Science સમાચાર : (૨૦)

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail

દીપક ધોળકિયા

(૧) સારા કૉલેસ્ટેરોલ (HDL)થી મૃત્યુની શક્યતા વધી જાય છે!

કૉપનહેગન યુનિવર્સિટીના સંશોધકો એક ચોંકાવનારા નિષ્કર્ષ પર પહોંચ્યા છે. એમનું કહેવું છે કે સારું કૉલેસ્ટેરોલ (HDL) બહુ મોટા પ્રમાણમાં હોય તો મૃત્યુની શક્યતા ૬૫ ટકા વધી જાય છે. આપણે ખરાબ કૉલેસ્ટેરોલ (LDL)ની બહુ ચિંતા કરી; હવે સારા કૉલેસ્ટેરોલની પણ ચિંતા કરવાની છે! સંશોધકોની ૧૦.૫૦૦ મરણોની સર્વે કરી તેમાં જોવા મળ્યું કે પુરુષોમાં HDLને કારણે ૧૦૬ ટકા અને સ્ત્રીઓમાં ૬૮ ટકા મૃત્યુની શક્યતા વધી જાય છે.

બહુ ઘણું HDL એટલે શું? પુરુષોમાં અતિ ઊંચું સ્તર એટલે 3.0 mmol/L (116 mg/dL), અને બહુ ઘણું એટલે 2.5-2.99 mmol/L (97-115 mg/dL). બીજી બાજુ, સ્ત્રીઓમાં અતિ ઊંચું સ્તર 3.5 mmol/L (135 mg/dL) છે. આ જોખમી સ્થિતિ મનાય. ‘યુરોપિયન હાર્ટ જર્નલ’ના ૨૩ ઑગસ્ટના અંકમાં આ લેખ છપાયો છે.

લિંકઃ અભ્યાસલેખ

લેખ માટેનો સંદર્ભઃ અહીં

() કાનમાં ઘંટડીઓ વાગ્યા કરે છે?

આપણામાંથી ઘણા આવી ફરિયાદ કરતા હોય છે. કાનમાં વિચિત્ર સિસોટી વાગ્યા કરતી હોય પણ એ માત્ર તમને જ સંભળાય, બીજા કોઈને નહીં. (Tinnitus-ટિનાઇટસની બીમારી). વૈજ્ઞાનિકોને એનું શક્ય કારણ છેક હવે સમજાયું છે એટલે હજી એનો ઉપાય નથી મળ્યો પણ કારણ મળતાં ઉપાય પણ શોધી લેવાશે.

ઇલિનૉઇસ યુનિવર્સિટીના ‘સ્પીચ ઍન્ડ હીઅરિંગ’ વિભાગનાં અધ્યક્ષ ફાતિમા હસનના જણાવ્યા પ્રમાણે આ અભ્યાસમાં મુશ્કેલી એ હતી કે આવી તકલીફ કોઈ પણ ઉંમરે થતી હોય છે અને એ કેટલો સમય ચાલશે તે પણ કોઈ કહી ન શકે. પરંતુ આ સિસોટી તમારા મગજમાં જ છે એટલું હવે નક્કી થઈ ગયું છે.

આવા એક દરદીની MRI દ્વારા તપાસ કરતાં જોવા મળ્યું કે મગજમાં પ્રીક્યુનિયસ નામનો ભાગ છે તેની કાર્યવાહી ટિનાઇટસ માટે જવાબદાર છે. આ ભાગમાં બે અલગ નેટવર્ક કામ કરે છે અને બન્ને એકબીજાથી ઉલ્ટાં ચાલે છે. વ્યક્તિનું ધ્યાન કોઈ વસ્તુ પર કેન્દ્રિત થાય ત્યારે પીઠ તરફ આવેલું નેટવર્ક (ડૉર્સલ ઍટેન્શન નેટવર્ક) સક્રિય થઈ જાય છે અને ‘ડીફોલ્ટ મોડ’નું નેટવર્ક નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે. કમ્પ્યુટરમાં જેમ ઘણી પદ્ધતિઓ ‘બૅકગ્રાઉંડ’માં ચાલ્યા કરે છે તેમ આ ડીફોલ્ટ મોડ પણ માણસ ખાસ કશું ન વિચારતો હોય કે કંઈ કરતો ન હોય ત્યારે ચાલ્યા કરે છે. ડૉ. હુસેનની ટીમને જોવા મળ્યું કે ટિટાઇનિસની બીમારીવાળા લોકોમાં પ્રીક્યુનિયસ ઍતેન્શન નેટવર્ક સાથે વધારે જોડાયેલું હોય છે એટલે માણસ નિષ્ક્રિય હોય ત્યારે પણ ડૉર્સલ નેટવર્ક ચાલુ જ રહે છે. આનો અર્થ એ કે ટિટાઇનસના દરદીઓને ખરા અર્થમાં આરામ મળતો જ નથી હોતો. આટલું જાણ્યા પછી હવે ડૉર્સલ નેટવર્કને ‘ઑફ’ કરવાનું મોટું કામ બાકી રહ્યું છે.

