Science સમાચાર : (૧૮)

દીપક ધોળકિયા

() ગાયના ઍન્ટીબોડી એઇડ્ઝની રસીમાં કામ આવશે!

જુલાઈના ત્રીજા અઠવાડિયામાં Nature સામયિકમાં એક અભ્યાસલેખ છપાયો છે એ જોતાં તો ગૌમાતા આપણા ભલા માટે બીજું પણ એક બહુ જરૂરી કામ કરે છે. International AIDS Vaccine Initiative (IAVI)ના ઍન્ટીબોડી વિભાગના ડાયરેક્ટર ડેવિન સોક લખે છે કે HIVને અવરોધે એવા ઍન્ટીબોડી માણસના શરીરમાં બનતાં વર્ષો લાગી જાય છે પણ એ જ ઍન્ટીબોડી ગાયના શરીરમાં માત્ર થોડાં અઠવાડિયાંમાં બની જાય છે. રોગ સામે શરીર પોતે જ યોદ્ધાઓ પેદા કરે છે. આ યોદ્ધાઓ એટલે ઍન્ટીબોડી. ડેવિન સોક કહે છે કે એઇડ્ઝ સામે બચાવની રસી બનાવવામાં એક પ્રયાસ એવો છે કે નીરોગી વ્યક્તિમાં એઇડ્ઝને નિષ્ક્રિય બાનાવી દે તેવા ઍન્ટીબોડી બનાવવા. પરંતુ હવે આવા ઍન્ટીબોડી પ્રાણીના શરીરમાં પણ બનાવી શકાય એવી શક્યતા ઊભી થઈ છે.

HIVના ક્રૉનિક દરદીઓના શરીરમાં અમુક ઍન્ટીબોડી બનતા હોય છે તેના આંકડા લાંબા હોય છે એટલે એ ખૂણેખાંચરે ભરાઈ બેઠેલા HIVને દબાવી દે છે. ગાયના લોહીમાં પણ આવા જ ઍન્ટીબોડી જોવા મળ્યા છે. એટલે હવે રસી જ જો ઍન્ટીબોડીની હોય તો HIV પર કાબૂ મેળવી શકાય.

સંદર્ભઃ અહીં

0-0-0

() સાપની જેમ સરકતો રૉબોટ

ધરતીકંપ વખતે કે કોઈ મકાન ધસી પડે ત્યારે (અને મુંબઈ આના માટે નામચીન છે!) મલબામાં કોઈ જીવતું બચ્યું છે કે નહીં, તે શોધવાનું કામ કેટલું સાહસ માગી લે છે. એવુંય બને કે બચાવવાના પ્રયાસમાં જ નીચે દબાયેલા કમનસીબનો જાન જાય. એના બદલે એવું કંઈક હોય કે જે જઈને શોધી લાવે તો કેવું સારું થાય!

સ્ટૅનફૉર્ડ યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ એક રૉબોટ બનાવ્યો છે જે સાપની જેમ પોતાનું શરીર સંકોચીને આગળ સરકે છે. આ રૉબોટ પાતળી નળી જેવો છે અને એનાં પડો એની અંદર જ છે, જે એની બહારની ‘કાંચળી’માં છેડાના ભાગમાંથી અંદર જાય છે. આમ ‘શરીર’ ક્યાંક ફસાઈ જાય તો પણ એ આગળ વધે છે અને લાંબો થતો જાય છે. એના મુખ આગળ એક કેમેરા છે, જે દૃશ્યો ઝડપતો જાય છે અને પાછળ એના પર નજર રાખતી ટીમને મોકલતો જાય છે. એ લવચીક હોવાથી કોઈ અવરોધ આવે તેને પણ પાર કરીને પોતાનો રસ્તો શોધી લે છે. અખતરાઓમાં એ ગુંદરિયા કાગળ પર ચોંટ્યા વિના આગળ વધતો રહ્યો, બરફની લાદીમાં પણ સરકતો રહ્યો.

આ વિડિયો જૂઓઃ

માત્ર ધરતીકંપ જેવી હોનારતમાં જ નહીં, આપણા શરીરની સૂક્ષ્મ ધમનીઓમાં પણ એ જઈ શકે! હજી એનો પહેલો નમૂનો જ તૈયાર થયો છે. હજી તો ઘણું કામ બાકી છે, પણ ભવિષ્ય ઊજળું છે, એ વાતમાં શંકા નથી.

સંદર્ભઃ અહીં

૦-૦-૦

() DNAમાં ફિલ્મ રેકૉર્ડ કરીઅને ફરી જોઈ પણ ખરી!

હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાનિકોએ માણસના DNAમાં એક ફિલ્મ ગોઠવી દીધી અને પાછે એ ચલાવીને જોઈ પણ લીધી. ફિલ્મ કંઈ ‘બજરંગી ભાઈજાન’ જેવી નથી પણ ફિલ્મ તો ફિલ્મ છે! આ ચિત્ર જૂઓઃ

