપાને મળ્યે જ છૂટકો. જયેન્દ્રભાઈ તો બહારગામ ગયા હતા એટલે કોઈ જુવાન છોકરો હોસ્ટેલની બહાર નીકળી ગયો હોય અને એને શોધવા માટે પગની કઢી કરવી પડે એટલી જ પગની કઢી અમારે 77 વર્ષના બાપા બદરુદ્દીન રાણપુરીને ભાવનગરમાંથી શોધી કાઢવામાં કરવી પડી. કારણ કે વૃદ્ધાશ્રમમાં આવેલી પોતાની ઓરડીએથી એ સવારના નીકળી ગયા હતા. કોઈએ કહ્યું કે એ ક્યાં હોય એનો ભરોસો જ ન મળે. દવાખાનામાં દર્દીઓને મફત ફળફળાદિ આપવા પહોંચી ગયા હોય. ઝૂંપડપટ્ટીમાં જૂનાં કપડાં યા મફત દવાની પડીકીઓ વહેંચવા નીકળી ગયા હોય. ક્યાંક સત્સંગમાં બેઠા હોય. કેમ ખબર પડે ?જુવાનમાણસ છે.

અંતે મહેન્દ્રે ગોહિલે મદદ કરી. શિશુવિહારના માનભાઈ ભટ્ટને ફોન કરીને બાપાના સગડ મેળવ્યા ત્યારે માલૂમ પડ્યું કે એમ. જે. કોલેજ સામે આવેલ ધનવંતરાય મણિશંકર પંડ્યાને ઘેર બેઠા છે અને ત્યાં બેઠા બેઠા આધ્યાત્મિક પુરુષ બ્રહ્મલીન દિવંગત મગનલાલ હરિશંકર વ્યાસના અપ્રગટ લેખોનું સંપાદન અને નકલો કરે છે. મહિને એક લેખ ‘અખંડ આનંદ’માં છપાવે છે અને પછી પુસ્તકાકારે પ્રગટ કરવાની ખ્વાહેશ ધરાવે છે.

બારણું ખોલવા આવનાર માણસે ફાટેલી-સાંધેલી સફેદ લૂંગી, પાણકોરાનો ઝભ્ભો પહેરેલાં. પગમાં પાવલાં પહેરેલાં (નકામા થઈ ગયેલા મોટરના ટાયરમાંથી મજૂર વર્ગને પહેરવાનાં જે ચંપલો ફૂટપાથિયા કારીગરો બનાવે છે તે અગાઉ પાવલીના ભાવે મળતાં એટલે કાઠિયાવાડમાં એને ‘પાવલાં’ કહેવાય છે.) માથું આખું સફેદ કળીચૂનો ચોપડ્યા જેવું. મેં એમના દીદાર જોઈને પૂછ્યું : ‘બદરુદ્દીનભાઈ છે ? અમારે મળવું છે.’

‘આ દેહને લોકો બદરુદ્દીન કહે છે.’ એ બોલ્યા ને મારી સામે વૈદ્ય બી.રાણપુરી તરીકે સ્મૃતિમાંથી નીકળીને સાક્ષાત પ્રગટ થયા. પમરાટ છવાઈ ગયો.

અંદર જઈને જોઈએ તો પરીક્ષા વખતે વિદ્યાર્થીઓ છેલ્લી ઘડીએ કાગળ-નોટના અને પુસ્તકોના પથારા કરીને બેઠા હોય એવી હવા. બીજા જરા ઓછી વયના સજ્જન બેઠેલા તે રિટાયર્ડ પ્રોફેસર ડી. એમ. પંડ્યા. તે તો સ્વયંસ્પષ્ટ જ. એ તો લાગે પણ ’પ્રોફેસર’ શબ્દને બંધબેસતા, પણ આ બદરુદ્દીન લાખોનાં દાન કરનાર માણસ હોય એમ પગનાં પાવલાં ને પાણકોરાના જર્જરિત પહેરવેશને લીધે મનમાં જચે નહીં એટલે પછી મનને જ ઠપકો આપ્યો : ‘મોચીની જેમ ચંપલ અને દરજીની જેમકપડાંની સામે જોઈને જ ક્યાં સુધી માણસને પાસ-નાપાસ કર્યા કરવો છે ?’

