Science સમાચાર (૨૧)

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail

દીપક ધોળકિયા

) છૂંદણાં કરાવનારા વિચારે

imageimage

               (ફોટોઃ સૌજન્ય – ઇંડિયન એક્સપ્રેસ (Source: Tenzin/Hawk Tattoos)

ઘણા લોકો સુંદરતા ખાતર કે શોખને ખાતર છૂંદણાં કરાવતા હોય છે. એમાં શાહી વપરાય છે. આ શાહી ચામડી પર આપણા મનગમતા આકારમાં દેખાય છે અને આપણે મલકાઈએ છીએ. પરંતુ બધી જ શાહી ચામડીની નીચે જ રહે છે કે લોહીમાં ભળીને શરીરનાં બીજાં અંગોમાં પણ જાય છે? ત્વચાના ઉપરના સ્તરની નીચે બીજું એક સ્તર હોય છે તેમાં આ શાહી રહી જાય છે પરંતુ ત્યાં રક્તનલિકાઓ પણ હોય છે. ઉંદરો પરના પ્રયોગોમાં જોવા મળ્યું છે.વધારાની શાહી એ રસ્તે લિમ્ફની ગાંઠોમાં પહોંચતી હોય છે. અમુક કેસોમાં લિવરમાં પણ શાહીના કણો જોવા મળ્યા છે.

મોટા ભાગે તો શાહી જ્યાં હોય ત્યાં જ રહે છે કારણ કે એની આસપાસ રક્ષાત્મક કોશો ગોઠવાઈ જાય છે તેમ છતાં શાહીના ઘણા કણો એની બહાર નીકળી જતા હોય છે. શાહીમાં ‘કાર્બન બ્લૅક’ હોય છે જેનું તરત વિઘટન થઈ જાય છે અને એ ‘નૅનો-પાર્ટીકલ’ બનીને લિમ્ફમાં કે લિવરમાં પહોંચે છે. તમે જ્યારે ચેક કરાવો તો લિમ્ફ નૉડમાં શાહીનો રંગ દેખાય. લિમ્ફ નૉડનો રંગ બદલે એટલે કૅન્સરની શંકા પડે; એની બાયોપ્સી થાય અને પછી ખબર પડે કે આ તો માત્ર શાહી જ હતી! આટલી કડાકૂટમાં આપણે પડીએ તો એક છૂદણાનો ખર્ચ કેટલો થયો તે પણ વિચારવું પડે, કારણ કે હવે વૈજ્ઞાનિકો શાહી ફેલાવાની પ્રક્રિયાને સામાન્ય વાત નથી માનતા. એ ખરેખર જોખમી પણ બની શકે છે.

સંદર્ભઃ અહીં ક્લિક કરો

() લોહીમાંથી વીજળી?

માણસ જળવિદ્યુત ઉત્પન્ન કરવા માટે મોટા ડૅમો બાંધે છે અને ટર્બાઇનો બનાવે છે. પરંતુ ચીનના શાંગહાઈ શહેરની ફુદાન યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર હુઇશેંગ પેન અને એમના સાથીઓએ એક મિલીમીટરથી પણ ઓછી જાડાઈવાળો એક ફાઇબર (તંતુ) બનાવ્યો છીએ, જેને બહુ જ પાતળી ટ્યૂબમાં ક્ષારયુક્ત દ્રાવણમાં મૂકવાથી અથવા લોહીની નસ સાથે જોડવાથી પણ વીજળી પેદા થાય છે.

આ તંતુ એટલે કાર્બન નૅનોટ્યૂબની કતાર. એને એક પોલીમરના આધાર પર વિંટાળી દીધી. કાર્બન નૅનોટ્યૂબને વાળીને કોઈ તક્તી સાથે જોડી શકાય છે. એની આખી રચના અહીં સમજાવી શકાશે નહીં, પરંતુ એને ઇલેક્ટ્રોડ સાથે જોડીને વહેતા પાણીમાં કે ક્ષારયુક્ત દ્રાવણમાં ડુબાડતાં વીજળી પેદા થઈ. બીજાં નાના આકારનાં વીજ ઉપકરણોની સરખામણીએ એની કાર્યક્ષમતા ૨૦ ટકા વધારે હોવાનું નોંધાયું છે.

સંદર્ભઃ અહીં ક્લિક કરો

() આપણે અમર રહી શકીએ?

ના. અમર રહેવાની વ્યવસ્થા આપણી શારીરિક સંરચનામાં જ નથી. ઉલ્ટું, એવી વ્યવસ્થા છે કે વૃદ્ધાવસ્થા આવે અને શરીરનો નાશ થાય. Genes and Development સામયિકમાં હાલમાં જ જર્મનીના મેઇન્ઝ શહેરની ઇંસ્ટિટ્યુટ ઑફ મોલેક્યુલર બાયોલૉજીના સંશોધકોનો એક અભ્યાસપત્ર પ્રકાશિત થયો છે. એમણે નાના કીડાના જીન તપાસીને જોયું કે ‘ઑટોફૅજી’ (ઑટો એટલે જાતે અને ફૅજી એટલે ખાવું. આ પ્રક્રિયા નુકસાન પામેલા કોશોનો નાશ કરે છે અને નવા કોશો બનાવવામાં એમનો ઉપયોગ કરે છે) નામની પ્રક્રિયા સાથે સંકળાયેલા જીન્સ નાની વયના કીડામાં આરોગ્ય અને સક્ષમતાને બળ આપે છે, પણ પછવાડેની જિંદગીમાં એ વૃદ્ધત્વ પણ લાવે છે. આમ ઉંમર થવી એ પણ ઉત્ક્રાન્તિની પ્રક્રિયાનો જ ભાગ છે.