એમણે બૅક્ટેરિયાના DNAમાં ઘોડદોડની પાંચ ફ્રેમ રેકૉર્ડ કરી. ઉપરની તસવીરમાં દોડતો ઘોડો બૅક્ટેરિયાના જીનમાં દોડે છે! વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે આ ‘મોલેક્યૂલર રેકૉર્ડર’ છે. શક્ય છે કે ભવિષ્યમાં ‘રીડ-આઉટ’ પણ મળે! ન્યૂરો સાયન્ટિસ્ટ સેથ શિપમૅન કહે છે કે અમે કોશોને ‘ઇતિહાસકાર’ બનાવવા માગીએ છીએ. જૈવિક સ્મૃતિ ની સતત નોંધ લેવાની ટેકનોલૉજીઓ તો છે પણ એના ઉપયોગ દરમિયાન વ્યક્તિ બીજું કશું ન કરી શકે. શિપમૅન કહે છે કે આ ડિવાઇસ ગોઠવી દીધી હોય તોવ્યક્તિ પોતાની રીતે રહે, પણ એની આંતરિક હિલચાલ રેકૉર્ડ થતી રહેશે. આમ આ ટેકનોલૉજી એના જીવનમાં આડે નહીં આવે. તમારા ચેતાતંત્રમાં ન્યૂરૉનની સ્થિતિ શી છે, તેની ફિલ્મ ફાવે ત્યારે જોઈ શકાશે.

કોશો પોતે જ શરીરમાં બનતી ઘટનાઓ રેકૉર્ડ કરતા હોય તો બીજી ડિવાઇસની જરૂર જ ન પડે. દાખલા તરીકે માણસના જિનૉમમાં (જીનની સંરચનાના નક્શામાં) કંઈ ફેરફાર થાય તો કોશ એને રેકૉર્ડ કરી શકશે. વૈજ્ઞાનિકો એ પછી જોઈ શકશે. આ પ્રયોગ કરતાં પહેલાં વૈજ્ઞાનિકોએ એ સાબીત કરી દીધું કે DNA માત્ર જીન વિશેની જ નહીં , કોઈ પણ માહિતી સંઘરી શકે છે. આ સગવડને કારણે, ધારો કે કૅન્સર હોય તો એના સતત વધતા કોશની ફિલ્મ બની જશે. આમ વૈજ્ઞાનિકો એની નકલ પણ લૅબોરેટરીમાં બનાવી શકશે.

આ વિડિયો જૂઓ. એમાં સેથ શિપમૅન બધું સમજાવે છે. 5’.13” અને 6’.31” વચ્ચે ફિલ્મ કેમ રેકૉર્ડ કરીને ફરી જોઈ તે જાણી શકાશે.

સંદર્ભઃઅહીં

૦-૦-૦

() ઊંઘ ઓછી પડતી હોય તેમને જીવનની ઊજળી બાજુ દેખાતી નથી.

કૉગ્નિટિવ થેરપી ઍન્ડ રીસર્ચ નામના સામયિકમાં ઇવાન વરગૅસ અને એમની ટીમે કરેલા એક પ્રયોગની માહિતી આપવામાં આવી છે. એમણે ૪૦ સંપૂર્ણ સ્વસ્થ લોકોને પ્રયોગ માટે પસંદ કર્યા. એમની જોવું હતું કે જો માણસને પૂરતી ઊંઘ ન મળી હોય તો એનું વર્તન કેવું હોય.

એમણે કેટલાકને સતત ૨૮ કલાક જાગતા રાખ્યા અને બાકીનાને બરાબર આઠ કલાક ઊંઘ લેવા દીધી. તે પછી એમણે બધાને કૉમ્પ્યુટર સામે ગોઠવ્યા અને જુદા જુદા ચહેરા દેખાડવાનું શરૂ કર્યું દરેક જણ પોતાનો જવાબ નોંધાવવામાં કેટલો સમય લે છે તેની પણ નોંધ લેવાતી હતી. દરેકે ચહેરો જોઈને તરત નોંધવાનું હતું કે એ ખુશ છે, દુખી છે કે તટસ્થ. આ પ્રયોગે દેખાડ્યું કે જે લોકોને ૨૮ કલાકનો ઉજાગરો હતો એમનું ધ્યાન ખુશ ચહેરાઓ પર નહોતું જતું. એમને દુખી ચહેરા વધારે આકર્ષિત કરતા હતા.

આમ તો આ નાની વાત લાગે પણ હકારાત્મક રીતે વિચારવાની અશક્તિ ડિપ્રેશનનું પહેલું લક્ષણ છે. પરંતુ આ પ્રયોગમાં એક રસપ્રદ વાત તો એ જાણવા મળી કે જેમને અનિદ્રાની બીમારી હોય તેવા લોકો પર ઉજાગરાની કોઈ ખાસ અસર નહોતી.

‘ચાઇલ્ડ ડેવલપમેન્ટ’ નામના સામયિકમાં છપાયેલા એવા જ બીજા એક અભ્યાસમાં જોવા મળ્યું કે મોડી રાતે સ્માર્ટ ફોનનો ઉપયોગ કરનારાં બાળકોમાં પણ ઊંઘ બગડવાથી ડિપ્રેશનનાં લક્ષણો જલદી દેખાય છે. આવાં બાળકો પોતાને જ હીનભાવનાથી જોતાં હોય છે.

જીવનનો ત્રીજો ભાગ ઊંઘવામાં જાય છે. ત્રીજો ભાગ આપણે બરાબર જીવતા ન હોઈએ તો એની અસર બાકીના બે ભાગ પર પડ્યા વિના કેમ રહે?

સંદર્ભઃ અહીં

૦-૦-૦

શ્રી દીપક ધોળકિયાનાં સંપર્કસૂત્રો

ઈમેલઃ dipak.dholakia@gamil.com

બ્લૉગઃ મારી બારી

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.