કોઈ રીતે પાછલી વાતો કરવા રાજી નહીં. કહે કે ગત તે વિગત. હવે એની શી વાતો કરવી? મનમાં દર્પ ઊપજે, ક્યારેક વિષાદ આવે, ક્યારેક આત્મઉપહાસ કરવાનું મન થાય, ક્યારેક આત્મશ્લાઘા થઈ જાય… આમ બોલ્યા એટલે મારે એમને માનભાઈ ભટ્ટની અને જયેન્દ્રભાઈ ત્રિવેદીની આણ દેવી પડી. માંડ તૈયાર થયા.

મેં પૂછ્યું : ‘તમારી અટક રાણપુરી, તે તમે રાણપુરના મૂળ ?’

‘હા,’ એ બોલ્યા :’મારા બાપા તો મારી છ-સાત વરસની ઉંમરે જ ઉપર સિધાવી ગયા. એમણે બે-ત્રણ વરસ ટી.બી.ની માંદગીનો ખાટલો ભોગવેલો એટલે મેં માંદગી જોઈને પછી મારી માએ દાળિયા શેકવા અને પારકાં દળણાં દળવા માટે ઘંટીનો હાથો લીધો.બે ભાઈ અને ચાર બહેન. મને ભણવા બેસાડેલો પણ સંગત સારી નહીં તે ભણી જ શક્યો નહીં. એથી બિચારીએ મને મુંબઈ મારા ફઈના દીકરા વલીભાઈને ત્યાં ભણવા મૂક્યો પણ ત્યાં મેં એક દિવસ વલીભાઈના ખિસ્સામાં ધાડ પાડીને એક-બે રૂપિયા ચોરી લીધા.

બાપા પોતાની પરાક્રમકથા કહેતા હતા !મને નવાઈ લાગી. એવી ચોરી-ફોરીની વાત શી કહેવાની હોય ? એ કંઈ પરાક્રમ ગણાય ?

ત્યાં એ બોલ્યા : ‘માંદગી જોઈ, ગરીબી જોઈ, ચોરીનો સ્વાદ ચાખ્યો, અને પછી બોર્ડિંગની જિંદગીનો સ્વાદ પણ ચાખ્યો ક્યાં ?’ એ જાતે ને જાતે જ બોલ્યા :‘વીરપુરમાં બોર્ડિંગમાં રહ્યો ને ?’

‘પણ તમે તો મુંબઈ હતા ને ?’ મેં પૂછ્યું :’વીરપુર કેવી રીતે ?’

‘હા, પણ ચોરીની વાત ભૂલી ગયા?’ ચોરી કરતાં પકડાયો એટલે વલીભાઈએ મને વીરપુર કાઢ્યો. વીરપુર જલારામ. ત્યાં અમારી ખોજા બોર્ડિંગ. ત્યાંય અનુભવ તો જાતજાતના લીધા. માસ્તરના હાથનો મારેય ખાધો તે એવો હાડ તોડી નાખે એવો ખાધો કે ત્યારથી માર ખાવો પડે એવું કામ કદી ન કરવું એવું નીમ લીધું.’

‘ત્યારે તો…’ મેં પૂછ્યું :’મારથી સુધાર થયો હોય એવો દાખલો તો તમારો જ પહેલવહેલો સાંભળ્યો.’

‘સુધરવું હોય એ ગમે તે રીતે સુધરે છે.’ એ બોલ્યા :‘મારથી કે માફીથી જીવનમાં આ બેમાંથી જે પહેલું આવે તેનાથી.’

એમના બાળપણની વાતો લાંબી ચાલી. બાપા નેવું વરસના મટીને નવના થઈ ગયા. એમાંથી અગિયારે પહોંચતાં સુધીમાં તો સાવ આદર્શ બાળક બની ગયા. ક્લાસમાં મોનિટર પણ થઈ ગયા. અને આમ જિંદગીનો પ્રવાહ આગળ ચાલ્યો. વચ્ચે લગ્નપ્રસંગ પણ આવી ગયો.