ડાર્વિને ‘યોગ્યતમની ચિરંજીવિતા’નો સિદ્ધાંત સ્થાપ્યો. આના પ્રમાણે તો જે યોગ્યતમ હોય તે કેમ મરે? જે જીન બહારના ફેરફારોને અનુકુળ થાય તે જ ટકી શકે. એ જીનનું પાકટ થવું એ ‘યોગ્યતમ’ સ્થિતિ નથી. આ એક આંતર્વિરોધ (paradox) છે. ૧૯૫૩માં જ્યૉર્જ વિલિયમ્સે આનો સૈદ્ધાંતિક જવાબ આપ્યો કે આ જીન્સ નવા કોશ બનાવે છે પણ તે સાથે એની નકારાત્મક અસરો પણ પેદા કરે છે. આ અસરો પુનર્નિર્માણની પ્રક્રિયા પછી દેખાય તો એ પ્રભાવક રહે છે.

હવે આ સૈદ્ધાંતિક ખુલાસાનો પ્રાયોગિક પુરાવો મળ્યો છે. સંશોધકોએ ઑટોફૅજીની પ્રક્રિયા અને એમાં ભાગ લેતા જીન્સનું નિરીક્ષણ કરતાં એમને જાણવા મળ્યું કે ઑટોફૅજીની પ્રક્રિયા નાની વયનાં પ્રાણીઓમાં બહુ ઝડપથી થાય છે, પણ તે પછી એ ધીમી પડતી જાય છે. સંશોધકોને આયુષ્યસંબંધી સંકેતો માટેના ન્યૂરૉનની ભાળ મળી. આ પછી એમણે કીડાના માત્ર એક ન્યૂરૉનની ઑટૉફૅજી રોકી દીધી. એમને જોવા મળ્યું કે કીડાને નવી શક્તિ મળી. જાણે પચાસ વર્ષની ઉંમરે પચીસના યુવાનનો થનગનાટ!

આમ ન્યૂરૉનની આ ઑટોફૅજી ઘડપણ માટે જવાબદાર છે. વૈજ્ઞાનિકો હજી તો આ આખી પ્રક્રિયા સમજવાની શરૂઆત કરે છે એટલે અમર થવાની આશા ન રાખવી પણ ન્યૂરૉનને નુકસાન થવાથી અલ્ઝાઇમર્સ વગેરે બીમારીઓ થતી હોય છે, તેના ઉપાયની દિશામાં આગળ વધવાના પહેલા સંકેત મળ્યા છે એ આનંદની વાત છે.

સંદર્ભઃ અહીં ક્લિક કરો

() હૈદરાબાદની દવા કંપનીઓના કચરામાં ઍન્ટીબાયોટિક્સ

હૈદરાબાદની દવા કંપનીઓ માવજત કર્યા વિના જ પોતાનો કચરો નદીઓમાં ઠાલવે છે. આમાં ઍન્ટીબાયોટિક્સ પણ હોવાથી અનેક જાતના રોગોમાં ઍન્ટીબાયોટિક્સનો મુકાબલો કરી શકે એવાં બૅક્ટેરિયા પેદા થવા લાગ્યાં છે. ‘ગમન’ નામની એક બિનસરકારી સંસ્થાએ નદીઓની મોજણી કરીને ‘ઇન્ફેક્શન’ નામના સામયિકમાં પોતાનો રિપોર્ટ આપ્યો છે કે આ બૅક્ટેરિયા એવા એન્ઝાઇમ બનાવે છે કે જે પૅનીસિલીન, સેફાલોસ્પોરિન, સેફામાઇસિન અને કાર્બપેનેમ જેવી દવાઓનો પ્રભાવ નિષ્ફળ બનાવે છે.

image

હૈદરાબાદની બહાર ૩૨ કિલોમીટરના પાટેન્ચેરુ-બોલારામ ઇંડસ્ટ્રિયલ એરિયામાં એકસો જેટલી ઔદ્યોગિક કંપનીઓ છે તેમાંથી ૩૦ ઔષધ કંપનીઓ છે. સુપ્રીમ કોર્ટે આ કંપનીઓને પોતાના કચરાની માવજત કરવાનો આદેશ આપ્યો છે પણ એનો છડેચોક ભંગ થાય છે. ‘ગમન’ના એક અગ્રણી દિવાકર કહે છે કે આ વિસ્તારમાં ભૂમિગત પાણી પીળું છે અને લોકો ચામડીનાં જુદાં જુદાં દરદોથી પિડાય છે.

સંદર્ભઃ અહીં ક્લિક કરો


શ્રી દીપક ધોળકિયાનાં સંપર્કસૂત્રો

ઈમેલઃ dipak.dholakia@gamil.com

બ્લૉગઃ મારી બારી

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *