લ્યો,આ ચીંધી આંગળી : શ્વેતના જન્મની શ્યામ કથા (૧)

– રજનીકુમાર પંડ્યા

(કુલ ત્રણ હપતા ચાલનારી એક સત્યકથા)

રિસીવર કાને, પણ કપાળે પરસેવો પારાવાર. મારી આ હાલત. કાનને દોષ દઉં ? ટેલિફોનના ભૂંગળાને કે મારી આ જાગૃત અવસ્થાને ? ધોળે દિવસે બે વાગ્યે જાણે કે મને સપનું આવ્યું હતું ને સામે છેડે બોલનાર મને કહેતો હતો કે “હું તનસુખ સંચાર બોલું છું. બોલો, શું કામ છે ?”

“અરે પણ…”

“શું અરે પણ !” કોઈ બહુ ખિજવાઈને સામે છેડેથી બોલતું હતું. “કહ્યું ને હું તનસુખ સંચાર… બોલો, તમે રજનીકુમાર ને! ઓળખ્યા. બોલો, જલદી બોલો, શું કામ છે ? જલદી પતાવો, હું બિઝી છું.”

જુવાનજોધ તનસુખ સંચારને ત્રણ ચાર મહિના પહેલાં સગ્ગી કાંધ આપીને હું અને સો બીજા ડાઘુ ભાવનગરના મસાણે મૂકી આવ્યા હતા. એની પાછળ માથા પટકતી અને પછાડ ખાતી એની કોમળ કાકડી જેવી પત્ની વીણાને સગ્ગી આંખે જોઈ હતી અને આંખમાં નિયતિ પ્રત્યે લાલ લોહી ધસી આવ્યું હતું. એના મોટાભાઈ કાંતિલાલને ઘરના થાંભલા પર બે હાથની હથેળી ટેકવીને કપાળ પછાડતા જોયા ત્યારે જંક્શનેથી જુદી પડતી રેલવેની બે લાઈનનું અવશપણે જુદા પડવું નજર સામે છવાઈ ગયું હતું.

છતાં બિલકુલ માલ વગરના શબ્દો હું બોલ્યો : “સંચાર ઈન્ડસ્ટ્રીઝમાંથી બોલો છો ને ?”

“હા….હા….હા…” એમ બોલનારે દરેક ‘હા’ પર દસ ગણો ભાર મૂકીને કહ્યું : “સંચાર ઈન્ડસ્ટ્રીઝનો પાર્ટનર–તનસુખ સંચાર હું પોતે. હું મરી નથી ગયો – પાછો આવ્યો છું.”

આ સપનું નહોતું જ. પબ્લિક ટેલિફોનના બૂથમાં મારી પાછળ બીજા પાંચ જણ લાઈન લગાડીને ઊભા હતા અને આકળા થતા હતા. આથી આગળ સંવાદ હોય જ નહીં. તમ્મર જ હોય.

છતાં જાત સાચવીને હું બહાર નીકળ્યો. રૂમાલથી કપાળ લૂછ્યું, બે પળ ઊભો રહ્યો ને પછી સ્ટેશનથી ખારગેટ ભણી ચાલવા લાગ્યો.

**** **** *****

‘સંચાર મેન્શન’ના પહેલા જ માળે, પગથિયાં ઉપર જ એક જુવાન છોકરી મને અથડાઈ પડી. ઓળખી. સૂર્યા હતી. તનસુખ સંચારની ભત્રીજી એટલે કે તનસુખના મોટાભાઇ કાંતિલાલની જુવાન દીકરી. અથડાઈ એટલે ઓઝપાઈ ગઇ. મેં પૂછ્યું. “તારી મમ્મી નથી, બેટા !”

“ઉપર છે,” એ બોલી ને હાંફળીફાંફળી નીચે ઊતરી ગઈ. પગમાં ઝડપથી સેન્ડલ ઘાલીને બહાર નીકળી ગઈ. થોડી વારે લ્યુના સ્ટાર્ટ થવાનો અવાજ પણ આવ્યો.

શું હતું આજે આ બધું ? હું ફરીથી કપાળ લૂછતો આગળ વધ્યો તો સૂર્યાની બા સરલાબહેન એટલે કે કાંતિલાલનાં પત્ની અને બીજી તનસુખની વિધવા પત્ની વીણા, બન્ને દેરાણી-જેઠાણી અંદરના રસોડાના ઉંબરે બેઠાં હતાં. મને જોઈને સરલાબહેન ઊભાં થયાં. નજીક આવ્યાં. મારે એમને મારા ફોનની વાત કરવી હતી. પણ જરૂરી એ કે પહેલાં એમની ચિંતાનું કારણ-નિવારણ પૂછું.

ત્યાં તો એ જ બોલ્યાં : “સૂર્યા પોતે જ ગઈ છે.”

“પણ આટલી ઉતાવળી ?” મેં પૂછ્યું, “થયું છે કાંઈ ?”

“થોડી વાર પહેલાં અમારા મેનેજર નવનીતલાલનો ફોન હતો – કહેતા હતા કે દેના બેંકમાંથી એમના ઉપર હમણાં જ ફોન આવ્યો હતો કે કોઈ માણસ પાંત્રીસસો રૂપિયાનો બેરર ચેક વટાવવા આવ્યો છે અને એની નીચે…”

“એમની સહી છે,” વચ્ચે જ વિધવા વીણા બોલી.

“એમની એટલે ?”

“તનસુખની.”

“તારીખ પૂછી ?”

“હા, તારીખ પણ આજની જ છે–અને એ માણસે પણ એમ કહ્યું કે બેંકના રેકોર્ડમાં ભલે તનસુખલાલના ગુજરી ગયાની ત્રણ માસ પહેલાંની નોંધ હોય, પણ તનસુખલાલ સંચારે ચેક એને આજે જ આપ્યો છે.”

“લાગે છે કે કોઈ ઠગ…” મેં કહ્યું. ને મારા થોડી વાર પહેલાંના ફોનની વાત કરી.

‘જે હશે તે,” સરલાબહેન બોલ્યાં, “સૂર્યા ફેક્ટરીએ ગઈ છે. હમણાં એ જ સમાચાર લાવશે. એ બધે પહોંચી વળે એવી છે.”

“એ ક્યાં ગઈ છે ?” મેં પૂછ્યું, ”ઓફિસે કે ફેક્ટરીએ ?”

“ઓફિસે તો મેનેજર જ હોય – એને મળીને શું ?” સરલાબહેન બોલ્યાં : ફેક્ટરીએ તો એના પપ્પા હોય ને ! નજીકેય પડે. હમણાં કાં એ આવશે, કાં એનો ફોન !”

“હું તપાસ કરી આવું ?”

“કાંઈ જરૂર નથી, ભાઈ.” સરલાબહેન બોલ્યાં : “તમે છેક અમદાવાદથી આવો છો. પાણીબાણી પીઓ. સૂર્યા હમણાં જ આવશે. જે હશે એ…”

ખરેખર બહુ વાર રાહ જોવી ન પડી. થોડી જ વારમાં ગાડી આવી અને ઊભી રહ્યાનો અવાજ સંભળાયો. થોડી જ ક્ષણમાં સૂર્યાની તીણી બૂમ સંભળાઈ, “મમ્મી…”

clip_image002

અમે ત્રણે – બન્ને સ્ત્રીઓ અને હું – ઊભાં થઈને નીચે ઊતરવા ચાલ્યાં. પહેલાં સરલાબહેન, પછી વીણા અને પછી હું. પગથિયાં પરથી નજરને નીચે લસરાવીને જોયું તો કાંતિલાલ સૂર્યાને ખભે હાથ દઈને ચાલ્યા આવે. કોઈ બહુ જ બીમાર, નંખાઈ ગયેલ, અશક્ત માણસની જેમ. સરલાબહેને ઝડપ કરી. આગળ વધીને પતિને ટેકો આપવા ગયાં. ત્યાં તો કાંતિભાઈ એમને ઉદ્દેશીને બોલ્યા : “ભાભી, ચિંતા ન કરો. મને કાંઈ થયું નથી, તાવ થોડો છે. તે તો ઊતરી જશે. હમણાં જ મેટાસિન લીધી.” પછી વીણા તરફ જોઈને બોલ્યા : “ જો ને, આ ભાભી બિચારાં પગના સાંધા દુઃખે છે તોય આવ્યાં. ને તને નજીક આવતાં શું થાય છે ?”

એ ક્ષણે જાણે કે સૌ પર વીજળી પડી. એ એક ક્ષણ થંભીને વીજળીમાંથી કોલસો થઈ ગઈ. પણ બીજી જ ક્ષણે સળવળાટ થયો. સરલાબહેન એકદમ મોંએ સાડીનો છેડો દઈને રડવા માંડ્યાં ને વીણા સાવ પૂતળું થઈ ગઈ. શું બોલતા હતા કાંતિભાઈ ? શરીર કાંતિભાઈનું, સ્વર કાંતિભાઈનો, પણ કાંતિભાઈ આવું બોલે ? પત્નીને ભાભી, અને નાનાભાઈની વિધવા વહુને પત્ની તરીકે નજીક બોલાવી શકે ?

“કાંતિભાઈ,” છેવટે મારે જ બોલવું રહ્યું, “કાંતિભાઈ… તમને સખત તાવ લાગે છે. પ્લીઝ, બોલો નહીં…. આરામ કરો….”

સૂર્યા કાંઈક ઈશારાથી એની મમ્મીને ચૂપ રહેવા ઈશારો કરતી હતી ત્યાં જ કાંતિભાઈ મારા તરફ જોઈને બોલ્યા : ”કુમારભાઈ, હું કાંતિભાઈ નથી–તનસુખ છું. ફોનમાં આટલી માથાકૂટ કરી તોય કેમ સમજતા નથી ?”

હા, સામાજિક વ્યવહારમાં મારે ક્યારેક જ તનસુખ સંચારના સંબંધમાં આવવાનું થતું અને ત્યારે એ ભૂલથી મને ‘કુમારભાઈ’ કહી બેસતા હતા – પછી ‘સોરી’ કહી લેતા હતા. આ નાનકડી વાતની ભાગ્યે જ કોઈને ખબર હશે.

તો શું આજે હું જ ભૂલથી તનસુખને કાંતિભાઈ કહી બેસતો હતો?

નજીકની ખુરશીનો ટેકો લઈને હું બેસી ગયો.

કાંતિભાઈ (કે તનસુખ)ને અંદરના રૂમમાં મૂકીને આવ્યો ત્યાં સૂર્યા મારી પાસે આવી. મને તો એને પૂછવાની પણ સોં નહોતી રહી. પણ એ પ્રમાણમાં કાંઈક સ્વસ્થ લાગતી હતી. બોલી, “કાકા, તમે શું ધારો છો? શું હશે ?”

પછી જવાબની રાહ ન જોયા વગર એણે વાત કરી : “ફેક્ટરીએ ગઈ ત્યારે પપ્પા પોતાની ચેમ્બરમાં ટેબલ પર માથું મૂકીને ઊંહકારા ભરતા હતા. શરીરમાં ધગધગતો તાવ હતો. આંખો અંગારા જેવી હતી અને પરસેવે રેબઝેબ હતા. મને જોઈને કહે, “આવી ગઈ બેટા ? જા, તારા પપ્પાને બોલાવ.”

“શું ?”

“સાચું જ કહું છું. મેં એમને ‘પપ્પા’ કહ્યું તો એ ખિજાઈ ગયા. મને કહે હું તારો તનસુખકાકો છું. મને ઓળખતી કેમ નથી ? બસ, ત્રણ મહિનામાં જ ભૂલી ગઈ ? કેવી છે તું ?”

પછીની વાત આ તંતુનું જ અનુસંધાન હતી. સૂર્યા આવું વિચિત્ર બોલતા પોતાના પપ્પાને સમજાવી-પટાવીને ગાડીમાં બેસાડીને ઘેર લઈ આવી હતી. રસ્તામાં ડ્રાઈવર સાથે પણ વાત કરવા દીધી નહોતી.

પછી એ બોલી: “કાકા, મને લાગે છે કે તનસુખકાકા ગુજરી ગયાનો બહુ મોટો આઘાત પપ્પાને લાગ્યો છે. તેનો તો આ ઊભરો નહીં હોય ને ? અથવા કાંઈ ખરેખર કાકાનો આત્મા એમના શરીરમાં…”

એની વાત કાપીને મેં પૂછ્યું, “એ બન્ને ભાઈઓ વચ્ચે સંબંધ કેવો હતો ?”

“સગ્ગાભાઈથી પણ વિશેષ, એકદમ ગાઢ ફ્રેંડ્સ જેવો. અરે, સંપ જુઓ તો તે લોકોનો જ. એના તો દાખલા દેવાય અમારી નાતમાં…. શું કહું !’ બોલતાં બોલતાં છોકરીની આંખમાં આંસુ આવી ગયાં.

એની વાત સાચી હતી. મેં પણ એવી જ વાતો સાંભળી હતી. કાંતિભાઈની છાપ એક સજ્જનમાં પણ સજ્જન ઉદ્યોગપતિ તરીકેની હતી તો તનસુખની તરવરિયા પણ ડાહ્યા જુવાન તરીકેની. પિસ્તાળીસ આસપાસના કાંતિભાઈને સૂર્યા સિવાય કોઈ સંતાન નહોતું ને તનસુખ તો પરણ્યો જ હતો હાલમાં!

“ તું એક કામ કરી શકે ?” મેં કહ્યું : હું તો પાછો પંદરેક દિવસ પછી આવું ત્યારે, પણ ત્યાં સુધીમાં શું થયું તે કહી શકે ?

ત્યાં તો અંદરથી કાંતિભાઈની બૂમ સંભળાઈ : “હું તનસુખ છું, તનસુખ ! સમજતા કેમ નથી ? મને મારા બેડરૂમમાં લઈ જાઓ ને !”

હવે એનો બેડરૂમ શું હતો ? એક વિધવાનો ઓરડો હતો. જેની દીવાલ પર એ રૂમમાં પોઢનારો હાર પહેરેલી છબી બનીને લટકી રહ્યો હતો. બીજા ખૂણામાં કૃષ્ણની પૂજાનું લાકડાનું મંદિર હતું. તોરણ-તુરી-શણગાર એ રૂમમાંથી ઊતરી ગયાં હતાં અને સફેદ સાલ્લો પહેરેલું, સોનાની બંગડીવાળું, કોરા કપાળવાળું સ્ત્રીશરીર એમાં ઢીલી ચાલે આવજા કરતું હતું. એ રૂમમાં માત્ર સાડા દસ મહિનાના દાંપત્યસુખની યાદ ઠલવાયેલી હતી. ડબલ બેડ હટી ગઈ હતી. સિંગલ આવી ગઈ હતી. એ રૂમ મારી સામે જ ઉઘાડો ફટાક પડ્યો હતો.

ફરી કાંતિલાલની બૂમની સામે સરલાબહેનનો ડુમાયેલો અવાજ સંભળાયો, “તમને ત્યાં લઈ જશું હો. પણ છે શું કે… એ રૂમ હજી વાળવો-ચોળવો બાકી છે.”

“ઊંહ…” કાંતિભાઈનો અવાજ સંભળાયો :”વીણા… ક્યાં છે ? તું જરા મારા પગ તો દાબી દે… ઓ, બહુ તૂટે છે.”

લાગે છે કે વીણા સંકોચાઈને એક તરફ ઊભી રહી ગઈ હશે. ને સરલાબહેન પતિના પગ દાબી દેવા વળ્યાં હશે ત્યાં…

“ભાભી, તમે મને શું કરવા પાપમાં પાડો છો. તમે તો મારી માતા સમાન…”

સાંભળીને એ ‘માતા’ સમાન સ્ત્રીને પેટે પોતે આપેલી દીકરી સૂર્યા મારી સામે ઊભી હતી. એ એકદમ નીચું જોઈ ગઈ.

**** **** ****

એ પછીના દિવસોમાં શું થયું હતું ?

એક દિવસ એકાએક વીણા પોતે જ સૂર્યા પાસે આવી. એકાંત જોઈને હળવેથી કહ્યું, “સૂર્યાબહેન, તમારા કાકાને કહેજો કે હવેથી મારી રૂમમાં સૂવા આવે.”

સૂર્યાને જાણે કે અચાનક કોઈએ જોરથી થપ્પડ મારી. એણે મગજમાં તીવ્ર તમતમાટ અનુભવ્યો. એ તમતમાટમાં જ એણે જરા ઊંચા અવાજે વીણાને કહી દીધું, “કોણ કાકા ? મારા કાકા તો ચાર-પાંચ મહિનાથી ગુજરી ગયા છે. કાકી, જરા બોલતાં તો લજવાઓ.”

વીણા આમ છતાં જરા પણ ગરમ ન થઈ. બોલી, “તમે જેને તમારા પપ્પા માનો છો, એ હકીકતમાં હવે તમારા પપ્પા નથી. એમનું ખાલી ખોળિયું જ છે. અંદર જે આત્મા છે તે તમારા કાકાનો છે. તમે જોતાં નથી એમની રીતભાત ? તમે સરલાભાભીને જરા પૂછી તો જોજો કે આ બન્યું એ દિવસ પછી કદી એ એમના પલંગમાં બે ઘડી માટે પણ સૂવા ગયા છે ?”

કઈ દીકરી પોતાની માતાને આવું પૂછી શકે ? છતાં વાત સાચી હતી. ભલે કાંતિભાઈનું વારંવારનું ‘હું તનસુખ, હું તનસુખ’ કોઈ ગણકારતું નહોતું કે નહોતું કોઈ એ રીતે ગણીને વરતતું. છતાં એમ લાગતું જ હતું કે તનસુખ જાણે કે ફરી જીવતો થયો હતો અને કાંતિભાઈ ક્યાંક રુખસદ પામ્યા હતા. એમની નાની નાની આદતો અને લાક્ષણિકતાઓમાં સાવ તનસુખ સજીવ થઈ ગયો હતો. તનસુખ ઘરનાંની આમન્યા રાખીને કદી ઘરમાં સિગારેટ ન પીતો, પણ ગલીના નાકે જઈને છાનોમાનો પી આવતો. તે તો જતાં આવતાં એક-બે વાર સૂર્યાએ જોયું હતું. હવે કાંતિભાઈ પણ અચાનક એવી જ રીતે ગલીના નાકે જઈને ધૂમ્રપાન કરતા થઈ ગયા હતા. જમતી વખતે ચિડાવાની, ફેક્ટરીએ જતી વખતે બૂટને રૂમાલ મારવાની અને ઝીણી ઝીણી મૂછો ઉગાડવાની – આ બધી જ વાતો શરૂ થઈ ગઈ હતી. અરે, ઝીણી ઝીણી મૂછોને કારણે ચહેરો પણ તનસુખનો જ લાગતો હતો જાણે કે !

આમ છતાં સૂર્યાએ કાકીને કહ્યું, “કોઈ સાયકિએટ્રિસ્ટને બતાવીશું. એટલે ફેર પડી જશે. બાકી, મારા કાકાનો આત્મા મારા પપ્પાના શરીરમાં કેવી રીતે આવી શકે ?” પહેલાં આ પ્રશ્ન કર્યો , પણ પછી પોતે જ એ પ્રશ્નની જાળમાં આવી ગઈ. પ્રશ્નાર્થને મોળો કરી નાખીને એણે પૂછ્યું, “આવી શકે ? તમને ખાતરી છે હેં ? સાચ્ચેસાચ ?”

વીણાનો જવાબ પણ સાંભળવા જેવો હતો.

( ક્રમશઃ)


(નોંધ: તસવીર પ્રતિકાત્મક છે અને નેટ પરથી લીધી છે.)


લેખક સંપર્ક: રજનીકુમાર પંડ્યા

બી-૩/જી એફ-૧૧, આકાંક્ષા ફ્લેટ્સ, જયમાલા ચોક,મણિનગર-ઇસનપુર રોડ,અમદાવાદ-૩૮૦૦૫૦

મો.95580 62711 ( વ્હૉટ્સએપ) / લેન્ડલાઇન-079-25323711/ ઇ મેલ- rajnikumarp@gmail.com

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail

7 comments for “લ્યો,આ ચીંધી આંગળી : શ્વેતના જન્મની શ્યામ કથા (૧)

  1. July 31, 2017 at 7:33 am

    આ અદભૂત સત્યકથા અહીં સૌને વાંચવા મળશે, તે માટે ‘વેગુ’ નો આભાર માનીએ એટલો ઓછો.
    સર્જનાત્મક વાર્તાઓ અને કવિતાઓ લખનાર સાહિત્ય કારો અને એમનો પ્રશંસક વર્ગ બહુ મોટો છે. સંશોધનાત્મક અને લલિત નિબંધ લખનારા પણ ઘણા છે. પણ રજનીભાઈ જેવા ખણખોદિયા અને સાથે સાથે અદભૂત સર્જનાત્મક શક્તિ ધરાવતા સાહિત્યકારોની આપણે ત્યાં બહુ મોટી કમી છે. અંગ્રેજીમાં આ સાહિત્ય પ્રકાર બહુ જ મોટા પાયે ખેડાય છે, અને ઘણી લોક ચાહના પામે છે. સાચી ઘટનાઓ હોવાના કારણે એનું મૂલ્ય પણ મારા અભિપ્રાય મુજબ ઘણું વધી જાય છે.

    આશા રાખીએ કે, ગુજરાતી ભાષાને ઘણા વધારે રપં મળે ! રપં પરંપરા આગળ વધે.

    • August 2, 2017 at 8:25 pm

      એકદમ સાચી વાત સુરેશભાઈ.. રજનીભાઈની હું પણ પ્રશંસક છું..

  2. July 31, 2017 at 5:45 pm

    very strange story, thanks Rajnikumarji and Sureshbhai for this. (thank you also for Pushpadah in Gujarat times ) now we have to wait for three weeks to know the full story !

  3. Ishwarbhai parekh
    July 31, 2017 at 6:03 pm

    Ati rahasy purn story agalna episode no intzar

  4. July 31, 2017 at 11:01 pm

    એડગર એલન પો યાદ આવ્યા!

  5. Prafull Ghorecha
    August 1, 2017 at 3:55 pm

    અદભુત સત્ય કથા. મને તો કાંતિભાઈની દાનત ઉપર શંકા જાય છે. રહસ્ય જાણવું જ પડશે. બાકી આત્મા પ્રવેશ વિ. માની શકાય તેવી વાત નથી. વીણાના જવાબની ઇન્તાઝારી છે.

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.