પણ મને રસ એ વાતમાં હતો કે સંસારી હતા છતાં સાધુ કેમ થઈ ગયા ?

‘બાપા’ મેં પૂછ્યું,‘એ તો ઠીક પણ હવે જરા મારા સંશયાત્માને એટલો ખુલાસો આપો કે તમે સંસારી-બચરવાળ છતાં વેરાગી જેવા કેમ થઈ ગયા ? ને ક્યારથી થયા ?’ એ બોલે એ પહેલાં જ ડી.એમ. પંડ્યા એને કહે : ‘સ્વામીઅખંડ આનંદનો તમારા પર તાર આવેલો એ વાત આ ભાઈને ખાસ કહેજો.’

‘સ્વામી અખંડ આનંદનો તાર ? તમારા ઉપર ? વાહ, શી વાત છે ?’

બદરુદ્દીન બાપા ધીમું ધીમું બોલે. એટલું ધીમું કે ટેલિગ્રામનો હાથે લખેલો ઉકેલવા જેટલી મહેનત પડે. એ ઉકેલી ઉકેલીને અમે એટલું તારવ્યું કે નાનપણથી પોતે સ્વામી રામતીર્થનાં પુસ્તકો અને ‘ચંદ્રકાંત’ જેવા આધ્યાત્મિક ગ્રંથોના વાચનમાં પડી ગયેલા. કોણ જાણે કેમ,એવી વૃત્તિ જ થયા કરતી. આ વાચનથી એ વધારે પોષણ પામી. વીસ-પચીસ વર્ષની ઉંમરે સાધુ થઈ જવાની ઈચ્છા થઈ એટલે સ્વામી અખંડ આનંદને પત્ર લખીને ઈચ્છા પ્રગટ કરી તો એમનો તાર આવ્યો. તારમાં લખ્યું હતું કે ‘ઉતાવળ ન કરશો. ટપાલ લખું છું તે વાંચો.’ ટપાલ તરત આવી કે “રૂબરૂ આવી જાઓ.” એ વખતે અમદાવાદ વાડજમાં એમનો આશ્રમ હતો. ગયા અને મળ્યા તો તરત જ સ્વામીજીએ પૂછ્યું કે તમારે પત્ની અને બાળકો છે. વિચાર નથી આવતો કે તમે સાધુ થઈ જશો તો એ લોકોનું શું ?’

‘તમે શું કહ્યું ?’ મેં પૂછ્યું.

‘મેં કહ્યું કે એમ તો હું ગુજરી જાઉં તો પણ તેમનું શું થાય ? માટે તેવો વિચાર મને આવતો નથી.’ ત્યારે સ્વામીજી કહે કે તમારા વિચાર પરિપક્વ નથી. તમારામાં સાધુતા હજુ ઊગી નથી. કોઈને જેમ સ્ત્રી તરફ મોહ જાગે તેમ તમને સાધુતાના પરિવેશ તરફ જાગ્યો છે.બાકી તો સાધુ થવામાં શો સાર છે, તે તમે આ મારા જુવાન શિષ્ય બ્રહ્માનંદને પૂછો. બ્રહ્માનંદનેપૂછ્યું તો કહે કે ગૃહસ્થાશ્રમ કરતાં સંન્યાસાશ્રમ પામવાથી જરાયે વધુ આત્મકલ્યાણ થાય છે તેમ માનશો નહીં. હું ધંધુકાનો છું અને સાધુ થયો છું.મારો આ જાતઅનુભવ છે. હું હરદ્વાર-ઋષિકેશ ગયો તો ત્યાં પણ ખબર પડી કે બધા સાધુઓ ચેલાને શોધે છે. એ બધાને ગૃહસ્થ કરતાં પણ વધારે જળોજથા અને જંજાળ છે. મેં સામી દલીલ કરી કે હું પણ હરદ્વાર-ઋષિકેશ જઈશ. પણ ત્યાં કોઈ જંજાળમાં નહીં સપડાઉં. મારે તો માનસિક શાંતિ જોઈએ છે. ત્યાં જઈશ અને ફળફૂલ ખાઈને જીવીશ. તો બ્રહ્માનંદે કહ્યું કે તમારી એ માન્યતામાં પણ નાદાની છે. હરદ્વારથી બદરીનાથ સુધી જાઓ, ક્યાંય એક કેળું પણ મફત મળતું નથી.અરે, આખા હિમાલયમાં ફરો, એક ભારી લાકડું આપવા તૈયાર થાઓ તો પણ ધારો તો સામે કેળાંની એક લૂમ મળતી નથી. માટે આ વિચાર માંડી વાળી ગૃહસ્થાશ્રમમાં જ રહો અને દીનદુઃખિયા ગરીબોની ભેર કરો. એમાં જીવન કાઢશો તો એમાં સાચું કલ્યાણ છે.’

‘આ વાત તમને ઊગી ખરી કે ?’

‘હા, ઊગી-પણ એ વખતે હું ચોટીલામાં ખોજા સ્કૂલમાં માસ્તર હતો. મારો જીવ એમાં ચોંટતો જ નહોતો. બધું જ ઉપરચોટિયું લાગતું હતું. એટલે સ્વામીજીને મેં કહ્યું કે તમારી સલાહથી ભલે હું સાધુ થતો નથી પણ મને કોઈક એવું કામ આપો કે જેમાં સેવાની સેવા અને કામનું કામ હોય..’

‘એવું તે વળી કેવું કામ હોય ?’

‘નીકળ્યું’ એ બોલ્યા :’સ્વામીજીએ મને પોતાની સંસ્થા ‘સસ્તું સાહિત્ય વર્ધક કાર્યાલય’નાં થોડાં પુસ્તકો આપ્યાં. ચોટીલાથી સણોસરા ગામ મોકલ્યો મને. સણોસરાના એક સદગૃહસ્થ નાનાલાલ કાળીદાસ, જે રંગૂન રહેતા હતા, એમને સૂચના મોકલી કે મહિને પંદર રૂપિયા મારા નિભાવ માટે મોકલવા. મારું કામ એટલું કે રાજુલાની આસપાસનાં ગામડાંઓમાં ફરી ફરીને એ પુસ્તકો વાંચવાં આપવાં ને ભણેલા ન હોય એને વાંચી સંભળાવવાં. પાણીની તકલીફ કોઈ ગામમાં હોય તો નાનાલાલ કાળીદાસ બીજા રૂપિયા મોકલતા. તેમાંથી વાવકૂવા ગળાવવા કે સમરાવવા. એ સિવાય કમાવાને અશક્ત હોય એવાંઓને કપડાંલત્તાં-અનાજની મદદ કરવી. આમ મારો જીવ પ્રસન્ન રહે તેવું કામ મળ્યું, એમાં વળી મને ખુદ વાચનનો શોખ તે પેલાં પુસ્તકોમાંથી કોઈક વૈદકનાં હોય તે વાંચી જાઉં. ક્યારેક કોઈક ડૉક્ટર ને વળી સાધુ. એમ વૈદક શીખ્યો. મફત દવાની પડીકીઓ વહેંચવા માંડ્યો. ભલું થજો સણોસરાના દરબાર જીવાભાનું કે એમણે વળી એક મફત મકાન આપ્યું તે એમાં અમે આજુબાજુનાં ગામની સાવ અશક્ત નિરાધાર એવી પંદરેક જેટલી ડોશીઓને સાચવવા માંડ્યા, અનાજની મદદ ચોટીલાના વેપારીઓ પાસેથી મળી રહે ને મારી પત્ની દાળ –રોટલા રાંધી આપે.’

હું વચ્ચે ન બોલ્યો તો ય બદરુદ્દીનભાઈ વાત કરતાં કરતાં વળી થંભી ગયા. મારા મનમાં મેં એમ ધાર્યું કે ભૂતકાળની કેડીમાં ક્યાંક પથરો આવ્યો. માણસ ઠેસ આવે થંભી જાય રસ્તાના કિનારે ઘડીભર, એમ જ. પણ ના, એમની વાત તો આગળ ચાલી કે……


( ક્રમશઃ)


લેખક સંપર્ક-

રજનીકુમાર પંડ્યા

બી-૩/જી એફ-૧૧, આકાંક્ષા ફ્લેટ્સ, જયમાલા ચોક,મણિનગર-ઇસનપુર રૉડ,અમદાવાદ-૩૮૦૦૫૦

મો.95580 62711 ( વ્હૉટ્સએપ) / લેન્ડલાઇન-079-25323711/ ઇ મેલ – rajnikumarp@gmail.com

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

10 comments for “લ્યો, આ ચીંધી આંગળી :: સોનેરી પાન: વૈદ્ય બદરૂદ્દીન રાણપુરી (૧)

  1. October 9, 2017 at 8:57 am

    આપની કલમને નમસ્કાર. વાંચતાં જ સામેનું પાત્ર નજર સામે ખડું થઈ જાય છે. તંદુરસ્તમય લાંબું જીવન જીવો અને આમ જ આપની કલમપ્રસાદી વાચકોને પીરસતા રહો. ધન્યવાદ.

  2. Piyush Pandya
    October 9, 2017 at 11:00 am

    ઉપર શ્રી વલીભાઈ મૂસાએ લખ્યું છે એનો સીધો ઉતારો જ કરી દઉં છું.
    “આપની કલમને નમસ્કાર. વાંચતાં જ સામેનું પાત્ર નજર સામે ખડું થઈ જાય છે. તંદુરસ્તમય લાંબું જીવન જીવો અને આમ જ આપની કલમપ્રસાદી વાચકોને પીરસતા રહો. ધન્યવાદ.”
    વલીભાઈ, વિના ઓળખાણે અને મંજૂરીએ નકલ ઉતારી છે, માફ કરશો.

    • October 9, 2017 at 2:00 pm

      ભલે અમૃતભાઈ (!), કશો જ વાંધો નથી; You have seconded my comment, nothing. રજનીભાઈ મારા મિત્ર છે, એક પાંખે ઊડે છે; ચિંતા થાય તો ખરી જ ને! (પીયૂષ=અમૃત – ખબર હશે જ!)

  3. હિતેશ બાલકૃષ્ણ જોશી
    October 9, 2017 at 2:47 pm

    शब्द ने વગાડવાની કળા તો શ્રી રજનીભાઈ ની જ….પ્રણામ …

  4. Prafull Ghorecha
    October 9, 2017 at 4:05 pm

    બદરુદ્દીન વિષે પછીનો હપ્તો હવે તો વાંચવો જ રહ્યો !

  5. October 9, 2017 at 5:01 pm

    ગજબનાક કથા. આને તો ભાગવત કથા અને ગાંધી કથાની જેમ પ્રચલિત બનાવવી જોઈએ. રજની ભાઈ, તમારી ઈર્ષ્યા થાય છે કે, આવા જીવતાં મોક્ષ પામેલા આત્માને આટલા ઊંડાણથી જોઈ શક્યા . તમારી આ કથાના એકે એક શબ્દમાં જીવનની ફિલસૂફીના સાત સો સિત્યોતેર રંગ ભભકી ઊઠ્યા છે.
    આ ક્રમશઃ બહુ દૂર પડે છે હોં !

  6. October 9, 2017 at 5:06 pm

    कुदरतनी व्यवस्था माँ दरेक माटे सुयोग्य रोल(भूमिका) पात्रता अनुसार मलीज जाय छे,स्वयं-संचालित यंत्रणा अनुगत।। रजनीभाई,वलीभाई के ला’कान्त जेवाने शोख-रस-रूचि अनुसार वृति,प्रवृति पण प्राप्त,मात्र एटलूंज के टो उपलब्ध थता रहे छे समये समये……

  7. October 10, 2017 at 9:48 am

    Keep Searching the truth!
    One can find that within!

  8. gunvant dhorda
    October 12, 2017 at 2:20 pm

    saras gamyu

  9. મનસુખલાલ ગાંધી
    October 15, 2017 at 10:45 am

    આપની કલમને નમસ્કાર. વાંચતાં જ સામેનું પાત્ર નજર સામે ખડું થઈ જાય છે. તંદુરસ્તમય લાંબું જીવન જીવો અને આમ જ આપની કલમપ્રસાદી વાચકોને પીરસતા રહો. ધન્યવાદ.

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.