સંદર્ભઃ અહીં

(૩) પહેલાં નીચેનો ફોટો જુઓ, શું છે તેનો વિચાર કરો અને પછી વાંચો!

clip_image002

ઑગસ્ટના છેલ્લા અઠવાડિયામાં હૈદરાબાદમાં ઇંટરનૅશનલ યુનિયન ઑફ ક્રિસ્ટલોગ્રાફીની ૨૪મી કોંગ્રેસ અને જનરલ ઍસેમ્બ્લીની બેઠક મળી ગઈ. એમાં રૉબર્ટ ક્રિકલે પોતાનું એક વિખ્યાત મૉડેલ રજૂ કર્યું જે સૌના આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની ગયું. આ શાનું મૉડેલ છે?

એના વિના આપણું ભોજન ખાવાલાયક બનતું જ નથી. એ છે આપણું રોજનું સાથી સોડિયમ ક્લોરાઇડ(NaCl) એટલે કે ખાવાનું મીઠું! આપણે રોજ ખાઈએ છીએ તે મીઠું અંદરથી આવું છે. આખા મીઠાનો કણ એક ચમકદાર સ્ફટિક છે અને એક્સ-રે દ્વારા એની આંતરિક સંરચના તો એક સદી પહેલાં પિતાપુત્રની જોડી, વિલિયમ અને લૉરેન્સ બ્રૅગ્સે જાણી લીધી હતી પરંતુ રૉબર્ટ ક્રિકલને લાગ્યું કે એને નરી આંખે જોઈ શકાય એવડું મોટું બનાવવું જોઈએ કે જેથી સામાન્ય લોકોમાં વિજ્ઞાનમાં અભિરુચિ વધે.

૨૦૧૫માં ક્રિકલે મીઠાના સ્ફટિકનું મહાકાય મૉડેલ બનાવ્યું અને વિયેનાના સિટી હૉલમાં જનતા માટે પ્રદર્શિત કર્યું. પરમાણુઓ દેખાડવા માટે એમાં ૩૮,૮૦૦ ગોળીઓનો ઉપયોગ થયો છે અને એમને જોડતી સળીઓની કુલ લંબાઈ ૧૦.૫ કિલોમીટર. છે. મૉડેલનું વજન ૬૮૦ કિલોગ્રામ છે. યુરોપની બહાર એ પહેલી વાર હૈદરાબાદમાં પ્રદર્શિત કરાયું.

સંદર્ભઃ અહીં

(૪) કૅસિની આજે શનિ પર હત્યા થશે.

નાસા, યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સી અને ઇટાલિયન સ્પેસ એજન્સીના સંયુક્ત ઉપક્રમે શનિની ખોજ માટે મોકલાયેલા કૅસિની યાનના જીવનનો આજે ૧૫મી સપ્ટેમ્બરે અંતિમ દિવસ છે. એનું ઈંધણ ખૂટી જવા આવ્યું છે અને એ શનિ ઉપર પડી ભાંગે તે પહેલાં એને ભસ્મીભૂત કરી નાખવામાં આવશે, કે જેથી પૃથ્વી પરના માઇક્રોબ દ્વારા ઉપગ્રહ ટાઇટન અને સ્વયં શનિ પર પ્રદૂષણ ફેલાવાની શક્યતા ન રહે. ૧૯૯૭ના ઑક્ટોબરમાં આ યાન શનિ તરફ મોકલાયું હતું અને ૨૦૦૪માં એ શનિનાં વલયોની અંદર પ્રવેશ્યું, તે વખતથી કૅસિની દ્વારા શનિ વિશે ઘણી નવી માહિતી મળતી રહી છે. શનિના સૌથી મોટા, સાડાપાંચ હજાર કિલોમીટરના ઉપગ્રહ તાઇટન ઉપરાંત બીજા નાના પાંચ ઉપગ્રહોની માહિતી પણ કૅસિની દ્વારા મળી છે. ગયા મહિનાની ૨૦મીએ કૅસિની છેલ્લી વાર શનિના વલયમંડળમાં પહોંચ્યું અને ૨૧ ફોટા મોકલ્યા જેની વૈજ્ઞાનિકોએ ચાર મિનિટની વિડિયો બનાવી છે. કૅસિની હવે એ પાછું ફરવાનું નથી.

સંદર્ભઃ આ વિડિયો જૂઓ. બે વિડિયો એકસાથે જ મળશે. https://www.space.com/37962-cassini-saturn-ring-dive-photos-animation.html

૦-૦-૦

શ્રી દીપક ધોળકિયાનાં સંપર્કસૂત્રો

ઈમેલઃ dipak.dholakia@gamil.com

બ્લૉગઃ મારી બારી

1 comment for “Science સમાચાર : (૨૦)

  1. September 15, 2017 at 4:56 pm

    મીઠાનું મોડલ બહુ ગમ્યું. આ વિડિયો પણ સરસ છે
    https://www.youtube.com/watch?v=9jP64PT0y9c
    —————
    હળવા મિજાજે…
    ત્રણ ગગ્ગાની ગોળી ખાઓ અને ચિંતાઓને ઘોળીને પી જાઓ !
    ————–
    આ સિરીઝથી ઘણી નવી વાતો જાણવા મળે છે. ખુબ ખુબ આભાર.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *